Wednesday, March 22, 2017

Σε εξήντα λέξεις



60


Κυβέρνηση από ανίδεους ιδεοληπτικούς ιδεολόγους, 
επιδιώκει την ισότητα όλων, 
μέσω της ισοπέδωσης προς τα κάτω. 
Πλην δημοσίων υπαλλήλων που αποτελούν κλειστή κάστα 
από την οποία αντλεί επιρροή και ψήφους. 
Οικοδομείται νομενκλατούρα ημέτερων προνομιούχων, 
που απολαμβάνει παροχές και εξουσία. 
Ασκούνται capital controls και mind control. 
 Η χώρα έχει δεσμευτεί και υπονομευτεί  για χρόνια. 
Η απελπισία νεκρώνει κάθε αντίδραση. 

Καμία προοπτική. 


*

Monday, March 20, 2017

64 χρόνια, 67 βιβλία.



Στο σπίτι μου υπάρχουν χιλιάδες βιβλία… δεκάδες χιλιάδες θα έπρεπε να πω. Ένα χαώδες υπόγειο- βιβλιοθήκη που τείνει να γίνει …αποθήκη,  τέσσερεις μεγάλες επίτοιχες βιβλιοθήκες στο ισόγειο, μικρές βιβλιοθήκες και ελεύθερες στοίβες βιβλία παντού – μέχρι και στις τουαλέτες. (Πολύ χρήσιμες). Να μην αναφέρω και τα …παραρτήματα: το εξοχικό στα Κιούρκα και το πατρικό διαμέρισμα στην Αθήνα.

Μέσα στις χιλιάδες αυτές των βιβλίων μάταια θα αναζητήσετε τα δικά μου. Επειδή με είχε ενοχλήσει η συνήθεια πολλών συγγραφέων να βάζουν τα βιβλία τους σε περίοπτα μέρη του σπιτιού – για να τα βλέπουν οι επισκέπτες – τα δικά μου τα έχω κλείσει σε ένα μεγάλο ντουλάπι.

Αλλά προχθές με κατέλαβε η ανάγκη να τα δω όλα μαζί. Τα έβγαλα από το ντουλάπι και τα αράδιασα στο μεγάλο τραπέζι της τραπεζαρίας.

Τελικά όμως ούτε μπόρεσα να τα βρω όλα, ούτε χώρεσαν όσα βρήκα. Θα έπρεπε να είναι πάνω από εβδομήντα – 73 υπολογίζω – και μάζεψα 67. Ανέβηκα σε μία σκάλα και τα φωτογράφησα. Παρόλο τον ευρυγώνιο φακό, δεν χώρεσαν όλα στην φωτογραφία. Π. χ. στην κάτω αριστερή γωνία φαίνεται κάτι μπλε. Είναι η άκρη από το εξώφυλλο της Αγγλικής έκδοσης της «Δυστυχίας». Από πάνω του φαίνεται μία λωρίδα της ιταλικής.

Το πρώτο μου βιβλίο κυκλοφόρησε το 1953, πριν 64 χρόνια. Ήμουν δεκαοκτώ ετών, μαθητής. Είναι η ποιητική συλλογή «Ίμεροι», που βλέπετε επάνω αριστερά.

Στην «Δυστυχία» έβαλα την πρώτη έκδοση του 1975 – ενώ από πάνω της φαίνεται ο τίτλος της τελευταίας (37ης επίσημα – ανεπίσημα, άπειρα κλεψίτυπα).

Σε λίγο θα βγει η νέα έκδοση του πιο αγαπημένου μου έργου. «Το βιβλίο των Γάτων» θα κλείσει την εκδοτική μου παρουσία. Από κει και πέρα, ανατυπώσεις. Τις οποίες υπολογίζω, μέχρι τώρα, σε αρκετές εκατοντάδες.

Το μόνο βιβλίο μου που δεν έκανε δεύτερη έκδοση ήταν η «Ψηφιακή Ζωή» του 2000. Δείγμα για το πόσο οι Έλληνες αγαπούν την τεχνολογία…

Αυτά τα στατιστικά. Οι φωτογραφίες που διακρίνονται στα εξώφυλλα είναι, σχεδόν όλες, δικές μου.

Τώρα τα βιβλία ξαναμπήκαν στο ντουλάπι.

Y. Γ. 21.3. Ημέρα της ποίησης.
Ματαίως έγραψε ο Παναγιώτης Αριστοτελίδης την μελέτη «Ο Άγνωστος Ποιητής Νίκος Δήμου». Στην νέα έκδοση της Ανθολογίας «Δεύτερη Μεταπολεμική Ποιητική Γενιά (1950-2012)» σε 923 σελίδες ανθολογούνται 45 ποιητές γεννημένοι από το 1929 ως το 1940. Λάμπει δια της απουσίας του ο Νίκος Δήμου (γεννημένος το 1935). Παραμένει λοιπόν άγνωστος – ακόμα και στους ανθολόγους, ακόμα και στους εκδότες του! Διότι περιέργως, ο ίδιος εκδότης (Gutenberg) υπογράφει την Ανθολογία, το βιβλίο του Αριστοτελίδη και την συνολική έκδοση των ποιημάτων του Ν. Δ. «Ποιήματα 1950-2005»!

Friday, March 17, 2017

Το μέλλον των άλλων

Όταν βρίσκεται κανείς σε προχωρημένη ηλικία, νιώθει σαν παραθεριστής που τελειώνουν οι διακοπές του. Δεν ξέρει ακριβώς πόσες μέρες του μένουν, αλλά γνωρίζει πως είναι λίγες. Αγαπάει τον τόπο που έζησε και λυπάται που θα τον αφήσει. Όμως, δυστυχώς, πρέπει.

Για το τι θα γίνει μετά την αναχώρησή του, θα μπορούσε και να μη νοιάζεται. Πώς το έλεγαν οι αρχαίοι; «Εμού θανόντος…». Αλλά πάλι τον έχει αγαπήσει και πονέσει αυτόν τον χώρο. Και, περιέργως, τον ενδιαφέρει τι θα γίνει μετά.

Κι εγώ λοιπόν ξέρω ότι μάλλον δεν θα ζήσω το τέλος της κρίσης – που το εκτιμώ σε δεκαετία και βάλε. Ξέρω επίσης ότι το απώτερο μέλλον της Ευρώπης δεν θα το μάθω ποτέ. Όμως και τα δύο θέματα με καίνε.

Και πιο πολύ από τη χώρα μου με νοιάζει η Ευρώπη. Διότι αν χαθεί η Ευρώπη θα βουλιάξει και η Ελλάδα στη δίνη που η Ευρώπη θα αφήσει πίσω της: κενό πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό, κοινωνικό. Όταν βουλιάξει ένα τεράστιο πλοίο, παρασύρει και τις βαρκούλες στο βυθό.

Θυμάμαι παιδί, πριν από τον πόλεμο, η γαλλόφωνη νταντά μου να με τρομάζει με τον φόβο των Boches. Έτσι ονόμαζαν υβριστικά οι Γάλλοι τους Γερμανούς. Μίσος αστείρευτο χώριζε τους δύο λαούς, που αιώνες πολεμούσαν για την κατοχή στον Ρήνο και την Ευρώπη.

Και σήμερα μιλάμε για «Γάλλο-Γερμανικό άξονα»! Μόνο όποιος έχει διαβάσει πολλή ιστορία, ή έχει ζήσει παλιότερες εποχές, μπορεί να καταλάβει τι επίτευγμα είναι αυτό.

Όλοι αυτοί οι ανεγκέφαλοι που ευαγγελίζονται την διάλυση της Ευρώπης δεν συνειδητοποιούν ότι αυτό που έγινε τα τελευταία 60 χρόνια είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμα του παγκόσμιου πολιτικού πολιτισμού. Η Γηραιά Ήπειρος που αιώνες τώρα μαστιζόταν από εθνικιστικό μίσος, θρησκευτικό μίσος, πολέμους, εχθρότητες, αντιδικίες, σφαγές και κατατρεγμούς – να λειτουργεί τώρα σαν ένα σύνολο.

Μα είναι συγκεντρωτική, γραφειοκρατική, συντηρητική, ελιτίστικη, καπιταλιστική, νεοφιλελεύθερη – ψάξτε και βρέστε κι ότι άλλο μπορείτε να της καταλογίσετε. Ένα θα πω: Καλύτερα η χειρότερη Ευρώπη από μια διαλυμένη Ευρώπη. Αλλαγές γίνονται, μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται, λάθη διορθώνονται. Αλλά να υπάρχει η κοινή βάση.

Η Μεγάλη Βρετανία έκανε τραγικό λάθος με το Brexit. Είμαι σίγουρος πως θα το πληρώσει ακριβά. Αλλά – εδώ που τα λέμε – ήταν πάντα λίγο …χώρια. Εμείς οι υπόλοιποι ήμασταν γι αυτούς «the Continent» - η Ήπειρος. Για τους Άγγλους ήμασταν ένα πράγμα. Μακάρι έτσι να μείνουμε.


Δεν ξέρω πόσο θα κρατήσουν ακόμα οι διακοπές μου στον πλανήτη γη. Είμαι ογδόντα δύο χρόνων. Αλλά ένα πράγμα σας λέω: την Ενωμένη Ευρώπη και τα μάτια σας! Οι Ολλανδοί μας έδειξαν το δρόμο.

Πύργος Chambord στον Λίγηρα. Κομμάτι της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς

Monday, March 13, 2017

Μωρίας εγκώμιον

Σε κάθε εγχείρημα που θα κάνεις, είναι αρκετά πιθανό να πέσεις πάνω σε έναν βλάκα.

Έγχρωμη ξυλογραφία του André Derain 
Δεν τον αναγνωρίζεις  εύκολα – είναι σαν ύφαλος, κάτω από το νερό. Το καταλαβαίνεις μόνον όταν προσκρούσεις.

Το ναυάγιο είναι εγγυημένο. (Το δικό σου!)

Το κακό με τους βλάκες δεν είναι πως δεν καταλαβαίνουν – αλλά ότι δεν καταλαβαίνουν ότι δεν καταλαβαίνουν. Νομίζουν – τι λέω, είναι σίγουροι – πως  καταλαβαίνουν.

Έχουν λίγα – ελάχιστα – προκατασκευασμένα σχήματα στην σκέψη τους και τα χρησιμοποιούν για όλες τις περιπτώσεις.

Επιπλέον, επειδή όλοι οι βλάκες είναι επίμονοι, αν προσπαθήσεις να τους εξηγήσεις ότι δεν κατάλαβαν αυτό που είπες (ή έγραψες) επιμένουν μέχρι εξαντλήσεως (δικής σου).

Οι χειρότεροι δε από όλους τους βλάκες, είναι οι σπουδαγμένοι. Ξέρω μερικούς που έχουν πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά. Δεδομένου ότι η παιδεία (ιδιαίτερα στην Ελλάδα) δεν απαιτεί εξυπνάδα – αλλά απλώς επιμονή και μνήμη. Μάλιστα συχνά η εξυπνάδα είναι εμπόδιο για την μόρφωση. Σκέψου π.χ. την περίπτωση να έχεις βλάκα καθηγητή (γνωρίζω αρκετούς).

Αυτοί λοιπόν, οι σπουδαγμένοι, έχουν και περισσή αυτοπεποίθηση. «Τόσα πτυχία έχω – είναι δυνατόν να μην καταλαβαίνω;» λένε στον εαυτό τους.

Είναι – ας πούμε – βλάκες με πατέντα.

Και δυστυχώς είναι πολλοί. Και συνασπίζονται ενστικτωδώς. Και συχνά κάνουν κουμάντο. Λόγω όγκου και επιμονής.

Δεν ξέρω αν έχετε μελετήσει από κοντά έναν βλάκα. Είναι ένα θαύμα της φύσης. Οι κλειστοί πόροι του εγκεφάλου του εμποδίζουν κάθε αντίληψη να διηθήσει μέσα του. Η αργόστροφη κίνηση της σκέψης του, τον κάνει να ακούει τους άλλους σαν 33ρηδες δίσκους στις 78 στροφές. Έτσι ξεδιπλώνει περίπλοκους μηχανισμούς προστασίας για να αμυνθεί. Ένας απ' αυτούς είναι η σιωπή. Ένας άλλος είναι η ακατάσχετη φλυαρία.

Για την βλακεία έχουν γράψει πολλοί και διάσημοι: Από τον Έρασμο και το αθάνατο Laus Stultitiae («Μωρίας Εγκώμιον») μέχρι τον δικό μας Ευάγγελο Λεμπέση και το πανέξυπνο βιβλίο του: «Η Τεράστια Κοινωνική Σημασία των Βλακών εν τω Συγχρόνω Βίω». Όπου αναπτύσσει τη θεωρία πώς τελικά οι βλάκες καταδυναστεύουν τους ευφυείς. 

Πράγμα που, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται καθημερινά…

Sunday, March 12, 2017

Ο ευγενής μας ρατσισμός

Έχω ένα δικτυακό αλληλογράφο ο οποίος κατά καιρούς με ενημερώνει για τους ευκλεείς προγόνους των Ελλήνων.

Σήμερα μου έστειλε ένα μήνυμα με τίτλο:

«Πλήρης κατάρριψη θεωριών Φαλμεράιερ για “σλαβική” Πελοπόννησο».

Παραπέμπει σε κάποιο σύνδεσμο και μία δημοσίευση, και κλείνει το γράμμα:

«Θα βρω τα δεδομένα και για εμάς τους Μακεδόνες Σαρακατσαναίους. Και κλάμα οι Σκοπιανοί και οι ρατσιστές ένθεν κακείθεν του φάσματος».

Προσπάθησα κάποτε να του εξηγήσω ότι μου είναι παντελώς αδιάφορο αν κατάγομαι από Σλάβους, Αλβανούς, ή Πετσενέγους. Και πως θεωρώ ρατσιστική κάθε θεωρία που προσπαθεί να θεμελιώσει διακρίσεις με βάση την καταγωγή.

Επίσης, την στιγμή που η Ελλάδα υποφέρει και μαστίζεται από τα δεινά της κρίσης, το να καταφεύγει κανείς στην αναζήτηση ένδοξων προγόνων είναι και φυγή και ανοησία.

Μάταια, βέβαια. Τσακωθήκαμε (πάντα δικτυακά) και έπαψα να ασχολούμαι. Από καιρό σε καιρό μου στέλνει μηνύματα, όπως το σημερινό, προφανώς για να μου αποδείξει ότι έχει δίκιο.

Σκέπτομαι πόσο άρρωστοι είμαστε. Αν είναι δυνατόν, μέσα στην σημερινή θύελλα, να υπάρχουν Έλληνες που πανηγυρίζουν επειδή αντικρούστηκε ο …Φαλμεράγιερ!

Αυτή η αρρώστια, ο εθνικισμός, μας κόλλησε από την παιδική ηλικία, και μας δυσκολεύει σε όλη μας τη ζωή. Πιστεύοντας πως λόγω καταγωγής ανήκουμε στην αριστοκρατία των λαών, γινόμαστε ρατσιστές από κούνια, δυσκολευόμαστε να προσαρμοστούμε στον σύγχρονο κόσμο (που δεν αναγνωρίζει γαλαζοαίματους) και να δεχτούμε προσφυγάκια στα σχολεία μας.

Σκέψου δηλαδή να είχαμε σλαβικά γονίδια. Τι δυστυχία! Να είμασταν από το γένος που έβγαλε τον Τολστόι και τον Τσέχοφ. Τέτοια κατάντια…

Αντίθετα δεν μας πειράζει που, σύμφωνα με την νέα έρευνα, είμαστε 96% …Ιταλοί. («Οι Πελοποννήσιοι φαίνεται πως έχουν σημαντικά μεγαλύτερη κοινή γενετική κληρονομιά με τους Γάλλους (39 έως 42%), τους Ισπανούς (53% έως 62%) και τους Ιταλούς (85% έως 96%), από ό,τι με τους Σλάβους (λιγότερο από 15%)». (Για τους Αλβανούς δεν έψαξε η έρευνα;).

Αλίμονο. Δεν υπάρχουν ανώτεροι και κατώτεροι λαοί. Οι Ναζί τα πίστευαν αυτά. Κι αν ακόμα υπήρχαν, η αξία δεν κληρονομιέται. Είτε έχουμε DNA Αχαιού, Ρωμαίου ή Αρβανίτη – σημασία έχει εμείς τώρα τι κάνουμε. Όχι τι έκαναν κάποιοι, κάποτε.

-  Τον αποστομώσαμε τον Γερμανό!
- Ποιόν; Τον Σόυμπλε;

- Όχι – τον Φαλμεράγιερ!

Wednesday, March 08, 2017

Για όλα φταίνε οι Γερμανοί

Παιχνίδια του εκδότη: εβαλε τίτλο "Οι Έλληνες
φταίνε για ολα", έσβησε το Έλληνες
κι έγραψε "Γερμανοί"
 
Νίκος Δήμου

Για όλα φταίνε οι Γερμανοί![1]

(Πρόλογος)

Εμείς οι Έλληνες οφείλουμε πολλά στους Γερμανούς: Τον πρώτο μας βασιλιά, τους νομικούς μας κώδικες, την νεοκλασική αρχιτεκτονική και πολλές ανασκαφές – με πιο διάσημη αυτή της Ολυμπίας.

(Που δυστυχώς σχεδόν την αφήσαμε να καεί – μαζί με πολύτιμα αρχεία της Γερμανικής Αρχαιολογικής Σχολής).

Αλλά το σημαντικότερο που οφείλουμε στους Γερμανούς είναι η ταυτότητά μας. (Η τουλάχιστον, ένα μέρος της).

Βλέπετε, στο τέλος του 18ου αιώνα, σε αυτή τη χώρα ζούσε ένα λαός που αυτοαποκαλούνταν «Ρωμιοί». Το Ρωμιοί προέρχεται από το Ρωμαίος (δηλαδή υπήκοος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας)[2]. Οι Οθωμανοί μας ονόμαζαν «Ρουμ». Για χίλια πεντακόσια χρόνια – όσο κράτησε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία και η Οθωμανική Κατοχή, η λέξη «Έλληνας» ήταν απαγορευμένη – γιατί έτσι αποκαλούσε η Εκκλησία τους μισητούς παλαιούς ειδωλολάτρες.

Ελάχιστοι Έλληνες, βασικά μόνον λόγιοι, γνώριζαν ότι παλιότερα στην ίδια χώρα ζούσε ένας διάσημος λαός. Που βέβαια ήταν άπιστοι και η τότε παντοδύναμη εκκλησία δεν τους ανεχόταν. Είχαν αφήσει πίσω κάτι αγάλματα και ερείπια. (Για τους περισσότερους Ρωμιούς ήταν πολύ χρήσιμα οικοδομικά υλικά για ναούς και μοναστήρια).

Τότε εμφανίστηκε ο Βίνκελμαν.[3]

Αυτός "ανακάλυψε" τους αρχαίους Έλληνες.

Φυσικά όλοι γνώριζαν ότι είχαν υπάρξει κάποτε. Αλλά σαν λαός – όχι σαν ιδανικό. Ο Γιόχαν Γιόαχιμ Βίνκελμαν βρήκε στην αρχαία Ελλάδα την απόλυτη τελειότητα. Γράφει: «Ο μόνος δρόμος για μας να γίνουμε μεγάλοι, ναι, αν είναι δυνατόν, αμίμητοι, είναι να μιμηθούμε τους Αρχαίους»[4]. Ως αρχαίους διευκρινίζει ότι θεωρεί αποκλειστικά τους εκπρόσωπους του Ελληνικού πολιτισμού – πράγμα για την εποχή του επαναστατικό, μια και τότε αναζητούσαν τα πρότυπα στην ρωμαϊκή κουλτούρα.

«Εδώ βλέπει να συγχωνεύονται με μοναδικό τρόπο η φύση και το ιδανικό. Γι αυτόν (τον Βίνκελμαν) η μίμηση των Ελλήνων διαφέρει από την μίμηση της Φύσης στο βαθμό που οι Έλληνες είχαν τελειοποιήσει την Φύση, την είχαν διαμορφώσει όπως η ίδια το απαιτούσε και μάλιστα έτσι που το ιδανικό και οι όμορφες φυσικές ενότητες της φύσης, συγχωνεύονταν και την καθιστούσαν έμψυχη»[5].

Αυτό που εννοούσε ο Β.: Το κάλος της Ελληνικής τέχνης πηγάζει από τον χαρακτήρα και τον τρόπο ζωής του αρχαίου Έλληνα που έχει εξελίξει το Δυνατό, το Υγιές και το Αγαθό, στην ύψιστη τελειότητα. Έτσι θεμελιώνει ο Β. τον Μύθο του πρότυπου και παραδειγματικού ελληνικού ανθρωπισμού.  

H Ελλάς (Hellas) και οι Έλληνες (Hellenen) ως ιδανικός τύπος (Idealtyp) μόλις γεννήθηκαν. Ο Herder, o Goethe, o Hölderlin, και οι Ρομαντικοί σε όλη την Ευρώπη, σε ολόκληρο τον κόσμο, προπαγανδίζουν αυτό τον μύθο.

«Ψάχνοντας την χώρα των Ελλήνων με την ψυχή» γράφει ο Γκαίτε στην «Ιφιγένειά» του – και την ψάχνει ήδη όλη η υφήλιος. Ο Edgar Allan Poe στις ΗΠΑ γράφει για την «Δόξα που ήταν η Ελλάς» (The Glory that was Greece)[6]. O Byron πιο φιλέλληνας από όλους γράφει «Όμορφη Ελλάδα! Θλιβερό απομεινάρι της φευγάτης αξίας!»[7]

Και ο Βίκτωρ Ουγκώ δίνει το σύνθημα:

«Στην Ελλάδα! Στην Ελλάδα! Γεια σε όλους! Πρέπει να φύγουμε!» (“En Grèce, en Grèce! Adieu, vous tous! Il faut partir!”)[8].

Έτσι γεννιούνται οι Φιλέλληνες.  Είναι ερωτευμένοι με την Ελλάδα. Όχι με την πραγματική Ελλάδα της εποχής τους, αλλά την ιδανική των ψηλών, ξανθών Ιώνων και Δωριέων (Αρίων;) τους οποίους ονειρεύτηκε ο Βίνκελμαν. Μερικές φορές, όταν αυτοί οι Φιλέλληνες επισκέπτονται την Ελλάδα, απογοητεύονται. (Βύρων: «για τους Έλληνες ένα ερύθημα – για την Ελλάδα, ένα δάκρυ»)[9].

Αλλά, όταν ξεσπάει η Ελληνική Επανάσταση, γράφουν πολεμικά άσματα (ο Béranger, - Βερανζέρος - ο Hugo, και ο Griechen-Müller που του κόλλησε το παρατσούκλι Έλληνας), ζωγραφίζουν μεγάλους πίνακες (ο Delacroix), κάνουν εράνους, και πολλοί έρχονται στην Ελλάδα να πολεμήσουν.  Μερικοί από αυτούς σκοτώθηκαν εδώ. Σε σημαντικό βαθμό οφείλουμε σε αυτούς τους ανθρώπους την ελευθερία μας.  Επηρέασαν τόσο αποφασιστικά την Κοινή Γνώμη και τις Κυβερνήσεις των κρατών τους, ώστε το 1827 οι ενωμένοι στόλοι Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας να κατανικήσουν, σε μία αποφασιστική ναυμαχία στο Ναβαρίνο, τους Τούρκο-αιγυπτίους.

Δεν ήταν όμως αρκετό να μας ελευθερώσουν. Έπρεπε να μας γνωρίσουν και την κληρονομιά μας. Μαζί με τους Έλληνες λόγιους («σοφολογιότατους») προσπάθησαν να δημιουργήσουν για μας μία νέα ταυτότητα. Οι ταλαίπωροι «Ρωμιοί» έπρεπε ταυτόχρονα να μεταμορφωθούν σε Αρχαίους Έλληνες και Ευρωπαίους.

Ξεχνάμε συχνά ότι οι Αρχαίοι Έλληνες, όπως τους φανταζόμαστε σήμερα, είναι μία επινόηση των γερμανών. Οι γερμανοί φαντάστηκαν την εξιδανικευμένη Αρχαία Ελλάδα και την δώρισαν σε όλο τον κόσμο. Ο Βύρων ήταν θαυμαστής του Γκαίτε και των γερμανών ρομαντικών. Όλοι αυτοί οι γάλλοι, γερμανοί και άγγλοι φιλέλληνες, ήρθαν μετά εδώ και έπεισαν τους ντόπιους ότι ήταν το σπουδαιότερο έθνος στον κόσμο, απόγονοι του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα. Έτσι έγινε το «Εγώ» των Ελλήνων, υπερβολικά μεγάλο για τη χώρα τους.

Το τεράστιο είδωλο μίας εξιδανικευμένης αρχαιότητας μας έκανε υπερήφανους αλλά από την άλλη πλευρά, μας συνέθλιβε. Για 150 χρόνια (1830-1980) χρησιμοποιούσαμε μία τεχνητή εξευγενισμένη αρχαΐζουσα γλώσσα («καθαρεύουσα») αλλά αρχαίοι δεν γίναμε.

Το αποτέλεσμα αυτής της πιεστικής επίδρασης ήταν σύγχυση και διχασμός. Ακόμα έχουμε προβλήματα ταυτότητας. Η σχέση μας με την αρχαιότητα είναι δισήμαντη (υπερηφάνεια και αίσθημα κατωτερότητας) και με την Δύση τουλάχιστον προβληματική.

Η εικόνα μας (“Image“, όπως λέγεται σήμερα) προς τον εξωτερικό κόσμο πάσχει από αυτό τον διχασμό. Όταν μας συγκρίνουν με τους ιδανικούς προγόνους, αυτό γίνεται με τρόπο είτε ειρωνικό είτε σχετλιαστικό. Οι Γερμανοί λόγιοι μας φόρτωσαν βαρύ φορτίο στους ώμους, το οποίο οφείλουμε να κουβαλάμε αιώνια όπως ο Άτλαντας.

Κι όμως είμαστε ένα νέο, καινούργιο έθνος, που ακόμα ψάχνει τον δρόμο του και προσπαθεί να σφυρηλατήσει μία νέα ταυτότητα.

Και αν συναντήσετε πάλι σε καμία δημοσκόπηση την άποψη ότι οι Έλληνες θεωρούν τον εαυτό τους περιούσιο λαό (και γι αυτό παραπονιούνται ότι η υφήλιος δεν τους σέβεται αρκετά και δεν τους στηρίζει όταν διαμαρτύρονται απέναντι στον κόσμο) τότε θυμηθείτε: Ο Βίνκελμαν (και οι Γερμανοί) φταίνε για όλα αυτά.




[1] Μετάφραση – δική μου – από τα Γερμανικά. Είναι ο πρόλογος του βιβλίου μου με τον ίδιο τίτλο, που κυκλοφόρησε πριν 3 χρόνια στην Γερμανία. Πρόλογος κι επίλογος γράφτηκαν κατευθείαν Γερμανικά - το υπόλοιπο (Διάλογοι - υπάρχουν στο Αγγλόφωνο ndimou.gr) μεταφράστηκε από τα Αγγλικά.
[2] Και ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου έφερε τον επίσημο τίτλο «Βασιλεύς των Ρωμαίων». (Σ. τ. Μ.)
[3] Ο Γιόχαν Γιόαχιμ Βίνκελμαν, (γερμ. Johann Joachim Winckelmann - 9 Δεκεμβρίου 1717 - 8 Ιουνίου 1768) ήταν Γερμανός θεολόγος, συγγραφέας, βιβλιοθηκάριος και επιφανής αρχαιογνώστης. (Σ.τ.Μ.).
[4] Gedanken über die Nachahmung der Griechischen Werke in der Malerei und Bildhauer-Kunst, 1755 («Σκέψεις για την μίμηση των Ελληνικών Έργων στην ζωγραφική και την γλυπτική»).
[5] Kindlers Literatur Lexikon, τόμος 9 σελ. 3803. Για την σχέση με τον Goethe, ibid. τ. 12, 10235
[6] To Helen
[7] Childe Harold, Canto II, 75
[8] Enthousiasme – Les Orientales
[9] Don Juan – the Isles of Greece

Sunday, March 05, 2017

Η «Δυστυχία» των δημοσκοπήσεων

Τα δύο τελευταία χρόνια της δικτατορίας έγραψα ένα βιβλίο που εκδόθηκε αμέσως μετά. Το βιβλίο αυτό είχε μεγάλη επιτυχία όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό (μεταφράστηκε και εκδόθηκε σε εννέα γλώσσες).

Τιτλοφορείται: «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» και δεν το συμπαθώ διότι με την μεγάλη επιτυχία του επισκίασε άλλα (κατά τη γνώμη μου, καλύτερα) βιβλία μου.

Σαράντα τρία χρόνια μετά, το βιβλίο εξακολουθεί να πουλάει (βρίσκεται τώρα στην 37η έκδοση) και οι άνθρωποι που το αγοράζουν πολλές φορές αγνοούν την ηλικία του και με συγχαίρουν «για το καινούριο μου βιβλίο».

Μελετώντας την έρευνα που έκανε το Πανεπιστήμιο Μακεδονία για την ΔιαΝΕΟση ανακάλυψα το γιατί. Η έρευνα έγινε 45 χρόνια μετά την συγγραφή του – αλλά επιβεβαιώνει πολλές απόψεις του που φαίνεται να είναι διαχρονικές.

Μία από τις βασικές θέσεις αυτού του βιβλίου είναι πως ο Έλληνας είναι δυστυχής επειδή οι επιθυμίες του σπάνια προσεγγίζουν την πραγματικότητα.

Ο αφορισμός 19 του βιβλίου:

Θέση αυτού του βιβλίου είναι πώς ο νεο-Έλληνας, λόγω ιστορίας, κληρονομικότητας και χαρακτήρα, παρουσιάζει μεγαλύτερο άνοιγμα ανάμεσα επιθυμία και πραγματικότητα, από τον μέσο όρο των άλλων ανθρώπων.

(Αυτό το άνοιγμα, το κενό, ονομάζεται δυστυχία).

Οι τρόποι που ο Έλληνας αποξενώνεται από την πραγματικότητα είναι πολλοί. Αναφέρω δύο: η «Ελληνική Υπερβολή» και η «Ελληνική Μυθοπλασία».

Αφορισμός 32:

Βασικά, ο Έλληνας αγνοεί την πραγματικότητα. Ζει δυο φορές πάνω από τα οικονομικά του μέσα. Υπόσχεται τα τριπλά από όσα μπορεί να κάνει. «Γνωρίζει», τα τετραπλάσια από όσα πραγματικά έμαθε. Αισθάνεται (και συναισθάνεται) τα πενταπλάσια από όσα πραγματικά νιώθει.

Δεν χρειάζεται να αναλύσω πως η «Ελληνική Υπερβολή» σχετίζεται με την Κρίση.

Η «Ελληνική Μυθοπλασία» πάλι είναι αυτό που στο σχολείο ονομάζουμε ιστορία.

Ας πάμε τώρα στην έρευνα. Θα περίμενε κανείς πως το σοκ της κρίσης θα είχε μετριάσει την εικόνα μας για τη χώρα και τον εαυτό μας.

Ερώτηση Α4: Αν από την συμμετοχή μας στην Ε.Ε. βγήκε περισσότερο ωφελημένη η Ελλάδα ή η Ε.Ε.

Η Ελλάδα: 29%. Η Ευρώπη: 57%.

Η Ευρώπη έδωσε στην Ελλάδα τεράστια ποσά χρημάτων (Μεσογειακά προγράμματα, Πακέτα Ντελόρ, Αγροτικές επιδοτήσεις, ΕΣΠΑ – να μην μιλήσουμε για τα χαμηλότοκα δάνεια της κρίσης). Επί πλέον τεχνογνωσία σε επιστημονικά, νομικά, τεχνολογικά, κοινωνικά θέματα.

Η Ελλάδα τι έδωσε στην Ευρώπη; Μα την τιμή να την συγκαταλέγει ανάμεσα στα μέλη της!

Διότι τι είναι σήμερα η Ελλάδα; Ερώτηση Α32:

«Οι Έλληνες είναι ένας λαός με μεγάλη ιστορία που, παρά την σημερινή κρίση ξεχωρίζει ακόμα για την ευφυία και τον πολιτισμό του». Με την θέση αυτή συμφωνεί το 62,3%.

Εξ ου και το 90% των ερωτηθέντων απαντά ότι αισθάνεται υπερήφανος που είναι Έλληνας (Α35).

Στην ίδια ερώτηση (είχε τεθεί παλαιότερα από την Eurostat) τα άλλα κράτη είχαν μηδαμινά ποσοστά – και δίκαια. Το να γεννηθείς Έλληνας (ή κάτι άλλο) δεν είναι επίτευγμα, για το οποίο δικαιούσαι να είσαι υπερήφανος. Όμως, είναι ένα στοιχείο της εθνικής μυθοπλασίας. Είναι αυτό που μας διδάσκουν «εξ απαλών ονύχων» η οικογένεια, το σχολείο, ο στρατός και όλη η κοινωνία. Βασίζεται στην θεωρία της «συνέχειας» (άλλο στοιχείο μυθοπλασίας) και στην παρουσία επιφανών προγόνων. Λες και η αξία κληρονομιέται.

Είναι και ο λόγος για τον οποίο νιώθουμε συνέχεια «ριγμένοι» διότι, ενώ είμαστε ξεχωριστοί, δεν μας φέρονται ανάλογα με την αξία μας.

Η πίστη στην ανωτερότητα ενός λαού είναι μία μορφή εθνικιστικού ρατσισμού. Βέβαια δεν μιλάμε επίσημα για ανωτερότητα, όσο για «ιδιαιτερότητα». Που ουσιαστικά σημαίνει το ίδιο – ιδιαιτερότητα προς τα κάτω, δεν υπάρχει.

Πάμε σε ορισμένα άλλα στοιχεία μυθοπλασίας. Η πίστη στο «ξανθόν γένος» καλά κρατεί (κι ας μη μας έχει βοηθήσει ποτέ). Στην ερώτηση Α9 όπου αντί της Ευρωζώνης αναζητείται προνομιακή σχέση με άλλη χώρα, η Ρωσία έρχεται πρώτη με 33% έναντι 10% των ΗΠΑ και 6,5 της Κίνας. Οι Γερμανοί ανταγωνίζονται τους Τούρκους σε «κακία» (53% έναντι 62% στην ερώτηση Α10) ενώ οι Ρώσοι είναι κατά το 77% «καλοί».

Το 80% των Ελλήνων πιστεύει ότι υπάρχουν «μυστικές οργανώσεις από την Ελλάδα και το εξωτερικό που δρουν στο παρασκήνιο και κινούν τα νήματα». (Ερώτηση Α25). Άρα εμείς δεν είμαστε υπεύθυνοι – για τίποτα.

Λίγο λιγότεροι (79%) πιστεύουν στην ύπαρξη Θεού (Α20). Και ακόμα λιγότεροι (26,5%) πιστεύουν ότι «μας ψεκάζουν» (Α26). Πάντως, είναι πάνω από το ένα τέταρτο του πληθυσμού.

Αισθάνομαι δικαιωμένος και απογοητευμένος…

Y. Γ. Το κείμενο αυτό γράφτηκε μετά την μελέτη της έρευνας που θα βρείτε εδώ:
http://www.dianeosis.org/2017/03/tpe_2017/ (όπου και αναρτήθηκε).

Thursday, March 02, 2017

Δανειστές – σαδιστές;


Ο μαρκήσιος de Sade
Διαβάζοντας τους τίτλους των εφημερίδων έχεις την εντύπωση πως πραγματικά υπάρχει ξένη κατοχή στη χώρα. «Κόψτε τις συντάξεις τώρα!» έγραφαν προχθές τα ΝΕΑ με τεράστια γράμματα. Η μία προστατική ακολουθεί την άλλη. Εντολές. Διαταγές. Όρντινα. Φετφάδες. Κάντε τούτο, αφήστε το άλλο!

Σαν να γαυγίζουν κατοχικοί γκαουλάιτερ.

Είναι όμως έτσι; Φοβάμαι ότι πρόκειται για εξυπνη προπαγανδιστική τακτική της κυβέρνησης που υποδύεται την αντιστασιακή – ακόμα και για όσα έχει συμφωνήσει και υπογράψει.

Επιτυχέστατα βέβαια, αφού ακόμα και οι αντιπολιτευόμενες εφημερίδες ακολουθούν την ρητορική της κυβέρνησης και εμφανίζουν τους δανειστές ως ...βασανιστές.

«Οι απαιτήσεις των δανειστών», που ήταν η κυρίαρχη έκφραση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, έχει  πια υιοθετηθεί από όλους τους Έλληνες.  

Για σταθείτε. Τι «απαιτούν» αυτοί οι άνθρωποι; Γιατί π. χ. θέλουν να κόψουν τις συντάξεις; Μισούν τους συνταξιούχους; Είναι διεστραμμένοι και θέλουν να τους φτωχύνουν ακόμα περισσότερο; Πιέζουν για πλειστηριασμούς επειδή θέλουν να ξεσπιτώσουν τον κοσμάκη και να τον πετάξουν στο δρόμο;

Έτσι που εμφανίζονται όλες αυτές οι δοσοληψίες μας με τους «θεσμούς», ο απληροφόρητος τρίτος θα νόμιζε πως έχουμε δεχθεί μία εισβολή άτεγκτων και βάρβαρων κτηνανθρώπων που μας καταδυναστεύουν και μας καταπιέζουν φρικτά.

Κι όμως – όσο κι αν ακούγεται περίεργο – προσπαθούν να μας βοηθήσουν!

Όταν μας λένε: «Κόψτε τις συντάξεις σήμερα!» η υπόλοιπη φράση θα ήταν «για να μην χρεοκοπήσετε αύριο». Διότι κανείς δεν μπορεί να πληρώσει τις συντάξεις που έχουμε θεσπίσει. Δέκα φορές να τις πετσοκόψουμε, πάλι δεν θα τα βγάλουμε πέρα.  

«Πιέζουν για πλειστηριασμούς» διότι έχουμε γεμίσει από συστηματικούς κακοπληρωτές που προφασιζόμενοι την κρίση, δεν ξεπληρώνουν τα (κόκκινα) δάνεια τους. Και οι πλειστηριασμοί δεν αφορούν τα σπίτια των φτωχών, αλλά μεγάλα ακίνητα και εγκαταστάσεις. Αν δεν γίνουν, οι τράπεζες θα χρεοκοπήσουν, θα καταρρεύσει η οικονομία και ο κόσμος θα χάσει και τις λίγες καταθέσεις του.

Αλλά εμάς μας φταίνε οι Δανειστές. Εκείνο το ΔΝΤ το τι έχει ακούσει από μας, δεν λέγεται!

Έτσι όμως που έχει επικρατήσει η ρητορική των κυβερνήσεων – και  περισσότερο της τελευταίας – όλος ο λαός πιστεύει πως είμαστε θύματα …σαδιστών.

Και οι μεν κυβερνήσεις προσπαθούν να κρυφτούν πίσω από τους δανειστές για να αποσείσουν τις ευθύνες τους. Θα μου πείτε ότι κι εμείς τα βάζουμε με τους δανειστές, για να συγκαλύψουμε τις δικές μας. Διότι λίγο-πολύ όλοι έχουμε συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική μας αποσύνθεση.

Άλλωστε, ως γνωστόν, για κάθε τι δυσάρεστο που μας συμβαίνει, φταίνε πάντα κάποιοι άλλοι…



Tuesday, February 28, 2017

Η «κακή» Porsche

Porsche 356 cabrio
Έχω μία σχέση πολλών δεκαετιών με τα αυτοκίνητα Porsche. Από την δεκαετία του 50, όταν ο φίλος μου στην Γερμανία, σκηνοθέτης Bodo Bluethner αγόρασε μία ανοιχτή 356A με την οποία πηγαίναμε βόλτες. Η σχέση μου επισημοποιήθηκε το 1975 όταν έγινα μέτοχος και πρόεδρος Δ. Σ. της πρώτης εισαγωγικής εταιρίας Porsche Hellas A. E. Κύριος μέτοχος ήταν ο (πάντα) φίλος Αλέξανδρος Μανιατόπουλος.

Έχω οδηγήσει αρκετά μοντέλα της εταιρίας – υπήρξα και κάτοχος ενός εμβληματικού τύπου: Porsche Carrera Targa 1975, η τελευταία με την φοβερή μηχανική injection Kugelfischer, που σήμερα πουλιέται πανάκριβα σε πλειστηριασμούς στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η εμπλοκή μου κράτησε αρκετά, αλλά εδώ και πολλά χρόνια δεν έχω πια καμία σχέση με την εταιρία. Ούτε, δυστυχώς, με τα προϊόντα της. Αλλά φυσικά παρακολουθούσα τις τεχνολογικές εξελίξεις.

Γράφω  τώρα αυτά με την ευκαιρία του αποτρόπαιου τροχαίου που στοίχισε 4 ζωές και συγκλόνισε όλη την χώρα. Σε μία περιγραφή του ατυχήματος διάβασα πως «η ασύδοτη Πόρσε μπήκε με 200 χιλιόμετρα στο πάρκινγκ της Εθνικής οδού και προκάλεσε το δυστύχημα».

Δεν ξέρω τι συμπεράσματα θα βγάλει η ανάκριση ούτε επιθυμώ να την προκαταλάβω. Όμως υπάρχουν μερικά στοιχεία που ίσως αξίζει να αναφερθούν.

Η Porsche είναι η μεγαλύτερη μάρκα σπορ αυτοκινήτων στον κόσμο. Αντίθετα με άλλες επίσης διάσημες εταιρίες, τα αυτοκίνητά της ξεχωρίζουν όχι μόνο για την δύναμή τους αλλά και για την αξιοπιστία και την ασφάλειά τους. Για αυτό και διακρίνεται σε όλες τις σχετικές στατιστικές: έχει διεθνώς τις λιγότερες βλάβες, και την μικρότερη εμπλοκή σε ατυχήματα.

Μία Porsche που τρέχει με διακόσια είναι πιο ασφαλής από ένα μεσαίο αυτοκίνητο που κινείται με εκατό. Τα φρένα, η ανάρτηση, η πρόσφυση του αυτοκινήτου είναι φτιαγμένα για να αντιμετωπίζουν ακραίες καταστάσεις.

Άρα, σε μία τέτοια συγκυρία, το να δαιμονοποιούμε το όχημα είναι τραγικά αστείο. Σήμερα πολλά αυτοκίνητα μπορούν να τρέξουν με διακόσια – δεν χρειάζεται να είναι Porsche. Αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο να ελεγχθούν σε τέτοιες ταχύτητες.

Βέβαια και μόνο το όνομα Porsche λειτουργεί ως πρόκληση. Αλλά οι 1600 νεκροί και 20.000 Έλληνες τραυματίες των τροχαίων του 2016 δεν έγιναν από Porsche. Καταφέρνουμε και σκοτωνόμαστε και με λιγότερο διάσημα αυτοκίνητα…  

Καταλαβαίνω πως σε μια εποχή κρίσης και λιτότητας ένα ακριβό αυτοκίνητο μπορεί να γίνει και σύμβολο ταξικού μίσους. Αλλά και αφέλειας – αν τελικά το προικίσουμε με δολοφονικές προθέσεις και ιδιότητες. Εστιάζοντας στην Porsche, συσκοτίζουμε το ουσιαστικό πρόβλημα. Το οποίο ξεκινάει από τον παράγοντα οδηγός (κυρίως την εκπαίδευσή του και την πειθαρχία του) και επεκτείνεται σε θέματα δρόμων, αστυνόμευσης, και ελέγχου.

Ας ελπίσουμε πως το τραγικό δυστύχημα θα γίνει αφορμή να βελτιωθεί κάπως η μόνιμη οδική μας συμφορά.

Υ. Γ. Μία μέρα μετά: ο βουλευτής Μανιός (ΣΥΡΙΖΑ) δήλωσε: "το ότι υπάρχουν γρήγορα αυτοκίνητα είναι ένας ταξικός παραλογισμός". Επίσης, φαντάζομαι, το ότι υπάρχουν ψηλότερα σπίτια, δυσκολότερα βιβλία και εξυπνότεροι άνθρωποι... 

Friday, February 24, 2017

Περισσότερη δημοκρατία – περισσότερη προπαγάνδα;

Sir Francis Bacon

«Αudacter calumniare, semper aliquid haeret» 
Θρασύτατα συκοφάντησε, πάντα κάτι θα μείνει. 
Francis Bacon (1561-1626)



Το πρώτο ελληνικό μου δοκίμιο κυκλοφόρησε το 1962 σαν ανάτυπο από το περιοδικό «Δημοσιότης και Προβολή» με τίτλο: «Η Κοινή Γνώμη στο χώρο της Πολιτείας». (Ανατυπώθηκε το 2000, μετά από 38 χρόνια, από τις εκδόσεις Opera με τον τίτλο «Μάζα ή κοινό;» Νομίζω ότι τώρα είναι εξαντλημένο).


Ο πρόλογος της νέας έκδοσης έγραφε (μεταξύ άλλων) και τα εξής:

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα προφητικό πρωτόλειο. Πρωτόλειο γιατί ο στρατευμένος (υπηρετούσα τότε στο Ναυτικό) νέος που το έγραψε, φρέσκος από τις σπουδές του στην Γερμανία, δεν είχε δημοσιεύσει άλλο από κάτι μαθητικά ποιήματα. Και σαφώς δεν είχε ασχοληθεί μέχρι τότε με τα θέματα της κοινής γνώμης και της πολιτικής σκέψης. Όσες εργασίες είχα κάνει στο πανεπιστήμιο αφορούσαν αποκλειστικά ζητήματα φιλοσοφικά, επιστημολογικά και αισθητικά. Ωστόσο υπήρχε ανάγκη για μένα να προσεγγίσω ένα νέο γνωστικό τομέα.

Βρισκόμουν ανάμεσα στον κόσμο των σπουδών μου – ένα χώρο αυστηρής και δομημένης φιλοσοφικής σκέψης – και στον κόσμο της επαγγελματικής μου απασχόλησης – διαφήμιση, δημόσιες σχέσεις - που έμελλε να με κρατήσει κοντά του είκοσι χρόνια.

Η μελέτη αυτή ήταν μία προσπάθεια να γεφυρώσω αυτούς τους δύο κόσμους. Να αναλύσω – και για δικό μου λογαριασμό – τα φαινόμενα στον χώρο της επικοινωνίας, των μαζικών μέσων ενημέρωσης, της κοινής γνώμης. Να καταλάβω τους μηχανισμούς που ήδη είχα αρχίσει να χειρίζομαι και τις επιπτώσεις τους στη πνευματική υγεία  των ανθρώπων.

Έχω την ενδόμυχη ανάγκη όποτε ασχολούμαι με κάτι – ακόμα κι αν είναι χόμπι – να εμβαθύνω σε αυτό. Μόνον έτσι, αν ορίσω τον χώρο στον οποίο κινούμαι, αν κατανοήσω τις διεργασίες που συντελούνται σε αυτόν – μόνον έτσι θα νιώσω άνετα και θα μπορέσω να δουλέψω σωστά. []

Αυτή η μελέτη γράφτηκε κάτω από τις χειρότερες προϋποθέσεις. [] Απορώ με το θράσος μου να ξεκινήσω μία τόσο φιλόδοξη δουλειά, να βρω βιβλιογραφία (στην επαρχιώτικη Αθήνα του 1962 – πραγματικός άθλος) και να ασχοληθώ με ένα θέμα τελείως καινούργιο και για μένα αλλά και για τον ελληνικό πνευματικό και επιστημονικό χώρο. (Αν δεν κάνω λάθος, ήταν η πρώτη σχετική μελέτη που κυκλοφόρησε στα Ελληνικά).

Το 1962 ο McLuhan ήταν ακόμα διεθνώς άγνωστος – το πρώτο του βιβλίο (Understanding Media) κυκλοφόρησε το 1964. Ο Όρος Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, που σήμερα αναμασούν όλοι σαν πασατέμπο, ήταν νεολογισμός. Βέβαια υπήρχαν οι εμπειρίες από τις προπαγάνδες των ολοκληρωτικών καθεστώτων και τις δυσλειτουργίες της δημοκρατίας στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Αλλά και η σύζευξη Ναζισμού και Κομμουνισμού εκείνη την εποχή ήταν αδιανόητη στην Ελλάδα – όπου η ιντελλιγκέντσια δεν είχε ακόμα καν αποσταλινοποιηθεί.

Γι αυτό ονομάζω το κείμενο αυτό προφητικό. Γράφοντας για το παρόν και το παρελθόν, έθιξα προβλήματα που αφορούσαν το μέλλον. Έτσι παραμένει επίκαιρο 38 χρόνια μετά την συγγραφή του. []

Όταν έγραφα το αρχικό κείμενο, στην Ευρώπη υπήρχαν πάνω από δέκα δικτατορίες – αριστερές και δεξιές. Σήμερα δεν υπάρχει καμία. Αλλά η ποιότητα της δημοκρατίας μας δεν έχει βελτιωθεί ανάλογα. Μπορεί οι άνθρωποι να είναι ελεύθεροι να ψηφίσουν ό,τι θέλουν – αλλά ξέρουν τι θέλουν; Η παραπληροφόρηση οργιάζει. Ένας ολόκληρος λαός, από τους πιο μορφωμένους και με την μεγαλύτερη δημοκρατική παράδοση στον κόσμο, ψηφίζει Brexit. Οι περισσότεροι ειδικοί πιστεύουν ότι ψήφισε εναντίον του συμφέροντός του. Αποφάσισε συναισθηματικά και όχι ορθολογικά.

Το θέμα του μικρού μου βιβλίου αφορούσε της τεχνικές πειθούς. Κυρίως την προπαγάνδα – και το πώς μεταμορφώνει ένα δημοκρατικό έλλογο κοινό, σε μία συναισθηματικά παλλόμενη μάζα. Το ζούμε και τώρα σε μεγάλο βαθμό. Από την χοντροκομμένη και μάλλον απλοϊκή προπαγάνδα των δικτατόρων περάσαμε στην πολύ πιο εκλεπτυσμένη και αποτελεσματική προπαγάνδα των λαϊκιστών και εθνολαϊκιστών. Που προσπαθεί με την βοήθεια της  τεχνολογίας να δημιουργήσει πειστικές πλασματικές πραγματικότητες. Οι «ψευδείς ειδήσεις» (fake news) οι «μετά αλήθειες» (post truths) και τα εναλλακτικά γεγονότα (alternate facts) ανήκουν σε αυτές. (Παλιά απλώς τα λέγαμε «ψέματα»…). 

Και στο βάθος οικουμενικές θεωρίες συνωμοσίας, σαν οργανωμένο παρανοϊκό παραλήρημα. (Το 80% των Ελλήνων πιστεύει σε μυστικές δυνάμεις «που κινούν όλα τα νήματα»).

Έτσι λοιπόν, όσο πιο ανοιχτή και ανεκτική η δημοκρατία, τόσο πιο εύκολη φαίνεται η άλωσή της «εκ των έσω».

Επιπλέον παραμένει ενεργή η συστηματική κατασυκοφάντηση της αντίθετης άποψης και των φορέων της. Δείχνοντας ότι η φράση που βρήκα διαβάζοντας Francis Bacon ήταν απόλυτα σωστή. Πριν πεντακόσια χρόνια...

Tuesday, February 21, 2017

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ DONCAT: Σώζεται ο καπιταλισμός;

Σε ένα από τα τελευταία τεύχη του TLS (Times Literary Supplement) ο καθηγητής οικονομικών της Οξφόρδης Paul Collier γράφει ένα τεράστιο άρθρο (δέκα πυκνοτυπωμένες στήλες μεγάλου σχήματος) με τον τίτλο: “How to save capitalism”.

Στο εξώφυλλο ο ίδιος τίτλος και το σκίτσο του γηραιού καπιταλισμού που αιμοδοτείται για να σωθεί (το αντέγραψα, όπως βλέπετε).

Στην αρχή του κειμένου του, ο καθηγητής επιθεωρεί με μία γρήγορη ματιά τα διάφορα βιβλία που γράφτηκαν τα τελευταία εξήντα χρόνια για το μέλλον (και τον υποτιθέμενο «θάνατο») του καπιταλισμού – καταλήγοντας στο εξής συμπέρασμα: «Όμως, ενώ ο καπιταλισμός τελικά βγήκε νικητής εκλογικά, και χωρίς σοβαρό αντίπαλο φιλοσοφικά, οι επιδόσεις του έχουν γίνει καταφανώς μη ικανοποιητικές. Η βασική του υπόσχεση για σταθερά ανοδικό βιοτικό επίπεδό έχει ακυρωθεί: Μία πλειονότητα αναμένει πως οι συνθήκες  ζωής των παιδιών της θα είναι χειρότερες από τις δικές της».

Η λύση στο πρόβλημα για τον Collier δεν είναι ιδεολογική αλλά πραγματιστική – για να μην πω πρακτική. Αναφέρει διάφορες ιστορικές περιπτώσεις (Σιγκαπούρη, Καναδά, Ρουάντα) του πως ο καπιταλισμός ξεπέρασε συγκεκριμένα προβλήματα του. Ξεχάστε τις ιδεολογικές λύσεις, λέει, εστιάστε στα προβλήματα. «Ένα βιώσιμο μέλλον για τον καπιταλισμό θα κόψει δρόμο μέσα από το ιδεολογικό φορτίου του εικοστού αιώνα. Ξεχάστε Αριστερά εναντίον Δεξιάς, βάλτε στην μπάντα την ευσεβή ηθικολογία και αρχίστε από τα προβλήματα».

«Ως τώρα» γράφει παρακάτω, «η Αριστερή ταυτότητα ήταν ένας νωθρός τρόπος να νιώθεις ηθικά ανώτερος. Η Δεξιά ταυτότητα ήταν ένα νωθρός τρόπος να νιώθεις διανοητικά ανώτερος. Καλώς ήρθατε στον πραγματισμό: το σκληρό κέντρο»

Η προτεινόμενη λύση είναι λοιπόν ο πραγματισμός.

Εδώ μία δική μου παρένθεση: Ο πραγματισμός (pragmatism) δεν είναι φιλοσοφική κοσμοθεωρία, ούτε ιδεολογία. Είναι ένας τρόπος σκέψης, μία μέθοδος και …παράξενο: ένα κριτήριο του αληθούς. Κατάγεται από τις ΗΠΑ (χαρακτηριστικό!) και οι δημιουργοί του ήταν αρχικά ο C. S. Peirce, με συνεχιστές τον W. James και τον John Dewey.  Δεν χαίρει μεγάλης εκτίμησης στους Ευρωπαϊκούς φιλοσοφικούς κύκλους. Το μεγάλο Γερμανικό φιλοσοφικό λεξικό, σε τέσσερις τόμους, του αφιερώνει 2 σελίδες από 3.900.

Ο αμερικάνικος ορισμός του πραγματιστικού και της αλήθειας του, είναι η πράξη. If it works, it is true. Στην πράξη αποδεικνύεται η ορθότητα κάθε θεωρίας. Πολύ κοντά στην επιστημονική απόδειξη – ή έστω, επιβεβαίωση. Και βέβαια στην ορθολογική μέθοδο.

Ξαναγυρίζουμε στον Collier. Το πρώτο πράγμα λέει που θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει ο πραγματισμός είναι η νέα αγανάκτηση εναντίον των ελίτ. Η κοινωνική βάση αυτής της αγανάκτησης είναι χωροταξική, μορφωτική και ηθική.  Εξέγερση της περιφέρειας εναντίον των πόλεων, των ημι-μορφωμένων εναντίον των πτυχιούχων και εξειδικευμένων – και αυτών που «ίσα-ίσα τα βγάζουνε πέρα» εναντίον των εχόντων και κατεχόντων. Ο κλασικός παλιός επαναστατημένος προλετάριος έχει αντικατασταθεί από τον επαρχιώτη ημιμαθή φτωχό, που τον απειλεί η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση. Οι ανισότητες επεκτείνονται.

Δεν μπορώ να αποδώσω όλες τις σκέψεις του αρθρογράφου – θα χρειαζόμουν πολλές σελίδες. Θα δώσω όμως ένα δείγμα της «πραγματιστικής προσέγγισης».

Στο θέμα της φορολογίας ο Collier προτείνει ένα άλλο κριτήριο. Όχι το ύψος του εισοδήματος – αλλά την προέλευσή του, τον τρόπο με τον οποίο παράγεται. “Taxes will need to be context-specific instead of income specific”. Είναι η πηγή του εισοδήματος μία παραγωγική επένδυση που δίνει δουλειά σε πολύ κόσμο και παράγει πλούτο για τον τόπο; Χαμηλότεροι φόροι! Πρόκειται για κληρονομημένα περιουσιακά στοιχεία τα οποία δεν παράγουν τίποτα για το σύνολο, παρά μόνο εισοδήματα για τον κάτοχό τους; Τσεκούρι!

Η συνέχεια για τους Αγγλομαθείς και υπομονετικούς, βρίσκεται εδώ:

Friday, February 17, 2017

Έλα – Βενεζουέλα!




Υπάρχει στην Ελληνική Κοινωνία ένα ρεύμα αντί-δυτικισμού που σε λίγα χρόνια θα συμπληρώσει μία χιλιετία. Το 1054 ((με ασήμαντες αφορμές) έγινε το Σχίσμα των Εκκλησιών, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αφόρισε τον Πάπα (και αντίστροφα) και από εκείνη την στιγμή οι Δυτικοί (τότε ήταν όλοι Καθολικοί ή «Παπιστές») έγιναν για μας «όργανα του Σατανά».

Δεν μπορούμε τώρα να φανταστούμε τι σήμαινε αυτό σε μία κοινωνία φανατικών πιστών που ταύτιζαν κράτος, έθνος και εκκλησία. Τόσο που αργότερα προτίμησαν να χάσουν την Βασιλεύουσα, παρά να ζητήσουν βοήθεια από τους Αντίχριστους. (Γνωστόν το «Κάλλιον φακιόλιον Τούρκου…» – από τον Μέγα Δούκα Νοταρά).

Τα πράγματα έγιναν χειρότερα με την Τέταρτη Σταυροφορία των Δυτικών που, αντί να ελευθερώσει την Ιερουσαλήμ από τους Μωαμεθανούς, έκανε …λάθος στο στόχο και άλωσε την Κωνσταντινούπολη – με όλα τα σχετικά παρεπόμενα: πλιάτσικο, φόνους, βιασμούς κλπ.

Ο αντί-δυτικισμός συνέχισε να τρέφεται από την Φραγκοκρατία – πολλοί Δυτικοί πολέμαρχοι κατακτούσαν και υποδούλωναν περιοχές της Ελλάδας. Τους είδαμε σαν ξένες δυνάμεις κατοχής. (Μας άφησαν όμως …ωραία κάστρα).

Αργότερα κάπως τα βρήκαμε. Οι φιλέλληνες μας βόηθησαν στην Επανάσταση. (Ουσιαστικά μας απελευθέρωσαν, με το Ναυαρίνο). Αλλά λίγο μετά ήρθαν οι Βαυαροί που προσπάθησαν να μας κάνουν Ευρωπαίους με το ζόρι. Εμείς όμως ούτε τους Έλληνες του εξωτερικού δεν ανεχόμασταν («ετερόχθονες») – πόσο μάλλον τους ξένους! Νέο κεφάλαιο αντί-δυτικισμού. Οι Βαυαροί απέτυχαν παταγωδώς – και ο αφελής Όθωνας, που αγαπούσε ρομαντικά την Ελλάδα, πέθανε πικραμένος.

Το επόμενο κεφάλαιο, στον 20ο αιώνα, φέρει την υπογραφή της Αριστεράς. Η οποία μισούσε την Δύση διότι συμβόλιζε ό,τι της ήταν απεχθές: Τον καπιταλισμό, τον ιμπεριαλισμό, τον αντικομουνισμό, τον αντισοβιετισμό (τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου), τον φιλελευθερισμό.  Ένα αιώνα τώρα η Αριστερά μας απεχθάνεται την Δύση. Αυτός ο αντί-δυτικισμός πήρε πολλά πρόσωπα και έγινε κυρίαρχο ρεύμα στην κοινωνία. Στην αρχή ήταν εναντίον των Άγγλων. Μετά έγινε αντιαμερικανισμός (χρόνια πρώτοι στις διεθνείς δημοσκοπήσεις). Και τώρα είναι κυρίως αντί-γερμανισμός.   

Χάρη στην κρίση, ο αντί-δυτικισμός μας έζησε νέα έξαρση: «οι τοκογλύφοι δανειστές», «οι δυνάμεις κατοχής», «οι γκαουλάιτερ» κλπ. έγιναν τα νέα αντικείμενα του μίσους. Ακολουθώντας την τάση μας να φορτώνουμε στους ξένους τις αιτίες των δεινών μας, οι περισσότεροι Έλληνες τους θεωρούν υπεύθυνους για το χάλι μας.

Φυσικά ο αντί-δυτικισμός της Εκκλησίας μας παραμένει. Διαποτίζει ακόμα την κοινωνία. Και είναι ένα σημείο που ενώνει την (κάποτε άθεη) Αριστερά με την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Και η Αριστερά σήμερα κυβερνάει την Ελλάδα. Ο αντι-δυτικισμός στην εξουσία. Και δείχνει φανερά την απέχθειά προς την Δύση σαμποτάροντας και κωλυσιεργώντας, παγώνοντας όλα τα σχέδια εξυγίανσης της οικονομίας μας, μην εφαρμόζοντας ούτε τις ψηφισμένες μεταρρυθμίσεις, καθυστερώντας τις αξιολογήσεις, αγνοώντας όλες τις παραινέσεις των εταίρων, βρίζοντας το ΔΝΤ και τους «τοκογλύφους», ονομάζοντας «γερμανοτσολιάδες» και προδότες όλους τους Έλληνες που υποστηρίζουν τον εκσυγχρονισμό και εξορθολογισμό της Ελλάδας.

Το αποτέλεσμα; Επειδή πολλοί πια δεν μπορούν να καταλάβουν «που το πάει ο Τσίπρας», να καταφεύγουν σε απίθανα (αλλά όχι τόσο φανταστικά) σενάρια με τα όποια προσπαθούν να ερμηνεύσουν την στάση της κυβέρνησης.

Ένα τέτοιο σενάριο έγραψε ο Παύλος Παπαδόπουλος στο Διαδικτυακό Vima.gr. Όπου δείχνει ότι το θέμα της Ελλάδας γίνεται πια πολιτισμικό. Ότι με την βοήθεια πολλών απίθανων παραγόντων (του Προέδρου την Δημοκρατίας, του Αρχιεπισκόπου και πολλών άλλων) η κυβέρνηση προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τον αρχαίο και νέο αντι-δυτικισμό και να βγάλει την Ελλάδα από την Δύση. Όχι μόνο από το Ευρώ, την Ε.Ε. ή το ΝΑΤΟ – αλλά από τον Δυτικό ιστορικό, πολιτισμικό και κοινωνικό χώρο γενικότερα. Αναθρεμμένος με την ιδέα ότι «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» ο νεαρός πρωθυπουργός μας προσπαθεί να τον δημιουργήσει – και σαν υπόδειγμα για την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Έτσι κι αλλιώς δεν έχει πάψει να ελπίζει ότι κάποτε θα αλλάξει την Ευρώπη και τον κόσμο.

Βέβαια το πιθανότερο είναι ότι, αν πετύχει, θα δημιουργήσει μία νέα Βενεζουέλα, όπου θα σφαζόμαστε για το γάλα και το χαρτί υγείας. Και θα έχουμε μόνιμο Μαδούρο, τον Τσίπρα…

Το άρθρο του Παπαδόπουλου είναι μεγάλο αλλά πολύ ενδιαφέρον. Ό,τι πρέπει για ανάγνωσμα του Σαββατοκύριακου. Θα το βρείτε εδώ:

ΚΑΙ: άσχετα με το αν απορρίψετε το σενάριο Παπαδόπουλου ως φανταστικό – ο κίνδυνος της σταδιακής εξόδου μας από τη Δύση παραμένει. Συζητάμε την έξοδο από την Ευρωζώνη ή την Ε.Ε., ενώ συνεχώς διολισθαίνουμε έξω από την Δύση.  Ήδη είμαστε – και δεν είμαστε – Δυτικοί. Και, είτε μας αρέσει είτε όχι, δύσκολα θα βρούμε άλλο πολιτισμό από τον Δυτικό…

Ν. Δ. 17.2.17

Tuesday, February 14, 2017

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ DONCAT: Τρία καυστικά πολιτικά ποιήματα

Σοβιετικό μνημείο στο Βερολίνο


Τρία καυστικά πολιτικά ποιήματα του Erich Fried (1921-1988)

Αυστριακός ποιητής, διάσημος για τα πολιτικά και ερωτικά του ποιήματα. Ανήκε στην εξωκοινοβουλευτική Αριστερά. Τα ποιήματα που παραθέτω είναι γραμμένα πριν πολλές δεκαετίες αλλά παραμένουν επίκαιρα. Ιδιαίτερα ο αυτοσαρκασμός του πρώτου και η σοφία του τελευταίου. Μεταφράσεις δικές μου – οι πρώτες στα Ελληνικά (1980).

Ι.

ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΔΕΞΙΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΔΕΞΙΑ

‘Όταν ένας αριστερός σκέπτεται
πως ένας αριστερός
μόνο και μόνο επειδή είναι αριστερός 
είναι καλύτερος από ένα δεξιό
τότε στην αυταρέσκειά του
ήδη πάλι είναι δεξιά.

Όταν ένας δεξιός σκέπτεται
πως ένας δεξιός
μόνο και μόνο επειδή είναι δεξιός
είναι καλύτερος από έναν αριστερό 
τότε στην αυταρέσκειά του
είναι ήδη ακροδεξιός.

Και επειδή εγώ
είμαι εναντίον των δεξιών
και των ακροδεξιών
είμαι και εναντίον 
των αριστερών
που σκέπτονται
πως είναι καλύτεροι
από τους δεξιούς

Κι επειδή είμαι εναντίον τους
σκέπτομαι καμία φορά
πως έχω το δικαίωμα να σκέπτομαι
πως εγώ είμαι καλύτερος από όλους αυτούς.


ΙΙ.

ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Τι είδους σοσιαλιστής
ή κομμουνιστής
είναι αυτός
που πια δεν πιστεύει
ότι ξέρει
τι ακριβώς είναι
ο σοσιαλισμός
ή ο κομμουνισμός
και πως θα οικοδομηθεί;

Αλλά και τι είδους
σοσιαλιστής
ή κομμουνιστής
είναι αυτός
που σήμερα εξακολουθεί να πιστεύει
ότι το ξέρει;

ΙΙΙ.

ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΦΟΒΟΣ

Μην αμφιβάλλεις
γι’ αυτόν που σου λέει
πως φοβάται.

να φοβάσαι όμως
αυτόν
που σου λέει
πως δεν αμφιβάλλει.