Sunday, November 17, 2019

Εθνομηδενιστής καθότι πατριώτης!


Την λέξη «εθνομηδενιστής» δεν την έχει ούτε το τελευταίο λεξικό της Ακαδημίας. Χρησιμοποιείται συχνά από δεξιούς και (περισσότερο) από ακροδεξιούς, σαν ψόγος (ή και ύβρις) για να χαρακτηρίσουν κάποιον που δεν πιστεύει (μηδενίζει) την αξία του έθνους.

Έτσι την διάβασα σε ρεπορτάζ που χαρακτήριζαν ιστορικούς οι οποίοι συμμετέχουν στην επιτροπή των 31 για τον εορτασμό των 200 χρόνων από το 1821 και οι οποίοι αποκλίνουν από τους γνωστούς εθνικούς μύθους.

Παρένθεση: χάρηκα γιατί τελικά, όπως είχα προτείνει στο πρώτο μου σχετικό κείμενο: («Πως θα γλυτώσω το νέο 21» – 8.11.19), επιστρατεύτηκαν κυρίως ιστορικοί – μεταξύ των οποίων και άριστοι – και όχι showmen. Ελπίζω έτσι να εξαφανιστεί δια παντός και ο μύθος του Ευαγγελισμού και της Αγίας Λαύρας.

Επανέρχομαι στο αρχικό θέμα: ποία η διαφορά μεταξύ αυτού που αγαπάει το έθνος και εκείνου που αγαπά την πατρίδα.

Η πατρίδα είναι τόσο παλιά όσο ο άνθρωπος. Είναι ο τόπος του, η γωνιά του πάνω στη γη. Αυτήν αναζητεί ο Οδυσσέας που δέκα χρόνια θαλασσοδέρνεται για να δει κάποτε «καπνόν αναθρώσκοντα» από το πατρικό του σπίτι.

Το «έθνος» είναι μία πολύ πρόσφατη αφηρημένη κατασκευή. Διαβάζω μερικούς αγράμματους που γράφουν: «Το έθνος των Σπαρτιατών» ή «των Μακεδόνων». Μα δεν υπήρχαν έθνη στην Αρχαία Ελλάδα! Πόλεις, φύλα, φυλές, ναι. Αλλά τα έθνη άρχισαν να δημιουργούνται μετά την Γαλλική επανάσταση και τα 
περισσότερα διαμορφώθηκαν τον 19ο αιώνα.

Ποια είναι η διαφορά; Πολλές. Αλλά, πολύ κυνικά, τα έθνη έχουνε τζάμπα στρατό. Ενώ παλιά, και στα αρχαία χρόνια αλλά κυρίως στον Μεσαίωνα και μέχρι τον 18ο αιώνα οι πόλεμοι γίνονταν από μισθοφόρους και οι στρατιώτες ονομάζονται «σολδάτοι» (δηλαδή: πληρωμένοι) μετά την επινόηση των εθνών, οι στρατιώτες πολεμάνε για την σημαία. Κάνουν δηλαδή υποχρεωτική θητεία αντί να μάχονται για τον αυτοκράτορα, τον βασιλέα, ή τον φεουδάρχη της περιοχής.

Σύμφωνα με τον  Μπένεντικτ Άντερσον (Benedict Anderson), Βρετανό πολιτικό επιστήμονα και ιστορικό, τα έθνη αποτελούν φαντασιακές κοινότητες (imagined communities) ή νοερές κοινότητες. Μια φαντασιακή ή νοερή κοινότητα διαφέρει από μια κοινότητα «άμεσης επαφής», στο ότι δεν βασίζεται (και για πρακτικούς λόγους δεν θα μπορούσε να βασίζεται) στην καθημερινή πρόσωπο-με-πρόσωπο αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών της. Για παράδειγμα, ο Άντερσον πιστεύει ότι ένα έθνος είναι μια κοινωνικά κατασκευασμένη «φαντασίωση», την οποία υλοποιούν στο νου τους οι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέλη αυτής της ομάδας.

Η πατρίδα είναι κάτι υλικό, πραγματικό. Το σπίτι, η γειτονιά σου, οι φίλοι σου. Ενώ μπορείς να είσαι πολίτης ενός έθνους χωρίς να έχει πατήσει ποτέ το πόδι σου εκεί (αρκεί να πήρες από τον πατέρα σου την υπηκοότητα).

Τελικά η εθνικότητα είναι θέμα τύχης. Μέσα στο ίδιο τοπίο, αν γεννηθείς πενήντα μέτρα πάνω από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, είσαι Βούλγαρος. Πενήντα μέτρα πιο κάτω, είσαι Έλληνας. Κι αν μετακινηθείς ελάχιστα, μπορείς να μεγαλώσεις ως Βούλγαρος (γλώσσα, περιβάλλον, κοινωνία) με ελληνικό διαβατήριο. ‘Η, Έλληνας, Βορειοηπειρώτης, με Αλβανικό.

Ο Ερνστ Γκέλλνερ έγκριτος πολιτικός επιστήμων γράφει ότι «Τα έθνη, ως θεόσταλτος τρόπος ταξινόμησης των ανθρώπων, ως ένα εγγενές, αν και πολύ καθυστερημένο, πολιτικό πεπρωμένο, είναι μύθος».

Αλλά το πιο σοφό το έχει πει ένας Γάλλος ιστορικός, ο Σαρλ λε Γκοφ που αποκαλεί τον εθνικισμό: «έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της κοινωνίας μας». «Το έθνος αποκλείει τα άλλα έθνη, ενώ η πατρίδα αναγνωρίζει την νομιμότητα άλλων πατρίδων. Ο στόχος είναι μία ευρωπαϊκή πατρίδα…».

Πραγματικά: ο πόλεμος γίνεται πάντα ανάμεσα σε έθνη. Ο εθνικιστής μισεί τα άλλα έθνη, τα θεωρεί κατώτερα και θέλει να τα υποτάξει. Τους τελευταίους αιώνες όλοι οι πόλεμοι έγιναν μεταξύ εθνών.

Γι αυτό και είμαι εθνομηδενιστής. Θα ήθελα να μηδενίσω τον εθνικισμό. Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, είμαι εθνομηδενιστής επειδή αγαπάω πολύ την πατρίδα μου.

Sunday, November 10, 2019

Οργή και χάος


Το πρώτο πράγμα που σε πιάνει από το λαιμό, όταν προσγειώνεσαι από το εξωτερικό στην Αθήνα, είναι μια βουβή επιθετικότητα που σιγοβράζει γύρω σου. Στην επιφυλλίδα μου στο «Βήμα» το 84, την είχα ονομάσει «Η Εθνική Τσαντίλα». (Άλλαξα τίτλο αλλά κράτησα πολλά). Όλοι είναι σφιγμένοι, αγανακτισμένοι, έτοιμοι για καυγά. Κάθε λίγο, αυτή η επιθετικότητα ξεσπάει απότομα: φουντώνει τσακωμός ξαφνικός κι αναιτιολόγητος. Ύστερα, το ίδιο απότομα, σβήνει. Η υπόκωφη οργή παραμένει, θα εκραγεί με την επόμενη ευκαιρία - σαν τη λάβα που ξεπετάγεται όπου βρει μαλακό έδαφος.

Στους δρόμους το ίδιο - όλοι οδηγούν με μια καταπιεσμένη αγανάκτηση. Εκτονώνονται με σφήνες και κλεισίματα. Αν τύχει να έρχεσαι από μια ήρεμη ευρωπαϊκή χώρα -Αγγλία ή Ελβετία- η συμπεριφορά τους σου φαίνεται ακατανόητη. Αν μάλιστα έτυχε να οδηγήσεις καιρό στις χώρες αυτές, κινδυνεύεις στην αρχή να σκοτωθείς. Ύστερα βέβαια προσαρμόζεσαι και… κάνεις κι εσύ τα ίδια.

Κι έτσι καταφέρνουμε να είμαστε πρώτοι στην χρήση του αυτοκινήτου ως φονικού όπλου… Υπάρχουν στατιστικές… Κι όταν δεν διαμελίζουμε ανθρώπους, βασανίζουμε αθώα αδέσποτα. Και εκεί υπάρχουν οδυνηρές στατιστικές.

Κι αν δεν βρούμε άλλους να ενοχλήσουμε, τρώμε επιδεικτικά χοιρινό μπροστά σε εξαθλιωμένους Μουσουλμάνους πρόσφυγες.

Σ' άλλες πόλεις του κόσμου, οι άνθρωποι ανεβαίνουν το πρωί στο τρόλεϊ ή στο Μετρό – και λένε «καλημέρα». Με χαμόγελο! Κι αυτοί σηκώθηκαν χαράματα, κι αυτοί είχαν να ετοιμάσουν τρία παιδιά για το σχολείο, κι αυτοί χρωστάνε μια δόση που λήγει. Αλλά χαμογελάνε, και λένε «καλημέρα». Εδώ μόνον ο παπαγάλος του Παπαντωνίου άρθρωνε αυτή τη λέξη.

Δεν είναι θέμα ευγένειας, ούτε τρόπων. Είναι αυτή η υπόκωφη αγανάκτηση, που μας συνοδεύει τους Έλληνες μια ζωή. Σαν να μας χρωστάνε μόνιμα κάτι, σαν να μας ρίξανε, να μας γελάσανε. 

Οργίλοι, επιθετικοί, καχύποπτοι, κοιτάμε το συνάνθρωπο σαν εχθρό. Δύσθυμοι, βαρύγνωμοι, συνοφρυωμένοι, βλέπουμε το χαμόγελο σαν απαράδεκτη επιπολαιότητα.

Τι υπάρχει μεταξύ μας; Φθόνος, θυμός και απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης. Και γι αυτά υπάρχουν στατιστικές.

Έχει σίγουρα βαθύτερα αίτια αυτή η σχεδόν μεταφυσική βαρυθυμία του Έλληνα.  Αλλά πιστεύω πως, στην αταβιστική προδιάθεση, έχουμε συμβάλλει ουσιαστικά κι εμείς, κάνοντας την καθημερινότητά μας εντελώς αφόρητη, χαοτική, ανορθολογική. 

Έτσι που και οι πιο ψυχρόαιμοι ξένοι, χωρίς καθόλου βεβαρημένο παρελθόν, μετά από λίγους μήνες αρχίζουν κι αυτοί να νιώθουν σαν εμάς. Και βρίζουν (αυτοί που δεν έχουν καν βλαστήμιες στη γλώσσα τους) και αρπάζονται και -αν είναι δυνατόν- κραυγάζουν. Αυτοί που μιλούσαν με ψιθύρους...

Η αρρώστια είναι μεταδοτική. Που σημαίνει πως, έστω κι αν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση, την υπαιτιότητα φέρει το περιβάλλον. Αυτό το απάνθρωπο περιβάλλον που είμαστε ο ένας για τον άλλον.

Και είναι ο κύκλος από τους πιο φαύλους. Όσο πιο επιθετικά φερόμαστε, τόσο περισσότερη επιθετικότητα προκαλούμε. Κι όσο καταπιέζουμε την οργή μας -γιατί δεν είναι δυνατό να είμαστε όλοι μαζί ταυτόχρονα έξαλλοι (κάποιος είναι δυνατότερος και επιβάλλεται) όσο λοιπόν καταπιέζουμε, τόσο φουντώνουμε την επιθετικότητα μας. Έτσι μοιάζουμε όλοι με παλαιστές πριν από τον καυγά. Κοιταζόμαστε στα μάτια και ετοιμαζόμαστε για τη λαβή - ή το καίριο χτύπημα.

Πώς θα βγούμε από το φαύλο κύκλο; Πού είναι οι ειρηνοποιοί, που με καλοσύνη και πραότητα θα μας απαλύνουν την αγανάκτηση, θα χαλαρώσουν το σφίξιμο, θα γαληνέψουν τη μόνιμη ταραχή; Κι οι ιερωμένοι μας, οργή εκπέμπουν! Αντίθετα, είναι πολλοί αυτοί που μας παροτρύνουν -όπως οι θεατές τους μποξέρ- να ορμάμε ο ένας στον άλλο. Μας εξωθούν, μας ερεθίζουν, μας εξαγριώνουν. Κι έτσι ζούμε για το ποδόσφαιρο και την πολιτική - δηλαδή για το πώς θα φάμε ο ένας τον άλλο…


Sunday, November 03, 2019

Πατριδοκαπηλεία

- Γιούχα και πάλε γιούχα των πατρίδων!

Ποιος το φώναξε αυτό; Ποιος θάρρεψε να το ξεστομίσει; Ποιος τόλμησε να γιουχάρει την πατρίδα, την ιερή, την πολύτιμη, την δοξασμένη;

- Γιούχα και πάλε γιούχα των πατρίδων! 

Ένας ποιητής το έγραψε. Ο Παλαμάς. 

Τι ποιητής; Άπατρις, βλάσφημος, ανθέλληνας;

 Όχι, αντίθετα. Πατριώτης, καθαρός και έντιμος. Αλλά πραγματικός. Και ο «Γύφτος» του, που γιουχάρει τις πατρίδες, είναι το σύμβολο του ελεύθερου και αδάμαστου ανθρώπου.

Και νά και οι γύφτοι, στερνολείψανα
μιας αρχοντιάς πὄχει πεθάνει·
και ξεχωρίζουν απ’ τον άλλο
γυμνό κουρελιασμένον όχλο,
κι αστράφτουνε στον ήλιο οι όψες τους,
λεπίδες καλοακονισμένες,
κι από τ’ αλύγιστα κορμιά τους
κάποιες ματιές, κάποια σαλέματα
ξέρουν ακόμα να οδηγάν,
ξέρουν ακόμα και προστάζουν.

Ο Παλαμάς έγραψε τον «Δωδεκάλογο του Γύφτου» σε μία εποχή όπου η χρεοκοπημένη Ελλάδα, ακολουθώντας τα  μεγάλα λόγια των δημαγωγών της ξεκίνησε τον πόλεμο του 1897, ηττήθηκε αξιοθρήνητα, υποχρεώθηκε να πληρώσει αποζημίωση στην Τουρκία. Οι Δυτικοευρωπαίοι βέβαια αξίωσαν λύτρα για τον δανεισμό και την διάσωση. Το «γιούχα» δεν αφορούσε βέβαια την πατρίδα, αλλά την πατριδοκαπηλία, την Μεγάλη Ιδέα, τα παχιά λόγια που μας κατάστρεψαν. Είναι μία κατάσταση που ο ιστορικός Γιάννης Γιανουλόπουλος έχει αναλύσει εναργέστατα στο βιβλίο του «Η ευγενής μας τύφλωσις».

Όπως και τώρα, η Ελλάδα, μετά το «επτωχεύσαμεν» του Τρικούπη, ήταν βουλιαγμένη σε μια τεράστια κρίση. Γράφει ο πρώτος στίχος της «Φλογέρας του Βασιλιά»:

Σβησμένες όλες οι φωτιές οι πλάστρες μες τη χώρα…

Ο ποιητής ονειρεύεται μία ανάσταση: Την περιγράφει στο 8ο Λόγο – Προφητικό - στον Δωδεκάλογο:

…και μην έχοντας πιο κάτω άλλο σκαλί
να κατρακυλήσεις πιο βαθιά
στου Κακού τη σκάλα,
για τ' ανέβασμα ξανά που σε καλεί
θα αισθανθείς να σου φυτρώσουν, ω χαρά!
Τα φτερά,
τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα!

Ο Παλαμάς αποδείχθηκε, εκτός από καλός ποιητής, και καλός προφήτης. Στον 7ο Λόγο γράφει:

Γύφτε Λαέ, άκουσέ με
το πρωτόσταλτο είμαι σημάδι
απ’ την πλάση που θάρθει...
Απ’ τούς κόσμους του Αύριο
το μήνυμα της νίκης εγώ σου φέρνω...
Είμαι η σάλπιγγα εγώ μιας Ανάστασης...

Λίγο μετά την δημοσίευση του ποιήματος ήρθε η εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου και των βαλκανικών πολέμων – μία άλλη Ελλάδα είχε ήδη ανατείλει.

Το κείμενο αυτό αφιερώνεται στις μαθήτριες που παρώδησαν την εφετινή παρέλαση στην Νέα Φιλαδέλφεια και νέα Χαλκηδόνα, «σαν στρατιωτάκια που αρχίζουν να ξεκουρδίζονται… απέναντι σε εμβατήρια».

Έχουν δίκιο. Υγιέστατη αντίδραση στις γελοίες παράτες. Προς Θεού, είναι καιρός να καταργηθούν οι Μεταξικές μαθητικές παρελάσεις. Είμαστε οι μόνοι στον κόσμο που κάνουμε τους μαθητές μας στρατιωτάκια! 

Βλέπω την Νέα Δημοκρατία να διολισθαίνει προς εθνικιστικές μεγαλοστομίες (ναι, κυρία Κεραμέως, με έχετε απογοητεύσει).  Όσοι πραγματικά αγαπούν την πατρίδα, εργάζονται αθόρυβα γι αυτήν και δεν αναλώνονται σε τελετές, επετείους (φτάσαμε μέχρι τον Λεωνίδα!) και πανηγυρισμούς. Η πατριδοκαπηλία είναι η σύφιλη του Ρωμαίικου – μας έχει κοστίσει πολύ ακριβά.

Sunday, October 27, 2019

Κορόιδο Μουσολίνι…

Το γήρας έχει πολλά δυσάρεστα – αν όμως έχει επιζήσει σωστά η μνήμη, έχει και πολλά να πει.

Γιορτάζουμε αύριο την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. (Και πάλι θα παρατηρήσω ότι είμαστε μάλλον η μόνη χώρα που γιορτάζει την έναρξη των πολέμων της και όχι τη λήξη τους. Ίσως γιατί η λήξη τους δεν ήταν τόσο εντυπωσιακή).

Ήμουν πέντε ετών όταν ξεκίνησε ο πόλεμος και θυμάμαι πολλά. 

Αλλά το περίεργο είναι πως ενώ ένας πόλεμος είναι κάτι το βάρβαρο, το αρνητικό, το οδυνηρό – εγώ θυμάμαι αυτή την εποχή σαν πανηγύρι. Φυσικά αν ήμουνα στο μέτωπο θα είχα άλλη γνώμη (οι πιο δυνατές περιγραφές φιλοξενούνται στο «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη). Αλλά ήμουν στην Αθήνα και χάρη στην συντονισμένη και δυναμική προπαγάνδα του Μεταξικού καθεστώτος (αλήθεια ποιος την συντόνιζε;) που είχε επιστρατεύσει στιχουργούς, συνθέτες, γελοιογράφους, τραγουδιστές, ηθοποιούς, επιθεωρησιογράφους, και όλο το καλλιτεχνικό δυναμικό της μικρής μας χώρας, η πολεμική προσπάθεια των ελλήνων κυλούσε σαν θεατρική παράσταση. 

Βοήθησαν βέβαια και οι Ελληνικές επιτυχίες στο μέτωπο – όλη η επιθεώρηση δεν θα μπορούσε να σταθεί, αν μαζεύαμε ήττες. 

Από την πρώτη στιγμή υπήρξε ένας ενθουσιασμός και μία ατμόσφαιρα πανηγυρική. Έμενα σχετικά κοντά στο σταθμό Λαρίσης και η οικογένεια είχε κατέβει να αποχαιρετίσει έναν εξάδελφο που έφευγε για το μέτωπο. Η ατμόσφαιρα ήταν εορταστική, λες και οι στρατιώτες αναχωρούσαν για γλέντι κι όχι για πόλεμο. «Τα φανταράκια μας!» φώναζαν όλοι: «στο καλό και με τη Νίκη!».

Το μόνο τρομακτικό και δυσάρεστο ήταν οι συναγερμοί και οι σειρήνες, Συνήθως το βράδυ, όπου στριμωχνόμασταν όλοι στο υπόγειο του σπιτιού, που είχε ανακηρυχθεί σε καταφύγιο επειδή το σπίτι μας ήταν φτιαγμένο από «μπετόν αρμέ». Δεν ήξερα τι θα πει αυτό, αλλά αφού μας προστάτευε, καλό θα ήτανε.

Σε λίγο όμως τα συνηθίσαμε κι αυτά, κι αφού ησυχάσαμε ότι δεν υπήρχε κίνδυνος βομβαρδισμού της Αθήνας (μας έσωσαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι) στις βραδινές επιδρομές, αντί να κατεβαίνουμε στο υπόγειο, ανεβαίναμε στην ταράτσα και απολαμβάναμε τα πρώτα μας βίντεο γκαίημς – τις αερομαχίες. 

Φανταστικό σκηνικό: η νύχτα με τους προβολείς, τα τροχιοδεικτικά, τις βολές των αντιαεροπορικών και τις αερομαχίες των αεροπλάνων. Οι οποίες γίνονταν πάνω από τον Πειραιά (ήταν βασικός στόχος) και την βιομηχανική ζώνη γύρω στην Αθήνα – ίσα ίσα για να υπάρχει η σωστή προοπτική για το θέαμα.

Εμείς τα παιδιά τραγουδούσαμε το «Κορόιδο Μουσολίνι» (που ήταν …ιταλικό τραγούδι!) Είχε ήδη κυκλοφορήσει στα ελληνικά με τίτλο «μικρή χωριατοπούλα», αλλά η νέα διασκευή του Γιώργου Οικονομίδη το έκανε αθάνατο. Το θυμάμαι απέξω:

Κορόιδο Μουσολίνι / κανένας δεν θα μείνει / εσύ και η Ιταλία / η πατρίδα σου η γελοία / τρέμετε όλοι το χακί…

Δημοφιλέστατο ήταν και το «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του…» που τραγουδούσε η Σοφία Βέμπο η οποία, σχεδόν αυτόματα, ανακηρύχθηκε «τραγουδίστρια της νίκης».

Ο ενθουσιασμός φώλιαζε σε κάθε σπίτι. Οι νοικοκυρές πλέκανε κάλτσες για τους φαντάρους μας, η «Φανέλα του Στρατιώτη» μάζευε ζεστά πουλόβερ και εσώρουχα.

Ναι, ήταν ένας περίεργος πόλεμος. Δεν ξέρω αν ο χρόνος που πέρασε έχει αλλοιώσει τη μνήμη μου – αλλά την ατμόσφαιρα των πρώτων μηνών του πολέμου έτσι την θυμάμαι. 

Βέβαια από καιρό σε καιρό ακούγαμε για κακουχίες, κρυοπαγήματα, τραυματισμούς – ακόμα και θανάτους, αλλά όλα αυτά τα δυσάρεστα υποχωρούσαν μπροστά στην είδηση μιας προέλασης, μιας κατάληψης, ή μιας νίκης.

Το τι πραγματικά είναι πόλεμος, το καταλάβαμε απότομα όταν εμφανίστηκαν οι Γερμανοί. Ούτε τραγούδια πια, ούτε ενθουσιασμός. Σαν να έπεσε νύχτα κατάμαυρη που τα σκέπασε όλα.

Θυμάμαι την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα. Μάλλον ήταν και το τέλος της παιδικής μου ηλικίας και ανεμελιάς. Ύστερα ήρθε ο τραγικός χειμώνας του 41 και οι άνθρωποι που πέθαιναν από την πείνα και το κρύο στο πεζοδρόμιο, μπροστά στο σπίτι μας.

Ωστόσο ακόμα και τώρα, σε στιγμές κεφιού, τραγουδάω: «Κορόιδο Μουσολίνι»…

Sunday, October 20, 2019

Ο απροστάτευτος πολίτης

Γράμμα καλού φίλου. Παραθέτω απόσπασμα: 

«Με έχεις απογοητεύσει. Τόσα και τόσα σοβαρά συμβαίνουν κι εσύ ασχολείσαι με τα μαύρα τζάμια των μαφιόζικων αυτοκινήτων, με τις διαδικασίες για την έκδοση των διπλωμάτων οδήγησης, κι άλλες καθημερινές ασημαντότητες. Τι διάβολο σπούδαζες τόσα χρόνια φιλοσοφία, τι έγραψες δεκάδες δοκίμια για σημαντικά θέματα, για να παριστάνεις τώρα τον βοηθό του πολίτη;»

Καλέ μου φίλε πολύ χάρηκα που μου έγραψες. Με τη φιλοσοφία μου θύμισες εκείνο το μοιραίο ποίημα του Καβάφη: 
     
     «…Ξέρω και παραξέρω Αριστοτέλη, Πλάτωνα / τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις»

Μοιραίο γιατί τελειώνει με τον φοβερά επίκαιρο στίχο:
    
    «Βλάπτουν και οι τρεις τους την Συρία το ίδιο».

Αλλά για την Συρία και αυτούς που την βλάπτουν (νάτανε μόνο τρεις…) γράφουν καθημερινά όλα τα έντυπα… Τι να προσθέσω εγώ; Ενώ με τους γέροντες που ταλαιπωρούνται στην ουρά του Υπουργείου Συγκοινωνιών ουδείς ασχολείται. Τουλάχιστον με το κείμενό μου ασχολήθηκε ο αρμόδιος υφυπουργός, μου έγραψε γράμμα, μιλήσαμε στο τηλέφωνο και ήδη άλλαξαν μερικά που είχα επισημάνει – έπονται (ελπίζω) και άλλα. 

Είναι μεγάλη υπόθεση να μπορείς να είσαι χρήσιμος σε κάποιους.

Άλλωστε αυτή η στήλη δεν είναι κύριο άρθρο ούτε ειδικό σχόλιο. Ένα blog είναι, που σημαίνει δικτυακό ημερολόγιο. Γράφω για όσα βιώνω, την καθημερινότητα της ζωής, όπως οι παλιοί χρονογράφοι. Καμιά φορά φιλοσοφώ – όπως έκανα με τον παρ’ ολίγο θάνατο του Τατσόπουλου. 

Γράφω για τον απροστάτευτο πολίτη, τον ανυπεράσπιστο καταναλωτή, που εξαπατάται και πέφτει θύμα εκμετάλλευσης. Στην χώρα που για χρόνια την κυβερνούν οι συνδικαλιστές – οι μόνοι που δεν είναι συνδικαλισμένοι είναι οι καταναλωτές. Κάποτε υπήρχε το ΙΝΚΑ που προσπάθησε να μιμηθεί τα πανίσχυρα σωματεία καταναλωτών του εξωτερικού. Δυστυχώς εξαφανίστηκε. Η Γραμματεία Καταναλωτού και ο Συνήγορος του Πολίτη έχουν γίνει μέρος της κρατικής γραφειοκρατίας – δεν έχουν ούτε τα μέσα, ούτε τον ζήλο, ούτε την αποτελεσματικότητα που έχει ένα μαχητικό σωματείο.

Και για να γίνω πιο σαφής, θα παραθέσω ένα σημερινό (16.10) παράδειγμα:

Η εταιρία κινητής τηλεφωνίας Wind  διαθέτει ένα φορητό εργαλείο παροχής Ίντερνετ (φορητό ρούτερ) κατασκευής TP-LINK με το πρόγραμμα SIMPLEfi. Το βάζεις στην πρίζα, όπου κι αν βρίσκεσαι, και σε συνδέει. Για να το κάνει αυτό περιέχει ένα sim το οποίο φορτώνεις με μονάδες – όπως ένα καρτοτηλέφωνο. Είναι πολύ χρήσιμο γι αυτούς που ταξιδεύουν – αλλά επίσης και ως συμπλήρωμα στην δικτύωση ενός σπιτιού που δεν καλύπτεται από ένα μόνο βασικό ρούτερ. Μπορείς να το μετακινείς από δωμάτιο σε δωμάτιο.

Όταν αγόρασα το μηχάνημα, πέρυσι τον Δεκέμβριο, το φόρτωσα με ένα μεγάλο πακέτο δεδομένα (Data) 51200 ΜΒ (megabytes). Με την πάροδο του χρόνου και την χρήση το πακέτο μίκραινε – το παρακολουθούσα σχεδόν καθημερινά μέσα από την ειδική εφαρμογή της Wind στο διαδίκτυο. 

Ξαφνικά από προχθές έπαψε να συνδέεται με το Internet. Κοίταξα το υπόλοιπο – είχα ακόμα 7.105 ΜΒ τα οποία έληγαν στις 6.12.19. Αφού είδα ότι τα δικά μου γιατροσόφια δεν είχαν αποτέλεσμα, πήρα τηλέφωνο την εταιρία. Μετά από αρκετές προσπάθειες βρήκα κάποιον αρμόδιο ο οποίος μου εξήγησε ότι μου έκοψαν το Ιντερνετ επειδή είχε κατέβει πολύ το υπόλοιπο μου και θα έπρεπε να κάνω μία πίστωση. Του απάντησα ότι το υπόλοιπό μου κάλυπτε πάνω από ένα μήνα τακτικής χρήσης και ανερχόταν στο 14% του αρχικού ποσού. Και πρόσθεσα ότι το να μου κόβουν το Ίντερνετ χωρίς προειδοποίηση κι ενώ είχα 7105ΜΒ στον λογαριασμό μου δύο μήνες πριν από τη λήξη τους, για να με εξαναγκάσουν να προκαταβάλλω χρήματα, αποτελεί εκβιασμό απαράδεκτο.

Τελικά μου ...έκαναν τη χάρη να με επανασυνδέσουν προσωρινά. Όλα αυτά που ελέχθησαν είναι καταγραμμένα (μια και οι τηλεφωνικές κλήσεις καταγράφονται) και τους προκαλώ να τα δημοσιεύσουν – τους προειδοποίησα επίσης ότι θα τα φέρω στην δημοσιότητα για να προστατεύσω και άλλους μελλοντικούς ομοιοπαθείς.

Βλέπεις λοιπόν αγαπητέ φίλε πως κάποιος μπορεί να γίνει χρήσιμος στην κοινωνία και χωρίς να φιλοσοφεί… 

Sunday, October 13, 2019

Μαύρη μαυρίλα πλάκωσε


Βρίσκεις θέση σε πάρκινγκ των βορείων προαστείων. Δίπλα σου ένα μεγάλο μαύρο S.U.V. (Sport Utility Vehicle). Ένα μείγμα δηλαδή από επιβατικό, και τζιπ (υπερυψωμένο και κάπως τετράγωνο).

Από την άλλη σου πλευρά, μία μεγάλη μαύρη λιμουζίνα.

Το κοινό χαρακτηριστικό και των δύο είναι τα κατάμαυρα τζάμια. 

Με ειδικές μεμβράνες, όλα τα τζάμια τους έχουν γίνει τελείως αδιαπέραστα από το φως. Δεν βλέπεις καν αν υπάρχουν επιβάτες.

Προχωρώντας για να βγεις συναντάς και άλλα κατάμαυρα οχήματα. Μέχρι και ένα πολυτελές βανάκι.

Σύμπτωση; Όχι. Είναι μεγάλο το ποσοστό των οχημάτων του σκότους.

Στην αρχή ήταν λίγα αυτά τα κατάμαυρα αυτοκίνητα και φιλοξενούσαν (όπως λέγονταν) μέλη της αλβανικής μαφίας. Όμως, όσο περνάει ο καιρός πληθαίνουν.

Το παρατήρησαν και κάτι φίλοι μου, ξένοι, και απόρησαν: «Τι γίνεται; Περισσότερες μαφίες; Πάντως, στην δική μας χώρα είναι παράνομο».

«Και στην δική μας» τους απάντησα. «Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που κάτι παράνομο, εδώ γίνεται μόδα».

Οι άνθρωποι που οδηγούν αυτές τις νεκροφόρες (ναι, συνήθως έχουν και μαύρο χρώμα) είναι τύποι βαριοί, που αποπνέουν ύφος βλοσυρό και απότομο. Σίγουρα δεν σηκώνουν πολλά πολλά.

Αυτό εξηγεί το ότι παρανομούν εμφανώς, χωρίς να δίνουν δεκάρα. Στο Κεφάλαιο Η΄, άρθρο 81, παράγραφος 7 του ΚΟΚ γράφει τα εξής:

7. Τα διαφανή μέρη των αυτοκινήτων, οχημάτων και των ρυμουλκούμενων, τα οποία αποτελούν τμήμα του αμαξώματος αυτών, περιλαμβανομένου και του ανεμοθώρακα, καθώς και οποιουδήποτε εσωτερικό χωρίσματος, επιβάλλεται να είναι κατασκευασμένα κατά τρόπο ώστε, αφ` ενός μεν, σε περίπτωση θραύσης τους, ο κίνδυνος τραυματισμού προσώπων να μειώνεται στο ελάχιστο, αφ` ετέρου δε ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΑΤΟΣ ΤΟΣΟΝ Ο ΟΔΗΓΟΣ ΟΣΟ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΒΑΙΝΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΥ».

Ο οδηγός και οι επιβαίνοντες επικαλούνται τον ήλιο και την ζέστη – αλλά η διαφάνεια που ζητάει ο νόμος δεν ανεβάζει τόσο πολύ την θερμοκρασία, αφού άλλωστε όλα τα αξιοπρεπή αυτοκίνητα έχουν πλέον κλιματισμό. Επιτρέπει όμως τον έλεγχο των επιβαινόντων…

Στον παλιότερο ΚΟΚ υπήρχε και ένα ακόμα άρθρο το οποίο έγραφε:

«Με κοινή απόφαση των Υπουργών Μεταφορών και Επικοινωνιών και Δημόσιας Τάξης καθορίζονται οι προδιαγραφής των μεμβρανών που επιτρέπεται να επικολλώνται στα παράθυρα πίσω από τη θέση του οδηγού - συνοδηγού, όταν το αυτοκίνητο διαθέτει δεξιό καθρέπτη, καθώς και οι περιπτώσεις εκείνες που για ιατρικούς λόγους επιτρέπεται η επικόλληση μεμβρανών σε όλα τα παράθυρα του αυτοκινήτου».

Στον καινούργιο Κώδικα έχει απαλειφθεί το «περί κοινής απόφασης των Υπουργών Μεταφορών και Δημοσίας Τάξεως …για τους ιατρικούς λόγους κλπ.». Σωστά. Αν κρίνω από τον αριθμό των κατάμαυρων οχημάτων, οι καημένοι οι υπουργοί δεν θα προλάβαιναν να κάνουν άλλη δουλειά.

Αυτοί που τοποθετούν τις μεμβράνες συνήθως προειδοποιούν τους πελάτες τους ότι μόνο στα πίσω τζάμια είναι νόμιμες, και μόνο σε γκρίζες αποχρώσεις. Αν ο πελάτης αδιαφορεί για την νομιμότητα… τι να κάνουν. Το ψωμί τους βγάζουν.

Συχνά τους κατασκότεινους, τους ακολουθούν και σωματοφύλακες. Όποτε μπορώ, ρωτάω ποιος είναι αυτός ο σπουδαίος που έχει τέτοια ακολουθία Ε! λοιπόν πιστέψτε με: συνήθως δεν είναι ένας υψηλός αξιωματούχος, ούτε ένας από τους δέκα πλουσιότερους Έλληνες. Αυτοί ξέρουν και μετακινούνται πιο σεμνά. 

Πάντως είναι άτομο με οικονομική επιφάνεια – βλέπε το μεγάλο και καινούργιο αυτοκίνητο. (Στα μικρά και στα σαπάκια δεν βλέπεις σκοτάδια). Κάποιος μεσαίος λεφτάς είναι, που θέλει να εντυπωσιάζει, κυκλοφορώντας με νεκροφόρα…

Σκέπτεστε τώρα να πάει ένας αφελής αστυνομικός και να επιδώσει κλήσεις σε όλα τα κατάμαυρα αυτοκίνητα;

Κι όμως – αν ήμασταν σοβαρό κράτος θα έπρεπε να το κάνει. Πρώτα, για τα σημαντικά έσοδα. Και, ύστερα, αν πέσει περισσότερο φως μέσα στα αυτοκίνητα, εκτός από το ότι θα ξεβολευτούν οι μαφιόζοι, ίσως φωτιστούν και οι απλοί επιδειξίες κάτοχοί τους…

Sunday, October 06, 2019

Για τον Πέτρο



Η περιπέτεια του Πέτρου Τατσόπουλου με τάραξε. (Αυτή τη στιγμή που γράφω, είναι ακόμα στην εντατική).

Ο θάνατος έχει το απόλυτο, το οριστικό. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα παρά να θρηνήσεις. Ο «παρ’ ολίγον θάνατος» έχει την φοβερή αιχμή. Ένα πόντο από κει, η ζωή. Έναν από εδώ, το μηδέν. Ανάμεσα: τα πάντα και τίποτα.

Κι όσο πιο ζωντανός, ζωηρός, δυναμικός ο άνθρωπος – τόσο πιο ανορθογραφία ο θάνατός του. Ακόμα και η απλή απειλή.

Ας ξεφύγει αυτή τη φορά ο Πέτρος – σίγουρα θα τον προλάβει αργότερα κάπου αλλού ο Χάροντας. Αλλά ας είναι τότε γέρος, ανήμπορος, κουρασμένος από τη ζωή. (Αν και δεν μπορώ να τον φανταστώ έτσι…).

Κάθε φορά που περνάει δίπλα μου ο δρεπανηφόρος θυμάμαι ένα παιδικό μου διάλογο:

«Όλοι;» ρωτούσα επίμονα. «Όλοι; Δεν θα γλυτώσει κανένας;»

Θυμάμαι και την περίφημη ερώτηση στον Αντρέ Μαλρώ. Στα πρώτα του χρόνια, κομμουνιστής ινστρούχτορας ζωγράφιζε σε μία συγκέντρωση εργατών τον κόσμο του μέλλοντος. Αταξική κοινωνία, αδελφοσύνη και φροντίδα για όλους, ισότητα και αγάπη, προχωρημένη τεχνολογία στην υπηρεσία όλων – ένα υπέροχο ειδύλλιο…
-   
      «Και με τον θάνατο τι θα κάνετε, σύντροφε Μαλρώ» ακούστηκε μία βραχνή φωνή από το βάθος.

Και η ουτοπία ξεφούσκωσε σαν τρύπια σαμπρέλα.


ΤΙ ΣΟΦΙΣΤΕΙΕΣ ΕΧΟΥΝ σκαρφιστεί οι άνθρωποι για να κρυφτούν και να κρύψουν. Επίκουρος: «Ὁ θάνατος οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς· τὸ γὰρ διαλυθὲν ἀναισθητεῖ͵ τὸ δ΄ ἀναισθητοῦν οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς».

Μα, μεγάλε μας φιλόσοφε δεν συζητάμε για την φύση του θανάτου. Όμως νιώθουμε τον φόβο του. Σωστά μίλησες: «Ένα τίποτα είναι για μας ο θάνατος» είπες, γιατί «όταν υπάρχουμε εμείς, ο θάνατος είναι απών, και όταν ο θάνατος είναι παρών, δεν υπάρχουμε εμείς».

Κι όμως ο θάνατος είναι παρών σε όλη μας τη ζωή, μας συντροφεύει και μας καταδυναστεύει, ενώ υπάρχουμε. Αυτό που περιγράφεις είναι ένα δευτερόλεπτο που αληθεύει μόνο μαθηματικά. Και που κανείς δεν θα προλάβει να το καταγράψει.

Να τι μου κάνεις Πέτρο. Με στέλνεις στο Πλάτωνα. «Φιλοσοφία, μελέτη θανάτου». Αλλά ο Πλάτωνας πίστευε στην ύπαρξη μιας αθάνατης ψυχής. Στον «Κρατύλο» και στον «Μένωνα» μιλά για το σώμα-τάφο της ψυχής. Που μετά θάνατον, ελεύθερη από το σώμα, θα συνέχιζε να ζει, να στοχάζεται, να συναναστρέφεται σπουδαίους ανθρώπους… Έτσι που ο Σωκράτης την περιγράφει στον «Φαίδωνα», μα το Θεό κάνει την μεταθανάτια ύπαρξη να φαίνεται πολύ καλύτερη από την επίγεια. Αυτός λοιπόν είναι ένας μισός θάνατος – αν όχι και κάτι λιγότερο.

Πρόδρομος της χριστιανικής μεταφυσικής ο Πλάτωνας. Γι αυτό – και για την αυταρχική του σκέψη στην «Πολιτεία» και στους «Νόμους», πάντα προτιμούσα τον Αριστοτέλη. Μεγάλος ποιητής ο Πλάτων, αλλά δεν θα ήθελα να ζω κάτω από τη σκέπη του.

Να λοιπόν Πέτρο που με ξαναπήγες στην πρώτη μου ερωμένη, την φιλοσοφία.

Και τι γίνεται όμως με αυτούς που δεν πιστεύουν ούτε στην αθανασία της ψυχής, ούτε στην μέλλουσα ζωή;

Κάποτε τις νύχτες, έφηβοι, τραγουδάγαμε μεθυσμένοι το άσμα της αθανασίας:

«Δεν θα πεθάνουμε ποτέ, κουφάλα νεκροθάφτη!»

Κι αυτός γελούσε κάτω από τα μουστάκια του.

Πέτρο να γίνεις γρήγορα καλά και να συνεχίσεις. Να σε χαιρόμαστε οι φίλοι και σένα και τα βιβλία σου. Να σε χαίρονται και οι γυναίκες που αγάπησες και σε αγάπησαν – αυτός κι αν είναι λόγος να ζεις!…

Sunday, September 29, 2019

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΟΝ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ κ. ΓΕΩΡΓΙΟ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑ

Αγαπητέ κύριε υφυπουργέ

Ομολογώ ότι μέχρι πριν από μερικές εβδομάδες δεν γνώριζα καν την ύπαρξή σας – όπως και την ύπαρξη του αντίστοιχου υπουργείου. Μέχρι που ενεπλάκην σε μία πολύπλοκη διαδικασία.

Συγγνώμη που απευθύνομαι κατευθείαν σε Σας – αλλά ένας σοφός φίλος μου (δυστυχώς αποδημήσας, όπως οι περισσότεροι σοφοί) μου είχε δώσει μία συμβουλή: «Αν θέλεις να γίνει η δουλειά σου στην Ελλάδα, ξεκίνα από τον επικεφαλής». Δεν ξέρετε πόσο 
χρήσιμη αποδείχθηκε, επί πολλές δεκαετίες.

Θα γνωρίζετε βέβαια πως οι οδηγοί αυτοκίνητων που έχουν φτάσει στην Τρίτη ηλικία, (οι οδηγοί – αλλά συνήθως και τα αυτοκίνητα) πρέπει να εξετάζονται συχνότερα για να ανανεώσουν το δίπλωμά τους. Πρέπει να επισκέπτονται τέσσερις ειδικότητες γιατρών, να προσκομίζουν παράβολα και άλλα γραφειοκρατικά. Επίσης φαντάζομαι πως θα γνωρίζετε ότι οι άνθρωποι Τρίτης ηλικίας (κοινή ονομασία: γέροι) έχουν λιγότερες δυνάμεις και αντοχές από τους νεότερους. Επίσης θα σας είναι γνωστό (αν όχι ρωτήστε τον κύριο Πιερρακάκη) πως πολλές διαδικασίες μπορούν να διεκπεραιώνονται πλέον ηλεκτρονικά χωρίς να υποχρεώνουμε τους ανθρώπους να κάθονται ώρες στην ουρά, ιδιαίτερα αν είναι γέροι.

Ιδού στάδιον δόξης λαμπρόν για να δικαιώσετε τον εντυπωσιακό τίτλο σας: ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ.

Φρονώ ότι το πρώτο που θα έπρεπε να κάνετε είναι να ανακαλύψετε ποιο στέλεχος ποιου συναρμόδιου υπουργείου εξέδωσε μία παράλογη απόφαση που απαγορεύει στα κατά τόπους  ΚΕΠ να δέχονται τους φακέλους (με τις αιτήσεις, τα πιστοποιητικά των γιατρών και τα παράβολα των τραπεζών) όσων έχουν περάσει τα 74 χρόνια. Οι φάκελοι των νέων γίνονται άμεσα δεκτοί, αλλά οι γέροντες πρέπει να στηθούν στην δολοφονική ουρά του υπουργείου συγκοινωνιών…

(Εκτός βεβαίως αν πρόκειται για ιδιοφυές μυστικό σχέδιο εξόντωσης των γερόντων,  ώστε να λύσουμε το συνταξιοδοτικό. Αν ναι, ο επινοητής του σχεδίου πρέπει να προβληθεί, να παρασημοφορηθεί και να τιμηθεί δεόντως).

Διότι, μέχρι πριν από λίγο καιρό, τα ΚΕΠ δέχονταν  και προωθούσαν τους φακέλους όλων, ανεξαρτήτως ηλικίας. Κι όπως ΚΕΠ υπάρχουν σε κάθε γειτονιά, ήταν μεγάλη εξυπηρέτηση. Όσο για τα παράβολα, αναρωτιέμαι, κύριε υπουργέ, ποιος είναι ο εφευρέτης του παράβολου; Τι εξυπηρετεί, εκτός από το να προσθέτει άλλον ένα γραφειοκρατικό κρίκο; Γιατί δεν μπορεί κανείς να πληρώσει κατευθείαν, με μία πιστωτική κάρτα, τα έξοδα του νέου διπλώματος;

Και κυρίως: γιατί να χρειάζονται το λιγότερο ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ ΜΗΝΕΣ για να το αποκτήσει; (Το περασμένο μου, χρειάστηκε έξη!)  Τώρα, επειδή πήγα κατευθείαν στο υπουργείο, στις 16 Σεπτεμβρίου μου το υποσχέθηκαν ως το τέλος Δεκεμβρίου! 

Προφανώς ο κ. Πιερρακάκης θα ξέρει ότι σε άλλες χώρες, αυτά τα θέματα επιλύονται δι αλληλογραφίας… Τι γίνεται με την FinTech στην Ελλάδα;

ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΛΟΙΠΟΝ ΕΙΔΙΚΑ ΤΟΝ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΟΥ ΟΝΟΜΑΖΕΤΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ να επιληφθεί αμέσως της υποθέσεως. Αν δεν μπορεί να απλουστεύσει κάτι τόσο στοιχειώδες, τότε δεν ξέρω τι θα πρέπει να περιμένουμε από αυτόν.

Ίσως, αν το κατορθώσει, η κυβέρνηση αυτή να μείνει στην ιστορία ως εκείνη που κατάργησε να παράβολα και εξέδιδε τα διπλώματα οδήγησης σε μία εβδομάδα!

                                                   ***

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Στην «Καθημερινή» της 22.9.19 ο κ. Ανδρέας Δρυμιώτης «απαντά» στο άρθρο μου της 11.8.19. «Πώς θα γλιτώσω το νέο 21». Δανείζεται τον τίτλο του άρθρου, αποσιωπά το όνομά μου, ισχυρίζεται πως έψαξε την «Βικιπέντια» για μένα (όπου από τις ιδιότητες που μου αποδίδει η εγκυκλοπαίδεια παραλείπει την πρώτη και μόνη ουσιαστική: «συγγραφέας»), καταναλώνει τα ¾ της μεγάλης σελίδας για να εξάρει τα αναμφισβήτητα οργανωτικά προσόντα της κυρίας Αγγελοπούλου, και καταλήγει με ένα τσιτάτο που ισχυρίζεται ότι «ο μύθος (είναι) πιο δυνατός από την ιστορία». Άρα, προτείνει: «Ελάτε να γιορτάσουμε τον Μύθο του 21, έστω κι αν δεν ήταν απόλυτα αληθινός».

Αν αυτό είναι το rebranding που επιδιώκετε – με δικαιώνετε απόλυτα. Οι μύθοι έχουν κάνει τεράστια ζημιά στην Ελλάδα. Κάτι έχει πει ο Σολωμός για το εθνικόν και το αληθές…

Sunday, September 22, 2019

ΕΠΙΤΈΛΟΥΣ – ΣΩΤΗ!

Η είδηση ότι η Σώτη Τριανταφύλλου βραβεύθηκε με το πρώτο Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος υπήρξε για μένα κοινότοπη και απροσδόκητη.

Κοινότοπη: γιατί η Σώτη έπρεπε να είχε βραβευθεί εδώ και πολλά χρόνια και πολλές επαναλαμβανόμενες φορές. Τα μυθιστορήματά της, υπερέχουν τόσο πολύ από τα συνήθη προϊόντα της ελληνική αγοράς, που έμοιαζαν αθέμιτος συναγωνισμός. Τουλάχιστον από εκείνο το ονειρικό: «Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης» (1996) μετράω 12 μυθιστορήματα άξια βράβευσης.

Απροσδόκητη: διότι ήταν τόσο σκανδαλώδης η αγνόησή της, που πλέον είχαμε πάρει απόφαση ότι πιο εύκολα θα έπαιρνε το Νόμπελ, παρά το Κρατικό.

Αλλά το βιβλίο που βραβεύθηκε ήταν τόσο εμφανώς αριστουργηματικό, που μάλλον δεν άντεξαν τα μέλη της επιτροπής (όσα τέλος πάντων το διάβασαν) να το παραμερίσουν. Ένας συνδυασμός Βρετανικού σαρκαστικού χιούμορ (στο στυλ του Lawrence Sterne στον Tristram Shandy) με μια βαθύτατη πονετική ανθρωπιά. Δεν έχω – στα τόσα βιβλία που έχω διαβάσει – συναντήσει τέτοια συγγραφική μαεστρία.

Ας μην φοβόμαστε τις λέξεις: Ναι, έχουμε να κάνουμε με μία ιδιαίτερα σημαντική συγγραφέα – θα έλεγα άνετα:  «μεγάλη» – που   όμοιά της δεν φάνηκε ως τώρα στην ελληνική λογοτεχνία. Ο αποκλεισμός της μέχρι σήμερα οφείλεται στο γεγονός ότι μεγάλωσε μέσα σε μία ασφυκτικά κομμουνιστική οικογένεια – με αποτέλεσμα, από αντίδραση, να γίνει φανατική αντικομμουνίστρια. 

Έ, αυτή η ιδιότητα στην μεταπολεμική Ελλάδα δεν συμβαδίζει με καμία πνευματική επίδοση: δεν θα μπορούσε κανείς ούτε να φανταστεί δεξιούς διανοούμενους, ποιητές, συγγραφείς ή καλλιτέχνες. 

Κι όμως η Σώτη δεν είναι «δεξιά». Ανήκει στους πραγματικούς φιλελεύθερους, τους οπαδούς της ανοιχτής κοινωνίας και του κοσμικού κράτους. Ένα είδος ανθρώπου που σπανίζει στη χώρα μας.

Τα έργα της καλύπτουν όλη την υφήλιο από την Βικτωριανή Αγγλία όπως το «’Αλμπατρος», την Αφρική, όπως το «Λίγο από το Αίμα σου», την Ρωσία, όπως οι «Σπάνιες γαίες», για να μην αναφέρουμε τα πολλά «αμερικάνικα» βιβλία της – με πλήρη ιστορική και κοινωνική τεκμηρίωση μέσα στην ζωντανή αφήγηση. 

Μην ξεχνάμε πως η Σώτη είναι και ιστορικός. Σαράντα ένας τόμοι φέρουν το όνομά της – περίπου δέκα είναι μελέτες και έρευνες.

Και τι μελέτες! Το τελευταίο βιβλίο της «Μόνοι στον Κόσμο» για τον αντιαμερικανισμό στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, έχει 540 σελίδες και η βιβλιογραφία του περιλαμβάνει πάνω από 700 τόμους!

Μερικοί θα έχουν ενοχληθεί από τον χαρακτηρισμό: «Μεγάλη συγγραφέα». Όταν, πριν τριάντα χρόνια, πρώτος μίλησα για την Κική Δημουλά, αποκαλώντας την «Μεγαλύτερη ποιήτρια της Ελληνικής Γλώσσας μετά την Σαπφώ», δέχθηκα πολλές επιθέσεις. 

Κι όμως είχα δίκιο – μέχρι και ο Gallimard έβγαλε μία παγκόσμια ανθολογία της γυναικείας ποίησης με τίτλο: «Από την Σαπφώ ως την Δημουλά».

Έγραφα πριν δέκα χρόνια για την Σώτη: «Μας είναι αδύνατον στην Ελλάδα να αποδεχθούμε έναν άνθρωπο ανεξάρτητο, που μας ξεπερνάει δύο κεφάλια. Η Σώτη δεν κάνει την έξυπνη – είναι έξυπνη. (Υπερβολικά ίσως). Δεν παριστάνει την μορφωμένη – είναι (ακόμα πιο υπερβολικά). Κι έχει αναμφισβήτητο τάλαντο. Άλλες χώρες θα ήταν περήφανες να έχουν μία τέτοια συγγραφέα. Εμείς μερικές φορές κάνουμε σαν να ντρεπόμαστε γι αυτήν…». 

Ναι είναι καιρός να μπορέσουμε να αποδεχόμαστε τους μεγάλους μας (όσο είναι ακόμα ζωντανοί…).

Το Κρατικό Βραβείο είναι το λιγότερο. Άλλωστε το έχουν κατά καιρούς κερδίσει συγγραφείς που ούτε οι ιστορικοί της λογοτεχνίας τους θυμούνται. Δεν παίρνει κύρος η Σώτη Τριανταφύλλου από το Κρατικό Βραβείο – του προσδίδει. 

Αλλά για μας, τους φανατικούς αναγνώστες της, είναι μία μεγάλη ικανοποίηση. Εμείς ξέραμε τι ήταν η Σώτη «μας». Καιρός να το μάθουν και οι άλλοι! 

Sunday, September 15, 2019

Δυσπιστία στη Δύση

Δεκαετίες τώρα αυτή η χώρα συνεχώς με ξαφνιάζει. Είναι πραγματικά ιδιότυπη (sui generis) που λέγαν οι Λατίνοι. 

Να και μία νέα έρευνα από την You Gov – και πολύ σοβαρή. 60.000 συμμετέχοντες σε 14 ευρωπαϊκές χώρες. Το βασικό ερώτημα (υπάρχουν και δευτερεύοντα) «Ποια χώρα εμπιστεύεστε περισσότερο – τις ΗΠΑ ή την Ε.Ε. (Στοιχεία από την Καθημερινή  της 10 / 9).

Φυσικά τα αποτελέσματα δεν είναι πολύ κολακευτικά για τον Τραμπ (γούνα στο μανίκι του). Ούτε μία χώρα δεν εμπιστεύεται τις ΗΠΑ. Μονοψήφιο αριθμό οι περισσότερες (τα χαμηλότερα 3% Αυστρία και Σλοβακία και 4% Γερμανία). Εμείς;  Πέμπτοι με 12%.

Το πιο σημαντικό στοιχείο (που εξ αιτίας του έγινε η έρευνα), είναι η εμπιστοσύνη που νιώθουν τα κράτη μέλη προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί είμαστε τελευταίοι. 

Με την σειρά: 60% Δανία και Αυστρία, 56% Σουηδία και Ισπανία, 52% Γερμανία, 51% Ολλανδία, 39% Ουγγαρία, 48% Σλοβακία, 41% Πολωνία και Ρουμανία, 39% Γαλλία, 35% Ιταλία, 30% Τσεχία, και τελευταία, με 25%, η Ελλάδα. 

Και μερικά παράπλευρα παράδοξα: Αν γινόταν σύγκρουση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, τρεις χώρες της ΕΕ. θα πολεμούσαν με το μέρος της Ρωσίας. Εμείς, οι Αυστριακοί και οι Σλοβάκοι. Οπότε βέβαια είναι απόλυτα φυσιολογικό να θεωρούμε πως οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν  στους Ρώσους (κατάληψη Κριμαίας, κλπ.) είναι υπερβολικές.

Επίσης η Ελλάδα είναι πρώτη σε αρνητικές απαντήσεις στο θέμα της Συρίας. Το 70% υποστηρίζει πώς η Ευρώπη δεν έκανε αρκετά για να τερματίσει τον πόλεμο στην Συρία. (Μας καίει το προσφυγικό… Αλλά δεν είναι πια Σύριοι οι περισσότεροι πρόσφυγες...). 

Συμπέρασμα πρώτο: Υπάρχουν ακόμα πάρα πολλά άτομα στην Ελλάδα που πιστεύουν ότι «τα μνημόνια έφεραν την λιτότητα και την κρίση», ότι η ΕΕ όχι μόνο δεν μας βοήθησε, αλλά μας έβλαψε, ότι ενδεχομένως ήταν η αιτία της κρίσης. Το 25% είναι ένα φοβερά χαμηλό ποσοστό και ιστορικά εντελώς αδικαιολόγητο.

Ο αντιδυτικισμός μας παραμένει ισχυρός. Και οι μεν Αυστριακοί μπορεί να  πολεμούσαν με τους Ρώσους εναντίον των ΗΠΑ – αλλά εμπιστεύονται την Ε.Ε. κατά 60%. Και οι Ιταλοί υποφέρουν από το προσφυγικό, έχουν ισχυρούς λαϊκιστές και  ευρωσκεπτικιστές – αλλά βρίσκονται στο 35%. Να μη σχολιάσω το 56% των Ισπανών.

Ενώ εμείς, την στιγμή που τα τρία μεγαλύτερα κόμματα της σημερινής Βουλής, που εκφράζουν το 80% του λαού, είναι υπέρ της Ε. Ε. – μόνον το 25% του συνόλου την εμπιστεύεται!

Παρανοϊκό; Γι αυτό λέω, πως η χώρα μας συνεχώς με ξαφνιάζει.

Η ερμηνεία που δίνω είναι πως στην Ελλάδα υπάρχει πάντα ένα βαθύτερο (και αρχαϊκό) αντιδυτικό ρεύμα, που επηρεάζει και παραμορφώνει όλες μας τις αντιδράσεις. Αυτό το ρεύμα, που ξεκινάει από το Σχίσμα, μας κρατάει μακριά από όλα όσα αποτελούν την ουσία της Ευρώπης: τον Διαφωτισμό, το Κράτος Δικαίου, την κοινωνία των πολιτών. Αλίμονο: Οι «Ανθενωτικοί» του Βυζαντίου επιβιώνουν ακόμα. Εκεί ριζώνει η μεγάλη και μόνιμη Δυσπιστία μας προς τους Δυτικούς.

                                                        *

Υστερόγραφο στο 21(στους εορτασμούς  για τα 200 χρόνια του). Ο σοφός Ελληνιστής Ρόντερικ Μπήτον, που προχθές παρασημοφορήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, καθηγητής της έδρας Κοραή, γνωρίζει τους Έλληνες καλύτερα. Όταν ερωτήθηκε για την επέτειο του 1821 απάντησε ως εξής (στην Τασούλα Επτακοίλη, Καθημερινή 8.9.19). Ανέδειξε ένα δίλημμα: «Θα περιοριστείτε σε μία αναπαραγωγή των γνωστών κα τετριμμένων πεποιθήσεων ή θα προχωρήσετε σε μία γενναία, ουσιαστική επαναθεώρηση  των γεγονότων και της πρόσληψής τους – της ιστορίας σας γενικότερα. Είναι ευκαιρία, ύστερα από το πρόσφατο δράμα της κρίσης να επανεκτιμήσετε τα αίτια της Επανάστασης, την εξέλιξή της και τα αποτελέσματά της. Άλλωστε, η Ελλάδα των δανείων και των χρεών είναι εκείνη που ξεφύτρωσε από την Επανάσταση. Θα το κάνετε λοιπόν, ή θα προτιμήσετε να ζείτε με τους μύθους σας; Δεν θα είναι εύκολη η απόφαση. Οι άνθρωποι δεν ζουν χωρίς μύθους και η μυθολογία ήταν δική σας εφεύρεση, εσείς την κληροδοτήσατε στην ανθρωπότητα…».

Sunday, September 08, 2019

Εις εαυτόν


Όσο περνάνε τα χρόνια, στενεύει ο διάδρομος της ζωής. Τα πλακάκια στο δάπεδο μικραίνουν, οι επιγραφές τους, που ήταν όλο υποσχέσεις, ξεθωριάζουν. Η ροή του χρόνου που αδυσώπητα σε σπρώχνει, σε κάνει να αφήνεις πίσω, σχέδια, δεσμεύσεις, όνειρα: Τα πράγματα που δεν θα κάνεις ποτέ.

Άσε εκείνα τα μυθικά, στη Σιβηρία, στους βυθούς και τους αιθέρες, με την αιγίδα του Ιούλιου Βερν. Εκείνο το ταξίδι στην Ινδία, πόσες δεκαετίες το σχεδίαζες; Τώρα ξέρεις. Τα γόνατα και το πεπτικό σου σύστημα το απαγορεύουν. Το άλλο ταξίδι – εκεί που θα αγόραζες ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο στην Νέα Υόρκη και θα το πουλούσες μετά έξη μήνες στο Σαν Φρανσίσκο – έχοντας διασχίσει άνετα τις μισές πολιτείες των ΗΠΑ; Ακόμα και τον απλό διάπλου του Ατλαντικού, σε ένα από τα τελευταία υπερωκεάνεια… Αυτόν δεν τον απαγορεύουν πια τα γόνατα αλλά το πορτοφόλι σου…

Μεγάλα ταξίδια λοιπόν δεν θα κάνεις άλλα – ίσως μικρές εκδρομές σε μέρη αγαπημένα. Σαν τον φίλο σου, τον Χ. Β. που, όντας τελεσίδικα καταδικασμένος από τους γιατρούς, πέρασε τον τελευταίο του χρόνο ξαναβλέποντας τα μέρη που είχε αγαπήσει. Ο Χάρος του φέρθηκε καλά – τον περίμενε να τελειώσει την περιήγηση. Και μετά τον τσάκισε.

Άλλο νέο βιβλίο μάλλον δεν θα γράψεις – όμως (τι περίεργο) ακόμα οι εκδότες σου ανακαλύπτουν παλιότερα βιβλία σου και σε προτρέπουν να τα ξανά-κυκλοφορήσεις. Και βέβαια τα «αειθαλή» σου όλο και ανατυπώνονται. Κι από τα χιλιάδες σχόλια και άρθρα σου, εύκολα θα συναρμολογηθούν μερικές νέες συλλογές. Για όλα αυτά ίσως υπάρξει ζωή μετά θάνατον.
-        
          - Τι νόημα όμως θα έχει, αφού δεν θα είμαι πια εκεί;

Θυμάμαι που κάποτε σε είχαν ρωτήσει: «Τι προτιμάς για το απώτερο μέλλον; Την τύχη του Κάφκα που πέθανε άγνωστος και δοξάστηκε απών; Η την μοίρα της κυρίας Μ. που λατρεύεται,  πουλάει εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα, αλλά μάλλον θα ξεχαστεί γρήγορα;»

Είχες απαντήσει: «Τι με νοιάζει τι θα γίνει με μένα, όταν δεν θα υπάρχω; Αυτό αφορά τους κληρονόμους μου. Άλλωστε πραγματική αθανασία κέρδισαν ελάχιστοι συγγραφείς που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Ίσως μόνον ένας: ο Σαίκσπηρ που ζωντανεύει κάθε βράδυ σε εκατοντάδες θέατρα. Μετά: Ο Όμηρος, ο Θερβάντες - και τέρμα!»

Εμένα πιο πολύ με απασχολούν τα βιβλία που δεν πρόλαβα να διαβάσω (και μερικά να  ξαναδιαβάσω). Υπήρξε μία εποχή στην ζωή μου όπου αγόραζα βουλιμικά όλους τους κλασικούς – και μερικούς σύγχρονους. Η ταχύτητα της απόκτησης δεν ήταν δυνατόν να συντονιστεί με την ταχύτητα της ανάγνωσης. Να σκεφθείτε ότι αγόραζα σειρές με ...«Άπαντα».

Έτσι έχουν μείνει αρκετά αδιάβαστα – δεν ντρέπομαι γι αυτά. Ποιος διαβάζει ποτέ ‘Απαντα;

Τελικά, όλα αυτά τα χρόνια, χωρίς να το ξέρω, δούλευα για την μία μεγάλη δωρεά. Με εκατοντάδες «βιβλία έργα τέχνης» (εκτός εμπορίου) από αυτά τα αριθμημένα που πωλούνται σε πλειστηριασμούς. Κοντά τους, αρκετές χιλιάδες αντίτυπα κλασικών έργων σε τέσσερεις γλώσσες. Οι βιβλιοθήκες χρειάζονται τα Άπαντα.

Η ιδέα της δωρεάς με απαλλάσσει από το άγχος. Οι επίσημες και λεπτομερείς ανακοινώσεις θα γίνουν από τα αρμόδια όργανα. Η μεταφορά των βιβλίων θα γίνει μετά την δική μου αποδημία, που ελπίζω να αργήσει πολύ, ώστε να προλάβω να καταβροχθίσω και μερικά καινούργια κι άλλα από τα «αδιάβαστα».

Θα ήθελα βέβαια και μετά θάνατον να μπορώ να τρυπώνω μέσα στο χώρο των βιβλίων μου για να συνεχίζω το διάβασμα. Μπορώ να φανταστώ την μέλλουσα ζωή με πολλούς τρόπους – αλλά χωρίς βιβλία είναι αδύνατον…

Sunday, September 01, 2019

Η κομβική συνεισφορά

Στους τρεις αρθρογράφους των «Νέων Εποχών» που άμεσα ή έμμεσα σχολίασαν το κείμενό μου για τον επερχόμενο θρησκευτικό-εθνικιστικό εορτασμό της επετείου του 1821, αφιερώνω το εξής απόσπασμα από την πρόσφατη ειδησεογραφία. 

Αντιγράφω  το επίσημο Δελτίο Τύπου που δημοσιεύθηκε σε όλες της εφημερίδες:

Η επικεφαλής της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», κ. Γιάννα Αγγελοπούλου επισκέφθηκε χθες το μεσημέρι τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμο. Η συνάντηση διεξήχθη σε εξαιρετικά θερμό κλίμα και αποτελεί την απαρχή μίας στενής συνεργασίας, η οποία και θα αναδείξει την κομβική συνεισφορά της Εκκλησίας στον αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία. «Σε αυτόν τον αγώνα, αλλά και στον αγώνα για την διατήρηση της γλώσσας και της εθνικής μας ταυτότητας η Εκκλησία έθεσε την ανεξίτηλη σφραγίδα της» τόνισε η κ. Αγγελοπούλου υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεργασίας όλων των Ελλήνων, για να επανασυστηθεί η Ελλάδα στον σύγχρονο κόσμο».
Ο Αρχιεπίσκοπος από την πλευρά του εξέφρασε την ιδιαίτερη χαρά του για την συνάντηση και ενημέρωσε την κ. Αγγελοπούλου για το σημαντικό έργο της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος προτείνοντάς της να συναντηθεί με τον Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιο, ώστε σε πνεύμα συνεργασίας να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Ας σημειωθεί ότι η επίσκεψη της κ. Αγγελοπούλου ήταν η πρώτη της ενέργεια ως προέδρου της επιτροπής. Ήδη λοιπόν έχουμε μία ιεράρχηση των αξιών: Πρώτη η Εκκλησία με την «κομβική της συνεισφορά στον αγώνα για την Εθνική Ανεξαρτησία» «που έθεσε την ανεξίτηλη σφραγίδα της» κλπ. κλπ.

Προφανώς η κυρία Αγγελοπούλου δεν γνωρίζει τις επίσημες απόψεις του Ελληνικού Πατριαρχείου περί Ελευθεριών και Επαναστάσεων, όπως διατυπώθηκαν στο έντυπο «Διδασκαλία Πατρική» που κυκλοφόρησε στα 1798 από το Πατριαρχικό Τυπογραφείο:

Γράφει ο καθηγητής Πασχάλης Κιτρομηλίδης («Νεοελληνικός Διαφωτισμός», σελ. 276): «Η «Διδασκαλία Πατρική» προειδοποιούσε αυστηρά για «τας νεοφανείς ελπίδας της Ελευθερίας», τις οποίες ο συγγραφέας θεωρούσε ως «νεοφανή και έντεχνον παγίδα», το τελευταίο τέχνασμα το όποιο «εμεθοδεύθη» «ο πρώτος αποστάτης Διάβολος» για να παραπλανήσει τους ευσεβείς. Ως αντίδοτο στην επώδυνη φωνή της ελευθερίας, ο συγγραφέας συμβούλευε υποταγή στην «ισχυράν βασιλείαν των Οθωμανών», ή οποία ήταν το δώρο του Θεού προς τους ορθόδοξους χριστιανούς, σταλμένο για να τους προστατεύει από τις αιρέσεις. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ή Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε δημιουργηθεί από τον Θεό εκ του μηδενός, σε μια εποχή πού ή χριστιανική ρωμαϊκή αυτοκρατορία άρχισε να «χωλαίνει εις τα της ορθοδόξου πίστεως φρονήματα», με σκοπό να «είναι εις μεν τους Δυτικούς ωσάν ένας χαλινός, εις δε τους Ανατολικούς ημάς πρόξενος σωτηρίας».

Οι πραγματικοί ορθόδοξοι χριστιανοί, κατά συνέπεια, όφειλαν να υποταχθούν με ευγνωμοσύνη στους θεόσταλτους αφέντες τους και να ξεχάσουν κάθε μάταιη συζήτηση για απατηλές ελευθερίες πάνω σ’ αυτή τη γη. Το «νυν θρυλλούμενον σύστημα της ελευθερίας», πού είχε εμφανισθεί στις χώρες της Δύσης εκείνη την εποχή, αντέβαινε προς «τα ρητά της θείας Γραφής και των Αγίων Αποστόλων, οπού μας προστάζουν να υποτασσόμεθα εις τας υπερέχουσας αρχάς». Δεν αντιπροσώπευε παρά αναρχία και «ακαταστασία», οπού «το καθ’ αυτό σκοπούμενον ταύτης της ελευθερίας μία μισητή ολιγαρχία και τυραννία, ως εκ της πείρας φαίνεται». Ο υπαινιγμός σε σχέση με τις πολιτικές περιπέτειες της Γαλλικής Επανάστασης ήταν σαφής σ’ αυτές τις τελευταίες προειδοποιήσεις».

Το κείμενο αυτό απαντούσε και στις ιδέες του Ρήγα Φεραίου που είχε δολοφονηθεί την ίδια χρονιά. Μεταξύ των παραγόντων που πίεσαν για την εκτέλεσή του ήταν και ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄, που από πολλούς ερευνητές θεωρείται και συντάκτης της  «Πατρικής Διδασκαλίας». Χρησιμοποίησε ως ψευδώνυμο το όνομα του ετοιμοθάνατου πατριάρχη Ιεροσολύμων Άνθιμου. Το Φανάρι ακόμα επιμένει στην άρνησή του να άρει την επιστολή του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’, με την οποία ασκούσε σκληρή κριτική στα βασικά κείμενα του Ρήγα.

Όταν ο Κοραής (που απάντησε στην «Διδασκαλία Πατρική» με το φυλλάδιό του «Αδελφική Διδασκαλία») έμαθε αργότερα τον θάνατο του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, αναφώνησε: «Τώρα ο Σουλτάνος σκοτώνει και τους φίλους του;».

Αυτά λένε οι επιστήμονες ιστορικοί, κυρία Αγγελοπούλου. Τα άλλα – η Αγία Λαύρα και η «κομβική συνεισφορά της εκκλησίας στον Αγώνα» είναι μύθοι. Δεν αρχίσατε σωστά… 

Sunday, August 25, 2019

Άσπονδο Μίσος


Διαβάζω αυτές τις μέρες ένα βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, που με έχει αρρωστήσει. Είναι ένα βιβλίο για το μίσος, το πιο απάνθρωπο και το πιο ανελέητο: το θρησκευτικό. 

Όλες οι θρησκείες, που οι Θεοί τους κηρύσσουν την αγάπη και το έλεος, όταν αντιμετωπίζουν τον αλλόθρησκο, γίνονται φονικές πηγές μίσους και μισαλλοδοξίας.

Τίτλος: «Άσπονδοι Αδελφοί – Εβραίοι, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι». Είναι πλούσια τεκμηριωμένο και όπως πάντα, εξαιρετικά γραμμένο.

Και, όπου χρειάζεται, με καυστική ειρωνεία. Π. χ. στο τέλος ενός αξιόλογου κειμένου 30 σελίδων με τίτλο «Χριστιανισμός και Αντισημιτισμός πριν και μετά το Ολοκαύτωμα» γραμμένο το 2016 παραθέτει την εξής υποσημείωση: «Δεν έκανα καθόλου λόγο στην ομιλία μου για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η φρικτή είδηση της εξόντωσης των Εβραίων στο Άουσβιτς δεν έχει φτάσει ακόμη στα αυτιά της».

«Άσπονδοι αδελφοί»! Μέγα παράδοξο: Μέσα στον χώρο που όρισαν οι ίδιες οι τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες οι καταγόμενες από τον Αβραάμ, στην καρδιά της Μέσης Ανατολής, το μίσος βράζει. Είναι απίθανο πόσους τρόπους βρίσκει για να εκδηλώνεται!

Ακόμα και μέσα στην ίδια θρησκεία υπάρχει ανταγωνισμός και έχθρα. Και δεν αναφέρομαι εδώ σε μουσουλμάνους Σουνίτες και Σιίτες. Μέσα στον Πανάγιο Τάφο χριστιανικά δόγματα συγκρούονται! Έχω δει με τα μάτια μου ορθόδοξους και Αρμένιους μοναχούς και κληρικούς να έρχονται στα χέρια.

Κι όλα αυτά, στο όνομα του Πανάγαθου και Παντοδύναμου. Κι εγώ, ο άπιστος, να απορώ. Τι θεός είναι αυτός που επιτρέπει στους πιστούς του να σφάζονται – και μάλιστα, στο όνομά του;

Γνωστά τα επιχειρήματα των απολογητών και  θεολόγων: Πως ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ελεύθερο, και πως μέσα στην ελευθερία του συμπεριλαμβάνεται και η διάπραξη του κακού. Ναι, ο Κάιν έφερε το κακό στον κόσμο, κι ας ξεχάσουμε τον …ηθικό αυτουργό που δεν δεχόταν τον καπνό της θυσίας του.

Κατάφερα να φτάσω στην εφηβεία χωρίς να επηρεαστώ από κανένα μεγάλο θρησκευτικό μύθο. Έτσι βρέθηκα ελεύθερος να διαλέξω. Και πάλι δεν διάλεξα – κανείς δεν με έπεισε. Όλες αυτές οι αλυσιτελείς αφηγήσεις που έχουν επινοήσει οι άνθρωποι για να αντιμετωπίζουν τον θάνατο (γιατί τι άλλο είναι οι θρησκείες παρά αντίδοτα θανάτου;) δεν με κέρδισαν.

Προτίμησα τη φιλοσοφία. Κάποια εποχή συνάντησα τον Βούδα. Αντίθετα με την παραδοσιακή άποψη ο Βουδισμός δεν είναι θρησκεία. Ο Βούδας δεν ενδιαφερόταν για την ύπαρξη θεών. Έλεγε, πως είτε δεν υπάρχουν, είτε δεν ασχολούνται με μας. Η διδασκαλία του στόχευε στο να απαλύνει τον πόνο της ζωής. Ο πόνος προέρχεται από την απώλεια. Η απώλεια προϋποθέτει την προσκόλληση. Οπότε προσπαθούσε να κατανικήσει το Εγώ, που, με την προσκόλλησή του σε ανθρώπους και πράγματα, γινόταν σίγουρη πηγή επερχόμενης οδύνης.

Έτσι λοιπόν, στην καλοσύνη κι την ηπιότητα του Βουδισμού πορευόμουν μέχρι πρόσφατα. Πριν 25 χρόνια έγραψα κι ένα βιβλίο για τον «Έλληνα Βούδα», δανειζόμενος τον τίτλο από τον Νίτσε, που έτσι είχε αποκαλέσει τον φιλόσοφο Πύρρωνα, ιδρυτή της σχολής των Σκεπτικών.

Μέχρι που διάβασα τελευταία ότι τάγματα οπλισμένων Βουδιστών μοναχών, με την υποστήριξη του στρατού της Μυανμάρ, επιτέθηκαν εναντίον των μουσουλμάνων φτωχών καλλιεργητών Ροχίγκια, ώσπου τους έδιωξαν από τη χώρα. Φυσικά δολοφονίες, βασανιστήρια και βιασμοί κατά χιλιάδες. Πάνω από ένα εκατομμύριο Ροχίγκια ζουν τώρα πρόσφυγες, στο Μπαγκλαντές.

Οπλισμένοι Βουδιστές μοναχοί; Οπλισμένοι Βουδιστές μοναχοί; Αυτοί που σύμφωνα με τον αυστηρό Κανόνα τους δικαιούνται να έχουν στην κατοχή τους μόνον ένα κίτρινο χιτώνα και μια κούπα για να ζητιανεύουν ρύζι;

Τι μοίρα! Ο Βούδας έγινε χρυσό Είδωλο και Θεός, παρά την ρητή απαγόρευσή του και οι ειρηνόφιλοι μοναχοί του, τάγματα εφόδου. Και στο Χριστιανικό «Σύμβολο της Πίστεως» δεν υπάρχει η λέξη κλειδί του Χριστιανισμού: Η Αγάπη!

Sunday, August 18, 2019

Οι περιπέτειες των βιβλίων


Μου ζήτησαν πριν λίγο καιρό, να μιλήσω για το πώς γράφεται ένα βιβλίο. Είναι κάτι που θα έπρεπε να το ξέρω καλά, αφού έχω γράψει και εκδώσει πολλά.


Ε, λοιπόν η πρώτη μου αντίδραση ήταν ένα κενό. Ποιο βιβλίο; Κάθε ένα από τα δικά μου έχει την δική του ιστορία – κάθε ένα έχει γραφτεί αλλιώς. Και ποτέ δεν επιστρέφω στα παλιά μου βιβλία.

Αχ, εμείς η περίεργη φάρα των συγγραφέων! Τι αυταπάτες μας κυνηγάνε και μας τρέφουν. Την δόξα επιθυμούμε, την αναγνώριση, την αιωνιότητα μήπως; Και δεν συλλογιζόμαστε πως στα 10.000 βιβλία που κυκλοφορούν κάθε χρόνο στη χώρα μας, μετά από μία δεκαετία είναι ζήτημα αν θα έχουν επιβιώσει ένας-δύο τίτλοι. Και καμία φορά – επειδή η Τύχη πάντα παίζει αισχρά παιχνίδια – μπορεί να μείνεις στην ιστορία όχι για το βιβλίο σου που ήθελες και αγάπησες, αλλά γι ένα που δεν χωνεύεις αλλά το επέλεξε η συγκυρία.

Πώς γράφονται λοιπόν τα βιβλία;

Από την πείρα μου: με εντελώς διαφορετικούς τρόπους. Άλλα από αγάπη – άλλα από μίσος. (Τα ξεχωρίζω σε προϊόντα έρωτα και βιασμού.  Τα δεύτερα, όταν η πραγματικότητα σε ενοχλεί τόσο πολύ, που γράφεις από αντίδραση). Άλλα, σε μία συνέχεια (όταν εμπλακείς σε μία ιστορία, σαν παιδί σε παραμύθι). Άλλα, με δόσεις. 

Υπάρχουν περιπτώσεις που έχω αναλάβει να γράψω μία σειρά από άρθρα, τα οποία μέσα στο νου μου αποτελούσαν ήδη κεφάλαια ενός ολοκληρωμένου βιβλίου.

Άλλα ξεκινάνε για αλλού και στην μέση – μετά από εκατοντάδες σελίδες – βρίσκεις την σωστή ιδέα. Πετάς όλο το προηγούμενο και ξαναρχίζεις. Από την μέση.

Μερικά βιβλία γράφονται ανάποδα: από το τέλος στην αρχή. Π. χ. ένα φιλοσοφικό κείμενο. Θέλεις να αποδείξεις κάτι – κι αυτό φυσικά θα είναι η κατάληξη, το συμπέρασμα στο τέλος του βιβλίου. Ξεκινάς από το συμπέρασμα και γράφεις όλο το κείμενο έτσι, ώστε τα επιχειρήματα να οδηγούν προς αυτό. 

Κανείς δεν θα μου βγάλει από το μυαλό ότι ο Καντ κατάργησε κάθε απόδειξη ύπαρξης του Θεού στις 800 σελίδες της «Κριτικής του Καθαρού Λόγου» έχοντας ήδη σχεδιάσει την επαναφορά του («από το παράθυρο») στις 200 σελίδες της «Κριτικής του Πρακτικού Λόγου».

Αλλά έτσι, ανάποδα, γράφονται και τα καλά αστυνομικά. Πρώτα σχεδιάζουμε και εκτελούμε το έγκλημα και μετά ξεκινάμε την αναζήτηση των ενόχων.

Ο μόνος άνθρωπος που γνώρισα ο οποίος έγραφε όλα του τα βιβλία με το ίδιο ακριβώς σύστημα ήταν ένας Αμερικανός συγγραφέας που ξεχνάω το όνομά του. Ήμουν μαθητής και υπεύθυνος του περιοδικού του σχολείου. Θα μας έκανε μία διάλεξη και μου ζήτησαν να του πάρω συνέντευξη.

Το σύστημά του ήταν το εξής: κουβαλούσε ένα κουτί με καρτέλες (δεν είχαν εφευρεθεί ακόμα οι υπολογιστές) που διαχωρίζονταν σε κατηγορίες: Α. Πλοκές. Β. Πρόσωπα. Γ. Διάλογοι. Δ. Περιγραφές τόπων και εξωτερικών χώρων. Ε. Περιγραφές εσωτερικών χώρων, κλπ. 

Όλες αυτές οι καρτέλες ενημερώνονταν και εμπλουτίζονταν συνεχώς από τον ίδιο. Διάβαζε στην εφημερίδα μία ιστορία για μια ενδοοικογενειακή διαμάχη. Την κατέγραφε στις Πλοκές (υπήρχε και υποκατηγορία με δευτερεύουσες πλοκές: subplots). Πήγαινε ένα ταξίδι: γέμιζε τις περιγραφές. Άκουγε στο μετρό έναν ενδιαφέροντα διάλογο; Γνώριζε ένα εντυπωσιακό άνθρωπο; Τα κατέγραφε.

Έτσι, όταν ερχόταν ο καιρός να γράψει ένα μυθιστόρημα (και έγραφε ένα το αργότερο κάθε δύο  χρόνια) ξεκινούσε επιλέγοντας πλοκές και υπό-πλοκές, διάλεγε τους ήρωες, τους έντυνε με περιγραφές, τους προίκιζε με διαλόγους και έτοιμο το βιβλίο. Προϊόν μοντάζ. 

Αυτός μάλιστα. Είχε ένα σύστημα! Βέβαια δεν πέρασε στην αιωνιότητα, (αφού τον ξέχασα κι εγώ) αλλά έβγαζε πολύ καλά το ψωμί του (με επιτυχίες και ένα μπεστ-σελλερ). Και δεν είχε αυταπάτες για την αξία του. Τι πούλαγε; “a good read” μία ευχάριστη ανάγνωση. Ψυχαγωγία. (Κάτι που οι δικοί μας διανοούμενοι συγγραφείς περιφρονούν βαθύτατα).

Τελικά υπάρχουν τόσοι τρόποι όσοι και συγγραφείς – αλλά όσα και βιβλία. Γιατί κάθε συγγραφέας δεν γράφει το κάθε βιβλίο του με τον ίδιο τρόπο. 
Ας ανθίζουν όλα,  να μας πλουτίζουν… Όποιος διαβάζει, ζει πολλές ζωές!


Sunday, August 11, 2019

Πώς θα γλυτώσω το νέο 21!


Το είχα ήδη μυριστεί από καιρό – δεν θα ήταν δυνατόν οι Έλληνες να αποφύγουν αυτή την επέτειο. Διακόσια στρογγυλά χρόνια είναι μεγάλος πειρασμός για μία ή και πολλές εθνικές φιέστες. Όταν μάλιστα πληροφορήθηκα ότι ο Πρωθυπουργός κάλεσε την κυρία Αγγελοπούλου να αναλάβει την προεδρία της οργανωτικής επιτροπής, οι φόβοι μου έγιναν εντελώς συγκεκριμένοι.

Φόβοι; Γιατί φόβοι; Όλο το έθνος θα πανηγυρίζει και θα γιορτάζει! Ωραίο πράγμα είναι αυτό; Τι φοβάσαι;

Πρέπει να διευκρινίσω στους αναγνώστες μου ότι είμαι αλλεργικός σε δύο πράγματα: 1. Τον Εθνικισμό παντός είδους και 2. Την εκκλησία, και την θρησκεία σαν πολιτικό παράγοντα.

Οραματίζομαι ήδη πανηγυρικούς λόγους δημοδιδασκάλων είς το χιλιαπλάσιον και τα εκκλησιαστικά λάβαρα εις το εκατονταπλάσιον να προπαγανδίζουν τους εθνικούς μύθους.

(Διότι η ιστορία του 21, όπως εμφανίζεται στην Ελλάδα, αποτελείται 99% από μύθους).

Πρώτος μύθος που αποστήθιζαν δεκαετίες όλα τα παιδιά:

«Στις 25 Μαρτίου του 1821 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός σήκωσε το λάβαρο της Επανάστασης στο Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας».

Ούτε ΜΙΑ λέξη σε αυτή τη φράση δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. 

Η εκκλησία μάλιστα έχει πετύχει το απόλυτο προπαγανδιστικό κόλπο. Ενώ επί δεκαετίες πολέμησε με λύσσα τις ιδέες της Επανάστασης, (ελευθερία, ισότητα, αδερφοσύνη) ως σατανικά δόγματα που έρχονταν από την Εσπερία, και μας εξόρκιζε να αγαπάμε τον «πατέρα μας» τον Σουλτάνο, τώρα έχει πείσει τους Έλληνες ότι ήταν …υπερ-επαναστατική! 

Δεύτερος μύθος: «Οι Έλληνες πολέμησαν τους Τούρκους σαν λιοντάρια και ελευθέρωσαν την κατεχόμενη Ελλάδα».

Πράγματι οι Έλληνες πολέμησαν σαν λιοντάρια… αλλά αναμεταξύ τους! Αν εξαιρέσει κανείς τις πρώτες αψιμαχίες με τον Δράμαλη και την κατάληψη της Τριπολιτσάς (για την σφαγή αμάχων, που ακολούθησε, πρέπει να ντρεπόμαστε) από εκεί και πέρα, ο πόλεμος εξελίχθηκε σε εμφύλιο. Εκτός από την πολιορκία και έξοδο του Μεσολογγίου ελάχιστες ηρωικές σελίδες υπήρξαν. 

Την Ελλάδα δεν την απελευθέρωσαν οι Έλληνες, αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις, αφού ο Ιμπραήμ είχε ήδη καταλάβει όλη την χώρα. 

Έχω προτείνει από χρόνια, η Εθνική Εορτή να μετατεθεί στις 8 Οκτωβρίου – επέτειο της ναυμαχίας του Ναβαρίνου, οπότε πραγματικά απελευθερώθηκε η Ελλάδα, χωρίς Παναγίες και μοναστήρια.

Κι όμως είμαι βέβαιος πως πάλι δεν θα ακουστούν οι φωνές των επιστημόνων και των ιστορικών – αλλά των πατριδοκάπηλων. 

Θα ήταν μία σημαντική ευκαιρία να αναλύσει κανείς  τα πεπραγμένα της Επανάστασης και να πληροφορηθεί ο λαός πολλές πικρές – αλλά διδακτικές αλήθειες. Να ξαναγραφτούν και τα σχολικά βιβλία.

Φοβάμαι πως θα προτιμήσουμε τους μύθους και την fake δόξα. Θα πανηγυρίσουμε μία ένδοξη αποτυχία. Και η παντοδύναμη εκκλησία θα καλύψει τα πάντα υπό την σκέπην της.

Δεν θα το αντέξω αυτό. Αν τελικά ζήσω ως το 2021 (θα είμαι 86 ετών) θα πρέπει, έστω και για ένα χρόνο, να μεταναστεύσω. Ίσως πάω στην Νέα Ζηλανδία (έχω κάτι μικρανήψια εκειπέρα). Είναι αρκετά μακριά για να μην φτάνει ως εκεί ο ήχος των θουρίων, των εμβατηρίων και των κωδωνοκρουσιών…

Sunday, August 04, 2019

Αυγούστου Εγκώμιον

«Αύγουστε καλέ μου μήνα, να’ σουν τρεις φορές το χρόνο…». Κάτι ξέρει ο λαός που υμνεί (χωρίς να το γνωρίζει), τον καλύτερο Ρωμαίο αυτοκράτορα.  Φαντάζομαι κυρίως για τα φρούτα του…

Γράφουν σήμερα (31 Ιουλίου) οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης» για τη Ευρώπη (με τίτλο «Europe’s August Shutdown» - «το Αυγουστιάτικο κλείσιμο της Ευρώπης») ότι «τον μήνα που έρχεται θα είναι δύσκολο να βρείτε στην Ευρώπη έναν ψωμά, υδραυλικό, ή ένα καθαριστήριο, μια και όλη η ήπειρος τρέχει στις παραλίες».

Από το άρθρο μαθαίνω ότι στις ΗΠΑ δεν υπάρχει νόμος που να επιβάλει τις πληρωμένες διακοπές. Και ότι μόνο το 28% των Αμερικανών κάνουν χρήση αυτού του δικαιώματος.

Το άρθρο απορεί με τους Ευρωπαίους που εξαφανίζονται εντελώς τον Αύγουστο, αλλά καταλήγει: «Παρ όλες τις εκτενείς διακοπές (ή ίσως και εξ αιτίας τους) ο Economist σημειώνει ότι οι Ευρωπαίοι είναι οι πιο παραγωγικοί εργαζόμενοι στον κόσμο».

Χμ, τις έχω ζήσει αυτές τις Ευρωπαϊκές διακοπές. Χειρότερα από όλα είναι στο Παρίσι. Τα πάντα θεόκλειστα. Αν βρεις κάτι ανοιχτό, προορίζεται μόνο για τουρίστες. Σχεδόν δεν μιλάνε Γαλλικά σε αυτά τα μέρη…

Αν εξαιρέσει κανείς τα αξιοθέατα, όπου συνωστίζονται οι ξένοι επισκέπτες, η πόλη είναι άδεια. Περπατάς στις ακτινωτές λεωφόρους του Βαρώνου Οσμάν και είσαι μόνος. Ωραίο συναίσθημα προς στιγμήν, αλλά τελικά μελαγχολείς.

Και στην Ελλάδα έχουμε ανάλογα φαινόμενα ερήμωσης, όμως πολύ πιο ήπια. Κάποτε άδειαζε η οδός Σταδίου – τώρα είναι μόνιμα έρημη μια και τα περισσότερα μαγαζιά της έχουν καταστραφεί.  Η κρίση μείωσε το εισόδημα σχεδόν όλων και δεν διαθέτουμε περίσσευμα χρημάτων για πλούσιες διακοπές. Ας αφήσουμε που λόγω των πολλών ξένων τα καλύτερα μέρη έχουν γίνει πανάκριβα. Ακόμα και οι ελάσσονες Κυκλάδες! Και αν δεν είσαι εκατομμυριούχος, ούτε καν να πλησιάσεις Μύκονο και Σαντορίνη.

Προσωπικά μου αρέσει η Αθήνα τον Αύγουστο. Νομίζω πως βελτιώνεται η σύνθεση του πληθυσμού της (οι τουρίστες, στην πλειονότητα νέοι, δίνουν ζωντάνια και παλμό) η πόλη, πιο άδεια, γίνεται πιο ανθρώπινη, οι παλιές μου γειτονιές σαν να επανέρχονται στην εφηβική τους ηλικία. Τα τελευταία χρόνια μένω μόνιμα εδώ. Μία φορά αναγκάστηκα να φύγω τον Αύγουστο και ακόμα βλαστημάω όταν θυμάμαι την ταλαιπωρία. Όλη η βρώμα, η αγένεια, η βλαχιά, και το στρίμωγμα της Αθήνας, μεταφέρεται στους τόπους παραθερισμού.

Εδώ υπάρχουν πάντα και «τα θερινά τα σινεμά». (Αχ, Λουκιανέ, σου έμεινε αυτό…). Και σε λογικές ώρες. Διότι και τον Ιούνιο υπάρχουν, αλλά αρχίζουν στις 11, αφού σκοτεινιάσει.

Αυγουστιάτικη Αθήνα με το φημισμένο φεγγάρι του μήνα πάνω από την Ακρόπολη. Τέλεια. Μερικές καλές εκδηλώσεις και εκθέσεις. (Άσε που βρίσκεις και παρκινγκ παντού).

«Αθήνα και πάλι Αθήνα…». (Γειά σου Σοφία Βέμπο). Ιδιαίτερα τον Αύγουστο…

Sunday, July 28, 2019

Καλημέρα κύριε Ροΐδη!


Έχω μία πολύ μακρινή οικογενειακή συγγένεια με τον Εμμανουήλ Ροΐδη. Η προσωπογραφία της μητέρας του, Κορνηλίας, το γένος Ροδοκανάκη, κρέμεται στην οικογενειακή πινακοθήκη. Η αδελφή της παντρεύτηκε έναν δικό μου πρόγονο.

Έχω μία πολύ στενή πνευματική συγγένεια με τον Εμμανουήλ Ροΐδη. Ήταν ο συγγραφέας «που με ξύπνησε από τον δογματικό μου ύπνο» όπως είπε ο Καντ για τον Χιουμ. Η βαθειά ευφυΐα του, η καλλιέργειά του και κυρίως το πνευματικό του ήθος, στάθηκαν πρότυπο για μένα. Του έχω αφιερώσει το πιο γνωστό μου βιβλίο, σαν ελάχιστο δείγμα ευγνωμοσύνης.

Τελικά έχω καταλήξει ότι οι Έλληνες πνευματικοί άνθρωποι κατά βάθος ανήκουν σε δύο κατηγορίες: τους Ροϊδικούς και τους Παπαδιαμαντικούς – ή, αν θέλετε, τους Δυτικόφρονες και Παραδοσιακούς. Αλλά αυτό είναι ένα θέμα που χρειάζεται πολλή ανάπτυξη – το έχω αναπτύξει αλλού.

Πώς και θυμήθηκα ξαφνικά τον Ροΐδη;

Εδώ και εκατόν σαράντα πέντε χρόνια, στο περιοδικό 
«Ασμοδαίος» που εξέδιδε, ο  Ροΐδης είχε γράψει σε μία από τις πανέξυπνες «Σκνίπες» του:

«Καθ’ ήν ώραν πίπτει βροχή νομοσχεδίων, λαμβάνει και ο «Ασμοδαίος» το θάρρος να υποβάλλει το ακόλουθον: «Περί τηρήσεως των κειμένων νόμων».

Και άλλου είχε γράψει ο ίδιος: «Εν Ελλάδι, ενός νόμου χρείαν έχομεν: Περί τηρήσεως των κειμένων νόμων».

Ενάμιση αιώνα μετά, εξακολουθεί η πρόταση να ισχύει.

Θυμήθηκα λοιπόν τον  Ροΐδη και την πρότασή του, όταν ο νέος μας πρωθυπουργός μας δήλωσε στη Βουλή ότι: «θα τηρηθεί αυστηρά ο αντικαπνιστικός νόμος».

Μα καλά, θα μου πείτε, τόσα άλλα πιο σημαντικά πράγματα είπε ο πρωθυπουργός, εσύ στον αντικαπνιστικό κόλλησες;

Δεν καταλαβαίνετε, αγαπητοί αναγνώστες. Αν καταφέρει να τηρήσει τον αντικαπνιστικό νόμο, θα έχει κάνει την μεγαλύτερη επανάσταση στην Ελληνική ιστορία μετά το 1821.

Όχι μόνο γιατί είναι σημαντικός νόμος επειδή βασίζεται στον σεβασμό των άλλων. Όχι μόνο γιατί τον τηρούν αυστηρά Αμερικάνοι και Ευρωπαίοι  – ως και οι ατίθασοι Ιταλοί και οι θεριακλήδες Τούρκοι!

Αλλά διότι το πρόβλημα της χώρας αυτής είναι αυτό που επισήμανε ο Ροΐδης. Νόμοι υπάρχουν, πολλοί σωστοί, μελετημένοι, σοβαροί. Αλλά δεν τηρούνται!

Όλοι περνάνε με κόκκινο.

Ε, λοιπόν, αυτό θέλω να το δω, πριν πεθάνω. Να τηρηθεί στην Ελλάδα ένας νόμος, αυστηρά, απαρέγκλιτα, χωρίς παραθυράκια και εξαιρέσεις.

Και να δικαιωθεί ο Ροΐδης – όπου κι αν βρίσκεται.

Διότι αν (το λέω και τρέμω) μάθουμε να ακολουθούμε τους νόμους, δηλαδή να σκεπτόμαστε και να πράττουμε ορθολογικά και με τάξη, θα έχουμε λύσει το πιο βασικό πρόβλημα της Ελλάδας.

Διακόσια χρόνια τώρα παλεύουμε παρανομώντας και εξαπατώντας ο ένας τον άλλον. Με το κράτος συχνά να κλείνει τα μάτια.

Και ξαφνικά θα τηρήσουμε ένα δύσκολο νόμο; (Δύσκολο, γιατί θίγει το κυρίαρχο θυμικό μας).

Ίσως και μόνο γι αυτό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να μείνει στην ιστορία…