Sunday, September 15, 2019

Δυσπιστία στη Δύση

Δεκαετίες τώρα αυτή η χώρα συνεχώς με ξαφνιάζει. Είναι πραγματικά ιδιότυπη (sui generis) που λέγαν οι Λατίνοι. 

Να και μία νέα έρευνα από την You Gov – και πολύ σοβαρή. 60.000 συμμετέχοντες σε 14 ευρωπαϊκές χώρες. Το βασικό ερώτημα (υπάρχουν και δευτερεύοντα) «Ποια χώρα εμπιστεύεστε περισσότερο – τις ΗΠΑ ή την Ε.Ε. (Στοιχεία από την Καθημερινή  της 10 / 9).

Φυσικά τα αποτελέσματα δεν είναι πολύ κολακευτικά για τον Τραμπ (γούνα στο μανίκι του). Ούτε μία χώρα δεν εμπιστεύεται τις ΗΠΑ. Μονοψήφιο αριθμό οι περισσότερες (τα χαμηλότερα 3% Αυστρία και Σλοβακία και 4% Γερμανία). Εμείς;  Πέμπτοι με 12%.

Το πιο σημαντικό στοιχείο (που εξ αιτίας του έγινε η έρευνα), είναι η εμπιστοσύνη που νιώθουν τα κράτη μέλη προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί είμαστε τελευταίοι. 

Με την σειρά: 60% Δανία και Αυστρία, 56% Σουηδία και Ισπανία, 52% Γερμανία, 51% Ολλανδία, 39% Ουγγαρία, 48% Σλοβακία, 41% Πολωνία και Ρουμανία, 39% Γαλλία, 35% Ιταλία, 30% Τσεχία, και τελευταία, με 25%, η Ελλάδα. 

Και μερικά παράπλευρα παράδοξα: Αν γινόταν σύγκρουση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, τρεις χώρες της ΕΕ. θα πολεμούσαν με το μέρος της Ρωσίας. Εμείς, οι Αυστριακοί και οι Σλοβάκοι. Οπότε βέβαια είναι απόλυτα φυσιολογικό να θεωρούμε πως οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν  στους Ρώσους (κατάληψη Κριμαίας, κλπ.) είναι υπερβολικές.

Επίσης η Ελλάδα είναι πρώτη σε αρνητικές απαντήσεις στο θέμα της Συρίας. Το 70% υποστηρίζει πώς η Ευρώπη δεν έκανε αρκετά για να τερματίσει τον πόλεμο στην Συρία. (Μας καίει το προσφυγικό… Αλλά δεν είναι πια Σύριοι οι περισσότεροι πρόσφυγες...). 

Συμπέρασμα πρώτο: Υπάρχουν ακόμα πάρα πολλά άτομα στην Ελλάδα που πιστεύουν ότι «τα μνημόνια έφεραν την λιτότητα και την κρίση», ότι η ΕΕ όχι μόνο δεν μας βοήθησε, αλλά μας έβλαψε, ότι ενδεχομένως ήταν η αιτία της κρίσης. Το 25% είναι ένα φοβερά χαμηλό ποσοστό και ιστορικά εντελώς αδικαιολόγητο.

Ο αντιδυτικισμός μας παραμένει ισχυρός. Και οι μεν Αυστριακοί μπορεί να  πολεμούσαν με τους Ρώσους εναντίον των ΗΠΑ – αλλά εμπιστεύονται την Ε.Ε. κατά 60%. Και οι Ιταλοί υποφέρουν από το προσφυγικό, έχουν ισχυρούς λαϊκιστές και  ευρωσκεπτικιστές – αλλά βρίσκονται στο 35%. Να μη σχολιάσω το 56% των Ισπανών.

Ενώ εμείς, την στιγμή που τα τρία μεγαλύτερα κόμματα της σημερινής Βουλής, που εκφράζουν το 80% του λαού, είναι υπέρ της Ε. Ε. – μόνον το 25% του συνόλου την εμπιστεύεται!

Παρανοϊκό; Γι αυτό λέω, πως η χώρα μας συνεχώς με ξαφνιάζει.

Η ερμηνεία που δίνω είναι πως στην Ελλάδα υπάρχει πάντα ένα βαθύτερο (και αρχαϊκό) αντιδυτικό ρεύμα, που επηρεάζει και παραμορφώνει όλες μας τις αντιδράσεις. Αυτό το ρεύμα, που ξεκινάει από το Σχίσμα, μας κρατάει μακριά από όλα όσα αποτελούν την ουσία της Ευρώπης: τον Διαφωτισμό, το Κράτος Δικαίου, την κοινωνία των πολιτών. Αλίμονο: Οι «Ανθενωτικοί» του Βυζαντίου επιβιώνουν ακόμα. Εκεί ριζώνει η μεγάλη και μόνιμη Δυσπιστία μας προς τους Δυτικούς.

                                                        *

Υστερόγραφο στο 21(στους εορτασμούς  για τα 200 χρόνια του). Ο σοφός Ελληνιστής Ρόντερικ Μπήτον, που προχθές παρασημοφορήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, καθηγητής της έδρας Κοραή, γνωρίζει τους Έλληνες καλύτερα. Όταν ερωτήθηκε για την επέτειο του 1821 απάντησε ως εξής (στην Τασούλα Επτακοίλη, Καθημερινή 8.9.19). Ανέδειξε ένα δίλημμα: «Θα περιοριστείτε σε μία αναπαραγωγή των γνωστών κα τετριμμένων πεποιθήσεων ή θα προχωρήσετε σε μία γενναία, ουσιαστική επαναθεώρηση  των γεγονότων και της πρόσληψής τους – της ιστορίας σας γενικότερα. Είναι ευκαιρία, ύστερα από το πρόσφατο δράμα της κρίσης να επανεκτιμήσετε τα αίτια της Επανάστασης, την εξέλιξή της και τα αποτελέσματά της. Άλλωστε, η Ελλάδα των δανείων και των χρεών είναι εκείνη που ξεφύτρωσε από την Επανάσταση. Θα το κάνετε λοιπόν, ή θα προτιμήσετε να ζείτε με τους μύθους σας; Δεν θα είναι εύκολη η απόφαση. Οι άνθρωποι δεν ζουν χωρίς μύθους και η μυθολογία ήταν δική σας εφεύρεση, εσείς την κληροδοτήσατε στην ανθρωπότητα…».

Sunday, September 08, 2019

Εις εαυτόν


Όσο περνάνε τα χρόνια, στενεύει ο διάδρομος της ζωής. Τα πλακάκια στο δάπεδο μικραίνουν, οι επιγραφές τους, που ήταν όλο υποσχέσεις, ξεθωριάζουν. Η ροή του χρόνου που αδυσώπητα σε σπρώχνει, σε κάνει να αφήνεις πίσω, σχέδια, δεσμεύσεις, όνειρα: Τα πράγματα που δεν θα κάνεις ποτέ.

Άσε εκείνα τα μυθικά, στη Σιβηρία, στους βυθούς και τους αιθέρες, με την αιγίδα του Ιούλιου Βερν. Εκείνο το ταξίδι στην Ινδία, πόσες δεκαετίες το σχεδίαζες; Τώρα ξέρεις. Τα γόνατα και το πεπτικό σου σύστημα το απαγορεύουν. Το άλλο ταξίδι – εκεί που θα αγόραζες ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο στην Νέα Υόρκη και θα το πουλούσες μετά έξη μήνες στο Σαν Φρανσίσκο – έχοντας διασχίσει άνετα τις μισές πολιτείες των ΗΠΑ; Ακόμα και τον απλό διάπλου του Ατλαντικού, σε ένα από τα τελευταία υπερωκεάνεια… Αυτόν δεν τον απαγορεύουν πια τα γόνατα αλλά το πορτοφόλι σου…

Μεγάλα ταξίδια λοιπόν δεν θα κάνεις άλλα – ίσως μικρές εκδρομές σε μέρη αγαπημένα. Σαν τον φίλο σου, τον Χ. Β. που, όντας τελεσίδικα καταδικασμένος από τους γιατρούς, πέρασε τον τελευταίο του χρόνο ξαναβλέποντας τα μέρη που είχε αγαπήσει. Ο Χάρος του φέρθηκε καλά – τον περίμενε να τελειώσει την περιήγηση. Και μετά τον τσάκισε.

Άλλο νέο βιβλίο μάλλον δεν θα γράψεις – όμως (τι περίεργο) ακόμα οι εκδότες σου ανακαλύπτουν παλιότερα βιβλία σου και σε προτρέπουν να τα ξανά-κυκλοφορήσεις. Και βέβαια τα «αειθαλή» σου όλο και ανατυπώνονται. Κι από τα χιλιάδες σχόλια και άρθρα σου, εύκολα θα συναρμολογηθούν μερικές νέες συλλογές. Για όλα αυτά ίσως υπάρξει ζωή μετά θάνατον.
-        
          - Τι νόημα όμως θα έχει, αφού δεν θα είμαι πια εκεί;

Θυμάμαι που κάποτε σε είχαν ρωτήσει: «Τι προτιμάς για το απώτερο μέλλον; Την τύχη του Κάφκα που πέθανε άγνωστος και δοξάστηκε απών; Η την μοίρα της κυρίας Μ. που λατρεύεται,  πουλάει εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα, αλλά μάλλον θα ξεχαστεί γρήγορα;»

Είχες απαντήσει: «Τι με νοιάζει τι θα γίνει με μένα, όταν δεν θα υπάρχω; Αυτό αφορά τους κληρονόμους μου. Άλλωστε πραγματική αθανασία κέρδισαν ελάχιστοι συγγραφείς που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Ίσως μόνον ένας: ο Σαίκσπηρ που ζωντανεύει κάθε βράδυ σε εκατοντάδες θέατρα. Μετά: Ο Όμηρος, ο Θερβάντες - και τέρμα!»

Εμένα πιο πολύ με απασχολούν τα βιβλία που δεν πρόλαβα να διαβάσω (και μερικά να  ξαναδιαβάσω). Υπήρξε μία εποχή στην ζωή μου όπου αγόραζα βουλιμικά όλους τους κλασικούς – και μερικούς σύγχρονους. Η ταχύτητα της απόκτησης δεν ήταν δυνατόν να συντονιστεί με την ταχύτητα της ανάγνωσης. Να σκεφθείτε ότι αγόραζα σειρές με ...«Άπαντα».

Έτσι έχουν μείνει αρκετά αδιάβαστα – δεν ντρέπομαι γι αυτά. Ποιος διαβάζει ποτέ ‘Απαντα;

Τελικά, όλα αυτά τα χρόνια, χωρίς να το ξέρω, δούλευα για την μία μεγάλη δωρεά. Με εκατοντάδες «βιβλία έργα τέχνης» (εκτός εμπορίου) από αυτά τα αριθμημένα που πωλούνται σε πλειστηριασμούς. Κοντά τους, αρκετές χιλιάδες αντίτυπα κλασικών έργων σε τέσσερεις γλώσσες. Οι βιβλιοθήκες χρειάζονται τα Άπαντα.

Η ιδέα της δωρεάς με απαλλάσσει από το άγχος. Οι επίσημες και λεπτομερείς ανακοινώσεις θα γίνουν από τα αρμόδια όργανα. Η μεταφορά των βιβλίων θα γίνει μετά την δική μου αποδημία, που ελπίζω να αργήσει πολύ, ώστε να προλάβω να καταβροχθίσω και μερικά καινούργια κι άλλα από τα «αδιάβαστα».

Θα ήθελα βέβαια και μετά θάνατον να μπορώ να τρυπώνω μέσα στο χώρο των βιβλίων μου για να συνεχίζω το διάβασμα. Μπορώ να φανταστώ την μέλλουσα ζωή με πολλούς τρόπους – αλλά χωρίς βιβλία είναι αδύνατον…

Sunday, September 01, 2019

Η κομβική συνεισφορά

Στους τρεις αρθρογράφους των «Νέων Εποχών» που άμεσα ή έμμεσα σχολίασαν το κείμενό μου για τον επερχόμενο θρησκευτικό-εθνικιστικό εορτασμό της επετείου του 1821, αφιερώνω το εξής απόσπασμα από την πρόσφατη ειδησεογραφία. 

Αντιγράφω  το επίσημο Δελτίο Τύπου που δημοσιεύθηκε σε όλες της εφημερίδες:

Η επικεφαλής της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», κ. Γιάννα Αγγελοπούλου επισκέφθηκε χθες το μεσημέρι τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμο. Η συνάντηση διεξήχθη σε εξαιρετικά θερμό κλίμα και αποτελεί την απαρχή μίας στενής συνεργασίας, η οποία και θα αναδείξει την κομβική συνεισφορά της Εκκλησίας στον αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία. «Σε αυτόν τον αγώνα, αλλά και στον αγώνα για την διατήρηση της γλώσσας και της εθνικής μας ταυτότητας η Εκκλησία έθεσε την ανεξίτηλη σφραγίδα της» τόνισε η κ. Αγγελοπούλου υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεργασίας όλων των Ελλήνων, για να επανασυστηθεί η Ελλάδα στον σύγχρονο κόσμο».
Ο Αρχιεπίσκοπος από την πλευρά του εξέφρασε την ιδιαίτερη χαρά του για την συνάντηση και ενημέρωσε την κ. Αγγελοπούλου για το σημαντικό έργο της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος προτείνοντάς της να συναντηθεί με τον Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιο, ώστε σε πνεύμα συνεργασίας να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Ας σημειωθεί ότι η επίσκεψη της κ. Αγγελοπούλου ήταν η πρώτη της ενέργεια ως προέδρου της επιτροπής. Ήδη λοιπόν έχουμε μία ιεράρχηση των αξιών: Πρώτη η Εκκλησία με την «κομβική της συνεισφορά στον αγώνα για την Εθνική Ανεξαρτησία» «που έθεσε την ανεξίτηλη σφραγίδα της» κλπ. κλπ.

Προφανώς η κυρία Αγγελοπούλου δεν γνωρίζει τις επίσημες απόψεις του Ελληνικού Πατριαρχείου περί Ελευθεριών και Επαναστάσεων, όπως διατυπώθηκαν στο έντυπο «Διδασκαλία Πατρική» που κυκλοφόρησε στα 1798 από το Πατριαρχικό Τυπογραφείο:

Γράφει ο καθηγητής Πασχάλης Κιτρομηλίδης («Νεοελληνικός Διαφωτισμός», σελ. 276): «Η «Διδασκαλία Πατρική» προειδοποιούσε αυστηρά για «τας νεοφανείς ελπίδας της Ελευθερίας», τις οποίες ο συγγραφέας θεωρούσε ως «νεοφανή και έντεχνον παγίδα», το τελευταίο τέχνασμα το όποιο «εμεθοδεύθη» «ο πρώτος αποστάτης Διάβολος» για να παραπλανήσει τους ευσεβείς. Ως αντίδοτο στην επώδυνη φωνή της ελευθερίας, ο συγγραφέας συμβούλευε υποταγή στην «ισχυράν βασιλείαν των Οθωμανών», ή οποία ήταν το δώρο του Θεού προς τους ορθόδοξους χριστιανούς, σταλμένο για να τους προστατεύει από τις αιρέσεις. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ή Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε δημιουργηθεί από τον Θεό εκ του μηδενός, σε μια εποχή πού ή χριστιανική ρωμαϊκή αυτοκρατορία άρχισε να «χωλαίνει εις τα της ορθοδόξου πίστεως φρονήματα», με σκοπό να «είναι εις μεν τους Δυτικούς ωσάν ένας χαλινός, εις δε τους Ανατολικούς ημάς πρόξενος σωτηρίας».

Οι πραγματικοί ορθόδοξοι χριστιανοί, κατά συνέπεια, όφειλαν να υποταχθούν με ευγνωμοσύνη στους θεόσταλτους αφέντες τους και να ξεχάσουν κάθε μάταιη συζήτηση για απατηλές ελευθερίες πάνω σ’ αυτή τη γη. Το «νυν θρυλλούμενον σύστημα της ελευθερίας», πού είχε εμφανισθεί στις χώρες της Δύσης εκείνη την εποχή, αντέβαινε προς «τα ρητά της θείας Γραφής και των Αγίων Αποστόλων, οπού μας προστάζουν να υποτασσόμεθα εις τας υπερέχουσας αρχάς». Δεν αντιπροσώπευε παρά αναρχία και «ακαταστασία», οπού «το καθ’ αυτό σκοπούμενον ταύτης της ελευθερίας μία μισητή ολιγαρχία και τυραννία, ως εκ της πείρας φαίνεται». Ο υπαινιγμός σε σχέση με τις πολιτικές περιπέτειες της Γαλλικής Επανάστασης ήταν σαφής σ’ αυτές τις τελευταίες προειδοποιήσεις».

Το κείμενο αυτό απαντούσε και στις ιδέες του Ρήγα Φεραίου που είχε δολοφονηθεί την ίδια χρονιά. Μεταξύ των παραγόντων που πίεσαν για την εκτέλεσή του ήταν και ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄, που από πολλούς ερευνητές θεωρείται και συντάκτης της  «Πατρικής Διδασκαλίας». Χρησιμοποίησε ως ψευδώνυμο το όνομα του ετοιμοθάνατου πατριάρχη Ιεροσολύμων Άνθιμου. Το Φανάρι ακόμα επιμένει στην άρνησή του να άρει την επιστολή του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’, με την οποία ασκούσε σκληρή κριτική στα βασικά κείμενα του Ρήγα.

Όταν ο Κοραής (που απάντησε στην «Διδασκαλία Πατρική» με το φυλλάδιό του «Αδελφική Διδασκαλία») έμαθε αργότερα τον θάνατο του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, αναφώνησε: «Τώρα ο Σουλτάνος σκοτώνει και τους φίλους του;».

Αυτά λένε οι επιστήμονες ιστορικοί, κυρία Αγγελοπούλου. Τα άλλα – η Αγία Λαύρα και η «κομβική συνεισφορά της εκκλησίας στον Αγώνα» είναι μύθοι. Δεν αρχίσατε σωστά… 

Sunday, August 25, 2019

Άσπονδο Μίσος


Διαβάζω αυτές τις μέρες ένα βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, που με έχει αρρωστήσει. Είναι ένα βιβλίο για το μίσος, το πιο απάνθρωπο και το πιο ανελέητο: το θρησκευτικό. 

Όλες οι θρησκείες, που οι Θεοί τους κηρύσσουν την αγάπη και το έλεος, όταν αντιμετωπίζουν τον αλλόθρησκο, γίνονται φονικές πηγές μίσους και μισαλλοδοξίας.

Τίτλος: «Άσπονδοι Αδελφοί – Εβραίοι, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι». Είναι πλούσια τεκμηριωμένο και όπως πάντα, εξαιρετικά γραμμένο.

Και, όπου χρειάζεται, με καυστική ειρωνεία. Π. χ. στο τέλος ενός αξιόλογου κειμένου 30 σελίδων με τίτλο «Χριστιανισμός και Αντισημιτισμός πριν και μετά το Ολοκαύτωμα» γραμμένο το 2016 παραθέτει την εξής υποσημείωση: «Δεν έκανα καθόλου λόγο στην ομιλία μου για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η φρικτή είδηση της εξόντωσης των Εβραίων στο Άουσβιτς δεν έχει φτάσει ακόμη στα αυτιά της».

«Άσπονδοι αδελφοί»! Μέγα παράδοξο: Μέσα στον χώρο που όρισαν οι ίδιες οι τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες οι καταγόμενες από τον Αβραάμ, στην καρδιά της Μέσης Ανατολής, το μίσος βράζει. Είναι απίθανο πόσους τρόπους βρίσκει για να εκδηλώνεται!

Ακόμα και μέσα στην ίδια θρησκεία υπάρχει ανταγωνισμός και έχθρα. Και δεν αναφέρομαι εδώ σε μουσουλμάνους Σουνίτες και Σιίτες. Μέσα στον Πανάγιο Τάφο χριστιανικά δόγματα συγκρούονται! Έχω δει με τα μάτια μου ορθόδοξους και Αρμένιους μοναχούς και κληρικούς να έρχονται στα χέρια.

Κι όλα αυτά, στο όνομα του Πανάγαθου και Παντοδύναμου. Κι εγώ, ο άπιστος, να απορώ. Τι θεός είναι αυτός που επιτρέπει στους πιστούς του να σφάζονται – και μάλιστα, στο όνομά του;

Γνωστά τα επιχειρήματα των απολογητών και  θεολόγων: Πως ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ελεύθερο, και πως μέσα στην ελευθερία του συμπεριλαμβάνεται και η διάπραξη του κακού. Ναι, ο Κάιν έφερε το κακό στον κόσμο, κι ας ξεχάσουμε τον …ηθικό αυτουργό που δεν δεχόταν τον καπνό της θυσίας του.

Κατάφερα να φτάσω στην εφηβεία χωρίς να επηρεαστώ από κανένα μεγάλο θρησκευτικό μύθο. Έτσι βρέθηκα ελεύθερος να διαλέξω. Και πάλι δεν διάλεξα – κανείς δεν με έπεισε. Όλες αυτές οι αλυσιτελείς αφηγήσεις που έχουν επινοήσει οι άνθρωποι για να αντιμετωπίζουν τον θάνατο (γιατί τι άλλο είναι οι θρησκείες παρά αντίδοτα θανάτου;) δεν με κέρδισαν.

Προτίμησα τη φιλοσοφία. Κάποια εποχή συνάντησα τον Βούδα. Αντίθετα με την παραδοσιακή άποψη ο Βουδισμός δεν είναι θρησκεία. Ο Βούδας δεν ενδιαφερόταν για την ύπαρξη θεών. Έλεγε, πως είτε δεν υπάρχουν, είτε δεν ασχολούνται με μας. Η διδασκαλία του στόχευε στο να απαλύνει τον πόνο της ζωής. Ο πόνος προέρχεται από την απώλεια. Η απώλεια προϋποθέτει την προσκόλληση. Οπότε προσπαθούσε να κατανικήσει το Εγώ, που, με την προσκόλλησή του σε ανθρώπους και πράγματα, γινόταν σίγουρη πηγή επερχόμενης οδύνης.

Έτσι λοιπόν, στην καλοσύνη κι την ηπιότητα του Βουδισμού πορευόμουν μέχρι πρόσφατα. Πριν 25 χρόνια έγραψα κι ένα βιβλίο για τον «Έλληνα Βούδα», δανειζόμενος τον τίτλο από τον Νίτσε, που έτσι είχε αποκαλέσει τον φιλόσοφο Πύρρωνα, ιδρυτή της σχολής των Σκεπτικών.

Μέχρι που διάβασα τελευταία ότι τάγματα οπλισμένων Βουδιστών μοναχών, με την υποστήριξη του στρατού της Μυανμάρ, επιτέθηκαν εναντίον των μουσουλμάνων φτωχών καλλιεργητών Ροχίγκια, ώσπου τους έδιωξαν από τη χώρα. Φυσικά δολοφονίες, βασανιστήρια και βιασμοί κατά χιλιάδες. Πάνω από ένα εκατομμύριο Ροχίγκια ζουν τώρα πρόσφυγες, στο Μπαγκλαντές.

Οπλισμένοι Βουδιστές μοναχοί; Οπλισμένοι Βουδιστές μοναχοί; Αυτοί που σύμφωνα με τον αυστηρό Κανόνα τους δικαιούνται να έχουν στην κατοχή τους μόνον ένα κίτρινο χιτώνα και μια κούπα για να ζητιανεύουν ρύζι;

Τι μοίρα! Ο Βούδας έγινε χρυσό Είδωλο και Θεός, παρά την ρητή απαγόρευσή του και οι ειρηνόφιλοι μοναχοί του, τάγματα εφόδου. Και στο Χριστιανικό «Σύμβολο της Πίστεως» δεν υπάρχει η λέξη κλειδί του Χριστιανισμού: Η Αγάπη!

Sunday, August 18, 2019

Οι περιπέτειες των βιβλίων


Μου ζήτησαν πριν λίγο καιρό, να μιλήσω για το πώς γράφεται ένα βιβλίο. Είναι κάτι που θα έπρεπε να το ξέρω καλά, αφού έχω γράψει και εκδώσει πολλά.


Ε, λοιπόν η πρώτη μου αντίδραση ήταν ένα κενό. Ποιο βιβλίο; Κάθε ένα από τα δικά μου έχει την δική του ιστορία – κάθε ένα έχει γραφτεί αλλιώς. Και ποτέ δεν επιστρέφω στα παλιά μου βιβλία.

Αχ, εμείς η περίεργη φάρα των συγγραφέων! Τι αυταπάτες μας κυνηγάνε και μας τρέφουν. Την δόξα επιθυμούμε, την αναγνώριση, την αιωνιότητα μήπως; Και δεν συλλογιζόμαστε πως στα 10.000 βιβλία που κυκλοφορούν κάθε χρόνο στη χώρα μας, μετά από μία δεκαετία είναι ζήτημα αν θα έχουν επιβιώσει ένας-δύο τίτλοι. Και καμία φορά – επειδή η Τύχη πάντα παίζει αισχρά παιχνίδια – μπορεί να μείνεις στην ιστορία όχι για το βιβλίο σου που ήθελες και αγάπησες, αλλά γι ένα που δεν χωνεύεις αλλά το επέλεξε η συγκυρία.

Πώς γράφονται λοιπόν τα βιβλία;

Από την πείρα μου: με εντελώς διαφορετικούς τρόπους. Άλλα από αγάπη – άλλα από μίσος. (Τα ξεχωρίζω σε προϊόντα έρωτα και βιασμού.  Τα δεύτερα, όταν η πραγματικότητα σε ενοχλεί τόσο πολύ, που γράφεις από αντίδραση). Άλλα, σε μία συνέχεια (όταν εμπλακείς σε μία ιστορία, σαν παιδί σε παραμύθι). Άλλα, με δόσεις. 

Υπάρχουν περιπτώσεις που έχω αναλάβει να γράψω μία σειρά από άρθρα, τα οποία μέσα στο νου μου αποτελούσαν ήδη κεφάλαια ενός ολοκληρωμένου βιβλίου.

Άλλα ξεκινάνε για αλλού και στην μέση – μετά από εκατοντάδες σελίδες – βρίσκεις την σωστή ιδέα. Πετάς όλο το προηγούμενο και ξαναρχίζεις. Από την μέση.

Μερικά βιβλία γράφονται ανάποδα: από το τέλος στην αρχή. Π. χ. ένα φιλοσοφικό κείμενο. Θέλεις να αποδείξεις κάτι – κι αυτό φυσικά θα είναι η κατάληξη, το συμπέρασμα στο τέλος του βιβλίου. Ξεκινάς από το συμπέρασμα και γράφεις όλο το κείμενο έτσι, ώστε τα επιχειρήματα να οδηγούν προς αυτό. 

Κανείς δεν θα μου βγάλει από το μυαλό ότι ο Καντ κατάργησε κάθε απόδειξη ύπαρξης του Θεού στις 800 σελίδες της «Κριτικής του Καθαρού Λόγου» έχοντας ήδη σχεδιάσει την επαναφορά του («από το παράθυρο») στις 200 σελίδες της «Κριτικής του Πρακτικού Λόγου».

Αλλά έτσι, ανάποδα, γράφονται και τα καλά αστυνομικά. Πρώτα σχεδιάζουμε και εκτελούμε το έγκλημα και μετά ξεκινάμε την αναζήτηση των ενόχων.

Ο μόνος άνθρωπος που γνώρισα ο οποίος έγραφε όλα του τα βιβλία με το ίδιο ακριβώς σύστημα ήταν ένας Αμερικανός συγγραφέας που ξεχνάω το όνομά του. Ήμουν μαθητής και υπεύθυνος του περιοδικού του σχολείου. Θα μας έκανε μία διάλεξη και μου ζήτησαν να του πάρω συνέντευξη.

Το σύστημά του ήταν το εξής: κουβαλούσε ένα κουτί με καρτέλες (δεν είχαν εφευρεθεί ακόμα οι υπολογιστές) που διαχωρίζονταν σε κατηγορίες: Α. Πλοκές. Β. Πρόσωπα. Γ. Διάλογοι. Δ. Περιγραφές τόπων και εξωτερικών χώρων. Ε. Περιγραφές εσωτερικών χώρων, κλπ. 

Όλες αυτές οι καρτέλες ενημερώνονταν και εμπλουτίζονταν συνεχώς από τον ίδιο. Διάβαζε στην εφημερίδα μία ιστορία για μια ενδοοικογενειακή διαμάχη. Την κατέγραφε στις Πλοκές (υπήρχε και υποκατηγορία με δευτερεύουσες πλοκές: subplots). Πήγαινε ένα ταξίδι: γέμιζε τις περιγραφές. Άκουγε στο μετρό έναν ενδιαφέροντα διάλογο; Γνώριζε ένα εντυπωσιακό άνθρωπο; Τα κατέγραφε.

Έτσι, όταν ερχόταν ο καιρός να γράψει ένα μυθιστόρημα (και έγραφε ένα το αργότερο κάθε δύο  χρόνια) ξεκινούσε επιλέγοντας πλοκές και υπό-πλοκές, διάλεγε τους ήρωες, τους έντυνε με περιγραφές, τους προίκιζε με διαλόγους και έτοιμο το βιβλίο. Προϊόν μοντάζ. 

Αυτός μάλιστα. Είχε ένα σύστημα! Βέβαια δεν πέρασε στην αιωνιότητα, (αφού τον ξέχασα κι εγώ) αλλά έβγαζε πολύ καλά το ψωμί του (με επιτυχίες και ένα μπεστ-σελλερ). Και δεν είχε αυταπάτες για την αξία του. Τι πούλαγε; “a good read” μία ευχάριστη ανάγνωση. Ψυχαγωγία. (Κάτι που οι δικοί μας διανοούμενοι συγγραφείς περιφρονούν βαθύτατα).

Τελικά υπάρχουν τόσοι τρόποι όσοι και συγγραφείς – αλλά όσα και βιβλία. Γιατί κάθε συγγραφέας δεν γράφει το κάθε βιβλίο του με τον ίδιο τρόπο. 
Ας ανθίζουν όλα,  να μας πλουτίζουν… Όποιος διαβάζει, ζει πολλές ζωές!


Sunday, August 11, 2019

Πώς θα γλυτώσω το νέο 21!


Το είχα ήδη μυριστεί από καιρό – δεν θα ήταν δυνατόν οι Έλληνες να αποφύγουν αυτή την επέτειο. Διακόσια στρογγυλά χρόνια είναι μεγάλος πειρασμός για μία ή και πολλές εθνικές φιέστες. Όταν μάλιστα πληροφορήθηκα ότι ο Πρωθυπουργός κάλεσε την κυρία Αγγελοπούλου να αναλάβει την προεδρία της οργανωτικής επιτροπής, οι φόβοι μου έγιναν εντελώς συγκεκριμένοι.

Φόβοι; Γιατί φόβοι; Όλο το έθνος θα πανηγυρίζει και θα γιορτάζει! Ωραίο πράγμα είναι αυτό; Τι φοβάσαι;

Πρέπει να διευκρινίσω στους αναγνώστες μου ότι είμαι αλλεργικός σε δύο πράγματα: 1. Τον Εθνικισμό παντός είδους και 2. Την εκκλησία, και την θρησκεία σαν πολιτικό παράγοντα.

Οραματίζομαι ήδη πανηγυρικούς λόγους δημοδιδασκάλων είς το χιλιαπλάσιον και τα εκκλησιαστικά λάβαρα εις το εκατονταπλάσιον να προπαγανδίζουν τους εθνικούς μύθους.

(Διότι η ιστορία του 21, όπως εμφανίζεται στην Ελλάδα, αποτελείται 99% από μύθους).

Πρώτος μύθος που αποστήθιζαν δεκαετίες όλα τα παιδιά:

«Στις 25 Μαρτίου του 1821 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός σήκωσε το λάβαρο της Επανάστασης στο Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας».

Ούτε ΜΙΑ λέξη σε αυτή τη φράση δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. 

Η εκκλησία μάλιστα έχει πετύχει το απόλυτο προπαγανδιστικό κόλπο. Ενώ επί δεκαετίες πολέμησε με λύσσα τις ιδέες της Επανάστασης, (ελευθερία, ισότητα, αδερφοσύνη) ως σατανικά δόγματα που έρχονταν από την Εσπερία, και μας εξόρκιζε να αγαπάμε τον «πατέρα μας» τον Σουλτάνο, τώρα έχει πείσει τους Έλληνες ότι ήταν …υπερ-επαναστατική! 

Δεύτερος μύθος: «Οι Έλληνες πολέμησαν τους Τούρκους σαν λιοντάρια και ελευθέρωσαν την κατεχόμενη Ελλάδα».

Πράγματι οι Έλληνες πολέμησαν σαν λιοντάρια… αλλά αναμεταξύ τους! Αν εξαιρέσει κανείς τις πρώτες αψιμαχίες με τον Δράμαλη και την κατάληψη της Τριπολιτσάς (για την σφαγή αμάχων, που ακολούθησε, πρέπει να ντρεπόμαστε) από εκεί και πέρα, ο πόλεμος εξελίχθηκε σε εμφύλιο. Εκτός από την πολιορκία και έξοδο του Μεσολογγίου ελάχιστες ηρωικές σελίδες υπήρξαν. 

Την Ελλάδα δεν την απελευθέρωσαν οι Έλληνες, αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις, αφού ο Ιμπραήμ είχε ήδη καταλάβει όλη την χώρα. 

Έχω προτείνει από χρόνια, η Εθνική Εορτή να μετατεθεί στις 8 Οκτωβρίου – επέτειο της ναυμαχίας του Ναβαρίνου, οπότε πραγματικά απελευθερώθηκε η Ελλάδα, χωρίς Παναγίες και μοναστήρια.

Κι όμως είμαι βέβαιος πως πάλι δεν θα ακουστούν οι φωνές των επιστημόνων και των ιστορικών – αλλά των πατριδοκάπηλων. 

Θα ήταν μία σημαντική ευκαιρία να αναλύσει κανείς  τα πεπραγμένα της Επανάστασης και να πληροφορηθεί ο λαός πολλές πικρές – αλλά διδακτικές αλήθειες. Να ξαναγραφτούν και τα σχολικά βιβλία.

Φοβάμαι πως θα προτιμήσουμε τους μύθους και την fake δόξα. Θα πανηγυρίσουμε μία ένδοξη αποτυχία. Και η παντοδύναμη εκκλησία θα καλύψει τα πάντα υπό την σκέπην της.

Δεν θα το αντέξω αυτό. Αν τελικά ζήσω ως το 2021 (θα είμαι 86 ετών) θα πρέπει, έστω και για ένα χρόνο, να μεταναστεύσω. Ίσως πάω στην Νέα Ζηλανδία (έχω κάτι μικρανήψια εκειπέρα). Είναι αρκετά μακριά για να μην φτάνει ως εκεί ο ήχος των θουρίων, των εμβατηρίων και των κωδωνοκρουσιών…

Sunday, August 04, 2019

Αυγούστου Εγκώμιον

«Αύγουστε καλέ μου μήνα, να’ σουν τρεις φορές το χρόνο…». Κάτι ξέρει ο λαός που υμνεί (χωρίς να το γνωρίζει), τον καλύτερο Ρωμαίο αυτοκράτορα.  Φαντάζομαι κυρίως για τα φρούτα του…

Γράφουν σήμερα (31 Ιουλίου) οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης» για τη Ευρώπη (με τίτλο «Europe’s August Shutdown» - «το Αυγουστιάτικο κλείσιμο της Ευρώπης») ότι «τον μήνα που έρχεται θα είναι δύσκολο να βρείτε στην Ευρώπη έναν ψωμά, υδραυλικό, ή ένα καθαριστήριο, μια και όλη η ήπειρος τρέχει στις παραλίες».

Από το άρθρο μαθαίνω ότι στις ΗΠΑ δεν υπάρχει νόμος που να επιβάλει τις πληρωμένες διακοπές. Και ότι μόνο το 28% των Αμερικανών κάνουν χρήση αυτού του δικαιώματος.

Το άρθρο απορεί με τους Ευρωπαίους που εξαφανίζονται εντελώς τον Αύγουστο, αλλά καταλήγει: «Παρ όλες τις εκτενείς διακοπές (ή ίσως και εξ αιτίας τους) ο Economist σημειώνει ότι οι Ευρωπαίοι είναι οι πιο παραγωγικοί εργαζόμενοι στον κόσμο».

Χμ, τις έχω ζήσει αυτές τις Ευρωπαϊκές διακοπές. Χειρότερα από όλα είναι στο Παρίσι. Τα πάντα θεόκλειστα. Αν βρεις κάτι ανοιχτό, προορίζεται μόνο για τουρίστες. Σχεδόν δεν μιλάνε Γαλλικά σε αυτά τα μέρη…

Αν εξαιρέσει κανείς τα αξιοθέατα, όπου συνωστίζονται οι ξένοι επισκέπτες, η πόλη είναι άδεια. Περπατάς στις ακτινωτές λεωφόρους του Βαρώνου Οσμάν και είσαι μόνος. Ωραίο συναίσθημα προς στιγμήν, αλλά τελικά μελαγχολείς.

Και στην Ελλάδα έχουμε ανάλογα φαινόμενα ερήμωσης, όμως πολύ πιο ήπια. Κάποτε άδειαζε η οδός Σταδίου – τώρα είναι μόνιμα έρημη μια και τα περισσότερα μαγαζιά της έχουν καταστραφεί.  Η κρίση μείωσε το εισόδημα σχεδόν όλων και δεν διαθέτουμε περίσσευμα χρημάτων για πλούσιες διακοπές. Ας αφήσουμε που λόγω των πολλών ξένων τα καλύτερα μέρη έχουν γίνει πανάκριβα. Ακόμα και οι ελάσσονες Κυκλάδες! Και αν δεν είσαι εκατομμυριούχος, ούτε καν να πλησιάσεις Μύκονο και Σαντορίνη.

Προσωπικά μου αρέσει η Αθήνα τον Αύγουστο. Νομίζω πως βελτιώνεται η σύνθεση του πληθυσμού της (οι τουρίστες, στην πλειονότητα νέοι, δίνουν ζωντάνια και παλμό) η πόλη, πιο άδεια, γίνεται πιο ανθρώπινη, οι παλιές μου γειτονιές σαν να επανέρχονται στην εφηβική τους ηλικία. Τα τελευταία χρόνια μένω μόνιμα εδώ. Μία φορά αναγκάστηκα να φύγω τον Αύγουστο και ακόμα βλαστημάω όταν θυμάμαι την ταλαιπωρία. Όλη η βρώμα, η αγένεια, η βλαχιά, και το στρίμωγμα της Αθήνας, μεταφέρεται στους τόπους παραθερισμού.

Εδώ υπάρχουν πάντα και «τα θερινά τα σινεμά». (Αχ, Λουκιανέ, σου έμεινε αυτό…). Και σε λογικές ώρες. Διότι και τον Ιούνιο υπάρχουν, αλλά αρχίζουν στις 11, αφού σκοτεινιάσει.

Αυγουστιάτικη Αθήνα με το φημισμένο φεγγάρι του μήνα πάνω από την Ακρόπολη. Τέλεια. Μερικές καλές εκδηλώσεις και εκθέσεις. (Άσε που βρίσκεις και παρκινγκ παντού).

«Αθήνα και πάλι Αθήνα…». (Γειά σου Σοφία Βέμπο). Ιδιαίτερα τον Αύγουστο…

Sunday, July 28, 2019

Καλημέρα κύριε Ροΐδη!


Έχω μία πολύ μακρινή οικογενειακή συγγένεια με τον Εμμανουήλ Ροΐδη. Η προσωπογραφία της μητέρας του, Κορνηλίας, το γένος Ροδοκανάκη, κρέμεται στην οικογενειακή πινακοθήκη. Η αδελφή της παντρεύτηκε έναν δικό μου πρόγονο.

Έχω μία πολύ στενή πνευματική συγγένεια με τον Εμμανουήλ Ροΐδη. Ήταν ο συγγραφέας «που με ξύπνησε από τον δογματικό μου ύπνο» όπως είπε ο Καντ για τον Χιουμ. Η βαθειά ευφυΐα του, η καλλιέργειά του και κυρίως το πνευματικό του ήθος, στάθηκαν πρότυπο για μένα. Του έχω αφιερώσει το πιο γνωστό μου βιβλίο, σαν ελάχιστο δείγμα ευγνωμοσύνης.

Τελικά έχω καταλήξει ότι οι Έλληνες πνευματικοί άνθρωποι κατά βάθος ανήκουν σε δύο κατηγορίες: τους Ροϊδικούς και τους Παπαδιαμαντικούς – ή, αν θέλετε, τους Δυτικόφρονες και Παραδοσιακούς. Αλλά αυτό είναι ένα θέμα που χρειάζεται πολλή ανάπτυξη – το έχω αναπτύξει αλλού.

Πώς και θυμήθηκα ξαφνικά τον Ροΐδη;

Εδώ και εκατόν σαράντα πέντε χρόνια, στο περιοδικό 
«Ασμοδαίος» που εξέδιδε, ο  Ροΐδης είχε γράψει σε μία από τις πανέξυπνες «Σκνίπες» του:

«Καθ’ ήν ώραν πίπτει βροχή νομοσχεδίων, λαμβάνει και ο «Ασμοδαίος» το θάρρος να υποβάλλει το ακόλουθον: «Περί τηρήσεως των κειμένων νόμων».

Και άλλου είχε γράψει ο ίδιος: «Εν Ελλάδι, ενός νόμου χρείαν έχομεν: Περί τηρήσεως των κειμένων νόμων».

Ενάμιση αιώνα μετά, εξακολουθεί η πρόταση να ισχύει.

Θυμήθηκα λοιπόν τον  Ροΐδη και την πρότασή του, όταν ο νέος μας πρωθυπουργός μας δήλωσε στη Βουλή ότι: «θα τηρηθεί αυστηρά ο αντικαπνιστικός νόμος».

Μα καλά, θα μου πείτε, τόσα άλλα πιο σημαντικά πράγματα είπε ο πρωθυπουργός, εσύ στον αντικαπνιστικό κόλλησες;

Δεν καταλαβαίνετε, αγαπητοί αναγνώστες. Αν καταφέρει να τηρήσει τον αντικαπνιστικό νόμο, θα έχει κάνει την μεγαλύτερη επανάσταση στην Ελληνική ιστορία μετά το 1821.

Όχι μόνο γιατί είναι σημαντικός νόμος επειδή βασίζεται στον σεβασμό των άλλων. Όχι μόνο γιατί τον τηρούν αυστηρά Αμερικάνοι και Ευρωπαίοι  – ως και οι ατίθασοι Ιταλοί και οι θεριακλήδες Τούρκοι!

Αλλά διότι το πρόβλημα της χώρας αυτής είναι αυτό που επισήμανε ο Ροΐδης. Νόμοι υπάρχουν, πολλοί σωστοί, μελετημένοι, σοβαροί. Αλλά δεν τηρούνται!

Όλοι περνάνε με κόκκινο.

Ε, λοιπόν, αυτό θέλω να το δω, πριν πεθάνω. Να τηρηθεί στην Ελλάδα ένας νόμος, αυστηρά, απαρέγκλιτα, χωρίς παραθυράκια και εξαιρέσεις.

Και να δικαιωθεί ο Ροΐδης – όπου κι αν βρίσκεται.

Διότι αν (το λέω και τρέμω) μάθουμε να ακολουθούμε τους νόμους, δηλαδή να σκεπτόμαστε και να πράττουμε ορθολογικά και με τάξη, θα έχουμε λύσει το πιο βασικό πρόβλημα της Ελλάδας.

Διακόσια χρόνια τώρα παλεύουμε παρανομώντας και εξαπατώντας ο ένας τον άλλον. Με το κράτος συχνά να κλείνει τα μάτια.

Και ξαφνικά θα τηρήσουμε ένα δύσκολο νόμο; (Δύσκολο, γιατί θίγει το κυρίαρχο θυμικό μας).

Ίσως και μόνο γι αυτό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να μείνει στην ιστορία…

Sunday, July 21, 2019

Υπέρ της αρνητικής κριτικής



Αναφέρομαι στην κριτική της τέχνης και ιδιαίτερα της δικής μου – των λόγων.

Είμαι βέβαιος πως ο αναγνώστης θα έχει προσέξει το γεγονός πως στις στήλες για το βιβλίο που δημοσιεύονται κυρίως στις κυριακάτικες εφημερίδες, το 90% των βιβλιοκριτικών είναι επαινετικές για τα κείμενα που παρουσιάζουν. 

Όταν πριν πολλά χρόνια είχα κάνει αυτή την παρατήρηση σε ένα γνωστό – τότε – κριτικό, είχα εισπράξει την εξής απάντηση: «Εδώ δεν έχουμε αρκετό χώρο για να κρίνουμε τα καλά βιβλία – θα σπαταλάμε χώρο και χρόνο για τα σκάρτα;»

Η αντίρρηση φαινόταν λογική – αλλά δεν με έπεισε. Γιατί πίστευα – και πιστεύω – πως η αρνητική κριτική βοηθάει περισσότερο, τόσο τους συγγραφείς να γράφουν καλύτερα, όσο και τους αναγνώστες να διαμορφώνουν κριτήρια αξιολόγησης.

Αλλά για ποια κριτική μιλάμε; Στη χώρα μας τα περισσότερα έντυπα δεν ασκούν καν κριτική – κάνουν απλώς παρουσίαση βιβλίων. Άλλωστε, η κριτική, ιδιαίτερα στη χώρα μας, είναι δύσκολη και απαιτητική δουλειά. Να πως την ορίζει ο (εν αποστρατεία) κορυφαίος μας κριτικός Δημοσθένης Κούρτοβικ, στο νέο του βιβλίο: «Αντιλεξικό Νεοελληνικής Χρηστομάθειας»:

«Στην Ελλάδα η δημοσιευμένη κριτική θεωρείται κατά παράδοση εξυπηρέτηση φίλων ή διαπόμπευση εχθρών. Η κριτική βάσει αρχών είναι τόσο ξένη προς τα πνευματικά ήθη μας, ώστε μας φαίνεται ότι έχει κάτι το απάνθρωπο, αφού της λείπουν τα προσωπικά κίνητρα».

Τέτοια ήταν και η δική μου πρώτη εντύπωση από την ελληνική πιάτσα. Έβλεπα με έκπληξη να γίνεται ανοιχτή συναλλαγή. «Γράψε μου και θα ανταποδώσω».  Όταν κάποιος έγραψε αρνητικά για ένα κείμενό μου, η αντίδραση που άκουσα από όλους δεν αφορούσε το κείμενο, αλλά την σχέση μας: «Τι του έχεις κάνει αυτού;»

Όχι, ο Έλληνας Μπιελίνσκυ, ο σοφός κριτικός που επάνω του στηρίχτηκε όλος ο λαμπρός ρωσικός 19ος αιώνας, δεν φάνηκε ακόμα εδώ.

Οι Έλληνες έχουν κάνει το ad hominem τρόπο ζωής. Δεν έχει σημασία το ΤΙ κάνει κάποιος – αλλά ΠΟΙΟΣ. Έτσι απονέμονται οι έπαινοι, μοιράζονται τα βραβεία, καταξιώνονται οι αξίες. Όπως γράφει ο Κούρτοβικ, εδώ βασιλεύει η παρεοκρατία. Οι παρέες κάνουν ιστορία. «Λιγότερο γράφοντας… και περισσότερο σβήνοντας».

Η ζημιά που προκύπτει από αυτή τη μέθοδο είναι μεγάλη. Η κριτική χάνει έτσι την αξία της μια και δεν πατάει σε αξιολογικά θεμέλια αλλά σε κοινωνικές σχέσεις. Ο νέος ταλαντούχος συγγραφέας ή ποιητής δεν βοηθιέται καθόλου. Αν τον επαινέσουν θα εφησυχάσει (και θα επαναλαμβάνεται εσαεί) κι αν τον κατακρίνουν μπορεί να απογοητευθεί και να αποσυρθεί.

Η ελληνική λογοτεχνική σκηνή είναι γεμάτη από παρ΄ ολίγον ιδιοφυίες. Η σωστή κριτική θα μπορούσε να ξεχωρίσει την ήρα από το στάρι. Ακόμα και δόκιμοι, βραβευμένοι συγγραφείς μας θα μπορούσαν να ωφεληθούν. Κυκλοφορούν αρκετά «παρ’ ολίγον αριστουργήματα». Με μία σωστή κριτική θα μπορούσαμε κι εμείς να είχαμε «Το Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα» (κατά το “Great American Novel” που κυνηγούν οι Αμερικανοί).

Πέρα από όλα αυτά, μια οξεία αρνητική κριτική είναι και αναγνωστική απόλαυση. Ούτε επαινετικές παπάρες, ούτε μάταιες κοινοτοπίες – αλλά ξέσκισμα: αιχμές και πνεύμα. Η ειρωνεία μπορεί να γίνει καλός παιδαγωγός – ακόμα και ο σαρκασμός.

Σπάνιο πρόσφατο παράδειγμα: στο «Βιβλιοδρόμιο» της εφημερίδας «Τα Νέα» στις 13.7.19, ο πρύτανης της ελληνικής λογοτεχνικής κριτικής, Δημήτρης Ραυτόπουλος, γράφει ένα υπόδειγμα αρνητικής κριτικής, αναλύοντας μία δίτομη «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» που (περιέργως) εξέδωσε σοβαρός πανεπιστημιακός εκδοτικός οίκος. Μετά την ανάγνωση της κριτικής δεν έχει μείνει παρά μόνον απορία: καλά ο μεταφραστής και ανθολόγος, μάλλον δεν ήξερε καλά ρωσικά. Αλλά ούτε και ελληνικά; Και ο υπεύθυνος της έκδοσης, ούτε καν ανάγνωση;

Sunday, July 14, 2019

Να λοιπόν και η ομάδα!


Δεν φαντάζομαι ο Πρωθυπουργός να διάβασε το blog μου της 13ης Ιουλίου… 

Πάντως, κι αν δεν το διάβασε, μου απάντησε με τον καλύτερο τρόπο.

Εν όψει μίας ριζικής αναδιάρθρωσης και μεταρρύθμισης των πάντων, ρωτούσα πώς, με ποια ομάδα, θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Γιατί εγώ έβλεπα τους γνωστούς, παλαιούς, συνήθεις ύποπτους, που δεν είχαν ιδιαίτερες σχέσεις ούτε με την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση ούτε με τις νέες οικονομοτεχνικές μεθόδους.

Η απάντησή του ήταν αποστομωτική: 21 νέοι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί που τα βιογραφικά τους μπορούσαν να πείσουν και τον πιο απαιτητικό διευθύνοντα σύμβουλο. Τέλεια εργαλεία για την ριζική ανατροπή που χρειαζόμαστε.

Τους καμάρωσα λοιπόν στην ορκωμοσία – αν και με ενόχλησε η μαυρίλα του παπαδαριού (ίσως η μερική ελάττωσή του να ήταν η μόνη προοδευτική προσφορά του ΣΥΡΙΖΑ).

Όμως, και το τελειότερο εργαλείο είναι άχρηστο – αν όχι και επιζήμιο – αν δεν χρησιμοποιηθεί σωστά. Έχω ζήσει την περιπέτεια εξωκοινοβουλευτικού υπουργού που τον καλούσαν μόνο για να υπογράφει αποφάσεις (και μάλιστα της αρμοδιότητάς του!) τις 
οποίες ούτε καν γνώριζε.

Φυσικά παραιτήθηκε πολύ σύντομα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η γραφειοκρατία για να προστατεύσει τα δικά της προνόμια, κάνει ένα προστατευτικό κλοιό γύρω στον υπουργό που τον αποξενώνει από τους συμβούλους του.

Δεν αρκεί να φέρεις μερικά ανοιχτά μυαλά σε μία κρατική 
υπηρεσία. Πρέπει να ανοίξεις και τα μυαλά των μονίμων, για να καταλαβαίνουν και να επικοινωνούν. Συνήθως ζουν σε διαφορετικούς κόσμους.

Θυμάμαι πάντα τι μου είχε εξομολογηθεί ένα χουντικός συνταγματάρχης: «Εμείς θέλαμε να κάνουμε μία πραγματική επανάσταση. Είχαμε αποφασίσει ως και την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων!» (Την είχαν αναγγείλει κι όλας – στην αρχή). «Αλλά οι γραφειοκράτες μας τύλιξαν σε μία κόλλα χαρτί».

(Η «αντιστασιακή» γραφειοκρατία…).

Είκοσι ένας εξωκοινοβουλευτικοί, από δέκα προτάσεις ο καθένας (τουλάχιστον) και άλλες τόσες αντιπροτάσεις και παραλλαγές, κάνουν έναν ωραίο κυκεώνα. Χαρά στον μαέστρο που θα συντονίσει μία τέτοια ορχήστρα!

Τώρα θα με πούνε αχάριστο. Ζήτησα μία ομάδα, μου έφεραν μία διπλή εθνική επιλέκτων, και πάλι γκρινιάζω!

Λάθος. Δεν γκρινιάζω. Προσπαθώ να προβλέψω προβλήματα και να προτείνω λύσεις. Μια πιο σοβαρή είναι να οργανωθούν ταχύρρυθμα αλλά υποχρεωτικά σεμινάρια εκπαίδευσης στις νέες τεχνολογίες. Με κάτι τέτοια, τα κρατίδια της Βαλτικής ψηφιοποιήθηκαν 100% μέσα σε 2-3 χρόνια.

Ανάμεσα στους εξωκοινοβουλευτικούς και το υπαλληλικό προσωπικό, υπάρχει χάος. Είναι πολύ δύσκολο να το δρασκελίσεις. 

Το Ελληνικό Κράτος ζει και εργάζεται στο 19ο αιώνα. Τέτοιο είναι το σύστημα που ακολουθούν. Έχουν υπολογιστές αλλά τους χρησιμοποιούν  σαν εργαλεία καταλόγων για το πρωτόκολλο και το αρχείο των φακέλων. Ψάχνουν στην οθόνη και μετά πάνε και φέρνουν ένα φάκελο – τρία κιλά χειρόγραφα. Με ρωτούν συχνά αν έχω …φαξ. (Υπάρχει και στις φόρμες των αιτήσεων). Προσπαθώ να εξηγήσω ότι το φαξ έχει πεθάνει εδώ και μία δεκαετία τουλάχιστον. 

Ναι μεν ζούμε στο εικοστό πρώτο αιώνα, αλλά η ταχύτητα των εξελίξεων είναι τέτοια που κάθε χρόνο πηδάμε μία δεκαετία.

Οι ρίζες ξεκινάνε από την πρωτοβάθμια παιδεία (Αχ κυρία Κεραμέως μου, τι πάθατε! Εκτός από τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύσετε και δασκάλους…).

Τέλος πάντων – ας ελπίσουμε πως όλα θα πάνε καλά γιατί διαθέτουμε τον Ρεχάγκελ των πρωθυπουργών!

(Υ. Γ. Μία τρελή ιδέα θα ήταν να υποχρεωθούν όλα τα στελέχη των υπουργείων – αλλά και οι εξωκοινοβουλευτικοί – να παρακολουθήσουν μία σειρά από τις κλασικές πια εκπομπές του BBC: “Yes Minister!”. Όπου φαίνεται πώς η γραφειοκρατία τυλίγει και δένει χειροπόδαρα τους υπουργούς).

Saturday, July 06, 2019

Διακοπή – διακοπών!

Αυτό που δεν έκανα ποτέ νεότερος – όταν ήταν πιο εύκολο – έχω την πρόθεση να το κάνω τώρα.

Δεν μπορώ να αναβάλω τις διακοπές μου (υπάρχουν ανειλημμένες υποχρεώσεις, από πολύ παλαιότερα – όταν οι εκλογές ήταν να γίνουν τον Οκτώβριο) και οι άνθρωποί μου, που συμμετέχουν, έχουν έρθει από τους Αντίποδες, για να είμαστε μαζί.

Αλλά αν δεν μπορώ να τις αναβάλλω, μπορώ πάντα να τις διακόψω. 

Αυτό κοστίζει σε χρήματα και σε κόπο. Πρέπει να σηκωθώ χαράματα, να ταξιδέψω ώρες αλέ-ρετούρ, να ταλαιπωρηθώ στα 84 χρόνια μου, αλλά ακριβώς γι αυτό πρέπει να γίνει.

Ακριβώς επειδή είμαι 84 ετών (σε δύο μήνες 85) και μπορεί αυτή η ψηφοφορία να είναι η τελευταία μου.

Θέλω, πριν να πεθάνω, να δω την Ελλάδα να ελευθερώνεται από την παράνοια.

Δεν έχω ψευδαισθήσεις. Δεν πιστεύω ότι η Νέα Δημοκρατία θα επιτελέσει θαύματα, θα λύσει όλα τα προβλήματα της χώρας. Είναι μία εν πολλαίς αμαρτίαις γηράσασα παράταξη που σέρνει μαζί της πολλά βαρίδια. Και έχει σοβαρές ευθύνες και για την δημιουργία της κρίσης και την αρχική αντιμετώπισή της. Ποιος δεν θυμάται τα «Ζάππεια» του Σαμαρά και τον «Αντιμνημονιακό Αγώνα»;

Πιστεύω όμως ότι έμαθε πολλά. Ότι η νέα της ηγεσία έχει διδαχθεί από τα σφάλματα των παλαιότερων. Και ότι βρε αδερφέ, είναι μία παράταξη αξιοπρεπής, σοβαρή, αστική (ναι – όχι «ελιτ»!).

Ο ίδιος ο τρόπος που διεξάγει τον προεκλογικό αγώνα, χωρίς υπερσυγκεντρώσεις, λαοθάλασσες, εμβατήρια και «Κάρμινα Μπουράνα» (καημένε Όρφ!) δείχνει πως προέρχεται από έναν άλλο, πιο πολιτισμένο κόσμο.

Δεν αντέχω άλλους «Γερμανοτσολιάδες», «αγανακτισμενους», «Κουίσλινγκ», ούτε  βέβαια ένδοξα πρότυπα σφαγέων: (Μάο, Στάλιν, Πολ Ποτ). Ούτε υποσχέσεις Θεσσαλονίκης μη πραγματοποιήσιμες α priori. Και δημοψηφίσματα ακατάληπτα που οδηγούν σε δεκαεπτάωρες διαπραγματεύσεις και colotoumbes.

Οι «Ρουβίκωνες» που διάλεξαν το πιο λάθος όνομα για την παρέα τους, ας πάνε να κολυμπήσουν στα ρηχά κόκκινα νερά του – αλλά να μην ξεχάσουν την πιο ένδοξη συνέχεια: Βγαίνοντας, να αναφωνήσουν εν χορώ: «Alea jacta est!» (Ας ανοίξουν και κανένα Λατινικό λεξικό!).

Βλέπω αυτές τις εκλογές σαν μία διαδικασία κάθαρσης: από το συστηματικό ψεύδος, την φτηνή προπαγάνδα, την χυδαία ύβρη. Όχι, σε εκατόν εξήντα χρόνια κοινοβουλευτικού βίου, άλλον Πολλάκη δεν βγάλαμε.

Γι αυτά – και όχι μόνο – θα διακόψω τις διακοπές μου. Το τι θα γίνει μετά, είναι μία άλλη ιστορία που δεν με απασχολεί ακόμα. 

Τώρα δεν ψηφίζω – καταψηφίζω. 

Sunday, June 30, 2019

Μία επιστολή και μία απάντηση


Πήρα το εξής ηλεκτρονικό γράμμα από άγνωστό μου επιστολογράφο και το παραθέτω αυτούσιο (με «κόπυ-πάστε» που θα έλεγε ο Πολλάκης):

Αξιότιμε κύριε Δήμου.
Εξεπλάγην με τη δήλωση σας, ότι  στις επόμενες εκλογές θα ψηφίσετε Ν.Δ. Το ότι είσαστε αηδιασμένος (δεν ξέρω αν σας εκφράζει απόλυτα ο όρος) με τον Σύριζα το καταλάβαμε. Νομίζω (παρά τα 84 χρόνια σας) η μνήμη σας δεν έχει φυράνει καθόλου και το κυριότερο ΔΕΝ την χρησιμοποιείτε επιλεκτικά.  Ξεχάσαμε λοιπόν ποιοι μας ρίξανε ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ στα βράχια ,και θα τους ξανά-εμπιστευθούμε το τιμόνι???? Δεν είστε εξοργισμένος με το μαφιόζικο σύστημα (το δημιούργησαν μετά τον πόλεμο οι δεξιοί Παπαγοκαραμανλήδες για να το εξελίξουν και εδραιώσουν οι κεντρώοι παπανδρεουσημίτηδες) που έχει συγκοινωνούντα/διαπλεκόμενα τους Δικαστές+ΜΜΕΔΕΣ+Μεγαλοεργολάβους+Ολιγάρχες. Ειδικά η Κραυγαλέα επιλεκτική στάση των δικαστών αναλόγως ποιόν δικάζουν ΔΕΝ σας έβγαλε από τα ρούχα σας τα τελευταία 40 χρόνια????? Δηλαδή πιστεύετε
 σοβαρά από τα αμέτρητα σκάνδαλα που βρώμισαν όλα αυτά τα χρόνια ΜΟΝΟ οι Τσοχατζόπουλος & Παπαντωνίου εγκλημάτησαν;

Ξέρετε πόσοι συνέλληνες (και εγώ μαζί τους) θα θέλαμε κάποιο ευλογημένο πιστόλι της 17Ν να καθάριζαν κάποια λαδωμένα καθίκια της (ΧΑ ΧΑ ΧΑ ) "τυφλής" δικαιοσύνης. Λυπάμαι κύριε Δήμου ΟΛΑ αυτά - και όχι μόνο - με υποχρεώνουν (αν και δεν με εκφράζει απόλυτα) να ψηφίσω ξανά ΔΑΓΚΩΤΟ ΣΥΡΙΖΑ. Καλή σας νύχτα.

Έστειλα μία σύντομη  απάντηση:

H εικόνα της Ελληνικής πραγματικότητας που παρουσιάσατε στο γράμμα σας θυμίζει εφιάλτη. Κι ενώ σε πολλά έχετε δίκιο - η κατάληξη με απογοήτευσε. Νομίζετε πως με μερικές δολοφονίες θα άλλαζε τίποτα; Όσο για τον Σύριζα, έχει γίνει ίδιος και χειρότερος με αυτά που καταδικάζετε.

Για να αλλάξουν τα πράγματα θα χρειαστούν αιώνες. Όλους αυτούς που μας στέρησε ο Βυζαντινός και Οθωμανικός μεσαίωνας. Να δούμε (εγώ βέβαια δεν θα τα δω) αν θα μας έρθουν ποτέ η Αναγέννηση, η Μεταρρύθμιση, ο Διαφωτισμός και το Κράτος Δικαίου. Από την Ελλάδα λείπουν 800 χρόνια ιστορίας.

Ν. Δ.

Και μετά σκέφθηκα να χρησιμοποιήσω αυτό το γράμμα στο μπλογκ μου σαν δείγμα του πως σκέπτονται μερικοί συμπολίτες μου. Που βλέπουν όλη την ελληνική ιστορία σαν μία ατέλειωτη σειρά από συνωμοσίες και εγκλήματα. Είναι δε περίεργο που ο επιστολογράφος αρχίζει από την Κατοχή και δεν πάει πιο πίσω. Όπου, από τον καιρό της Επανάστασης, θα έβρισκε άφθονο υλικό για «εγκλήματα». Διότι «το μαφιόζικο σύστημα» δεν «το δημιούργησαν μετά τον πόλεμο οι δεξιοί Παπαγοκαραμανλήδες». (Περιέργως οι πιο αθώοι στην ιστορία). Πού να δείτε τι είχαν δημιουργήσει Βούλγαρης και Κωλέττης, Δεληγιώργης και Δεληγιάννης. Αμ οι Βενιζελικοί και οι Βασιλόφρονες; Ξεχάσατε τον (παλαιό) Πάγκαλο, τον Κονδύλη, την Βασιλική Αυλή και τον Μεταξά.

Ανάμεσα στους Έλληνες πολιτικούς υπήρξαν άνθρωποι έντιμοι και ικανοί. Με πολλές δυσκολίες, μέσα σε μία κοινωνία απαίδευτη και διεφθαρμένη από τα ανατολίτικα έθιμα, κατάφεραν να στήσουν ένα κράτος. Άνθρωποι όπως ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Κώστας Σημίτης πρόσφεραν πολλά σε αυτό τον τόπο. Το να τους συγκολλούμε όλους μαζί και να ευχόμαστε την εξόντωσή τους, δείχνει απλώς την πολιτική μας υπανάπτυξη. Αλίμονο: δεν υπάρχουν «ευλογημένα πιστόλια»!

Δυστυχώς ανάμεσά τους δεν συγκαταλέγεται ο Αλέξης Τσίπρας. Είχε την ευκαιρία να αλλάξει πολλά σε αυτή τη χώρα – και άλλαξε μερικά. Αλλά όχι προς το καλύτερο… Το μόνο που αφήνει πίσω του, είναι διχασμός και μίσος. Το οποίο εκφράζεται πολύ εύγλωττα στην επιστολή σας.

Sunday, June 23, 2019

Απατηλή ασφάλεια


 Ο ήρως – ή μάλλον το θύμα – αυτής της περιπέτειας είναι άνθρωπος σοβαρός. Και το θέμα του επίσης. Μου αφηγήθηκε το ιστορικό:

Εισάγεται σε μεγάλο ιδιωτικό θεραπευτήριο για έναν ήπιο πόνο στο στήθος, που κράτησε δέκα με δεκαπέντε λεπτά και μία εξέταση αίματος που έδειξε αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα.

Μετά την εισαγωγή του τον επισκέπτεται στο δωμάτιο ένας κύριος, με περιβολή γιατρού. Εκ των υστέρων πληροφορήθηκε πως δεν ήταν γιατρός του νοσοκομείου, αλλά υπάλληλος της εταιρίας Μednet που εργάζεται για λογαριασμό των ασφαλιστικών εταιριών. Του ζητάει να απαντήσει σε ένα ερωτηματολόγιο: τι φάρμακα παίρνει, για πόσον καιρό, τι εγχειρήσεις έχει κάνει, τι χρόνια νοσήματα έχει, και άλλα που δεν τα θυμάται. Στο τέλος τον παρακαλεί να υπογράψει ένα αντίγραφο των απαντήσεών του.

Οι εξετάσεις δεν δείχνουν τίποτα το ύποπτο αλλά οι γιατροί καταλήγουν σε μία πρόταση: «Ας κάνουμε και μία στεφανιογραφία να είμαστε πιο σίγουροι.»

Γίνεται και η στεφανιογραφία – και αποδεικνύει ότι τα στεφανιαία αγγεία του είναι σε άριστη κατάσταση. «Ούτε έφηβος να ήσουν!» λέει ο διευθυντής της καρδιολογικής κλινικής.

Την επόμενη ημέρα φεύγει από το νοσοκομείο. Λιγότερο από σαράντα οκτώ ώρες  κράτησε η νοσηλεία.

Το πρώτο σημάδι που του δημιουργεί υποψίες είναι ότι σε λίγες μέρες το νοσοκομείο του στέλνει τον λογαριασμό. Ποτέ ως τώρα δεν έχει γίνει αυτό. Συνεργάζεται ήδη αρκετά χρόνια με μία ασφαλιστική εταιρία. Πάντα οι λογαριασμοί πηγαίνουν σε αυτή, πληρώνει και – αν χρειαστεί – τον χρεώνει μετά.

Τρεις μέρες μετά τον λογαριασμό του νοσοκομείου, έρχεται μία επιστολή από την ασφαλιστική εταιρία που τον πληροφορεί ότι άλλαξε η ασφαλιστική του κάλυψη. Καθότι (ισχυρίζεται) όταν στην αρχή της συνεργασίας του ζητήθηκε να δηλώσει τα χρόνια νοσήματα από τα οποία πάσχει (ώστε να εξαιρεθούν από την κάλυψη) απέκρυψε το γεγονός ότι επί δεκαπέντε χρόνια έπασχε από καρδιολογική νόσο. Αυτό απεκαλύφθη τώρα με την εισαγωγή του στο νοσοκομείο. Κατόπιν αυτού παν ότι το καρδιολογικό εξαιρείται και αναδρομικά από την κάλυψη – άρα και η τελευταία του περιπέτεια.

Έμεινε άναυδος. Το ίδιο και οι γιατροί που τους έδειξε το γράμμα. Ποτέ ως τώρα δεν έπασχε από καρδιά, πράγμα που αποδείχθηκε και τώρα με τις τελευταίες εξετάσεις.

Τελικά αποκαλύφθηκε το μυστικό: ανάμεσα στα φάρμακα που είχε δηλώσει στον ελεγκτή γιατρό της Mednet, ο οποίος συμπλήρωσε το ερωτηματολόγιο, υπήρχε και ένα που έχει ένδειξη για διάφορες καρδιολογικές παθήσεις. Χρησιμεύει και ως αγχολυτικό και με αυτή την ιδιότητα το χρησιμοποιούσε. Όσο για τα «δεκαπέντε χρόνια» ήταν η απάντησή του στην ερώτηση «από πότε το παίρνετε αυτό;» Δεν εννοούσε βεβαίως ότι το έπαιρνε ΕΠΙ δεκαπέντε χρόνια, αλλά εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Τώρα που το σκέπτεται μπορεί να ήταν και περισσότερα.

Το κακό είναι ότι μέσα στην παραζάλη του ο φίλος είχε υπογράψει το μουτζουρωμένο από το καρμπόν αντίγραφο της κατάθεσής του, όπου αναφερόταν το φάρμακο και όπου ο ελεγκτής είχε προσθέσει τη νόσο.

Παρ όλες τις εξηγήσεις που δόθηκαν, παρ’ όλα τα σημειώματα που έγραψαν οι καρδιολόγοι (επίσημα, με την σφραγίδα τους και του νοσοκομείου) η ασφαλιστική εταιρία επέμενε. Και ισχυριζόταν μάλιστα ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος για τον ασφαλισμένο να πάθει …στηθάγχη. Όταν διάβαζαν αυτά τα κείμενα, οι γιατροί γελούσαν. «Μα έχουμε φρέσκια στεφανιογραφία», έλεγαν.

Εδώ ο φίλος άλλαξε τόνο:

Αλλά εγώ δεν γελούσα, είπε. Ένα πράγμα που δεν ανέχομαι στη ζωή μου είναι η κακοπιστία. Υπήρξα πάντοτε μέχρι κεραίας συνεπής στις υποχρεώσεις μου. Παρόλο που οι γιατροί μου συνιστούσαν να προσφύγω στο δικαστήριο («θα έρθουμε όλοι μάρτυρες» με διαβεβαίωναν «και θα κερδίσεις την υπόθεση»). 

Παράλληλα, γιατροί και από άλλες ειδικότητες με πληροφόρησαν ότι τον τελευταίο καιρό έχουν αυξηθεί σημαντικά οι υποθέσεις όπου οι ασφαλιστικές εταιρίες βρίσκουν κάποια – συνήθως άσχετη – δήθεν επιστημονική αφορμή, για να μην πληρώσουν.

Αλλά είχα τόσο αηδιάσει με την συμπεριφορά και τη κουτοπονηριά της εταιρίας, που δεν ήθελα να έχω πια καμία σχέση μαζί της. Επιπλέον δεν της είχα εμπιστοσύνη.

Πλήρωσα το νοσοκομείο και τους γιατρούς από την τσέπη μου. Διέκοψα το συμβόλαιο κινδυνεύοντας να χάσω και την τελευταία δόση των – πολύ υψηλών – ασφαλίστρων  που είχα ήδη προπληρώσει. (Τελικά, την επέστρεψαν).  

Ο φίλος σώπασε κι εγώ σκέφθηκα: «Άραγε ελέγχει κανείς τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες στη χώρα μας;»

Thursday, June 13, 2019

Πού είναι η ομάδα;


Προς τον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης κ. Κυριάκο Μητσοτάκη

Αξιότιμε κύριε Μητσοτάκη,

Η εξαφάνιση του «Ποταμιού» και η αποπομπή του Ευάγγελου Βενιζέλου από το ΚΙΝΑΛ, θα με αναγκάσουν, εμένα, έναν από δεκαετίες κεντρώο φιλελεύθερο, να ψηφίσω για πρώτη φορά Δεξιά. Έτσι θα ξεπεραστεί (πολύ αργά) και το παράπονο του Ιδρυτή της Νέας Δημοκρατίας που με τιμούσε με την φιλία του (και με καλούσε στα Κυριακάτικα γεύματά του). Ωστόσο πρέπει να πω ότι, ενώ ήξερε ότι δεν τον ψήφιζα, ουδέποτε προσπάθησε να με μεταπείσει. Καμία φορά αναφερόταν χαμογελώντας στα διάφορα φιλελεύθερα βραχύβια πειράματα, τα οποία υποστήριζα. Αλλά ως εκεί.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μετά την συστηματική παράνοια που (δεν) μας κυβέρνησε επί τεσσεράμισι χρόνια, δεν υπάρχουν περιθώρια για χαμένες ψήφους. Θα ψηφίσω  λοιπόν εσάς και το κόμμα σας. Θα ήθελα όμως να μην το ψηφίσω μόνο από αρνητικούς λόγους – δηλαδή επειδή δεν υπάρχει άλλη λογική επιλογή.

Μελέτησα το πρόγραμμα της Ν. Δ. με το οποίο συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό – εκτός από κάτι εθνικιστικά απομεινάρια που μοιραία σέρνετε πίσω σας. Πρόκειται – κατά τη γνώμη μου – για ένα πολύ φιλόδοξο εγχείρημα που, και στο σύνολό του να μην πετύχει (πόσα τέτοια προγράμματα ολοκληρώνονται;), είναι στη σωστή κατεύθυνση. Η χώρα το χρειάζεται επειγόντως.

Αυτό που δεν βλέπω είναι ποιοι θα εφαρμόσουν αυτό το πρόγραμμα. Μία ματιά στις τάξεις της Ν.Δ. με απογοήτευσε βαθύτατα. Ελάχιστα από τα «πρωτοκλασάτα» στελέχη της έχουν τις γνώσεις, την πείρα, την βούληση και τον δυναμισμό, για να ανατρέψουν καταστάσεις παγιωμένες από δεκαετίες (για να μην πω αιώνες). Κι όσο καλός κι αν είναι ο προπονητής, άμα η ομάδα «δεν τραβάει», δεν υπάρχει αποτέλεσμα. Η περίπτωση Ρεχάγκελ θεωρείται παγκόσμια εξαίρεση και δεν έχει επαναληφθεί.

Αντίθετα μάλιστα η έρευνά μου με τρόμαξε. Αυτά που επαγγέλλεται το πρόγραμμά σας αποτελούν, σε πολλούς τομείς, μία επανάσταση. Όμως τα γνωστά στελέχη σας είναι στην πλειοψηφία τους αφόρητα ξεπερασμένα. Μπορεί να κάνει κανείς μία επανάσταση με συντηρητικούς;

Πιθανόν βέβαια πίσω από τα γνωστά στελέχη σας να κρύβεται μία ομάδα από νέους, δυναμικούς και καταρτισμένους ανθρώπους, που θα πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους. Έχει αλλάξει τόσο πολύ ο κόσμος τα τελευταία πέντε χρόνια που ακόμα και οι σαραντάρηδες, αν δεν είναι ειδικοί, αδυνατούν να προσφέρουν.

Μακάρι να έχετε ένα τέτοιο επιτελείο. Αλλά τότε, γιατί τους κρύβετε; Ίσα-ίσα που θα έπρεπε να τους προβάλετε με κάθε τρόπο. Καλός και άξιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης – αλλά δεν φέρνει μόνος του την άνοιξη.  Μόνοι τους ούτε ο Γκαρντιόλα, ούτε ο Κλοπ, δεν παίρνουν πρωταθλήματα. Όπως το ποδόσφαιρο, έτσι και η πολιτική, είναι ένα ομαδικό άθλημα.

Περιμένω λοιπόν με ανυπομονησία τις λίστες υποψηφίων που θα δημοσιεύσετε αυτές τις μέρες για να δω τα καινούργια πρόσωπα. Όπως επίσης και τα ονόματα των εξωκοινοβουλευτικών που, πιθανότατα, θα χρησιμοποιήσετε σε καίριες θέσεις.

Εύχομαι, για το καλό της χώρας, καλή επιτυχία στην εκστρατεία σας. Ο δρόμος σας είναι γεμάτος πονηρές παγίδες τις οποίες έστησε ο αντίπαλός σας. Ελπίζω να τις αποφύγετε και να τις ξεπεράσετε. Και παρακαλώ να υφίσταται η dream team που σας 
χρειάζεται, για να το κατορθώσετε.

Sunday, June 09, 2019

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ…


ΠΕΡΙ ΜΠΛΟΓΚ: Με ρωτάνε αναγνώστες: Τι θα πει blog; Η λέξη είναι σύντμηση δύο όρων: web (πλέγμα, δίκτυο – και στην περίπτωσή μας: Διαδίκτυο) και log, που σημαίνει ημερολόγιο. Άρα «διαδικτυακό ημερολόγιο». Η επίσημη ελληνική μετάφραση είναι: «ιστολόγιο». 

Κανονικά θα έπρεπε να αποτελείται από σημειώσεις και όχι από άρθρα. Αλλά η ευελιξία της φόρμας επιτρέπει οτιδήποτε. Στα εκατομμύρια μπλογκ που αιωρούνται στο Διαδίκτυο θα βρείτε «τα πάντα και άλλα τινά» που έλεγαν οι παλιοί. Η επιτυχία του βασίζεται σε δύο ακαταμάχητες προϋποθέσεις: δεν έχει κανένα κόστος και προσφέρει την δυνατότητα ενός τεράστιου κοινού. 

Δεν θα ξεχάσω την έκπληξή μου, όταν πειραματικά ανέβασα το πρώτο μου κείμενο στις 2 Ιανουαρίου του 2006: επιστρέφοντας λίγες ώρες αργότερα βρήκα 51 σχόλια! Πώς το πήραν μυρωδιά οι άγνωστοί μου σχολιαστές; (Δεν είχε προηγηθεί καμία ανακοίνωση).  Στην αρχική φάση του μπλογκ, τα πρώτα 118 κείμενα μάζεψαν 24.468 σχόλια. Παραθέτω τους αριθμούς όχι από έπαρση, αλλά για να δείξω τι ωκεανός κοινού είναι το Διαδίκτυο και πως αμέσως ανακαλύπτει και ξεχωρίζει αυτά που ενδιαφέρουν. 

Αυτές οι «ατομικές εφημερίδες», είτε παραμένουν ιδιωτικές εξομολογήσεις προς φίλους, είτε εξελίσσονται σε γιγάντια media – όπως το Huffington Post της δικής μας Αριάνας Στασινοπούλου. 

ΔΥΣΑΡΕΣΤΑ – ΔΥΣΒΑΣΤΑΚΤΑ: Σε ένα ωραίο σπίτι, μέσα σε έναν ωραίο κήπο, ένας άνθρωπος πεθαίνει. Διάλεξε συνειδητά αυτόν τον τόπο, δεν θέλησε να πάει στο νοσοκομείο (που δεν μπορούσε να του προσφέρει τίποτα) και προτίμησε να φύγει βλέποντας την θέα που αντίκριζε κάθε πρωί ανοίγοντας το παράθυρο. Αποχωρεί με αξιοπρέπεια και γενναιότητα όπως έζησε. Γύρω του οι αγαπημένοι του άνθρωποι. Παρακολουθώ τον άνισο αγώνα του και τον θαυμάζω για το κουράγιο του. Πάνω από πενήντα χρόνια τον γνωρίζω και τον σέβομαι. Τώρα ακόμα περισσότερο.

Σε αυτή την συνθήκη, το ωραίο σπίτι και ο ωραίος κήπος μοιάζουν με ειρωνικές πινελιές. Δεν συγκινείται ο Χάροντας από σκηνικά. Ο απόλυτος εξισωτής των πάντων.

ΕΝΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΒΙΒΛΙΟ: «Κώστας Κουτσουρέλης: «Η Τέχνη που αυτοκτονεί». Υπότιτλος: «Για το αδιέξοδο της ποίησης του καιρού μας». Με πολλή τέχνη, ευαισθησία και μεγάλη ευρυμάθεια ο (και ποιητής) Κώστας Κουτσουρέλης αναλύει την παρουσία της ποίησης στην εποχή μας και καταδεικνύει τα αδιέξοδά της.  Η ανάγνωση αυτού του βιβλίου είναι μία ευχάριστη και αβίαστη περιπέτεια. Εκτός από την άνετη γραφή καραδοκούν ειρωνεία και χιούμορ. Αφήνω την κριτική του αποτίμηση στους «επαγγελματίες» κριτικούς. Απλώς σκέπτομαι πως για την μεγαλύτερη διάρκεια της ιστορίας της, η ποίηση ήταν έδεσμα των ολίγων – εκτός από τις εποχές όπου γινόταν τραγούδι (όπως άλλωστε και ξεκίνησε). Και η δική μας είναι μία τέτοια εποχή όπου ποίηση απολαμβάνουν (χωρίς ίσως καν να το συνειδητοποιούν) όσοι τραγουδάνε Γκάτσο, Ρίτσο, Ελύτη, Ελευθερίου, Κριεζή, Σαββόπουλο, Πλάτωνος, και, για να ταξιδέψω εκτός, Leonard Cohen, Bob Dylan, Jacques Brel, Barbara, Biermann και τόσους άλλους. 

Και τι να πω: κλείνοντας το βιβλίο του Κουτσουρέλη έτυχε να συναντήσω ένα ποίημα του Celan που με έπιασε από τον λαιμό και δεν με άφηνε, μέχρι να εξατμιστούν όλα τα επιχειρήματα του βιβλίου.

Υ. Γ. Μιλώντας για ποίηση: από το 1957 είχα επιδοθεί σε ένα μαραθώνιο μεταφράσεων. Εκδόθηκαν από τη Νεφέλη το 82 και ξανά τώρα από τις εκδόσεις Gutenberg. «Ξένα Ποιήματα» από επτά γλώσσες, σε πολύ καλαίσθητη παρουσίαση.

Sunday, June 02, 2019

Δεκατέσσερα χρόνια σε κώμα


Διαβάζουμε μερικές φορές για ανθρώπους που βρέθηκαν σε κωματώδη κατάσταση για χρόνια – που κάποιο ερέθισμα τους ξύπνησε ξαφνικά, ενώ όλοι οι γύρω τους είχαν χάσει την ελπίδα.

Πάντα αντιμετώπιζα με σκεπτικισμό παρόμοιες καταστάσεις – μέχρι που μου συνέβη και εμένα.

Την περασμένη Κυριακή συνειδητοποίησα πως είχα περάσει κι εγώ από μία τέτοια φάση. Σαν να αφαιρέθηκε ένα γκρίζο πέπλο μπροστά από τα μάτια μου βγήκα από τον εφιάλτη μου και είδα γύρω μου φως, μετά από δεκατέσσερα χρόνια.

Όλον αυτό τον καιρό, αυτό που έβλεπα δεν ήταν το διαυγές, φωτεινό αττικό φως, αλλά κάτι γκρίζο και ομιχλώδες που ίσα-ίσα σε άφηνε να διακρίνεις τα πράγματα γύρω σου χωρίς σκιές, χωρίς δυνατά περιγράμματα.

Διαπίστωσα επίσης ότι η κατάστασή μου δεν ήταν έτσι από την αρχή. Ο κόσμος σκοτείνιασε βαθμιαία. Αλλά όλα τα συνηθίζει κανείς.

Το σκότος πρωτοφάνηκε μετά από εκείνο το θριαμβικό έτος 2004. Θυμάστε… το έτος των Ολυμπιακών, του Ευρωπαϊκού κυπέλλου στο ποδόσφαιρο. Η Αθήνα να αστράφτει από καθαριότητα και τάξη. Η κυκλοφορία στους δρόμους αρμονική και άνετη, όλοι μας γεμάτοι από φιλικά και αδελφικά αισθήματα για τους ξένους επισκέπτες… Κάτι σαν ουτοπία.

Και μετά άρχισε να σκοτεινιάζει. Τον τόνο τον έδωσε ο νέος ηγέτης μας. Μετά από τον Σημίτη με το μπλοκάκι και τον εκσυγχρονισμό, ήρθε ο Κώστας Β’ του Μπαιρακτάρη. Όλα χαλάρωσαν, όλα επέστρεψαν στις παλιές καλές συνήθειες.

Ο νέος ηγέτης ήταν ανοιχτοχέρης. Έδωσε εντολή στον Βεζίρη του να προσλαμβάνει αβέρτα ότι περνούσε από μπροστά του. Τα κεμέρια  άρχισαν να αδειάζουν – αλλά, χάρις στο ευρώ, τα δάνεια ήταν εύκολα και φθηνά. Παίρναμε με την σέσουλα.

Μάταια ο γκρινιάρης Σημίτης προειδοποιούσε. Έτσι φτάσαμε στην αλλαγή ηγεσίας και στην χρεωκοπία. Ο νέος ηγέτης δεν ήταν πολύ οξυδερκής. Συνέχισε να μοιράζει χρήματα, μουρμουρίζοντας «λεφτά υπάρχουν». Και μόνο μετά από αρκετούς μήνες, στο Νταβός, όταν κάτι ξένοι δημοσιογράφοι του εξήγησαν στην μητρική του γλώσσα τι συνέβαινε στη χώρα, άρχισε να καταλαβαίνει.

Πανικός. Εντωμεταξύ το σκοτάδι ανέβαινε συνεχώς. Οι άλλοι μας ηγέτες όχι μόνο δεν έσπευσαν να βοηθήσουν – όπως συνέβη σε άλλες χώρες – αλλά ξεκίνησαν ανένδοτο αγώνα, όχι ενάντια στα προβλήματα, που μας βούλιαζαν, αλλά κόντρα στα ναυαγοσωστικά που είχαν σπεύσει εις βοήθεια. «Αντιμνημονιακός αγώνας». Η απόλυτη βλακεία!

Μετά κάπως πήγε να φέξει λίγο για μια στιγμή – αλλά όλα χάλασαν όταν εμφανίστηκε ο νέος σωτήρας. Ήταν γοητευτικός και καλύτερος παραμυθάς. Το τι υποσχέθηκε, θα χρειαζόταν ολόκληρο κιτάπι για να καταγραφεί. Ποτέ ηγέτης σε αυτή την χώρα δεν είπε τόσα μαζεμένα ψέματα στον λαό. Κι ο κόσμος αφέθηκε να επιπλέει στα παραμύθια του. Κουρασμένος και απογοητευμένος, ξέχασε την οργή και την αγανάκτηση και πίστεψε. Μέχρι που, όταν ψήφισε 63% εναντίον της Ε. Ε., ξαφνικά βρέθηκε να κινείται υπέρ. Η πλήρης αντιστροφή – χωρίς πια ίχνος αντίδρασης. Τόσο απελπισμένοι ήταν οι πολίτες.

Η σκοτεινιά στη χώρα πύκνωνε συνεχώς. Όσοι είχαν γνώσεις και δεξιότητες μετανάστευαν. Οι άλλοι ζητιάνευαν ρουσφέτια, διορισμούς και δουλειές των 300 ευρώ. Ή περίμεναν την ελεημοσύνη των επιδομάτων. Οι συνταξιούχοι συντηρούσαν οικογένειες, προσμένοντας καμία «13η σύνταξη»…

Μέχρι που ήρθαν οι ευρωεκλογές και ξαφνικά έγινε φως. Εκεί ξύπνησα κι εγώ από τον εφιαλτικό λήθαργο των 14 ετών. Ξαφνικά φάνηκαν ελπίδες και προοπτικές. Ναι, υπάρχει και άλλος τρόπος ζωής από την μιζέρια.  Δεκαπέντε χρόνια από το κακό πηγαίναμε στο χειρότερο. Είχαμε εμπιστευθεί τις τύχες μας σε ανίκανους, ηλίθιους, ή απατεώνες. Μέσα στο αδιέξοδο σκοτάδι είχαμε μουδιάσει, παραλύσει σαν έθνος – και το είχαμε συνηθίσει!

(Μοναδικό φως υπήρξε ένα μικρό αλλά λαμπερό και τίμιο ποτάμι – αλλά δεν ήμασταν πια σε θέση να το εκτιμήσουμε).

Μπορεί και η αφύπνιση να είναι φαντασίωση; Το επίπεδο στο οποίο είχαμε φτάσει ήταν πια τόσο χαμηλό, που το οτιδήποτε, δεν μπορεί παρά να είναι καλύτερο…

Sunday, May 26, 2019

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΚΑΛΠΕΣ!

Α! τέλος η νηστεία. Τόσα χρόνια ασκητέψαμε και στερηθήκαμε. 

Σήμερα θα ψηφίσουμε. Θα χορτάσουμε επιλογές.

Πρώτα θα επιλέξουμε κόμμα και μάλιστα τέσσερις φορές. Που μπορεί να είναι και τέσσερα διαφορετικά κόμματα!

Ποιος σε εμποδίζει να ψηφίσεις ευρωβουλευτές από το Α’ κόμμα, περιφερειάρχη από το Β’, Δήμαρχο, από το Γ΄ και Κοινοτάρχη από το Δ’. Έτσι που να μπορείς μετά να λες με ειλικρίνεια σε όλους: σας ψήφισα!

Βέβαια θα κουραστούμε να διαβάζουμε ονόματα και λίστες. Ένα πράγμα θα είναι σίγουρα αυτές οι εκλογές: επίπονες.

Δεν έχω ακόμα αρχίσει την μελέτη – γνωρίζω όμως ήδη κάτι: Τι και ποιους ΔΕΝ θα ψηφίσω.

Η μέθοδος του αποκλεισμού κάνει τα πράγματα πιο εύκολα. Ξέρεις αμέσως τι θα πετάξεις στο καλάθι.

«Η μεγάλη γιορτή τη δημοκρατίας» έλεγε ο Γεώργιος Παπανδρέου. «Παγίδα για χαζούς» τις αποκαλούσε ο Σαρτρ. 

Φυσικά και οι δύο είχανε δίκιο. Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, μία φορά ακούγεσαι, τέσσερα χρόνια ακούς.

Κατά τα άλλα… κυβερνάει ο λαός. Το κράτος του δήμου. Δημοκρατία: «η χειρότερη μορφή πολιτεύματος – με την εξαίρεση όλων των άλλων που έχουμε δοκιμάσει», όπως είπε ο Τσώρτσιλ στην Βουλή των Κοινοτήτων στις 11 Νοεμβρίου του 1947. 

(Πολλοί αμφισβήτησαν την πατρότητα της φράσης).

Ορίστε λοιπόν απόγονοι της αρχαιότερης δημοκρατίας αυτού του πλανήτη, ιδού η ευκαιρία. Σταυρώστε, επιλέξτε, μαυρίστε.

Και μετά; Θα ξημερώσει η άλλη μέρα, ο ήλιος θα βγει από την Ανατολή (α, δεν αλλάζει αυτός συνήθειες) κερδισμένοι και χαμένοι θα κάνουν τους λογαριασμούς τους και οι μεν και οι δε ξενυχτισμένοι – αλλά με τι διαφορά!

Θα αλλάξει τίποτα; Μα για να αλλάξει κάτι ουσιαστικό, πρέπει να αλλάξουν οι Έλληνες. Αν κάτι απέδειξε η τελευταία δεκαετία είναι ότι και με την πιο δυνατή θεραπεία ηλεκτροσόκ, δεν αλλάζουν. Η κρίση δεν καταγράφηκε σωστά – τα συμπεράσματα βγήκαν λάθος. 

Ακόμα μουντζώνουμε αυτούς που μας έσωσαν.

Κάποτε βέβαια θα αλλάξουν οι Έλληνες. Γιατί αν δεν αλλάξουν, θα χαθούν. Δεν έχουν άλλη επιλογή. Θα περάσουν γενιές, πολλές δεκαετίες, για να μεταμορφωθεί βαθμιαία όλο το περιβάλλον που διαμορφώνει τους ανθρώπους: οικογένεια, παιδεία, κοινωνία. 

Διακόσια χρόνια μετά την Επανάσταση, το ρεσιτάλ της διχόνοιας, που ξεκίνησε από την πρώτη μέρα, συνεχίζεται. Εκατόν σαράντα χρόνια μετά τον Τρικούπη, ο εκσυγχρονισμός ακόμα αναβάλλεται – ενώ βέβαια οι στόχοι του απομακρύνονται με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα.

Αχ ναι – εκεί που μας χρειαζόταν ένας Τρικούπης, μας προέκυψε δημαγωγός σούπερ Δηλιγιάννης. Τουλάχιστον ας μην προκαλέσει και τούτος εδώ κανένα πόλεμο της ντροπής, σαν εκείνον του 1897. 

Ας ελπίσουμε πως αυτές οι εκλογές θα γίνουν σημείο εκκίνησης για μία καλύτερη Ελλάδα που εμείς οι μεγάλοι δεν θα γνωρίσουμε. 

Η αισιοδοξία κάνει καλό – ακόμα και σε αυτούς που δεν την πιστεύουν…