Sunday, September 23, 2018

Με λάθος διλήμματα


Διαβάζω στις εφημερίδες:

«Το δίλημμα των εκλογών – και κατά συνέπεια η τύχη της χώρας – θα κριθεί ανάμεσα σε δύο θέματα: Το Μακεδονικό και την περικοπή των συντάξεων».

Και σκέπτομαι: τι τυχερός που είμαι να ζω τα τελευταία μου χρόνια σε μία χώρα που δεν ξέρει ούτε καν τα προβλήματά της. Που θα επιλέξει ανάμεσα σε δύο παραμύθια: ένα του παρελθόντος κι ένα σημερινό.  Που θα ψηφίσει είτε αυτόν που θα ανεμίζει σημαίες – είτε αυτόν που θα της πουλήσει παρηγοριά.

Και σε κάθε περίπτωση θα διαλέξει ένα ψεύδος. Διότι βέβαια δεν είναι αυτά τα σημαντικά προβλήματα της χώρας. Αλλά με λίγη προσπάθεια μπορεί να γίνουν και να προστεθούν στα πολύ χειρότερα υπάρχοντα.

Σίγουρα δεν είναι μείζον πρόβλημα της χώρας το να υπερασπιστεί μία, εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια, καθαρά γεωγραφική ονομασία. Που, όπως κάθε γεωγραφική ονομασία, ανήκει σε όσους την κατοικούν. Επειδή δηλαδή μερικοί πολιτικάντηδες προσπάθησαν (και προσπαθούν ακόμα) μέσω ενός εθνικιστικού μύθου να ανέβουν τα σκαλοπάτια της εξουσίας, θα έρθει η χώρα αντιμέτωπη με την απλή λογική – αλλά και με όλο τον Δυτικό κόσμο στον οποίο (υποτίθεται ότι) ανήκει!

Όσο για τις συντάξεις: η μη περικοπή τους θα ανακουφίσει μερικές χιλιάδες συνταξιούχων και θα βάλει το τελευταίο καρφί στο φέρετρο μίας χρεοκοπημένης χώρας. Δεκαεπτά δισεκατομμύρια ευρώ πληρώνει ακόμα κάθε χρόνο η φτωχή Ελλάδα από τον προϋπολογισμό της για την στήριξη των συντάξεων! 30% πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσον όρο. Η συνέχιση αυτής της  πολιτικής θα έχει σαν αποτέλεσμα για να σωθούν οι συνταξιούχοι, να βουλιάξουμε όλοι (μαζί και οι συνταξιούχοι…).

Πρέπει να καταλάβουν οι πάντες  ότι ίσως ο κύριος λόγος που φτάσαμε στην Κρίση ήταν ο πληθωρισμός των συντάξεων. Η Ελλάδα ήταν ο παράδεισος των συνταξιούχων: πρόωρων, μαϊμούδων, θυγατρικών, ψευδοαναπηρικών, αντιστασιακών, κλπ. Ξοδεύαμε για συντάξεις περισσότερα από χώρες πολλαπλάσιες σε μέγεθος και σε πλούτο. Οι εταίροι, που αποφάσισαν την περικοπή, δεν είναι σαδιστές, ούτε έχουν προηγούμενα με τα «περήφανα γηρατειά». Απλώς γνωρίζουν πρόσθεση και αφαίρεση. Τα ποσά δεν βγαίνουν!

Το τραγικό είναι πως, ενώ η χώρα βουλιάζει, κανείς δεν ασχολείται με τα πραγματικά της προβλήματα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δηλώνει υπερηφάνως ότι θα καταψηφίσει την συμφωνία για το Μακεδονικό (ξεχνώντας και την προϊστορία του κόμματος του, που χάραξε η αδελφή του) μόνο και μόνο για να μαζέψει ψηφαλάκια. Και για τον ίδιο λόγο ο Αλέξης Τσίπρας παριστάνει τον υπερασπιστή των πτωχών συνταξιούχων, πολεμώντας σκληρά για να αθετήσει …την ίδια την υπογραφή του.

Πότε θα ωριμάσουν οι Έλληνες; Πότε θα καταλάβουν ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι  να ασχοληθούμε με τα πραγματικά φλέγοντα προβλήματα. Πότε θα τολμήσουν οι πολιτικοί μας να πούνε και σκληρές αλήθειες; Π. χ. ότι το κεφάλαιο που θα εξοικονομηθεί από τις συντάξεις, αν επενδυθεί σωστά, μπορεί να αποδώσει γρήγορα πλούτο και να ανακουφίσει πολύ περισσότερους ανέργους και πενόμενους. 

Ανάπτυξη χρειάζεται αυτή η χώρα, ΑΝΑΠΤΥΞΗ με κεφαλαία. Αλλά αυτή θέλει λίγο χρόνο – ενώ οι εκλογές είναι αύριο. Κι έτσι φοβάμαι πως θα πάμε στις κάλπες πάλι με λάθος διλήμματα…

Sunday, September 16, 2018

Το μυρμήγκι και η μεγάλη εταιρία


Την λέξη εταιρία στον τίτλο θα έπρεπε να την είχα γράψει με κεφαλαίο. Γιατί είναι μία πολύ Μεγάλη Πολυεθνική Εταιρία – η μόνη στον χώρο της παγκόσμια. Από εκείνες που ορθώνονται τεράστιες. Μυρμήγκια στα πόδια τους οι πελάτες. Όχι μόνο λόγω μεγέθους – αλλά και λόγω αριθμού.  Μυριάδες μυρμήγκια.

Οργιζόμαστε για το δαιδαλώδες, σκοτεινό και χαώδες κράτος, όπου ο πολίτης ταλαιπωρείται, καταπιέζεται και εκμηδενίζεται μέσα σε γραφειοκρατικούς λαβύρινθους. Δεν διαφέρουν όμως και πολύ από το κράτος αυτές οι μεγάλες πολυεθνικές. 

Η εταιρία, στην οποία αναφέρομαι, αποδείχθηκε χειρότερη από κράτος. Είναι εντελώς απρόσιτη. Ακόμα και το πιο κακό-οργανωμένο υπουργείο έχει ώρες προσέλευσης για το κοινό. Θα κουραστείς, θα πήξεις αλλά κάποτε θα μιλήσεις με κάποιον αρμόδιο. Εδώ αποκλείεται. 

Υπάρχει βέβαια ένα «τηλεφωνικό κέντρο εξυπηρέτησης πελατών». Σου ζητούν προκαταβολικά συγγνώμη διότι οι συνεργάτες είναι ήδη απασχολημένοι. Σε διαβεβαιώνουν ότι είσαι σε γραμμή προτεραιότητας. Μετά από ώρες αναμονής, βλαστημάς και την προτεραιότητα και την εταιρία, και κλείνεις το τηλέφωνο. Αν δεν 
σου το κλείσουν πρώτοι αυτοί. 

Αλλά και αν τελικά ανοίξει η θύρα του Παραδείσου και αξιωθείς να μιλήσεις με «εκπρόσωπο» η πιθανότητα είναι ότι δεν θα γίνει τίποτα. Θα ενδιαφερθεί, θα υποσχεθεί ότι θα φροντίσει το θέμα και όταν θα έχει αποτέλεσμα, θα σε πάρει τηλέφωνο. Συνήθως δεν σε παίρνει ποτέ. 

Ως εδώ είμαι βέβαιος πως η ιστορία σας είναι γνωστή. Πως την έχετε ζήσει αρκετές φορές στο πετσί σας. Όταν την αφηγούμαι, όλοι ταυτίζονται και την αναγνωρίζουν. (Το ενδιαφέρον είναι ότι ο καθένας την αποδίδει σε άλλη εταιρία. Φαίνεται ότι η Οδύσσεια της κακής εξυπηρέτησης είναι πολύ διαδεδομένη στη χώρα μας).

Η διαφορά με τη δική μου ιστορία είναι μια, αλλά σημαντική. Όλες οι άλλες παρόμοιες ταλαιπωρίες που ξέρω (είτε τις έζησα εγώ, είτε άλλοι) κάποτε τελειώνουν. Συνήθως με χάπι-εντ. Μερικές φορές και με διαζύγιο.

Η δική μου όμως δεν εξελίσσεται. Επαναλαμβάνεται, επί μήνες. Κι έτσι που πάει, φαίνεται πως δεν θα τελειώσει ποτέ. 

Η Μεγάλη εταιρία είναι πάροχος. Πουλάει τηλεφωνικές και διαδικτυακές υπηρεσίες. Πριν από μερικά χρόνια μας είχε κάνει μία προσφορά για μία τηλεφωνική σύνδεση, μαζί με δικτυακή ADSL στα 24Μbps. Η τιμή ήταν καλή, την δεχθήκαμε.

Βέβαια η διαδικτυακή σύνδεση ήταν αργή και σπάνια έφτανε την μισή της ονομαστική ταχύτητα. Έτσι, όταν μας έγινε η πρόταση να αναβαθμίσουμε την σύνδεση σε VDSL, που θεωρητικά φτάνει τα 50 Mbps, δεχθήκαμε, παρόλη τη επιβάρυνση.

Η εγκατάσταση έγινε. Αποκτήσαμε πιο γρήγορο Διαδίκτυο – αλλά ξαφνικά δεν είχαμε σταθερό τηλέφωνο. Αλλάχτηκε το ρούτερ – καμία διαφορά. 

Από τότε έχουν περάσει τέσσερεις μήνες. Η τηλεφωνική σύνδεση επανήλθε μετά από μία εβδομάδα αλλά χάθηκε την επόμενη. 

Έκτοτε σταθερό τηλέφωνο έχουμε με διαλείμματα εβδομάδων εκτός από τις τελευταίες μέρες, όπου έχουμε περάσει  τρεις εβδομάδες χωρίς σταθερό (ευτυχώς που υπάρχουν τα κινητά!). 

Αυτά που αδυνατώ να περιγράψω είναι οι ατέλειωτες ώρες αναμονής προκειμένου να αναγγείλουμε κάθε νέα βλάβη στο Κέντρο Εξυπηρετήσεως (!) Πελατών, τις εξοργιστικές υποσχέσεις που ουδέποτε τηρούνται (θα σας πάρω ανυπερθέτως αύριο το πρωί – και δεν σε παίρνει ποτέ!) τις τεχνολογικά αφελείς εξηγήσεις για τις επαναλαμβανόμενες βλάβες. Ζητήσαμε ακόμα να εξετάσουμε την περίπτωση καλωδιακής σύνδεσης (Cable to home) δεδομένου ότι οπτική ίνα της ίδιας εταιρίας έχει φτάσει στον γείτονά μας. Μας υποσχέθηκαν ότι θα μας πάρουν την άλλη μέρα . Όσο πήραν εσάς…  

Και τώρα τι κάνω; Τα καταστήματα δηλώνουν αναρμόδια. Τα γραφεία (πήγα και εκεί!) φρούρια απόρθητα. Να απευθυνθώ σε δικηγόρο; (Έξοδα και τρεχάματα). Να διακόψω το συμβόλαιο; Αλλά θα μείνω χωρίς ιντερνέτ – και πού θα γράφω το μπλογκ; Κάφκα!

Πρέπει να πω ότι ποτέ δεν έχω νιώσει τέτοιο φτύσιμο κατά πρόσωπο. Πλήρης αδιαφορία και περιφρόνηση, για το μυρμήγκι που έχει το θράσος και την αξίωση να ζητάει – τι; Αυτό  που πληρώνει!

Sunday, September 09, 2018

Οι Θεοί που σκοτώνουν


Πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την βία στην Μιανμάρ: «Η πληροφορία ότι τα θύματα ήταν 10.000 είναι μάλλον υποτιμημένη. Χιλιάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν από σφαίρες, οι περισσότεροι ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν. Άλλοι κάηκαν ζωντανοί μέσα στα σπίτια τους. Βιασμοί και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας ασκήθηκαν σε μαζική κλίμακα. Παιδιά δολοφονήθηκαν μπροστά στους γονείς τους. Το λιγότερο 392 χωριά καταστράφηκαν μερικά ή ολοκληρωτικά».

Τα Ηνωμένα Έθνη απαγγέλουν προς τους στρατηγούς της Μιανμάρ την (σπάνια) κατηγορία της γενοκτονίας και ζητούν να δικαστούν σε διεθνές δικαστήριο. Εντωμεταξύ 700.000 πρόσφυγες έχουν καταφύγει στο Μπάγκλα Ντες και άλλα γειτονικά κράτη.

Ποιος ήταν ο λόγος που εξολοθρεύτηκαν τόσοι άμαχοι και απροστάτευτοι άνθρωποι; Απλό:  Ήταν Μουσουλμάνοι (Ροχίνγκια) σε ένα Βουδιστικό κράτος.

Τι ειρωνεία! Ο Βούδας, ένας ταπεινός μοναχός που ουδέποτε ισχυρίστηκε πως ήταν θεός, που δεν κήρυξε θρησκεία αλλά μόνο μία μέθοδο για να απαλύνει τον πόνο και την οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης – να γίνει αιτία τόσου φρικτού κι απάνθρωπου διωγμού.

Διαβάζω το τελευταίο βιβλίο του ιστορικού Χάιντς Ρίχτερ (που μόλις κυκλοφόρησε στην Γερμανία) με τίτλο: «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο». Εκεί ο Ρίχτερ διαφωτίζει για την μεγάλη αλλαγή που έγινε στην Τουρκία τα τελευταία χρόνια της Αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί, που σε όλη την ιστορία τους ήταν ανεκτικοί και ανοιχτοί σε όλα τα θρησκευτικά δόγματα, που έφεραν και εγκατέστησαν τους Σεφαραδίτες Εβραίους από την Ισπανία, που έδωσαν προνόμια και δυνατότητες στους Αρμένηδες και τους Έλληνες εμπόρους, ξαφνικά με το κήρυγμα του Πανισλαμισμού έγιναν φανατικοί τζιχαντιστές. 

Μεταφράζω: «Ο Πόλεμος τον οποίο άσκησε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο παγκόσμιο ήταν εντελώς διαφορετικός από τον αντίστοιχο στην Δυτική και Ανατολική Ευρώπη. Ήταν ένα Τζιχάντ (ιερός πόλεμος)». Διαφορετικό από το αρχικό αραβικό Τζιχάντ που πολεμούσε όλους τους «άπιστους», εδώ αφορούσε ιδιαίτερες κατηγορίες απίστων που ζούσαν μέσα στην αυτοκρατορία και ενοχλούσαν για διάφορους λόγους. Εστράφη κυρίως εναντίον των Αρμενίων και των Ελλήνων.

Η Αρμενική γενοκτονία που εξαφάνισε με αποτρόπαιο τρόπο (πορείες θανάτου) ενάμιση εκατομμύριο ανθρώπους ήταν η πρώτη μεγάλη γενοκτονία του 20ου  αιώνα. Ακολούθησε το Ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους Ναζί που εξολόθρευσε έξη εκατομμύρια. Ένα μικρό ολοκαύτωμα ήταν και η Σερμπρένιτσα – πολύ κοντά μας σε χώρο και σε χρόνο. Μόνον αμάρτημα των θυμάτων: ήταν Μουσουλμάνοι. Άλλοι, ομόδοξοι, τους εκδικήθηκαν, ρίχνοντας τους Πύργους στην Νέα Υόρκη.

Και γιατί έγιναν όλα αυτά τα αποτρόπαια; Γιατί οι μεν πίστευαν άλλο θεό από τους δε. Μα οι θεοί είναι όλοι καλοί και κηρύσσουν την αγάπη την καλοσύνη και την φιλανθρωπία! Ναι, αλλά οι άνθρωποι είναι ατελείς και μοχθηροί και δεν έχουν πάντα τον Θεό τους. Ο Χριστιανισμός, η θρησκεία της αγάπης, εξολόθρευε μυριάδες ιθαγενείς για να προσηλυτίσει μερικές εκατοντάδες. Χριστιανοί έσφαξαν χιλιάδες χριστιανούς την νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου. Θα έλεγε κανείς ότι, μαζί με τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες, οι μονοθεϊστικές θρησκείες έχουν προκαλέσει τις περισσότερες θηριωδίες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Θεοί αιμοβόροι! Και στην δική μας Εικονομαχία δολοφονήθηκαν «δεκάκις μύριοι» - εκατό χιλιάδες. (Πάλι Χριστιανοί από Χριστιανούς).

Θρησκείες: «Όταν χίλιοι άνθρωποι πιστέψουν μία κατασκευασμένη ιστορία για ένα μήνα, αυτό είναι πλαστές ειδήσεις (fake news). Όταν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι την πιστέψουν για χίλια χρόνια, πρόκειται για θρησκεία». (Yuval Noah Harari: «21 Lessons for the 21st Century». Ν. Υ. 2018).

Sunday, September 02, 2018

«Στρατηγέ τι ζητούσες στη Λάρισα;»

Με τον πρόσφατο ανασχηματισμό, ένα άτυχο υπουργείο (το πια άτυχο, πάντα) βρήκε ένα καλό υπουργό. 

Μιλάω για το Υπουργείο Πολιτισμού και την κυρία Μυρσίνη Ζορμπά.

Το τι «νούμερα» έχουν περάσει από αυτό το υπουργείο δεν λέγεται. 

Ιδιαίτερα τελευταία. Και είναι ένα από τα πιο δύσκολα και άκρως ευαίσθητα. Έχει μία σιδερένια γραφειοκρατία, πολύπλοκους οργανισμούς, συμβούλια και συνδικαλιστικά σωματεία (π. χ. ΚΑΣ, Αρχαιοφύλακες και Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων) και ένα «νευρωτικό» αντικείμενο: την τέχνη!

Ακόμα και πανθομολογουμένως ευφυείς άνθρωποι (όπως ο Βαγγέλης Βενιζέλος) έχουν βρει το μπελά τους μέσα στους λαβυρίνθους του.

Η κυρία Ζορμπά έχει (θεωρητικά) όλες τις προϋποθέσεις για να αντιμετωπίσει αυτόν τον Μινώταυρο. Είναι καλλιεργημένη και ευαίσθητη, έχει εμπειρίες διοίκησης και διαχείρισης (θυμίζω το Κέντρο Βιβλίου) έχει πείρα εξωτερικού – από την Ευρωβουλή. Και κυρίως γνωρίζει το αντικείμενο του υπουργείου εκ των ένδον και δεν θα χρειαστεί να την ξεναγήσουν, όπως τους διάφορους άσχετους προκατόχους της.

Ας προσθέσω και μία προσωπική μαρτυρία: έχω συνεργαστεί μαζί της και την βρήκα ευφυή, συνεργάσιμη και αποτελεσματική.

Οπότε μπορούμε να πούμε πως ο ανασχηματισμός του κ. Τσίπρα πέτυχε κατά το ένα πεντηκοστό τρίτο…

Το πρόβλημα είναι τι θα γίνει με τους άλλους 52 εκ των οποίων οι περισσότεροι έχουν ήδη αποδειχθεί μάλλον άχρηστοι.

(Μα πώς τα καταφέρνουν άλλα μεγαλύτερα κράτη με 16 και 18 υπουργούς;)

Το άλλο πρόβλημα είναι αν η κυρία Ζορμπά θα μπορέσει να συνεργαστεί και να αποδώσει μέσα σε μία τέτοια κυβέρνηση.

Το τρίτο πρόβλημα είναι γιατί η κυρία αυτή αποφάσισε να λάβει μέρος σε μία τέτοια κυβέρνηση.

Ομολογώ ότι εξεπλάγην όταν άκουσα το όνομά της. «Στρατηγέ τι ζητούσες στη Λάρισα, συ ένας Υδραίος;» αναφώνησα με τον Εγγονόπουλο.

Αλλά το γιατί η κυρία Ζορμπά αποφάσισε να αναλάβει υπουργείο σε μία Κυβέρνηση της «Πρώτη Φορά Αριστερά» (που πιθανότατα είναι και η τελευταία) αποτελεί προσωπικό της θέμα που ίσως μόνον ο ψυχαναλυτής της (αν υπάρχει) θα μπορούσε να αναλύσει.  

Εγώ χαίρομαι που το ταλαίπωρο Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά υπουργό έχοντα σχέση και με τον Πολιτισμό αλλά και με το management του Πολιτισμού. (Συγγνώμη για τη ξένη λέξη αλλά σωστή μετάφραση δεν έχω και αν την έγραφα απλώς με ελληνικά στοιχεία θα χτύπαγε άσκημα).

Δεν ξέρω αν ο πολιτισμός είναι «η βαριά βιομηχανία της Ελλάδος» (λέγεται και για τον τουρισμό – και μάλλον του ταιριάζει καλύτερα). Είναι πάντως γεγονός ότι ελέω των αρχαίων κατοίκων αυτής της χώρας, που ονομάζουμε πρόγονούς μας, υπάρχει υλικό άφθονο και πλούσιο. Από γλυπτά μέχρι τραγωδίες και από κτήρια μέχρι μύθους.

Αλλά και οι νεότεροι Έλληνες αποδείχθηκαν δημιουργικοί και παραγωγικοί παραπάνω από όσο αναλογούσε στον πληθυσμό και την φτώχεια τους. 

Υλικό λοιπόν για επίδειξη στα εκατομμύρια των επισκεπτών μας και για εξαγωγή στις διάφορες εκδηλώσεις που συμμετέχουμε, υπάρχει άφθονο. Περισσεύει και για τους γηγενείς.

Μέχρι σήμερα, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις (π. χ. Μουσείο Ακρόπολης), δεν κατορθώσαμε να αξιοποιήσουμε σωστά τους θησαυρούς μας. Η έλλειψη πόρων δεν είναι δικαιολογία: το ίδιο το υλικό μπορεί να αποφέρει άφθονους πόρους.

Για το καλό λοιπόν όλων των Ξένων (αλλά και των Ελλήνων – υπάρχουν και αυτοί) εραστών του αρχαίου και νέου Ελληνικού πολιτισμού, σας εύχομαι καλή επιτυχία.

(Και καλά ξεμπερδέματα εκεί που μπλέξατε…)  

Sunday, August 26, 2018

Τεστ νοημοσύνης


Ξαφνικά είχα μία ιδέα που μου φάνηκε πολύ χρήσιμη. Περιέχει μία και μόνη πρόταση: 

«Όποιος θέλει να κατέβει στην πολιτική, να περνάει πρώτα ένα τεστ νοημοσύνης».

Αυτό αφορά και τους νυν πολιτικούς – γενικά όλους τους υποψήφιους. Και ίσως να το επεκτείνω και στους ενδιαφερόμενους για σημαντικές δημόσιες θέσεις.

Πώς μου ήρθε αυτή η ιδέα; Όσο περνάει ο καιρός ισχυροποιείται μέσα μου η εντύπωση ότι μας κυβερνούν ηλίθιοι.

Διότι μόνον ελλιπής λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να εξηγήσει πολλές αποφάσεις που λαμβάνονται, καθώς και αντιδράσεις σε γεγονότα.

Μην μου πείτε πως οι κινήσεις των Αρχών απέναντι στην πυρκαγιά που έκαψε 96 ανθρώπους ήταν έργον νοημόνων ανθρώπων!

Η φωτιά ξεκίνησε από τις ενέργειες ενός …πανέξυπνου που αποφάσισε να κάψει διάφορα ξερόκλαδα  στην αυλή του. Με άνεμο πολλών μποφόρ!

Και μετά έπεσε το χάος της ασυνεννοησίας. Δρόμοι κλείνανε, αντιφατικές οδηγίες δίνονταν – όλα με αποτέλεσμα να γίνεται το αντίθετο από το επιδιωκόμενο.

Όταν τα πράγματα πηγαίνουν στραβά, επιστρατεύονται όλων των ειδών οι εξηγήσεις εκτός από μία: την βλακεία!

Και όμως η παρουσία της είναι προφανής σε πάρα πολλές περιπτώσεις.

Θα ήμουν πολύ περίεργος να έβλεπα τα αποτελέσματα μιας μέτρησης – ακόμα και σε ένα στοιχειώδες τεστ Binet-Simon – του κ. Τόσκα, της κυρίας Δούρου και των επιτελών τους. 

Κι ας μην μου πουν οι ψυχολόγοι πως το τεστ αυτό είναι ξεπερασμένο. Ακόμα το χρησιμοποιούν μεγάλα κράτη και οργανισμοί. Μπορεί να μην είναι ακριβές στην βαθμολόγηση της μεγαλοφυίας όσο το διάδοχό του Stanford-Binet. Αλλά η βλακεία δεν του ξεφεύγει με τίποτα..

Βέβαια μερικά πράγματα όπως οι δηλώσεις του Πάνου Καμμένου την επόμενη μέρα δεν χρειάζονται μέτρηση. Η αξιολόγησή τους γίνεται αυτόματα.

Το αυτό ισχύει για πολλές από τις αποφάσεις της σημερινής μας κυβέρνησης. Που μπορεί να έχει επικεφαλής ένα ξύπνιο πολιτικό («ξύπνιο», όχι ακριβώς ευφυή – με τάση προς την πονηριά) αλλά μέσα της περιλαμβάνει αρκετούς στόκους. Οι οποίοι έχουν την τάση (όπως στο έργο του «Περί βλακών» καταγράφει ο ιδιοφυής Λεμπέσης) να συνασπίζονται και να αλληλοϋποστηρίζονται.

Ιδίως στον Δημόσιο Τομέα ο συνασπισμός αυτός είναι εξουθενωτικός. Ένας, αναμφισβήτητα ευφυής πολιτικός μου έλεγε πως στις υπουργικές του θητείες, η μάχη εναντίον της συμπαγούς βλακείας των γραφειοκρατών ήταν διαρκής και ανελέητη. 

Φυσικό, μία και η γραφειοκρατία είναι παράγωγο της βλακείας. Ο φόβος του λάθους που κάνει τον γραφειοκράτη να χρειάζεται πέντε σφραγίδες και υπογραφές εκεί που θα υπερεπαρκούσε η μία – δεν οφείλεται στην ανικανότητα του συστήματος. Η ίδια του η βλακεία κάνει τον βλάκα ανασφαλή.

Ίσως να είναι κοντά ο καιρός που θα εφευρεθεί το όνειρο πολλών ευφυών ανθρώπων: το «Βλακόμετρο». Η «ψηφιακή ανάλυση κειμένου», που ήδη επιτρέπει σχεδόν αλάνθαστες μηχανικές μεταφράσεις, εύκολα μπορεί να μετράει την πρωτοτυπία και την ακρίβεια μιας φράσης.

Βλέπω να έρχεται η εποχή που στο κάτω δεξιό μέρος της οθόνης θα βρίσκεται το Βλακόμετρο, και θα χτυπάει κόκκινο κάθε φορά που θα ακούγεται ένα από τα δεκάδες μαργαριτάρια που στολίζουν την τηλεόρασή μας.

(Μπα – ονειρεύομαι. Έτσι και εφευρεθεί, είμαι σίγουρος πως αμέσως οι πολιτικοί θα το απαγορεύσουν! Με πρώτον τον Τραμπ…). 

Sunday, August 19, 2018

Οι συναγερμοί του Αυγούστου


Μου αρέσει ο Αύγουστος στην Αθήνα. Η πόλη είναι πιο άδεια, πιο φιλική, πιο ανθρώπινη. Δεκαετίες τώρα ρυθμίζω έτσι τις διακοπές μου ώστε τον Αύγουστο να είμαι στην πρωτεύουσα. Όχι μόνο επειδή είναι η πόλη καλύτερη – αλλά επειδή είναι υπερφορτωμένοι και απαίσιοι οι «τουριστικοί προορισμοί».

Μια-δύο φορές κάναμε το λάθος να πάρουμε διακοπές τον Αύγουστο. Αυτές δεν ήταν διακοπές – ήταν καταναγκαστικά έργα. Να παρακαλάς για ένα τραπέζι, ένα νερό, μία καρέκλα. Να μην τολμάς να μετακινήσεις το αυτοκίνητο από την μία και μοναδική θέση που βρήκες – αλλιώς θα πρέπει να το παρκάρεις στο βουνό.

Οπότε, λοιπόν, Αθήνα. Ανακαλύπτεις πάλι την πόλη των παιδικών σου χρόνων. Αντίθετα με άλλες πρωτεύουσες, που έχουν εντελώς ξαναχτιστεί, η Αθήνα δεν έχει αλλάξει πολύ από τις δεκαετίες του 50 και του 60. Εντάξει, μερικές γειτονιές δεν είναι πια επισκέψιμες (όπως τα Εξάρχεια) και μερικές περιοχές είναι κατειλημμένες (όπως το Πεδίον του Άρεως). 

Δεν το πιστεύω πως δίναμε ραντεβού και περνάγαμε νυχτερινές ώρες σε αυτό το πάρκο, χωρίς ποτέ να το σκεφθούμε δύο φορές!

Οι πολλοί τουρίστες δεν με ενοχλούν – μαζεύονται κυρίως γύρω από την Ακρόπολη και την Πλάκα. Υπάρχουν καινούργια ωραία στέκια στην Μητροπόλεως και τους γύρω δρόμους. Είναι συνήθως νέα, ωραία παιδιά, στολίζουν το χώρο.

Αλλά και στις παλιές κλασικές γειτονιές (Παγκράτι, Κυψέλη) λειτουργούν μαγαζιά ευχάριστα. Κι ενώ υποτίθεται ότι «όλοι έχουν φύγει» υπάρχει ακόμα αρκετός κόσμος που τα ζωντανεύει. Η διαφορά με άλλους μήνες είναι πως τώρα βρίσκεις να παρκάρεις.

Α, ναι – να μην ξεχάσω «τα θερινά τα σινεμά». Άλλες μικρές οάσεις.

Ωστόσο φεύγοντας οι Αθηναίοι μας άφησαν πίσω μερικά αρνητικά πράγματα. Ένα από αυτά είναι οι συναγερμοί.

Η διαφορά μεταξύ ενός καλού κι ενός φθηνού συναγερμού είναι αισθητή …στους τρίτους. Οι φτηνοί συναγερμοί διεγείρονται με το παραμικρό φύσημα του αέρα, δεν συνδέονται με κάποιο κέντρο που να ελέγχει την λειτουργία τους και μπορεί να αποτελέσουν έναν εφιάλτη για ολόκληρη την γειτονιά. Μέρα-νύχτα, ώρες ατέλειωτες, ουρλιάζουν, κάνοντας το βίο αβίωτο στους περίοικους.

Ο ιδιοκτήτης του συναγερμού τον ενεργοποίησε φεύγοντας για να προστατέψει την περιουσία του. Όμως δεν θα έπρεπε να είναι καταγραμμένος κάπου στα κιτάπια της αστυνομίας ώστε να μπορεί να ανευρεθεί στην ανάγκη; Έστω και για την δική του προστασία. 

Ας αφήσουμε πως η ηχορρύπανση είναι ποινικό αδίκημα για το οποίο φέρει ευθύνη. Αλλά τώρα πού να τον βρεις για να κερδίσεις έστω μια ανάσα ησυχίας;

Η άλλη πληγή του Αυγούστου είναι οι μοναχικοί σκύλοι, σε μπαλκόνια, βεράντες, και κήπους. Κι αυτοί αποτελούν …ποινικό αδίκημα. (Το τιμωρεί ο νόμος για την προστασία των ζώων). Κι αυτοί είναι πηγή ηχορρύπανσης. Αλλά ενώ οι συναγερμοί λειτουργούν χωρίς να ...υποφέρουν (απλώς καταναλώνουν ρεύμα) οι σκύλοι με το γαύγισμα, κοινοποιούν την μοναξιά και την δυστυχία τους. Δεν αρκεί κάποιος από καιρό σε καιρό να γεμίζει την ταΐστρα τους και το μπολ με νερό… 

Τι θλιβερό σε μια συμπαθητική γειτονιά, σε ένα ωραίο προάστιο,  η κυρίαρχη εντύπωση να είναι ένας (ή και περισσότεροι) συναγερμοί που τρυπάνε τη μέρα και τη νύχτα με τον αντιπαθέστατο ήχο τους και οι απελπισμένοι σκύλοι που γαυγίζουν μέσα στην μοναξιά τους…

Κι όμως, παρόλα αυτά, αγαπάω την Αθήνα τον Αύγουστο!

Sunday, August 12, 2018

Κομπολόι από αναμνήσεις


Αρχές δεκαετίας του 60. Στην αριστερή πλευρά της εισόδου του θεάτρου «Βρετάνια» στην Πανεπιστημίου, υπάρχει μία πόρτα. Οδηγεί σε ένα μπαρ, που αν θυμάμαι καλά, ονομαζόταν BabisBar. Μάλλον αυτό ήταν το όνομά του, μια και ανήκε στον (αργότερα διάσημο) Μπάμπη Μωρέ.

Αργά τα βράδια μαζευόταν εκεί μία παρέα. Προεξάρχων ο δημοσιογράφος (και αργότερα διευθυντής) του «Βήματος» Χάρης Μπουσμπουρέλης. Τακτικό μέλος ο επίσης δημοσιογράφος Οδυσσέας Ζούλας. Κατά καιρούς περνούσαν από εκεί διάφοροι του «συναφιού» με κορυφαίο τον Λέοντα Καραπαναγιώτη.

Εγώ, άρτι επιστρέψας από τις σπουδές μου στην Γερμανία, περνούσα τους τελευταίους μήνες της θητείας μου στο Ναυτικό, κάνοντας (προς βιοπορισμόν) δουλειές του ποδαριού, όπως: μεταφράσεις βιβλίων, μαθήματα ξένων γλωσσών, συγγραφή σχολιασμού ταινιών μικρού μήκους, ραδιοφωνικές εκπομπές – κι ό,τι άλλο ήθελε προκύψει.

Δεν θυμάμαι πώς βρέθηκα σε αυτή την παρέα, ούτε ποιος με είχε συστήσει. Γεγονός είναι ότι περνούσαμε καλά. Κάποια στιγμή ο Ζούλας μας κάλεσε στο σπίτι του όπου γνωρίσαμε την σύζυγό του Βαρβάρα, το γένος Δράκου, επίδοξη συγγραφέα που μόλις είχε κυκλοφορήσει το πρώτο της βιβλίο. Κάπου υπάρχει ακόμα, με αφιέρωση, στα αχανή βάθη της βιβλιοθήκης μου.

Σε λίγο γνωρίσαμε και την κόρη του, βρέφος μόλις, αλλά με ισχυρές απόψεις. Όταν ήθελε κάτι, καλόν θα ήταν να το αποκτήσει…

Ένα καλοκαίρι ο Μπάμπης Μωρές μετακόμισε το μπαρ του στην Ύδρα και το ονόμασε «Λαγουδέρα». Για δύο περίπου δεκαετίες ήταν διάσημο, συγκεντρώνοντας επιφανείς Έλληνες και ξένους. Η παρέα μετακόμισε και αυτή στην Ύδρα, εμπλουτισμένη με πολλά βαριά ονόματα. Κάπου στα χαρτιά μου έχω μία φωτογραφία με τον αδικοχαμένο Τζο Ντασέν. Εκεί γνώρισα τον Λήοναρντ Κοέν, λογοτέχνη ακόμα. Ο Καραπαναγιώτης μου είχε συστήσει την πανέμορφη Νανά Ησαία, ποιήτρια και ζωγράφο, μαθήτρια του Τέτση. Είχε διατελέσει γραμματεύς του Κωνσταντίνου Καραμανλή (πράγμα που με έσωσε στην θητεία μου) αλλά αργότερα μόναζε στην Ύδρα. Καλή ζωγράφος (έχω ένα πίνακα που μου χάρισε) αλλά ακόμα καλύτερη ποιήτρια. Πέθανε νέα, στα 60+ της.

Εγώ είχα τρυπώσει στη διαφήμιση – την μόνη δουλειά που μπορούσε τότε να μου εγγυηθεί ένα πιάτο (καλό) φαΐ. Μέχρι που χόρτασα και το έριξα στο γράψιμο.

Ο Οδυσσέας Ζούλας έφυγε νωρίς, το 1992. Νομίζω πως δεν ξεπέρασε την απώλεια της γυναίκας και της κόρης του, που ερωτεύθηκαν (και οι δύο) το Γιάννη Διακογιάννη.

Όλο αυτό το κομπολόι των αναμνήσεων ξεκίνησε αντίστροφα, από τον πρόωρο και γενναίο θάνατο της Ρίκας Βαγιάνη. Πιθανότατα της πιο γοητευτικής και ενδιαφέρουσας από τις γυναίκες που γνώρισα. Τα είχε μέσα του αυτό όλα αυτό το μωρό, που αντάμωσα πριν 55 χρόνια. Την ομορφιά, το τσαγανό και το χιούμορ. Βρεθήκαμε δίπλα-δίπλα σε εκπομπές και στήλες και χάρηκα την οξυδέρκεια και την ελευθερία της.

Είναι περίεργο να βλέπεις τους νεότερους να φεύγουν – όταν μάλιστα έχουν τόσο πάθος για ζωή.

Πένθος, πολύ, τελευταία. Και ο Λορέντζος Μαβίλης:
Αν δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι,
τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν:
Θέλουν, μα δεν βολεί να λησμονήσουν.

Sunday, August 05, 2018

Ένα σπίτι στο Μάτι


Η ιστορία του αρχίζει όταν παντρεύεται η (ετεροθαλής) αδελφή μου. Ο γαμπρός μου, μαζί με τον αδελφό του, έχουν ένα μεγάλο οικόπεδο επάνω στη θάλασσα, στο Μάτι, στη θέση «Ζούγκλα». (Δίπλα στην ομώνυμη ταβέρνα). Στο σπίτι που χτίστηκε εκεί, πέρασα τα εφηβικά και φοιτητικά μου καλοκαίρια, από το 1948 ως το 1960. Πριν 70 χρόνια…

Τρία πράγματα σημάδευαν τότε εκείνη την περιοχή: η απόλυτη ερημιά (ένα σπίτι – παραθαλάσσιο – κάθε δύο χιλιόμετρα), το εντελώς «τροπικό» πυκνό πευκοδάσος (παιδιά, τρυπώναμε μέσα σαν εξερευνητές) και οι ανελέητοι βοριάδες που μαστίγωναν όλη την ακτή – από τον Άγιο Ανδρέα ως τη Ραφήνα. Μετακινούσαν ακόμα και βαριά έπιπλα στις βεράντες.

Αναμνήσεις: Χωματόδρομοι με λεπτό κοκκινόχωμα όπου άφηναν τα ίχνη τους τα λάστιχα του ποδηλάτου μου. Πρωινό ξύπνημα για ψάρεμα με πετονιά, ή (άκαρπο) κυνήγι στο δάσος. Βουτιές στο Κόκκινο Λιμανάκι και, τα βράδια, τραγούδι στα βραχάκια κάτω στη θάλασσα. Τα πρώτα πάρτι, οι πρώτες επαφές. Μουσικό μοτίβο: Moonlight Serenade (Glenn Miller). Στην αρχή με …γεννήτρια.

Πολλά χρόνια μετά έγραφα:

Τη λέγαμε αμμουδιά, αλλά δεν ήταν. Μικροί τόποι άμμου ανάμεσα σε βράχους. Ίσα που χώραγε να καθίσει ένας άνθρωπος, με τα πόδια του μέσα στο νερό.

Οι πέτρες ήταν άσχημες. Δεν υπήρχαν ωραία βότσαλα γυαλισμένα από το κύμα. Παντού συμπαγή κοκκινωπά πετρώματα άμορφα, με ενσωματωμένους μέσα τους βράχους, κροκάλες, κοχύλια. Σκληρό τοπίο. Σαν τη βρεγμένη, γλιστερή ξέρα που πατούσες μπαίνοντας στη θάλασσα.

Ο βοριάς φύσαγε αδιάκοπα. Από τις εξήντα μέρες των διακοπών οι μισές ανήκαν στο μελτέμι. Ούτε να σταθείς δεν μπορούσες.

Όταν ξαναπήγα, μετά από χρόνια, δεν αναγνώρισα τίποτα. Ξαφνικά η ακτή είχε γίνει τείχος πολυκατοικίες. Από τον παράλιο δρόμο (άσφαλτος βέβαια πια) ούτε που υποψιαζόσουν τη θάλασσα. Την έβλεπες μόνο από το μπαλκόνι της τελευταίας παραθαλάσσιας σειράς. Η αν έπαιρνες ένα από τα στενά μονοπάτια ανάμεσα στις πολυκατοικίες που υποτίθεται ότι εξασφαλίζουν την «πρόσβαση προς τη θάλασσα». Τα περισσότερα φραγμένα ή ασφαλισμένα.

Το λαβύρινθο με τα αυθαίρετα μέσα στο δάσος, ανάμεσα στη λεωφόρο Μαραθώνος και την ακτή, τον είδα με τα χρόνια να στήνει τις παγίδες του.

Το σπίτι όμως πάντα εκεί. Πήγαινα για προσκύνημα. Στάθηκε σημαντικό για μένα. Έζησα πολύ όμορφα καλοκαίρια κοντά στη θάλασσα - τα πιο ανέμελα και ξέγνοιαστα της ζωής μου.
                                                 

Άνεμος πήρε τα σπίτια που αγάπησα. Το σπίτι στο Μάτι, πρώτα χωρίστηκε στα δύο σαν το Βερολίνο (όταν οι διαφορές δύο αδερφών αποδείχθηκαν αγεφύρωτες) και μετά πουλήθηκε.  Τελευταία φορά το είδα πριν τρία χρόνια. Υπήρχε ακόμα, χαμηλό, λευκό, μονώροφο, ανάμεσα σε τεράστιες πολυκατοικίες, να κοιτάζει την θάλασσα.

Δεν τολμάω να δω τώρα τι έχει απομείνει.

Sunday, July 29, 2018

Ανοιχτή επιστολή στην κυρία Δούρου

Αγαπητή Κυρία, 

πρέπει να πω ότι οι πρώτες σας Παρουσίες στην τοπική αυτοδιοίκηση ήταν συμπαθητικές. Βέβαια με χάλασε λίγο εκείνο το: «Όλοι ένα βήμα πίσω» αλλά το παρέκαμψα. Νέα γυναίκα είναι, ζωντανή, όμορφη – θέλει να φανεί.

Ωστόσο η μέθοδος του «λάθε βιώσας» που αρχίσατε από την αρχή να εφαρμόζετε, μου έκανε εντύπωση. Όποτε εμφανιζόταν σοβαρό πρόβλημα, η Δούρου δεν ήταν εκεί. Αμέσως ξετυλιγόταν μία γραφειοκρατική κορδέλα που μπέρδευε τα πράγματα – αλλά η Δούρου δεν ήταν εκεί.

Εμφανέστατο έγινε το πρόβλημα με τις πλημμύρες της Μάνδρας. Απλές αποφάσεις που θα είχαν ξεπεράσει προβλήματα (όπως π.χ. η διακοπή κυκλοφορίας στην παλαιά Εθνική Αθηνών Κορίνθου, έτσι που να μην επιπλέουν νταλίκες μέσα στον οικισμό) δεν τις πήρε κανείς. Άλλωστε εσείς δεν ήσασταν εκεί. Εμφανιστήκατε μετά από μέρες με κάτι ασαφή μελλοντικά σχέδια που ακόμα σέρνονται.

Και σε μια πράξη ύψιστου ναρκισσισμού, καταθέσατε μήνυση κατά του …εαυτού σας. Άραγε εκδικάστηκε; Και γιατί τότε κυκλοφορείτε ελεύθερη; 23 νεκροί δεν ήσαν αρκετοί;

Με τα σκουπίδια και την διαχείρισή τους, θριαμβεύσατε. Παραλίγο να διχοτομήσουμε τον ΧΥΤΑ της Φυλής κι από κει που επρόκειτο να μην έχουμε κανένα, αποκτήσαμε δύο…

Αλλά βέβαια το αποκορύφωμα της καριέρας σας ήταν οι προχθεσινές πυρκαγιές στην Αττική. Και πάλι, εσείς απουσιάζατε. Έτσι καταφέρατε να πολλαπλασιάστε και τον αριθμό των θυμάτων και των ζημιών, σε ύψος ρεκόρ.

Τι να πω; Μπορεί να είναι γρουσουζιά, ή κακό μάτι. Σύμπτωση, ή βουντού. Φαίνεται ότι αυτό με την ιδιότητα του περιφερειάρχη, δεν το έχετε. Δεν σας πάει – πως να το κάνουμε…

Κι επειδή δεν το βλέπω να παραιτείστε, όπως η σεμνή υπουργός εσωτερικών της Πορτογαλίας (έχετε πάνω από εκατό λόγους να το κάνετε – αλλά καμία ευαισθησία)…

Γι αυτό μία θερμή παράκληση. Ζητήστε από το μεγάλο αφεντικό να σας μετακομίσει σε κάποια άλλη θέση. Όποια και να είναι. Κάπου στα πολιτιστικά ή και τα προπαγανδιστικά. Οτιδήποτε εκτός από του ανθρώπου που έχει την ευθύνη για την διαχείριση και την οργάνωση μιας περιφέρειας. Η παραμονή σας στη θέση του περιφερειάρχη είναι κίνδυνος-θάνατος για την Αττική. Ξεκινήσαμε με 23 νεκρούς και ανεβήκαμε στους 80+. 

Αν συνεχίστε έτσι, δεν θα της έχουν μείνει και πολλοί κάτοικοι, μέχρι να φύγετε…

Sunday, July 22, 2018

Στην άλλη ζωή…



Μεγαλώνοντας στενεύουν τα περιθώρια. Όχι μόνο του χρόνου αλλά και των δυνατοτήτων.

Όμως υπάρχουν πράγματα που θέλω οπωσδήποτε να τα ζήσω. Μου είναι π.χ. αδιανόητο να εξαφανιστώ από αυτό τον κόσμο χωρίς να έχω περιηγηθεί την Ινδία. Έχω ασχοληθεί χρόνια με την ιστορία και την σκέψη της, έχω γράψει βιβλία, έχω μελετήσει την τέχνη της. Από τον καιρό που, παιδί, διάβαζα Κίπλινγκ, νοσταλγώ την Ινδία. Αλλά δεν μπόρεσα ποτέ να πάω. Και φυσικά δεν ήθελα να την επισκεφθώ με τουρ πακέτο – αλλά μόνος και με άφθονο χρόνο στη διάθεσή μου. Ε, όταν είχα τις αντοχές δεν είχα τα μέσα – μετά δεν είχα τις δυνάμεις.

Και κάτι πιο κοντινό: δεν έχω αποβιβαστεί στα περισσότερα ελληνικά νησιά. Στο Ιόνιο κάτι γίνεται (μου λείπουν οι Παξοί). Πρόπερσι συμπλήρωσα με τα υπέροχα Κύθηρα. Αλλά στο Αιγαίο – πανωλεθρία! Ούτε το 15%. Χάλια και στα Δωδεκάνησα και τις Σποράδες.

Αν πείτε για τα βιβλία που δεν έχω διαβάσει… τραγωδία! Και κάθε μέρα πληθαίνουν.

Κι επειδή μου είναι αδιανόητο πως θα φύγω πεινασμένος και στερημένος, άρχισα να πιστεύω πως – δεν είναι δυνατόν! – θα υπάρχει και άλλη ζωή. Δεν μπορεί όποιος μας έπλασε (ο Θεός, η Φύση) να έβαλε μέσα μας τόσες επιθυμίες, ανάγκες, μεράκια, σεβντάδες – χωρίς να φροντίσει για την εκπλήρωσή τους. Θα ήταν άδικο!

Κάποιος θα με ρωτήσει: - ποιος σου είπε πως η ζωή είναι δίκαια;

Λογικά σωστό. Κανείς. Αλλά αυτό δεν με εμποδίζει από το να ονειρεύομαι μία ακόμα ζωή. Όχι, δεν με ενδιαφέρουν τα συννεφάκια και οι άρπες του Παραδείσου, ούτε τα ουρί και τα πιλάφια των Μουσουλμάνων. Απλή ζωή θέλω, σαν αυτή που έζησα, αλλά μεγαλύτερη ακόμα σε πλούτο και διάρκεια… Ίσως και να ανανεώνεται στο τέλος.

Τι θα έκανα στον επόμενο βίο μου; Να ένας πρώτος, πρόχειρος κατάλογος. Ξεκινώντας με τα πράγματα που δεν προλαβαίνω πια ούτε να ονειρευτώ:

Θα άλλαζα τέχνη και επάγγελμα. Από συγγραφέας, θα γινόμουν μουσικός. Από μικρός το επιθυμούσα – δεν μου το επέτρεψαν. Έτσι προσπάθησα να κάνω (μάλλον ανεπιτυχώς) μουσική με τις λέξεις.

Θα σπούδαζα μουσική, όχι μόνο θεωρητικά (όπως ήδη έκανα σ’ αυτή τη ζωή) αλλά και στην πράξη. Όργανο! Εκτελεστής – βιρτουόζος. Ίσως και συνθέτης;

Θα έδινα μεγαλύτερη προσοχή στο σώμα μου. Δεν θα πέρναγα τα μαθητικά μου χρόνια  κρυμμένος στις βιβλιοθήκες, αποφεύγοντας τα μαθήματα σωματικής αγωγής. (Τα θεωρούσα χάσιμο χρόνου). Θα έκανα και κάποιο σπορ – έτσι ώστε να διατηρήσω την φόρμα μου. Τώρα ξέρω…

Κι από εκεί και πέρα τα ίδια που έκανα σε αυτή τη ζωή, σε ακόμα μεγαλύτερη κλίμακα. Διάβασμα, σχέσεις, ταξίδια.

Α, βέβαια, θα χρειαζόμουν και κάποια δουλειά, για βιοπορισμό. Αν τα κατάφερνα, θα ακολουθούσα την συνταγή αυτής της ζωής. Θα νοίκιαζα το μυαλό μου για μερικά χρόνια και με τα έσοδα αυτά θα πορευόμουν τα υπόλοιπα. Κάτι θα κέρδιζα κι από την τέχνη μου – 
όπως έκανα τώρα, με τα βιβλία.

Τα χρήματα είναι πολύ σημαντικά, όχι γι’ αυτά που σου επιτρέπουν να κάνεις – αλλά γι αυτά που σου δίνουν την δυνατότητα να αποφύγεις. Στο σημερινό σύστημα (που μάλλον δεν θα έχει αλλάξει) είναι ο πρώτος παράγοντας ανεξαρτησίας. Έντεκα παραιτήσεις μου το απέδειξαν.

Α, ναι – και ίσως να ζούσα σε άλλη χώρα (κάποια κεντροευρωπαϊκή κατά προτίμηση) κάνοντας πάντα διακοπές στην Ελλάδα.

Κι αν δεν υπάρξει άλλη ζωή; Η – ακόμα χειρότερα – αν ισχύει η πίστη τόσων λαών στην μετεμψύχωση και ξαναζήσω σαν άλλο ον – π. χ. κατσαρίδα;

Ε, λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση θα γίνω η πιο ενοχλητική και αντιπαθητική κατσαρίδα όλων των εποχών. Για να εκδικηθώ όσους θα ζουν, ενώ εγώ θα έρπω!



Sunday, July 15, 2018

Τα πρόσωπα και οι ιδέες



Την περασμένη Κυριακή έγραψα σε τούτη τη στήλη ένα κείμενο για την δυσκολία να είσαι φιλελεύθερος στην Ελλάδα. Κατέγραψα το γενικό πλαίσιο και την προσωπική μου περιπέτεια τόσο στη θεωρία όσο και στην πολιτική πράξη.

Το κείμενο είχε εξακόσιες λέξεις – από αυτές ούτε το δέκα τα εκατό αφορούσε τον Σταύρο Θεοδωράκη. Κι όμως αυτή η αναφορά κάλυψε όλο το θέμα.

Στην σημερινή «αγορά του δήμου» που λέγεται Facebook, το 100% των σχολίων επικεντρώθηκε στον Σταύρο Θεοδωράκη και στον Θάνο Τζήμερο  της παράταξης «Δημιουργία Ξανά!» που ξεφύτρωσε ως αντίπαλον δέος.

Ξαφνικά δεν συζητούσαμε για την ανυπαρξία φιλελεύθερης σκέψης και πολιτικής στην Ελλάδα, για την ιστορία και την προϊστορία τους – συζητούσαμε για πρόσωπα και για ιδιωτικές σχέσεις. Γιατί (άραγε) ενώ εγώ πρώτος είχα «διαφημίσει» (ουσιαστικά: αναφέρει) τον Τζήμερο, μετά τον εγκατέλειψα, πώς, ενώ ο Θεοδωράκης «με άδειασε» (για το Άγιον Φως) και με οδήγησε σε παραίτηση, εγώ εξακολουθώ να τον «διαφημίζω», κλπ. κλπ.

(Παρένθεση: ο όρος «διαφήμιση» συνεπάγεται την πληρωμή για την προβολή. Το να επαινώ κάποιον χωρίς να με πληρώνει γι αυτό, δεν είναι διαφήμιση. Αλλιώς κάθε ευνοϊκό σχόλιο, κάθε θετική κριτική, θα ήταν διαφημιστική καταχώριση! Αυτά για να μιλάμε σωστά Ελληνικά και να μην προσβάλουμε – έστω και αθέλητα – τους άλλους).

Η συζήτηση γύρω από το άρθρο εξελίχθηκε σε σκέτο κουτσομπολιό!

Αν έπρεπε να υπάρχει μία και μόνη απόδειξη γιατί δεν μπορούμε να έχουμε σωστή πολιτική στην Ελλάδα, θα αρκούσε αυτή η εκτροπή.

Από την στιγμή που δεν μας ενδιαφέρουν οι θεσμοί, οι ιδέες, τα προγράμματα – αλλά μόνο τα πρόσωπα – δεν θα γίνει ποτέ δυνατόν να αποκτήσουμε μία κοινωνία πολιτών με σταθερούς και στέρεους θεσμούς.

Ο Έλληνας, στις πολιτικές του επιλογές σπάνια σκέπτεται: αντιδρά αυθόρμητα με το συναίσθημα. Ο Τάδε είναι συμπαθητικός, ο Δείνα δυναμικός, ο άλλος ψυχρός και απόμακρος. Τώρα το τι λένε αυτοί, τι προτείνουν, τι πρεσβεύουν, είναι δευτερεύον θέμα. Ποιος ψηφοφόρος έχει μελετήσει διεξοδικά το πρόγραμμα ενός κόμματος; Η εκλογική του προτίμηση βασίζεται σε πρωτογενείς εντυπώσεις. Και φυσικά, στα προσωπικά του συμφέροντα (αχ, ο αθάνατος πελατειασμός!).

(Θα μου πείτε: πέρα από την θεωρητική του αδιαφορία, έχει και ένα σημαντικό λόγο που δεν το διαβάζει: Ποιο ελληνικό κομματικό πρόγραμμα εφαρμόστηκε ποτέ; Τι είμαστε εδώ – η Γαλλία με τον Μακρόν, που αποδείχθηκε ότι εννοούσε όσα είπε;)

Μου θυμίζουν, οι συμπολίτες μας, τους ανθρώπους που αγοράζουν ένα πολύπλοκο τεχνολογικό προϊόν – αλλά αρνούνται να διαβάσουν τις οδηγίες χρήσεως. (Χέρι στην καρδιά: πόσοι έχουν μελετήσει τον τόμο που συνοδεύει ένα καινούργιο αυτοκίνητο;) Και μετά βλαστημάνε όταν πατάνε το λάθος κουμπί ή γυρίζουν τον τυχαίο διακόπτη.

Έ, λοιπόν, το κράτος είναι ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο προϊόν. Και η κατανόηση των βασικών του λειτουργιών είναι εξίσου σημαντική με την γνώση του χειρισμού ενός νέου αυτοκινήτου.

Αυτά θα έπρεπε να αποτελούσαν βασικό μάθημα ήδη από το σχολείο. (Ναι, ξέρω ότι υπάρχει. «Αγωγή Πολίτη». Αλλά διδάσκεται στην έκτη Δημοτικού – σε παιδιά μάλλον ανώριμα για να το κατανοήσουν από εκπαιδευτικούς που δεν το έχουν διδαχθεί. Πόσοι το θυμούνται; Βλέπετε δεν είναι εξεταστέα ύλη στις εισαγωγικές και δεν διδάσκεται στα φροντιστήρια). Αν σας ρωτήσει κάποιος ξαφνικά γιατί είναι βασική η τήρηση των δικαιωμάτων της μειοψηφίας – πόσο εύκολα μπορείτε να του απαντήσετε;

Χλευάζουμε τους Βόρειους Ευρωπαίους ότι είναι τυπολάτρες και σχολαστικοί – όμως εκεί το Κράτος και η Κοινωνία λειτουργούνε ρολόι.

Ενώ στην Ελλάδα το μόνο πράγμα που λειτουργεί είναι το Survivor

Sunday, July 08, 2018

Περιπέτειες παλαιοφιλελεύθερου


Έχω την εντύπωση ότι γεννήθηκα φιλελεύθερος – αλλά το συνειδητοποίησα πολλά χρόνια μετά. Όπως ο ήρωας του Μολιέρου, που αργότερα κατάλαβε ότι σε όλη τη ζωή του μιλούσε πρόζα, έτσι κι εγώ όταν άρχισα να διαβάζω τα βασικά κείμενα του φιλελευθερισμού ένιωσα μία αποκάλυψη. «Μα αυτά πίστευα και πιστεύω, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου!». Γιατί το κράτος δικαίου, ο διαχωρισμός των εξουσιών και ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων, μου φάνταζαν σχεδόν αυτονόητα.

Να διευκρινίσω άλλη μια φορά (απαραίτητο σε αυτή τη χώρα) ότι δεν υπήρξα ποτέ νέο-φιλελεύθερος. Την εποχή που ανδρώθηκα εγώ, δεν είχε ακόμα ακουστεί ο Νέο-εξαποδώ στην εδώ όχθη του Ατλαντικού.

Το να είσαι φιλελεύθερος στην Ελλάδα, είναι μία θλιβερή ιστορία. Ούτε η Ελλάδα αλλά ούτε η Ανατολική Ευρώπη έχουν τέτοια παράδοση. Δεν έζησαν ούτε Αναγέννηση, ούτε Μεταρρύθμιση, ούτε Διαφωτισμό.  Ο όρος κυκλοφορούσε από την εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά τότε απλώς σου κόλλαγε μία κομματική ταυτότητα. Κι ακόμα και σήμερα, μετά τόσα χρόνια, φιλελεύθερη σκέψη αλλά και παράταξη δεν υπάρχει σε αυτή τη χώρα. Μερικοί μεμονωμένοι άνθρωποι προσπαθούν να ακουστούν, όμως μέσα στον ιδεολογικό όχλο χάνονται οι φωνές τους.

Προσπάθησα να προσθέσω κι εγώ την δική μου. Από το 1962 μέχρι το 2016 έγραψα και δημοσίευσα εννέα βιβλία που είχαν άμεση σχέση με το θέμα. Το πιο «βαρύ»: «Ασκήσεις Ελευθερίας» (2005), 530 μεγάλες σελίδες.  

(Όλα αυτά τα βιβλία έκαναν αρκετές επανεκδόσεις. Τα παλαιότερα δεν υπάρχουν στα βιβλιοπωλεία, αλλά βασικά κείμενά τους είναι διαθέσιμα στις ιστοσελίδες μου: ndimou.gr. Πληκτρολογήστε τη λέξη «ελευθερία» στο παραθυράκι της αναζήτησης και θα εμφανιστούν πολλά βιβλία και κείμενα).

Όμως δεν έμεινα στη θεωρία. Πίστευα – και το πιστεύω ακόμα – πως ο Στέφανος Μάνος είναι ένας άνθρωπος με σωστή και πρακτική (δηλαδή χρήσιμη) σκέψη. Το 1999, όταν αποφάσισε να δημιουργήσει μία δική του παράταξη (τους «Φιλελεύθερους» ή «Ταύρους») τον ακολούθησα – έγινα και μέλος στην Διοικούσα Επιτροπή. Είναι γνωστή η ιστορία αυτού του κόμματος (που επιβραβεύθηκε με 1,65% στις Ευρωεκλογές) όπως και της πρώτης «Δράσης» που το ακολούθησε. Κι όμως ήταν το μόνο κόμμα στην πρόσφατη ελληνική ιστορία που είχε πλήρεις και σωστά επεξεργασμένες θέσεις για όλα τα θέματα. Τολμηρές και σωτήριες. Αλλά ποιος στην Ελλάδα θέλει τέτοια κόμματα;

Περνάνε αρκετά χρόνια και ο Σταύρος Θεοδωράκης αποφασίζει να κατέβει στην πολιτική. Άλλη μία ελπίδα. Ο Σταύρος δεν έχει το δημιουργικό μυαλό του Μάνου, αλλά είναι ορθολογιστής και έντιμος. Όσο για τον φιλελευθερισμό, σαν λογικός άνθρωπος, ήταν αναγκαστικά φιλελεύθερος. Στάθηκα δίπλα του  στην ίδρυση του Ποταμιού. Χωρίσαμε για λίγο αργότερα (όχι από δική μου πρόθεση) αλλά εξακολουθώ να πιστεύω σε αυτόν. Η θητεία του στη Βουλή απέδειξε πως ήταν σταθερός στις απόψεις του – και ίσως ήταν ο μόνος που δεν παρασύρθηκε σε λαϊκισμούς.

Η περιπέτεια του ΚΙΝΑΛ ήταν οδυνηρή για το Ποτάμι. Αποκαλύφθηκε ότι οι άνθρωποι που μαζεύτηκαν εκεί, ήταν οι πιο συντηρητικοί από όλα τα κόμματα. Αντί για ένα καινοτόμο, προοδευτικό και μεταρρυθμιστικό Κέντρο, ονειρεύονταν μια επιστροφή στον ολετήρα της νεότερης Ελλάδας – το ΠΑΣΟΚ. 

Αυτό φάνηκε καθαρά από την ψηφοφορία για αρχηγό, στην οποία επέλεξαν, με μεγάλη  πλειοψηφία, την χειρότερη υποψηφιότητα.

Δεν ξέρω τι θα κάνει τώρα το Ποτάμι – θα ευχηθώ πάντως να διατηρηθεί αυτόνομο και να κατέβει στις επόμενες εκλογές, έστω και χωρίς πολλές ελπίδες. Κάπου πρέπει να στεγαστούνε και οι φιλελεύθεροι. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει παλαιά, πιο παλιά και συντηρητικά φοβισμένη κι από την εποχή του ιδρυτή της – και τα άλλα κόμματα απλώς δεν υπάρχουν.

Γιατί σήμερα, πια, ένας είναι ο εχθρός: Ο ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ!

Sunday, July 01, 2018

Οι τύχες των ποιητών

«Όταν πεθάνουν οι ποιητές είτε γίνονται αδριάντες, είτε δρόμοι» έγραψε κάπου ο Σεφέρης. Έγινε και τα δύο. Μάλιστα με τους δρόμους τα πήγε πολύ καλά: 22 φέρουν το όνομά του, μόνο στην Αθήνα.

Εκεί ξεπέρασε πολύ τον συνάδελφο (και στο Νόμπελ) Οδυσσέα Ελύτη. Ο «Οδικός Άτλας της Αθήνας» αναφέρει μόνο δύο δρόμους  με την επωνυμία του δεύτερού μας νομπελίστα.

(Γιατί άραγε τόση διαφορά; Χρονικά βέβαια προηγήθηκε ο Σεφέρης – κι αυτό έπαιξε ρόλο. Αλλά από κει και πέρα άγνωστες οι υπόγειες σχέσεις των δημοτικών συμβούλων με την ποίηση)

Ασυναγώνιστοι (ως δρόμοι) είναι οι «Εθνικοί» μας ποιητές. Ο Σολωμός μετράει 44 ονοματοδοσίες, ο Βαλαωρίτης 27 – ακόμα και ο σκοτεινός Ανδρέας Κάλβος, 19.

Φυσικά η συχνότητα της αναφοράς δεν αντικατοπτρίζει την αξία ενός ποιητή. Γιατί τότε ο Βαλαωρίτης θα ήταν καλύτερος από τον Καβάφη (8 δρόμοι) και τον Ρίτσο (μόλις 7). Και ο αφελής και ελαφρώς γελοίος (για τα δικά μας κριτήρια) νεορομαντικός Αχιλλέας Παράσχος, θα τους ξεπερνούσε όλους (9).

Όταν ήμασταν μαθητές μετρούσαμε την αξία των ποιητών από την παρουσία τους στην μοναδική τότε ανθολογία του Αποστολίδη (Ηρακλή και μετά Ρένου). Κοιτάγαμε τα περιεχόμενα: Πόσα ποιήματα έχει ο Α. και πόσα ο Β.;

Αλλά με τις νέες εκδόσεις άλλαζαν οι αναλογίες. Οι νεότεροι εκτόπιζαν τους παλιότερους, οι παλιότεροι δημοσίευαν καινούργιες συλλογές. Άλλαζαν και τα γούστα του ανθολόγου.

Μανία που έχουμε οι νεαροί αναγνώστες να κατατάσσουμε τους δημιουργούς όπως τους αθλητές. Είχα γράψει κάποτε για μία «Εθνική Ελλάδος» των ποιητών. Μέσα στους 11 είχα κατατάξει και την (τότε άγνωστη) Κική Δημουλά. Πολλοί ξαφνιάστηκαν – αλλά, τουλάχιστον εκεί, δικαιώθηκα.

Πιστεύω ότι ο καθένας από τους λάτρεις της ποίησης έχει κρυφά μέσα του μία λίστα από αγαπημένους ποιητές. Που μπορεί να μην είναι πάντα οι καλύτεροι – αλλά αυτοί που του ταιριάζουν. Τι θα πει άλλωστε «καλύτεροι». Υπάρχουν μεζούρες για την ποίηση;

Ένας από αυτούς που ιδιαίτερα αγαπώ είναι ο Νίκος Καρούζος (Έχει εκτιμηθεί για μόνον ένα δρόμο...) 

Πικρός, στυφός ποιητής με πολύ θάνατο στο έργο του. Θα μου αρκούσε και ένα από τα «ολιγόλεκτά» του:

πάτερ ημών ο εν τοις
ουρανοίς (κανείς)

Το κείμενο αυτό είναι αφιερωμένο στη μνήμη του. Ένας γνωστός μου από το Ναύπλιο μου έστειλε μία φωτογραφία του πατρικού του σπιτιού, που καταρρέει. Όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Νίκος Καρούζος. Πλούσιος Δήμος είναι το Ναύπλιο, με τόσο τουρισμό, έναν σημαντικό ποιητή γέννησε, δεν μπορεί να συντηρήσει και να σηματοδοτήσει το σπίτι του;
Φωτογρ. Φάνης Λελέμψης


Sunday, June 24, 2018

Πού είναι ο Χριστός;


Ακούω τα κλάματα και τις απελπισμένες οιμωγές των μικρών παιδιών που χωρίζει ο Τραμπ από τους γονείς τους, βλέπω τα λιπόσαρκα πρόσωπα των προσφύγων που μέρες τώρα γύριζαν στην Μεσόγειο περιμένοντας να τους δεχθεί κάποιο λιμάνι, ακούω τον θρήνο των Ιταλών Ρομά που απειλούνται με απογραφή και διωγμό, μαθαίνω για τις τραγικές συνθήκες στα ελληνικά στρατόπεδα των φυγάδων…

…κι εγώ, ο άθεος Χριστιανός, αναρωτιέμαι:

Πού είναι ο Χριστός; Πού είναι οι εκκλησίες τις οποίες ίδρυσαν οι μαθητές του; «Αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν» δεν έλεγε ο Ιησούς; Ή μήπως δεν είναι κάποιος πλησίον μας, επειδή έχει άλλο χρώμα, άλλη γλώσσα, άλλη θρησκεία;

Πού είναι η Καθολική Εκκλησία, ταμπουρωμένη μέσα στα αμύθητα πλούτη της, στο Βατικανό; Πού είναι ο Πάπας Φραγκίσκος, που παραδίδει μαθήματα αγάπης και φιλαλληλίας; Πού είναι οι φλογεροί τηλε-ευαγγελιστές των ΗΠΑ που θα έπρεπε να είχαν αφορίσει τον Τραμπ για την απάνθρωπη συμπεριφορά του; Πού είναι οι Ορθόδοξες εκκλησίες, τα πλούσια πατριαρχεία (με πρώτο των Ιεροσολύμων), η Ρωσική Ορθοδοξία, που αναβιώνει με τον Πούτιν; Πόσους μετανάστες και πρόσφυγες έχουν σώσει; Πόσους έχουν περιθάλψει, πόσους έχουν ταΐσει;

Δέχομαι πως οι πολιτικοί μας είναι λαϊκιστές, μισαλλόδοξοι, ανάλγητοι και άκαρδοι. Δέχομαι πως οι λαοί της Ευρώπης και της Αμερικής έχουν ντοπαριστεί από αυτούς τους πολιτικούς και δείχνουν πια μόνο τον εγωισμό και φιλοτομαρισμό τους. Και οι κραυγές του μίσους, του ρατσισμού, της έχθρας σκεπάζουν πια τις λίγες εξαιρέσεις.

Αλλά οι «άνθρωποι του Θεού»; Οι λειτουργοί μιας θρησκείας της Αγάπης; Γιατί δεν ξεκινάνε μία σταυροφορία παγκόσμια που να ξεσηκώσει τους πιστούς – και τους άπιστους; (Ίσως έτσι να γίνουν κι αυτοί πιστοί). Γιατί δεν πιέζουν αφόρητα τις πολιτικές ηγεσίες; Γιατί δεν ανοίγουν τα κεμέρια τους, τα θησαυροφυλάκιά τους, να φτιάξουν χώρους υποδοχής ανθρώπινους, για να κουρνιάσουν οι κυνηγημένοι; 

Πόσον καιρό έχουν να διαβάσουν την «Επί του Όρους Ομιλία»;

Αυτή η εποχή, όπου μέγας πλούτος και απόλυτη φτώχεια διαγκωνίζονται, είναι η κατεξοχήν στιγμή για να λάμψη η ποιότητα της Χριστιανικής διδασκαλίας. Αλλά οι λειτουργοί της απουσιάζουν!  Πάπες και Πατριάρχες, Επίσκοποι και Καρδινάλιοι, Μητροπολίτες και Ηγούμενοι, υπνώττουν.

Κι έμεινα εγώ, ένας άθεος Χριστιανός, να χτυπάω μία καμπάνα. 

Και να θυμάμαι το υπέροχο κείμενο του «Κατά Ματθαίον»:
«ἐπείνασα γὰρ καὶ  ἐδώκατέ  μοι  φαγεῖν,  ἐδίψησα  καὶ  ἐποτίσατέ  με,  ξένος  ἤμην  καὶ  συνηγάγετέ με, γυμνὸς  καὶ  περιεβάλετέ  με,  ἠσθένησα  καὶ  ἐπεσκέψασθέ  με,  ἐν φυλακῇ  ἤμην  καὶ  ἤλθετε πρός  με. 
τότε  ἀποκριθήσονται  αὐτῷ  οἱ  δίκαιοι  λέγοντες·  κύριε,  πότε  σε  εἴδομεν πεινῶντα   καὶ  ἐθρέψαμεν,  ἢ  διψῶντα  καὶ  ἐποτίσαμεν;  πότε  δέ  σε  εἴδομεν  ξένον  καὶ συνηγάγομεν, ἢ γυμνὸν καὶ περιεβάλομεν; πότε δέ σε εἴδομεν ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ καὶ ἤλθομεν πρός  σε;   
καὶ  ἀποκριθεὶς  ὁ  βασιλεὺς  ἐρεῖ  αὐτοῖς·  ἀμὴν  λέγω  ὑμῖν,  ἐφʹ  ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε».

Αλλά λειτουργίες ξέρουμε, χρυσοποίκιλτα άμφια γνωρίζουμε, ψαλμωδίες αναπέμπουμε, το Ευαγγέλιο διαβάζουμε – αλλά χωρίς να προσέχουμε και να καταλαβαίνουμε τι λέει.

«των αδελφών μου των ελαχίστων…»

Ντροπή!




Sunday, June 17, 2018

Προοπτική: Μεσαίωνας!


Σε μία εκδήλωση γνώρισα ένα κύριο ο οποίος διαμαρτυρόταν έντονα για την ανεργία των νέων. «Ο γιός μου» έλεγε «πήρε το πτυχίο του πριν τρία χρόνια και είναι αδύνατο να βρει δουλειά! Τι κράτος είναι αυτό!». 

«Τι σπούδασε ο γιός σας;» τον ρώτησα.

«Νομικά».

«Εμ, τότε δεν φταίει το κράτος – φταίει ο ίδιος» απάντησα, προκαλώντας την έκρηξή του.

Είναι τραγικό: έχουμε ταυτόχρονα ένα εκατομμύριο ανέργους και εκατοντάδες χιλιάδες κενές θέσεις εργασίας! (1 στις 3: Έρευνα McKinsey). Παράγουμε μαζικά γιατρούς, δικηγόρους, μηχανικούς (κάναμε και νέα σχολή αρχιτεκτόνων στα Γιάννενα για να αυξήσουμε την ανεργία) αλλά δεν παράγουμε τις ειδικότητες που χρειάζεται η αγορά μας. Λείπουν κυρίως οι τεχνολογικές δεξιότητες – αλλά πού να βρεθούν αυτές τώρα που όλα τα ΤΕΙ αναβαθμίζονται σε πανεπιστήμια;

Όμως φταίει και το κράτος. Γιατί όλη η παιδεία μας είναι όχι μόνο παρελθοντολάγνα και αρχαιολατρική – αλλά και σαφώς αντιτεχνολογική. 

Θέλετε μία τρανταχτή απόδειξη;

Βρήκα στο Διαδίκτυο ένα κατάλογο (με την υπογραφή του φυσικομαθηματικού blogger Leo Kastanas) ο οποίος ξεκινάει με τον εξής πρόλογο:

«Για να μην έχετε απορίες περί της κυρίαρχης ιδεολογίας του έθνους μετά τη μεταπολίτευση, σας παρουσιάζω τις κεντρικές ιδέες των θεμάτων της έκθεσης στις εισαγωγικές εξετάσεις του γενικού λυκείου στο διάστημα 2000-2017. Ένα διάστημα με όλες τις πολιτικές παρατάξεις να έχουν παρελάσει από την εξουσία».

Δανείζομαι λοιπόν από αυτόν τον κατάλογο (με ευχαριστίες) και σχολιάζω. Από τα 17 θέματα που τέθηκαν στις εξετάσεις, τα δέκα περιέχουν, είτε δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, είτε νοσταλγική ματιά προς το παρελθόν:

2001: Ο ρόλος του διανοούμενου στη σύγχρονη εποχή της εξειδίκευσης και της κατανάλωσης. (Κακό πράγμα και η εξειδίκευση και η κατανάλωση…).

2002: Η μοριακή βιολογία και η γενετική ως ανθρώπινη ματαιοδοξία προς αποφυγήν. (Αυτό αποτελεί σκέτη συκοφαντική δυσφήμιση της επιστήμης).

2003: Οικολογική κρίση ανισότητα κατανομής πόρων, κατανάλωση, αληθινή δημοκρατία, κλπ. (Σαφής ο ιδεολογικός προσανατολισμός).

2008: Η αξία της Παράδοσης (ουδέν σχόλιον).

2009: Το βιβλίο ως μέσο άμυνας κατά των ΜΜΕνημέρωσης. (Μέσο άμυνας – όχι μόρφωσης, καλλιέργειας, ή απόλαυσης).

2010: Ο φόβος να χάσεις τη δουλειά σου λόγω τεχνολογικών εξελίξεων και η ανάγκη της  αυτομόρφωσης.

2011: Η βόμβα της πληροφορίας.

2012: Η αρχαία τέχνη ως πρωτοπόρα και ζωντανή… (Ενώ η σύγχρονη… πα πα πα!).

2013: Η αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων λόγω της τεχνολογίας (Το κακό είναι ότι το πιστεύουν αυτό που γράφουν και έχουν πείσει και το κοινό. Όλα τα μέσα που μας φέρνουν πιο κοντά, από το τηλέφωνο ως το διαδίκτυο, μας …αποξενώνουν).

Και η κορύφωση:

2017: Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού που διασύρονται στις μέρες μας και η ευθύνη της επιστήμης και της τεχνολογίας. (Διασύρονται! Καταλάβατε; Η επιστήμη και η τεχνολογία ΔΙΑΣΥΡΟΥΝ τα ευγενή ιδεώδη…).

Με αυτόν το σανό ταΐζονται οι νέοι μας. Αλίμονο δε σε αυτόν που θα γράψει διαφορετικά και θα ισχυριστεί π. χ. πως η ενασχόληση με την μοριακή βιολογία είναι χρήσιμη και ευεργετική για τον άνθρωπο – και όχι σκέτη …ματαιοδοξία.

(Όλοι αυτοί οι τύποι, σαν τους συντάκτες των θεμάτων, είναι πάντα φανατικοί εχθροί της τεχνολογίας μέχρι να αρρωστήσουν – οπότε καταφεύγουν στην ιατρική τεχνολογία και την βρίσκουν σωτήρια).

Έτσι έχουν ενσταλάξει την τεχνοφοβία και την απαξίωση της επιστήμης, μέσα στην σκέψη των νέων. Βάλτε και το πρόγραμμα των σχολείων από το οποίο απουσιάζουν – ή υποβαθμίζονται – όλα τα τεχνολογικά επιτεύγματα, καταλαβαίνετε γιατί όλοι ακολουθούμε την προτροπή του μακαριστού Χριστόδουλου: 

«Όπισθεν ολοταχώς!». 

Sunday, June 10, 2018

Όχι άλλο Μακεδονικό!



Κοντεύουν πια τρεις δεκαετίες που όλη η Ελλάδα ασχολείται με το όνομα του ακατανόμαστου κράτους στο βορρά μας. Αν είχαμε επενδύσει τόσο χρόνο και τόση ενέργεια σε κάποια παραγωγική διαδικασία, θα ήμασταν τώρα πλουσιότεροι. Πιθανόν να μην είχαμε καν κρίση. 
   
Από την αρχή δεν είχα φανταστεί τις διαστάσεις που θα έπαιρνε το πρόβλημα. Γνωρίζοντας την Βόρεια Ελλάδα ήξερα πως μέχρι το 1990 «μακεδόνες», «σλαβομακεδόνες» ή «ντόπιοι», ονομάζονταν οι μειονοτικοί που μιλούσαν την δική τους σλάβικη διάλεκτο (όταν δεν τους άκουγε ο χωροφύλακας). Οι υπόλοιποι ήταν ...Έλληνες.

Δεν ήταν μόνο η γλώσσα απαγορευμένη, αλλά και η λέξη «μακεδόνας». Θυμάμαι την έκπληξη ενός ηλικιωμένου μειονοτικού που βλέποντας να παρελαύνουν τα πανό του πρώτου συλλαλητηρίου, με ρώτησε: «ώστε τώρα μπορώ κι εγώ να λέω ότι είμαι μακεδόνας, χωρίς να τρώω ξύλο;».

Φαντάζομαι πως θα ένιωσε αργότερα, όταν όλη η Βόρεια Ελλάδα γέμισε φανατικούς μακεδόνες. Με καταγωγή από τον Πόντο (οι περισσότεροι) την Μικρά Ασία, και άλλες ελληνόφωνες περιοχές. 

Τότε φανταζόμουν ότι το θέμα θα λυθεί εύκολα και γρήγορα. Σκεπτόμουν ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες έχουν εξαφανιστεί εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια (άρα είναι δύσκολο να μιλάμε για απογόνους, ένθεν και εκείθεν των συνόρων) ότι απλώς κληροδότησαν το όνομά τους σε μία γεωγραφική περιοχή που – όπως είχα μάθει στο σχολείο – μετά τους πολέμους μοιράστηκε σε τρία κράτη. (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία).

Οι κάτοικοι κάθε γεωγραφικής περιοχής δικαιούνται να φέρουν το όνομά της. (Οι κάτοικοι της Κρήτης λέγονται Κρητικοί). Το διεθνές σύμφωνο της ΔΑΣΕ που έχουμε προσυπογράψει, κατοχυρώνει για κάθε άνθρωπο το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού. Απλώς, για να μην μπερδεύουμε τους Μακεδόνες, ένα προσδιοριστικό (Άνω, Νέα, Βόρεια, κλπ.) ήταν χρήσιμο. Κίνδυνος έτσι κι αλλιώς δεν υπήρχε, από ένα αδύναμο κράτος, χωρίς στρατό.

Τα είχα γράψει αυτά σε άρθρα το 1992 και αργότερα σε βιβλίο.

Τραγικό μου λάθος. Είχα υποτιμήσει τον συναισθηματικό, σχεδόν παροξυσμικό, εθνικισμό των Ελλήνων. Ξαφνικά όλοι οι Έλληνες έγιναν …Μακεδόνες. Και όχι μόνο τότε. Και τώρα, τριάντα χρόνια μετά, κατεβαίνουν στα συλλαλητήρια και ωρύονται!

Αν σκεφθεί κανείς τι κερδίσαμε και τι χάσαμε όλα αυτά τα χρόνια…

Δεν κερδίσαμε τίποτα. Αλλά χάσαμε το πιο σημαντικό – αυτό που υπερασπιζόμασταν: το όνομα! Παγκόσμια λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, χάρτες, προϊόντα, ταξιδιωτικοί οδηγοί, και 160 κράτη σε όλο τον κόσμο, το χρησιμοποιούν!

Αν νομίζετε, ότι επειδή θα γράψουμε ένα erga omnes, (ενώ στα 30 αυτά χρόνια όλη η υφήλιος ήδη την αποκαλεί «Μακεδονία»), δισεκατομμύρια άνθρωποι θα  αλλάξουν το όνομα που ξέρουν με ένα γλωσσοδέτη (gorna-severna), είστε αφελείς. Έχει ήδη καθιερωθεί και θα συνεχίσει ως Macedonia: είναι απλό, εύηχο, σύντομο και δεν υπάρχει κίνδυνος σύγχυσης.

Θυμάμαι τον Σολωμό:

 «Δυστυχισμένε μου λαέ, καλέ κι αγαπημένε
Πάντοτ’ ευκολοπίστευτε και πάντα προδομένε!»

Εύπιστος κι ευκολοπίστευτος στους δημαγωγούς και τους πατριδοκάπηλους – και προδομένος από  αυτούς – αλλά τελικά κι από τον ίδιο του τον εαυτό.

Θα γράψω τώρα κάτι βλάσφημο: δεν έχει πια ΚΑΜΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ το όνομα της ΠΔΓΜ.

Σημασία έχει ότι χάσαμε 30 χρόνια – ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ. Σημασία είχε να είχαμε βρει τότε μία γρήγορη λύση και να είχαμε κερδίσει την εμπιστοσύνη και την συνεργασία ενός χρήσιμου γείτονα.

Σημασία έχει ότι το μόνιμο νεοελληνικό πλέγμα της ανασφάλειας, μας παρέσυρε άλλη μία φορά στην υπερβολή και στην αποτυχία.

Πραγματικά, δεν αντέχω να ξανακούσω για το «Μακεδονικό»!

Sunday, June 03, 2018

Ο Μαύρος Ιός

Ένας ιός πλανάται πάνω από την Ευρώπη. (Συνειδητή παράφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου – πρώτη έκδοση 1848). Ένας ιός που προκαλεί περίεργα (αλλά και επικίνδυνα) συμπτώματα. Προσβάλει την μία χώρα μετά την άλλη και τα αποτελέσματα μοιάζουν πολύ. Τελικά αυτός ο ιός μπορεί να αποδειχθεί μοιραίος για το μέλλον της Ευρώπης και των κατοίκων της. Όπως η Μαύρη Πανώλης του 1350…

Τα συμπτώματα που επιφέρει είναι ατονία του κέντρου ορθολογισμού στον εγκέφαλο και διόγκωση του θυμικού με πρόκληση έντονων συναισθημάτων, συνήθως αρνητικών. (Οι θεωρίες συνωμοσίας κάνουν πάρτι). 

Ο ιός αυτός κάνει τους ανθρώπους που προσβάλει να παραλογίζονται, να παραληρούν, και τελικά να πράττουν ενάντια στο συμφέρον το δικό τους και της χώρας τους. Προσβάλει περισσότερο τους ηλικιωμένους, τους λιγότερο μορφωμένους, τους κατοίκους της υπαίθρου και τα χαμηλά εισοδήματα.

Η πρώτη χώρα που υπέκυψε – έστω οριακά – σε αυτή την επιδημία ήταν η παλιότερη και πλέον ιστορική δημοκρατία της Ευρώπης. Παραλογιζόμενοι οι κάτοικοί της ψήφισαν Brexit. Όλες οι μελέτες, οι αναλύσεις, οι εξετάσεις, έδειχναν πως η Μεγάλη Βρετανία μόνο να χάσει είχε, από μία τέτοια εξέλιξη. Όταν δημοσιοποιήθηκε το αποτέλεσμα, οι πιο έγκυροι μελετητές, οι πιο σοβαροί πολιτικοί, τραβούσαν τα μαλλιά τους. Ο λαός είχε παραπλανηθεί από μία ομάδα ανενδοίαστων λαϊκιστών που διέδωσαν τα πιο χοντρά ψέματα (τα οποία …ανακάλεσαν μετά) για να τρομάξουν τους ψηφοφόρους. Έφτασαν να ισχυριστούν ότι την επομένη μέρα της αποχώρησης θα εισρεύσουν δισεκατομμύρια για να στηρίξουν το κλονιζόμενο Εθνικό Σύστημα Υγείας της Μεγάλης Βρετανίας.

(Τώρα βέβαια, που άρχισαν οι διαπραγματεύσεις, τα πράγματα μοιάζουν πολύ διαφορετικά).

Η γενιά μου, που πέρασε τα παιδικά της χρόνια υποφέροντας μέσα στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, ανδρώθηκε με το όνειρο μιας ενωμένης Ευρώπης. Παρακολουθούσαμε την διαδικασία της ενοποίησης και της ανάπτυξης με θαυμασμό και λαχτάρα. Μόνον όποιος έχει μελετήσει ιστορία, μπορεί να καταλάβει τι επίτευγμα υπήρξε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αιώνες ολόκληρους, όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ηπείρου πολεμούσαν μεταξύ τους και αφάνιζαν το ένα το άλλο. Υπήρχαν οι «προαιώνιοι εχθροί». Η δασκάλα μου των Γαλλικών έτρεμε από πάθος και ιερή αγανάκτηση όταν μιλούσε για τους Boches (υβριστικό παρατσούκλι των Γερμανών). Και τώρα έχουμε τον «Γαλλογερμανικό άξονα»!

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα μοναδικό επίτευγμα στην παγκόσμια ιστορία. Ποτέ, πουθενά δεν είχαν συνασπισθεί τόσα κράτη με διαφορετικές προϊστορίες, γλώσσες, παραδόσεις, πολιτικά συστήματα, νομοθεσίες. Σύμφωνοι: η Ε. Ε. δεν είναι τέλεια. Είναι συγκεντρωτική, γραφειοκρατική, συντηρητική. Μπορείτε να προσθέσετε και άλλα ελαττώματα. Φυσικό είναι, για ένα εγχείρημα που μόλις ξεκίνησε και προσπαθεί να αντιστρέψει τον ρου της ιστορίας. 

Ωστόσο έχει ήδη κάνει καταπληκτική δουλειά στην επεξεργασία και ενοποίηση της νομοθεσίας, στην προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος. Έχει βοηθήσει πολλά κράτη (μεταξύ τους και το δικό μας) να αναπτυχθούν και τα έχει στηρίξει σε δύσκολες στιγμές. Και βέβαια η λύση για τις αδυναμίες της είναι να την βελτιώσουμε – όχι να την διαλύσουμε!

(Αρκεί να δείτε ποιοι είναι οι κύριοι αντίπαλοι και επικριτές της Ε. Ε., για να καταλάβετε πόσο σημαντική είναι!)

Τώρα, ο ιός του ανορθολογισμού (με την μορφή του αντιευρωπαϊσμού) έχει πλήξει την Ιταλία. Ξαφνικά ένα κράτος που τα έχει κάνει θάλασσα στο εσωτερικό, που δεν μπορεί να εκλέξει τρεις πολιτικούς της προκοπής και κολυμπάει στα χρέη, αποφάσισε να ρίξει το φταίξιμο στην Ε. Ε. και στο ευρώ. Η γνωστή ήδη (και από τα δικά μας) μέθοδος αποφυγής ευθυνών.

Στιγμές αναρωτιέμαι: μήπως η Ενωμένη Ευρώπη μας πέφτει πολλή; Είμαστε αρκετά ώριμοι γι’ αυτήν; 

Ας κρατήσουμε την αναπνοή μας κι ας ευχηθούμε αυτή η πολύπαθη ήπειρος να πάει μπροστά και όχι πίσω… 

Saturday, May 26, 2018

Φεύγουν οι άρχοντες…


Η σεβάσμια δέσποινα έφυγε διακριτικά, ευγενικά  και αθόρυβα όπως έζησε. Η σύντροφος του πλέον ευφυούς και έντιμου ανθρώπου που έχω γνωρίσει. «Ευγενία, σύζυγος Γιώργου Κουμάντου» γράφει το αγγελτήριο.

Ευφυέστατη και αυτή και άριστη νομικός έζησε στην γιγάντια, πληθωρική σκιά του. Όμως, όσοι τους ξέραμε, βλέπαμε τον Γιώργο συχνά να αναζητά την σιωπηρή συγκατάθεσή της για κάθε κίνηση που έκανε. Ένα αρμονικό ζευγάρι. Όταν χάθηκε εκείνος, η Ευγενία του αφοσιώθηκε ακόμα περισσότερο, διαχειριζόμενη την πλούσια πνευματική κληρονομιά που είχε αφήσει πίσω του.

Το κείμενο αυτό δεν είναι νεκρολογία. Είναι αναστοχασμός για το πόσο αρχίζουν να λιγοστεύουν οι άνθρωποι αυτού του επιπέδου.

Αν υπάρχει κάτι που λείπει σχεδόν ολοκληρωτικά από την σημερινή ελληνική κοινωνία είναι η αρχοντιά. Που σίγουρα έχει σχέση με την καταγωγή, τη μόρφωση, την οικονομική άνεση – αλλά είναι κάτι πάνω και πέρα από όλα αυτά. Ξέρω πολλούς που συγκεντρώνουν και τις τρεις αυτές προϋποθέσεις – αλλά μόνον άρχοντες δεν θα τους πεις.

Η αρχοντιά συνδυάζει την γενναιοδωρία (κάθε είδους) το ήθος, την ευγένεια και το καλό γούστο. 

Δεν συνυπάρχει συχνά με τον πλούτο – αντίθετα μάλιστα, οι περισσότεροι πλούσιοι που ξέρω είναι τυπικοί νεόπλουτοι: αγενείς και κακόγουστοι. Όσο για το ήθος, ας μην μιλήσω καλύτερα.

Έχω γνωρίσει φτωχούς και απαίδευτους ανθρώπους που αποπνέουν μία φυσική αρχοντιά, με ευγένεια και καλοσύνη. Πράγμα που σημαίνει πως το πιο βασικό συστατικό του άρχοντα είναι το ήθος. Μετά έρχονται όλα τα άλλα.

Σήμερα έχουμε φτάσει στο σημείο που η αρχοντιά όχι μόνο δεν θαυμάζεται αλλά ενοχλεί. Προκαλεί αντίδραση και φθόνο. Πιστεύω πως ο Μπουτάρης δεν προπηλακίστηκε  τόσο για τις απόψεις του, όσο για το στυλ του: το ανοιχτό, κοσμοπολίτικο και γενναιόδωρο.

«Ποιος νομίζει πως είναι;»  Η πρώτη αντίδραση μπροστά σε ένα τέτοιον άνθρωπο. Όχι αποδοχή και θαυμασμός, αλλά ενόχληση και λοιδορία.

Έτσι, από την στιγμή που η ηθική αρχοντιά δεν έχει αποδέκτες, είναι φυσικό να κρύβεται και να φθίνει. Όπως στο στρατό. Οι ευγενικοί και πολιτισμένοι τρώνε το bullying της αρκούδας και αναγκάζονται– αν μπορούν – να  γίνουν σκληροί και χυδαίοι για να επιβιώσουν. Ο νεοσύλλεκτος «γυαλάκιας», ο σπουδαγμένος, ο ευπρεπής, είναι μόνιμο θύμα.

Τώρα που όλος ο κόσμος μας έχει γίνει ένα στρατόπεδο με αντιμαχόμενους στρατούς, πώς να υπάρξει και να επιβιώσει αρχοντιά;

Φεύγουν οι άρχοντες κι αφήνουν πίσω τους τραμπούκους. Μπαχαλάκηδες, χρυσαυγίτες, ρουβίκωνες και άλλα τέτοια απεχθή όντα. Αλίμονο στις νέες γενιές, που χρειάζονται υποδείγματα αρχοντιάς, ήθους και καλοσύνης.

(Αφιερωμένο στην μνήμη του Γιώργου και της Ευγενίας Κουμάντου).

Σημείωση για τους νεότερους: Ο Γιώργος Κουμάντος (1925-2007) διεθνώς κορυφαίος νομικός, καθηγητής στην έδρα Αστικού Δικαίου στο ΕΚΠΑ, αντιστασιακός (και επί Κατοχής και επί Χούντας), συγγραφέας, αρθρογράφος για χρόνια στο «Βήμα» και μετά στην «Καθημερινή» - και  επί δύο τετραετίες πρόεδρος της «Διεθνούς Ένωσης για την Πνευματική Ιδιοκτησία» που ίδρυσε ο Βίκτωρ Ουγκώ.