Σάββατο, Αυγούστου 13, 2022

Ένα βιβλίο απαραίτητο


Συνηθίζουμε – όλες οι χώρες – όταν διδάσκουμε την ιστορία μας (ιδιαίτερα στα σχολεία) να δίνουμε έμφαση και έκταση στις επιτυχίες μας, στις στιγμές της δόξας και του ενθουσιασμού. Αντίθετα τις αποτυχίες μας, τις «ντροπές» μας, τις θάβουμε όσο μπορούμε πιο βαθιά.

Κι όμως αυτό είναι ολέθριο.

Από τις αποτυχίες μαθαίνεις. Από τους «θριάμβους» δεν μαθαίνεις τίποτα. Για να μην πούμε πως σε παρασύρουν προς καινούργια λάθη.

Ένα νέο βιβλίο ρίχνει άπλετο φως στην πιο σκοτεινή στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας. Το βιβλίο έχει τίτλο: «Η Δίκη των Έξη». Το έχει γράψει ο ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Θανάσης Διαμαντόπουλος. Στο οπισθόφυλλο παραθέτει μια φράση του Ουίνστον Τσώρτσιλ:

…«με τόσα που τους έκαναν… Και τόσα που [οι ίδιοι] έκαναν στον εαυτό τους… Πώς επιβίωσαν οι Έλληνες;»

Και σε ένα από τα επίμετρα που παραθέτει ο συγγραφέας, ο συνταγματολόγος Κώστας Μποτόπουλος γράφει:

«Οι έξη που ήταν οκτώ και η δίκη που δεν ήταν η Νυρεμβέργη μας».

Φαντάζομαι πως οι αναγνώστες μου έχουν κάτι ακούσει για την περίφημη «Δίκη των Έξη».  Όπου καταδικάσθηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν οι κυριότεροι στρατιωτικοί και πολιτικοί ηγέτες της Μικρασιατικής εκστρατείας. Φέτος, που συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την μελανή αυτή σελίδα της Ελληνική ιστορίας, ήταν καιρός να κυκλοφορήσει ένα τέτοιο βιβλίο.

Μέσα στα στενά περιθώρια μίας στήλης εφημερίδας είναι αδύνατον να χωρέσει ακόμα κι η πιο περιληπτική αφήγηση όλων των γεγονότων που οδήγησαν σε αυτή τη δίκη. Γιατί πρέπει να προηγηθεί η εξιστόρηση του Μεγάλου Διχασμού, που υπήρξε η απώτερη αιτία της.

Ναι, υπήρξε ένας καιρός όπου οι Έλληνες χωρίστηκαν στα δύο και μισούσαν ο ένας τον άλλο. Τόσο που δεν το είχαν σε τίποτα να σκοτώνουν ο ένας τον άλλο. (Κορυφαία η δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη).  Ήταν ένας περίεργος καιρός δόξας και μιζέριας – που ξεκίνησε με την παραμυθένια επέκταση  της Ελλάδας, που κάποια στιγμή άγγιξε τους μύθους της «Κόκκινης Μηλιάς» και τελείωσε με τη Μικρασιατική Καταστροφή, το κάψιμο της Σμύρνης και την προσφυγιά. Ενάμιση εκατομμύριο Έλληνες, στην φτωχή πια και ρημαγμένη Ψωροκώσταινα.  

Και οι έξη; Αυτοί υπήρξαν τα εξιλαστήρια θύματα. Δεν επρόκειτο για κανονική δίκη, και εκτέλεση, αλλά για σφαγή. Πλήρωσαν για τα λάθη, τις ανοησίες (και τις δικές τους) και κυρίως: το μίσος.

Είμαστε ένας λαός που λατρεύει την αντιπαράθεση και  το μίσος. Και μέσα στην επανάσταση του 21, πιο πολύ πολεμούσαν οι Έλληνες μεταξύ τους, παρά με τους Τούρκους. Γι αυτό και κοντέψαμε να χάσουμε τα πάντα και χρειάστηκε να μας σώσουν οι Μεγάλες Δυνάμεις στο Ναβαρίνο. Αρχίσαμε την ελεύθερη ζωή μας με μία δολοφονία: του Καποδίστρια. Μετά αρπαχτήκαμε οι αυτόχθονες με τους ετερόχθονες…

Αλλά το κορύφωμα του μίσους ήταν οι Βενιζελικοί με τους Βασιλόφρονες. Δύο κράτη έγινε η Ελλάδα, για πάνω από πέντε χρόνια. Καλέσαμε τους ξένους για να μας βάλουν σε τάξη. Και από την δόξα της χώρας «των δύο Ηπείρων και των πέντε θαλασσών», βουλιάξαμε κυνηγημένοι στα νερά της Μικρασίας.

Γι αυτό και τώρα, όταν βλέπω μέσα στις πολιτικές μας διαφωνίες να εμφανίζεται ξαφνικά το μίσος, ο φθόνος, η κακία – τρομάζω. Δεν έχουμε περιθώρια για τέτοιες πολυτέλειες. Είμαστε μία μικρή και αδύναμη χώρα και πρέπει να επιζήσουμε.

Η «Δίκη των Έξη» ως τώρα ήταν ένα φάντασμα. Αξίζει να γίνει ένα μάθημα.

Κυριακή, Αυγούστου 07, 2022

«Μας έπιπτεν πολύς…»

Τα λόγια αυτά γράφτηκαν για τον Χαρίλαο Τρικούπη. Ήταν ο πρώτος Έλληνας πολιτικός που ξεπερνούσε πολύ το όριο του λαού του. (Σύμφωνοι: και ο Κοραής. Αλλά δεν θέλησε να γίνει πολιτικός).

Με τα ίδια λόγια αποχαιρέτισε αργότερα ο Παλαμάς τον Εμμανουήλ Ροΐδη, προσθέτοντας ακόμα την φράση: «ο σκαιότερον υβρισθείς εκ των συγγραφέων της νεωτέρας Ελλάδος».

Ο καημένος ο Ροίδης, αυτό-σατιριζόμενος, είχε κατατάξει τον εαυτό του ειρωνικά στους «διορθωτές του ρωμαίικου».

(Αλίμονο, πόσο μας χρειάζονται ακόμα, αυτοί οι «διορθωτές!»)

Το ξαναζήσαμε πρόσφατα όταν η Πρόεδρός μας έδωσε ένα πλήρες μάθημα νομικής σκέψης. Όπου κονιορτοποίησε την λαϊκίστικη έννοια  «του κοινού περί δικαίου αισθήματος».

Είπε: «Ο λαϊκισμός ριζώνει στις αντιφάσεις και τις ανισότητες, αμφισβητώντας ανοικτά τις βασικές αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Υπονομεύει τη διάκριση των εξουσιών και την ισορροπία του πολιτεύματος. Τα θεσμικά αντίβαρα, όμως, είναι θεμέλια του Κράτους Δικαίου και δεν υποτάσσονται στις πλειοψηφίες και τους εφήμερους συσχετισμούς. Η δικαιοσύνη δεν απονέμεται με βάση το κοινό περί δικαίου αίσθημα, αλλά σύμφωνα με το Σύνταγμα και τους νόμους».

Και εκεί, μέσα μου, ψιθύρισα: Άλλη μία φορά που κάποιος ηγέτης μας πέφτει πολύς. Είναι δύσκολο για τους «νομικούς των κοινωνικών δικτύων» ακόμα και να καταλάβουν αυτή τη φράση. Κι ας ισχύει από την εποχή του Μοντεσκιέ.

Είχα την τύχη να χαρώ την φιλία και την συντροφιά του κατά την γνώμη μου πιο  σοφού και πιο έντιμου Έλληνα νομικού. Αναφέρομαι στον Γιώργο Κουμάντο. Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν μιλούσαμε για πρόσωπα που και τώρα διαπρέπουν στην λαϊκίστικη αντίδραση και φτάσαμε σε μία από τις κορυφαίες μορφές της, πως μου σφύριξε, σχεδόν ψιθυριστά: «Μεγάλη λέρα».

Έμεινα άναυδος γιατί ο Γιώργος έπρεπε να έχει πολύ βαρύ φορτίο για να ξεσπάσει έτσι.

Ανήκοντας κι εγώ από χρόνια αναγκαστικά στην παράταξη των «διορθωτών του ρωμαίικου», έγραψα αυτό το μπλογκ για να συστήσω προσοχή και υπομονή. Το ρωμαίικο δεν θα διορθωθεί σύντομα. Του λείπουν αιώνες  πείρας και παιδείας. Αναγέννηση, Μεταρρύθμιση, Διαφωτισμός, Ανθρώπινα Δικαιώματα..  Αλλά ο αγώνας συνεχίζεται.

Είναι αργός. Και ένας πολύτιμος Πιερρακάκης δεν φέρνει την άνοιξη – ούτε βέβαια την Τέταρτη βιομηχανική επανάσταση.

Γι αυτό χαίρομαι τόσο που η Προεδρίνα μας,  μας… πέφτει πολύ. Ένας άνθρωπος τρυφερός, και ευαίσθητος, που έχει ήδη γυρίσει όλη την Ελλάδα, έχει φοιτήσει σε όλα τα ερημονήσια, μιλάει άνετα με απλούς ανθρώπους του μόχθου και αγαπάει τον λαό. Αλλά σε θέματα αρχών, είναι γρανίτης. Τέλεια. Μόνον έτσι θα μπορέσουμε «να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα…»

Κυριακή, Ιουλίου 31, 2022

Το αυγό του Κολόμβου

Όλοι συζητάνε για τον χειμώνα που έρχεται. Θα πρέπει να κόψουμε το 15% της κατανάλωσης αερίου, όπως μας το ζητάει η Ευρωπαϊκή επιτροπή (δηλαδή η Γερμανία); Αλλά αυτή η διαφορά, του15%, είναι η απόσταση μεταξύ άνεσης και ταλαιπωρίας στο σπίτι – και μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην παραγωγή.

Αχ, η Γερμανία! Όταν έγινε το ατύχημα της Φουκουσίμα, η κυρία Μέρκελ αποφάσισε εντυπωσιακά να κλείσει όλους τους Γερμανικούς πυρηνικούς σταθμούς, ενθουσιάζοντας τους Πράσινους, αλλά καθιστώντας την Γερμανία υποχείριο του Πούτιν (και του ολιγάρχη και πρώην καγκελάριου της Γερμανίας, Σρέντερ. Αυτός ο άνθρωπος έκανε φοβερή ζημιά στη χώρα του).).

Βέβαια όλοι ξέρουμε πως η τελική λύση του προβλήματος της ενέργειας θα είναι οι ανανεώσιμες πηγές που θα τις φορτίζουν ο ήλιος και ο άνεμος. Αλλά αυτές θέλουν χρόνο για να φτάσουν στην επάρκεια και να καλύψουν όλες τις ανάγκες μας.

Εντωμεταξύ η υφήλιος βολεύεται με τα πυρηνικά. Και όχι μόνο οι ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία – που καλύπτει το 100% των αναγκών της. Υποτιθέμενες υπανάπτυκτες χώρες όπως το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές κάνουν το ίδιο. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή σε όλο τον κόσμο πάνω από χίλιοι σταθμοί που παράγουν πυρηνική ενέργεια.

-          Ναι, αλλά είναι επικίνδυνοι!

-          Πόσα ατυχήματα έχουμε μετρήσει σε πενήντα χρόνια; Τσερνόμπιλ, Φουκουσίμα… Και το μεν Τσερνόμπιλ ανήκε στην προϊστορική εποχή της πυρηνικής ενέργειας, η δε Φουκουσίμα ήταν επιπόλαιη επιλογή τόπου από την αρχή.

Έστω ότι υπήρξαν μερικά ατυχήματα – τα οποία με τον καιρό και την πρόοδο των μέσων έχουν εξαφανιστεί. Ήδη οι αρμόδιες διεθνείς υπηρεσίες έχουν γνωματεύσει πως η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής και δεν ρυπαίνει. Φυσικά υπάρχει και η πιθανότης ατυχήματος, αλλά από ότι λένε οι ειδικοί είναι απειροελάχιστη. Αρκεί αυτός ο λόγος για να περάσει όλη η Ευρώπη ένα χειμώνα ταλαιπωρίας και να προσκυνήσει τον νέο Τσάρο;

Ας πάρει η Γερμανική κυβέρνηση την απόφαση να άρει (προσωρινά) την διαταγή της κυρίας Μέρκελ και να θέσει σε ετοιμότητα τους πυρηνικούς της σταθμούς.

Γιατί να υποβληθεί σε θυσίες και ταλαιπωρίες όλη η Ευρώπη; Π. χ.  η Γαλλία, όταν ήδη όλη της η ενέργεια προέρχεται από πυρηνικούς σταθμούς; Γιατί και η πτωχή Ελλάς όταν έχει καταφέρει να συγκεντρώσει αρκετές ποσότητες LNG στην Ρεβυθούσα;

Αλίμονο! Μία ηγετική προσωπικότητα έχει η Ευρώπη αυτή τη στιγμή, που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τον Πούτιν, και κινδυνεύει να μην διακριθεί ούτε στην ίδια του τη χώρα. Μιλάω για τον Ντράγκι. Έναν στιβαρό και δυναμικό πολιτικό και τεχνοκράτη. Οι άλλοι ηγέτες τις Ευρώπης είναι κούκλες για να παίζουν οι κόρες του Πούτιν.

Αλίμονο! Και στο θέμα της Ουκρανίας οι περισσότεροι Ευρωπαίοι πολιτικοί δεν έχουν εξηγήσει στους λαούς της Ευρώπης περί τίνος πρόκειται. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι νομίζουν ότι είναι μία εδαφική διαμάχη ανάμεσα σε δύο σλαβικούς λαούς, συγγενείς και γείτονες. Και δεν καταλαβαίνουν ότι είναι μία απόπειρα για τον έλεγχο όλης της Ευρωπαϊκής (και Δυτικής) ισχύος και παρουσίας. Αν πέσει η Ουκρανία, τότε θα ανοίξει η όρεξη του Πούτιν…

Είναι περίεργο πόσο κοντόφθαλμοι μπορεί να είναι οι πολιτικοί. Μετά την συνάντηση του Μονάχου. το 1938, πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο, ο Τσάμπερλαιην, πρωθυπουργός της Αγγλίας, δήλωσε ότι όλα πάνε καλά. «Ειρήνη στην εποχή μας» είπε. Δεν πρόσεξε πώς γυάλιζε το μάτι του Χίτλερ…

Άρα: το αυγό του Κολόμβου, στάθηκε όρθιο, επειδή ο Κολόμβος το χτύπησε πάνω στο πιάτο.

Κάποιος πρέπει να δείξει δύναμη…

Κυριακή, Ιουλίου 24, 2022

Μία σοφή φράση

Αυτή η πόλη μυρίζει άσκημα.

Γυρίζοντας από τις διακοπές (όσο κι αν ήταν σύντομες και λειψές) με χτύπησε μία περίεργη μυρωδιά στα ρουθούνια. Δεν είχε καμία σχέση με τις συνηθισμένες μυρωδιές μιας μεγαλούπολης : σκουπίδια, καυσαέριο, καπνός. Οι οσμές που με ενόχλησαν είχαν - όσο κι αν φαίνεται περίεργο - ιδεολογικό χαρακτήρα:

Αγανάκτηση, ύβρεις, προσβολές, οξύτητα, διαμαρτυρία, οργή - και κυρίως τοξικότητα. Τα κυριότερα θέματα έχουν σχέση με την παιδεία, τα πανεπιστήμια, την ανεργία, την ποιότητα της μόρφωσης.

Εδώ υπάρχουν παρατάξεις ανθρώπων που πυροβολούν ο ένας τον άλλο με λέξεις. Αν υπήρχαν λέξεις από βιτριόλι θα ήταν περιζήτητες.

Εκλογές μου μυρίζουν, σκέφθηκα.

Αλλά και πάλι ο Πρωθυπουργός διαβεβαιώνει: “εκλογές στο τέλος της τετραετίας”.

Πάντα βέβαια η πολιτική στην Ελλάδα δεν φορούσε γάντια (εκτός κι αν ήταν του μποξ). Αλλά αυτό που συμβαίνει τώρα, μεταξύ παρατάξεων, νεολαιών, γκρουπούσκουλων, κλπ., είναι  μοναδικό. Διαβάζω στα περίπτερα τους τίτλους των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων και με καταλαμβάνει ναυτία. Σύμφωνοι, στην Ελλάδα υπήρχε πάντα πολιτική οξύτητα (αρκεί να διαβάσετε σήμερα τι έσερναν τότε στον Ελευθέριο Βενιζέλο - και θα φρίξετε).

Διαβάζω ένα άρθρο μιας σοφής γυναίκας, Τόσο σοφής που όταν κατάφερε να στήσει ένα σωστό σύστημα για την ανώτατη παιδεία, τρεις (ή και τέσσερεις) διάδοχες κυβερνήσεις ασχολήθηκαν συστηματικά για να το εξαρθρώσουν. Και φυσικά τελικά το κατόρθωσαν.

Και μόνον ο τίτλος του άρθρου, μου φέρνει ρίγος: «Παιδεία: η διαρκής άρνηση του μέλλοντος». (Άννα Διαμαντοπούλου: ΝΕΑ, (16-17 Ιουλίου) σελ 42.

Ναι – ναι, αυτό είναι: όποιος πολεμάει την παιδεία υπονομεύει το μέλλον της χώρας. Πώς την πολεμάει; Αδιάφορο. Με καταλήψεις. Με άρνηση της αξιολόγησης. Με συλλαλητήρια. Με αρνήσεις στην συμμετοχή μας στα Pisa.   Εκεί όπου αποκαλύπτεται ότι οι περισσότεροι Έλληνες μαθητές υστερούν στην κατανόηση κειμένου.

Ξέρετε τι είναι αυτοί οι μαθητές; Θα το γράψω με μία λέξη – αλλά με κεφαλαία γράμματα. ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΙ. Δεν καταλαβαίνουν τι διαβάζουν! Είναι συγκλονιστικό! Και αντί να παραιτηθούν οι δάσκαλοί τους, κατεβαίνουν σε απεργία!

Υπερηφανευόμαστε που με επικεφαλής τον υπουργό Πιερακάκη (ευτυχώς που υπήρξε και αυτός!) καταφέραμε να ψηφιοποιήσουμε μερικά κρατικά έγγραφα.

Αλλά για κάθε έγγραφο που ψηφιοποιούμε υπάρχουν δέκα ή και εκατό που δεν κατάλαβαν τίποτα. Σπουδαία η ψηφιακή υπογραφή αλλά τα ΚΕΠΑ δεν την δέχονται. Πρέπει (όπως παλιά) να πας αυτοπροσώπως να προσκυνήσεις την κυρία Γραφειοκρατία.

Και μέσα σε όλη την βαβούρα ατέλειωτοι καυγάδες για την παρουσία κάποιας Αστυνομίας στο χώρο του ακαδημαϊκού ασύλου, για ανέγερση μιας Βιβλιοθήκης εντός του πανεπιστημίου (ενώ ο χώρος έχει ένδοξη παράδοση καταλήψεων και ολονύχτιων πάρτι).

Παραμένω επίμονα στον χώρο της Ανώτατης Παιδείας, γιατί η μισή προκοπή του κράτους μας εξαρτάται από αυτήν. Αλλά και η άλλη μισή, εκείνη που δεν απονέμει πτυχία και διπλώματα, είναι πιθανόν να μας χρειάζεται ακόμα περισσότερο. Τεχνίτες και τεχνικούς, ειδικευμένους χειρώνακτες, μαστόρους και μαστορόπουλα χρειαζόμαστε. Αυτοί τώρα μας λείπουν πολύ περισσότερο.

Όμως, όταν εξετάζουμε πρόσφυγες που ζητούν την ελληνική υπηκοότητα, δεν τους ρωτάμε τι ξέρουν να κάνουν, αλλά τους βάζουμε ερωτήσεις-παγίδες από την αρχαία Ελληνική Ιστορία, που ούτε οι φιλόλογοι δεν μπορούν να απαντήσουν. Οπότε μόνο πέντε-δέκα περνάνε τις εξετάσεις κάθε χρόνο. Για να φτάσουμε στο 2050, όπου θα έχουμε μείνει οι μισοί..

Έτσι καταντήσαμε να έχουμε ήδη τόσους ανέργους όσες και κενές θέσεις εργασίας!  Οι επιχειρήσεις ζητούν προγραμματιστές και εμείς προσφέρουμε δικηγόρους ή αρχιτέκτονες. (Φτιάχνουμε νέα σχολή για άνεργους αρχιτέκτονες, στα Γιάννενα!)

Θα επαναλάβω την σοφή φράση της Άννας Διαμαντοπούλου: «Παιδεία: Η διαρκής άρνηση του μέλλοντος».

Κυριακή, Ιουλίου 17, 2022

Η Μύκονός μας οδηγεί!

Όπως θα είχαν ήδη πληροφορηθεί οι αναγνώστες της στήλης από τον υπέρτιτλο των τελευταίων εβδομάδων: «Ο Νίκος Δήμου κάνει χρήση της θερινής του αδείας».

Πού να ήξερα όταν τον έγραφα (Μία άδεια στην πενταετία!) πώς θα εξελισσόταν η άδεια και τι χρήση θα έκανα… Ο δαίμων των διακοπών με κυνηγάει ακόμα. Ας είναι!

Είχα χρόνια να πάω διακοπές, και χρειάστηκε να έρθουν μακρινά ανίψια από τη Νέα Ζηλανδία για να με ξεκουνήσουν.  Αν δεν ήταν οι 27 ώρες πτήση, θα προτιμούσα να τους συναντήσω εκεί, στην δεύτερη πατρίδα τους, που από τις φωτογραφίες, τα ντοκιμαντέρ (αλλά και τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» – που γυρίστηκε εκεί) δείχνει πανέμορφη χώρα.

Αλλά 27 ώρες πτήση, στην ηλικία μου, ισοδυναμεί με καταδίκη σε θάνατο δια θρομβώσεως. Οπότε, μια και το βουνό δεν πάει στον Μωάμεθ, ήρθαν αυτοί. Μία γλυκύτατη οικογένεια. Δύο ενήλικες 40 και 35 ετών και δύο παιδιά πέντε και οκτώ.

Εδώ πρέπει να πω ότι ζηλεύω πολύ τον ανιψιό, διότι έχει καταφέρει να κρατήσει την επαφή του με όλους τους παιδικούς και εφηβικούς φίλους του και παρόλο που η παρέα αυτή έχει σκορπίσει σε μήκη και πλάτη δυσθεώρητα, ακόμα και στην σφαίρα της υδρογείου, σχεδόν όλοι καταφέρνουν να συντονιστούν έτσι που να συναντούνται τα καλοκαίρια στο νησί όπου μεγάλωσαν. Αν μάλιστα συμβαίνουν και έκτακτα γεγονότα (γάμοι, γεννήσεις, κλπ) εκτάκτως πάλι συνέρχεται η παρέα. Πώς τώρα το πετυχαίνουν αυτό, να φεύγουν έστω και για μερικές ημέρες από την δουλειά τους (και οι περισσότεροι είναι υψηλόβαθμα στελέχη σε μεγάλες πολυεθνικές) με κάνουν και απορώ. Ο τελευταίος γάμος έγινε στην Αργεντινή – και ήρθαν όλοι!

Λοιπόν: Το νησί των παιδικών ονείρων και των εφηβικών περιπετειών ήταν η Τζια. Έτυχε μερικές οικογένειες να έχουν εκεί εξοχικά, άλλες νοίκιαζαν δωμάτια, οι μεν φιλοξενούσαν τους δε. Έτσι και φέτος.

Είχα χρόνια να πάω και είδα μεγάλη πρόοδο. Ειδικά στις τιμές. Η ξαπλώστρα, σε καλή σειρά στον Κούνδουρο κοστίζει 70 Ευρώ (με υποχρεωτική κατανάλωση).  Στα «Ξύλα» - η ωραιότερη παραλία χωρίς κανένα σέρβις – 25. (Πού θα μας πας Μύκονος; – θα σε πιάσουμε!). Το φαγητό έχει βελτιωθεί αισθητά. Υπάρχουν καλαίσθητα σπίτια για ενοικίαση – αλλά όχι φθηνά. Υπάρχει ακόμα πολύς χωματόδρομος στο εσωτερικό του νησιού που ταλαιπωρεί οδηγούς και αυτοκίνητα.

Το πρώτο κεφάλαιο των διακοπών λοιπόν ήταν Τζιά. Το δεύτερο, πολύ πιο φιλόδοξο και πιο εκτεταμένο ξεκινούσε από την Κεφαλονιά (μία εβδομάδα Φισκάρδο και περίχωρα) περνούσε απέναντι (Λευκάδα) όπου μας περίμενε νοικιασμένο ιστιοπλοϊκό για τρεις εβδομάδες περιήγηση στα νησιά (και τις μικρές, πανέμορφες νησίδες) του Ιονίου. Αυτό, βέβαια ήταν για τους νεότερους στους οποίους είχαν προστεθεί φίλοι, δόκιμοι ιστιοπλόοι.

Τα νησάκια γύρω στην Λευκάδα είναι ονειρικά. Αυτή θα ήταν η κορύφωση των διακοπών. Δυστυχώς γι αυτήν δε θα σας γράψω τίποτα. Και διότι συνεχίζεται ακόμα – ενώ για μένα δεν ξεκίνησε ποτέ. Την παραμονή της αναχώρησης για Κεφαλονιά έπαθα μία «δυναμική ίωση του ανωτέρου αναπνευστικού συστήματος» (όχι, δεν ήταν covid – όλα τα τεστ αρνητικά) κι έτσι… επανήλθα στην στήλη μου, βήχοντας…

Κάποιος κακός δαίμονας με κυνηγάει για τις διακοπές. Ξέρει πως δεν τις χωνεύω και προσπαθεί να με δικαιώσει… Κάτι ξέρω εγώ που τις αποφεύγω… Τουλάχιστον, αυτή τη φορά, μου επέτρεψε το ένα τρίτο…

Κυριακή, Ιουνίου 19, 2022

Μία άδεια σε πέντα χρόνια!

Ξανάρχισα την συνεργασία μου με το Βημα πριν πέντε χρόινα - το φθινόπωρο του 2017 (μετά από μία παύση 30 ετών). Συνέχισα χωρίς διακοπή μέρχι σήμερα. Αποφάσισα να ζητήσω άδεια. Η στήλη (στο blog) και την εφήμερίδα θα επανέλθει στο τέλος Ιουλίου. Καλό καλοκαίρι σε όλους μας!

Σάββατο, Ιουνίου 11, 2022

1005 Blogs

Ο Blogger (είναι εκείνη η εφαρμογή της Google όπου ανεβάζουμε τα Blogs) ήδη εδώ και τέσσερεις εβδομάδες μου είχε επισημάνει ότι έγραφα το χιλιοστό μου κείμενο.

Χίλια blogs! Αυτό λοιπόν είναι το χιλιοστό πέμπτο. Σύνολο με όλα τα άλλα; Καλό θα είναι να μην αρχίσω τις προσθέσεις. Στην Lifo έγραφα επί επτά χρόνια ένα κείμενο την εβδομάδα. 52Χ7 μας κάνει 364. Στο «Επίκαιρα», στο παλιό ΒΗΜΑ, στους 4Τ, στο RAM, στο Protagon, πόσα; Έγραφα κάποτε και στο Status, στην Καθημερινή (δύο ξεχωριστές χρονιές) στο Έθνος άλλες δύο. Κουράστηκα να μετράω. Και το blog, από το 2005, συνέχεια. Μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια συγχωνεύθηκε με το «Βήμα».

Κουράστηκα να γράφω. Αν ήμουν επαγγελματίας δημοσιογράφος, μέλος της ΕΣΗΕΑ (δεν έγινα δεκτός όταν έκανα αίτηση, γιατί ήμουν ήδη 41 ετών – ένα χρόνο μεγαλύτερος από το όριο – και οι δημοσιεύσεις μου πριν, δεν μετρούσαν) θα είχα πάρει σύνταξη από καιρό.

Γιατί, μπορεί να ρωτήσει κάποιος, τόσες αλλαγές σε τίτλους και εργοδότες; Πολύ απλό. Στην σταδιοδρομία μου κατάφερα να γίνω πρωταθλητής παραιτήσεων. Αν διαβάσετε την αυτοβιογραφία μου («Οι Δρόμοι μου») θα μετρήσετε 11. Δεν έκανα καμία παραχώρηση. Έγραφα πάντα αυτά που σκεπτόμουν. Ή έφευγα.

Το χαριτωμένο συμβάν στην ζωή μου ήταν οι διευθυντές εφημερίδων που με παρακαλούσαν να συνεργαστώ μαζί τους ακριβώς λόγω της ιδιότητάς μου να κολυμπάω αντίθετα στο ρεύμα και να σοκάρω τους αναγνώστες. «Θέλω να τους ταράξεις και να τους ξυπνήσεις» μου έλεγε, μακαρίτης τώρα, διευθυντής. Όταν όμως έγινε αυτό, έγραψε ο ίδιος ένα σχεδόν ολοσέλιδο κείμενο …εναντίον μου, εξαναγκάζοντάς  με σε άλλη μία παραίτηση. Μοναδικό: διευθυντής εναντίον του αρθρογράφου του! Και να σκεφθεί κανείς ότι είχε λάβει την συνεργασία μου μία εβδομάδα πριν. Είχε όλο τον χρόνο να μου δηλώσει την διαφωνία του. Αλλά, από ότι έμαθα μετά, ο ίδιος συμφωνούσε απόλυτα μαζί μου. Επενέβη όμως η πολύ συντηρητική ιδιοκτησία και τον υποχρέωσε να πράξει ότι έπραξε.

Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι οι τηλεοπτικές μου εκπομπές («Διάλογοι» 1987 και «Περιπέτειες ιδεών» 1993) «κόπηκαν» και οι δύο από την κρατική τηλεόραση η μία επί ΠΑΣΟΚ και η δεύτερη επί Ν.Δ. Δεν με απέλυσαν. Αλλά ξαφνικά άλλαξαν τους όρους (και τις ώρες), έτσι που πάλι αναγκάστηκα να παραιτηθώ. (Μον(ότονο). Σήμερα βέβαια θεωρούνται «κλασικές» και προβάλλονται από τα αρχεία της ΕΡΤ. Οι άνθρωποι που είχαν εμφανιστεί σε αυτές τις εκπομπές δεν είχαν ξαναβγεί στην τηλεόραση - ούτε βγήκαν μετά.

Φέτος πάντως σκέπτομαι να κάνω κάτι πρωτότυπο. Να πάω διακοπές.  Σαράντα χρόνια τις δικαιούμαι. Βέβαια και πριν τις έπαιρνα, αλλά η στήλη συνεχιζόταν. Είχαν έρθει πια τα χρόνια του Ιντερνέτ και έγραφα από παντού – την πλαζ ή το βουνό. (Πιθανόν το ίδιο να γίνει και τώρα).

Αν κάποιος νοσταλγήσει να διαβάσει κείμενά μου στην απουσία μου, δεν έχει παρά να επισκεφθεί το δικτυακό μου σπίτι: www.ndimou.gr. Εκεί θα βρει και blogs και χρονογραφήματα, και επιφυλλίδες – ακόμα και 4 ολόκληρα βιβλία. Από τα 68 μου που έχουν κυκλοφορήσει.

Και πάντα κάποιο βιβλιοπωλείο θα έχει ένα τουλάχιστον βιβλίο μου. Π. χ. την «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» που έχει ανατυπωθεί 40 φορές και μεταφραστεί σε 10 γλώσσες. Η το αγαπημένο μου «Βιβλίο των Γάτων».

Πριν αποχαιρετήσω οριστικά (:) τον κόσμο των βιβλίων, έγραψα και το τελευταίο μου, δοξάζοντας τον έρωτα, που με συνοδεύει ολόκληρη ζωή. Θα κυκλοφορήσει μέσα στον Ιούνιο. Είναι πολύ μικρό – μην τρομάζετε.

Διαβάζεται σε ένα απόγευμα – αλλά περιλαμβάνει βίον ανθόσπαρτον.

Κυριακή, Ιουνίου 05, 2022

Το ετήσιον άγχος με τις διακοπές


Ήρθε λοιπόν ο Ιούνιος και το μέγα πρόβλημα κάθε οικογένειας (αλλά και πολλών μοναχικών ανθρώπων) είναι οι διακοπές.

Τώρα δεν έχουμε ούτε πανδημία (ξου-ξου, ξορκισμένη να είναι!) ούτε άλλο λόγο να μην πάμε.

Αμέσως όμως εμφανίζονται άλλοι λόγοι:

α) Ο Ερντογάν (κάτι έχει αυτός εναντίον των διακοπών μας γιατί συνήθως θυμάται την «Γαλάζια Πατρίδα και άλλα παραμύθια», στις αρχές Ιουνίου.

β) ο πληθωρισμός (φέτος είναι άγριος…)

γ) ο τουρισμός (των ξένων – αλλά και των δικών μας) που κλείνει τις θέσεις και ανεβάζει τις τιμές.

Ξαφνικά διαπιστώνεις ότι στα δέκα μέρη που είχες καταγράψει στον κατάλογό σου και τα δέκα είναι ήδη κλεισμένα.

Που να πας τώρα; Στην τύχη;

Προσωπικά γράφω αυτό το κείμενο από καθήκον. Κάθε αξιοπρεπής χρονογράφος στις αρχές Ιουνίου πρέπει να θίξει αυτό το θέμα. Είναι στα καθήκοντά του όπως οι εθνικές εορτές, επέτειοι, κλπ.

Ποσώς με ενδιαφέρει προσωπικά αυτό το πρόβλημα. Εδώ και χρόνια δεν πάω διακοπές (δηλαδή τις κλασικές) και άρα δεν με απασχολεί.

Ξέρω όμως πως απασχολεί τους αναγνώστες.

Προσωπικά τις ωραιότερες διακοπές μου τις έκανα πριν πολλά χρόνια και αν θέλετε μία ωραία συνταγή – σας την δίνω.

Τίτλος: «Διακοπές, χωρίς πρόγραμμα, στην Ευρώπη με αυτοκίνητο».

Ξεκινάς ένα βράδυ από την Πάτρα και περνάς απέναντι. Μπρίντιζι ή Ανκόνα. Και μετά «αλητεύεις». Αρχίζεις την εξερεύνηση της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Αυστρίας και όποιας άλλης χώρας βρεθεί στο δρόμο σου. Έφτασα μέχρι Αγγλίας, Δανίας, Φινλανδίας, Ισπανίας. Αποφεύγεις τις μεγάλες πόλεις (εκτός αν υπάρχει λόγος). Έξω από αυτές θα βρεις πάντα ένα μικρό πανδοχείο ή ξενοδοχείο σε ωραίο τοπίο που θα σου δώσει ένα συμπαθητικό και φτηνό δωμάτιο. Εξερευνάς την γύρω περιοχή, είτε είναι οι Δολομίτες, είτε η Προβηγκία. Συναντάς συνήθως συμπαθητικούς και εξυπηρετικούς ανθρώπους που σε βοηθάνε στην εξερεύνησή σου. Μερικοί από αυτούς μπορεί αργότερα να γίνουν φίλοι σου.

Αυτές τις διακοπές έκανα επί δέκα χρόνια – μετά το 1968. Ήταν και ένας τρόπος να αναπνέεις καθαρό αέρα και όχι τον μολυσμένο της δικτατορίας. Κάθε Ιούλιο έκλεινα την εταιρία για ένα μήνα (αυτό θέλει καλό προγραμματισμό) και χανόμουν στην Ευρώπη.

Προϋποθέσεις για να πετύχουν οι διακοπές αυτού του τύπου. Α) γνώσεις ξένων γλωσσών, έστω μία – δηλαδή Αγγλικά. Β) Προμήθεια ενός ταξιδιωτικού οδηγού που θα εξηγούσε τα ενδιαφέροντα και αξιοθέατα της περιοχής (έχω ακόμα ένα ολόκληρο ράφι βιβλιοθήκης γεμάτο με οδηγούς Michelin – είναι οι καλύτεροι και κυκλοφορούν ανανεωμένοι κάθε τόσο σε διάφορες γλώσσες). Συνιστώ η ανάγνωση να αρχίζει μερικές εβδομάδες πριν – και όχι να τον φυλλομετρούμε μόλις φτάσουμε μπροστά στο αξιοθέατο. Άλλωστε οι οδηγοί αυτοί στην αρχή τους έχουν μία σύντομη ιστορία της περιοχής και πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία για να καταλάβεις τις συνήθειες και τα ήθη του τόπου.

Από εκεί και πέρα η γοητεία μιας τέτοιας περιήγησης είναι οι εκπλήξεις και οι ανατροπές. Γι΄ αλλού ξεκινάς και αλλού φτάνεις. Μόλις ένιωθα πως είχαμε χαθεί φώναζα δυνατά: «Περιπέτεια! Περιήγηση!» Και ξεκινούσαμε να βρούμε το πρωτότυπο, το διαφορετικό και το παράξενο.

Μία δεκαετία περίπου κράτησαν αυτού του είδους οι διακοπές μου. Και άφησαν μεγάλο πλούτο στην καρδιά μου. Έτσι  ανακάλυψα τα σοκάκια του Σόχο στο Λονδίνο,  την υπέροχη Βρετάνη, τα παλαιοπωλεία στα γεφύρια του Άρνο, στην Φλωρεντία, το Δάσος του Μέλαινος Δρυμού, την Αλάμπρα και εκατό άλλα πράγματα που ο συνήθης τουρίστας δεν τα υποψιάζεται καν. Τι άλλο;

Αν προσθέσουμε και τα δεκάδες ταξίδια που έκανα τον καιρό που έγραφα στους 4Τροχούς για να οδηγήσω νέα μοντέλα αυτοκινήτων και να γράψω γι αυτά στο περιοδικό. Κρατούσαν συνήθως 4-5 μέρες, με έξοδα της εταιρίας και ήταν μικρές διακοπές.

Και τώρα μου προτείνετε, να πάω να βολευτώ σε μία ξαπλώστρα, να κοιτάω την θάλασσα και τα παλληκάρια που παίζουνε ρακέτες. Ε! δεν μου λέει τίποτα! Για εξερευνήσεις και περιπέτειες δεν έχω πια δυνάμεις. Κανένα κυκλαδονήσι – ίσως… 

Κυριακή, Μαΐου 29, 2022

Το παράπονο του ταλαίπωρου διαχειριστή

Τελικά μόνο την φύση μπορείς να εμπιστεύεσαι σε αυτή τη χώρα – κι αυτή, όχι πάντα. Δεν θα ξεχάσω τον φετινό  Μάρτιο. Η θερμοκρασία στο υπνοδωμάτιο σπάνια περνούσε τους 16 βαθμούς ενώ, τόσα χρόνια, κυμαινόταν από 18 σε 20. Οι μισοί κάτοικοι της πολυκατοικίας είχαν επαναστατήσει (ιδιαίτερα οι ηλικίες άνω των 60). Μέχρι που τους ήρθε ο πρώτος «πολεμικός» λογαριασμός και επιτέλους κατάλαβαν στην πράξη όσα διάβαζαν  μέχρι τότε στις εφημερίδες.

Ξαφνικά θυμήθηκαν την εποχή πριν το αέριο, που οι λογαριασμοί κοινοχρήστων ήταν διπλάσιοι.

Όμως, εκεί που ανακουφιστήκαμε, ήρθε ο πόλεμος… Και τα τιμωρητικά μέτρα εναντίον της Ρωσίας που – προς το παρόν – τιμώρησαν …εμάς.

Θυμάμαι μία φορά που ένας πελάτης μου (ήμουν ακόμα στην διαφήμιση) μου ζήτησε να του βρω έναν υπάλληλο για σημαντική θέση εξωτερικών πληρωμών στο λογιστήριο. Έπρεπε να μπορεί να συμβιβάσει δύσκολα ποσά. Στα βιογραφικά που έφτασαν στα χέρια μου ξεχώρισα ένα. Ο υποψήφιος είχε κάνει καλές σπουδές και είχε αρκετά προσόντα. Ανάμεσα σε αυτά είχε γράψει: «14 χρόνια διαχειριστής σε πολυκατοικία τριάντα διαμερισμάτων». Τον πρότεινα, προσελήφθη και ανεδείχθη σε «αστέρι» στις διαπραγματεύσεις.

Ελπίζω να τελειώσει σύντομα αυτός ο βάρβαρος πόλεμος (όλη η βαρβαρότητα από την πλευρά του αδικαιολόγητα επιτιθέμενου) και να ομαλοποιηθεί η αγορά. Αλλιώς βλέπω τους διαχειριστές πολυκατοικιών να συνδικαλίζονται και να κηρύσσουν το επάγγελμά τους υπό διωγμόν. Θα μου πείτε ότι η διαχείριση πολυκατοικιών δεν είναι επάγγελμα. Πράγματι, δεν ήταν, μέχρι πρότινος. Ήταν μία πρόσθετη απασχόληση (αγγαρεία)  του πιο …ενδοτικού από τους ιδιοκτήτες. (Έλα βρε Γιάννη – καιρός να αναλάβεις κι εσύ!).

Αλλά με τις σημερινές συνθήκες κοντεύει να γίνει. Όπως έχει προβιβασθεί σε επαγγελματικό κλάδο και η διαχείριση των κοινοχρήστων. Κι αλίμονο σε όποιον την αναλάβει. Θα πρέπει να συμβιβάσει την γλισχρότατη σύνταξη της χήρας με τα υπερκέρδη του μεγαλέμπορου.

Ευτυχώς λοιπόν που η φύση θυμήθηκε πως το τέλος Μαΐου είναι αρχή καλοκαιριού και μας πέταξε κάτι τριαντάρια. Οι διαχειριστές ανακουφίστηκαν και ετοιμάστηκαν να πάνε διακοπές. Να χαλαρώσουν λιγάκι. Να κάνουν κανένα μπάνιο!

Αλίμονό τους. Τον πόλεμο δεν τον βλέπω να τελειώνει γρήγορα. Αυτοί οι Ουκρανοί αποδείχθηκαν πολύ σκληροτράχηλοι πολεμιστές. Μου θυμίζουν το δικό μας Αλβανικό Έπος. Η μικρή Ελλάδα εναντίον της μεγάλης και υπερεξοπλισμένης  Ιταλίας. Δικές μας η κάθε νίκη, η μία κατάκτηση μετά την άλλη. Κρίμα που ο Πούτιν είναι δισύλλαβος. Αλλιώς θα μπορούσαμε να τους δανείσουμε τα τραγούδια του 40. («Κορόιδο Μουσολίνι», κλπ.).

Άντε λοιπόν Ρωμιοί, διαχειριστές και διαχειριζόμενοι – απολαύστε «τα μπάνια του λαού». (Που’σαι Ανδρέα;). Το φθινόπωρο μας περιμένει. Τουλάχιστον, ας ευχηθούμε, ειρηνικό.

Κυριακή, Μαΐου 22, 2022

Αυτά τα άθλια social media

Και τι δεν ακούνε! Κυρίως το Facebook αλλά και το Twitter… Οχετοί, λύματα, βρισιές, κουτσομπολιό της γειτονιάς… Για χρόνια τα απέφευγα για να μην με πιάσει η μπόχα… Μέχρι που άρχισα να συμμετέχω και εγώ αντιγράφοντας το blog μου στο Facebook. Είχα κακοσυνηθίσει στον διάλογο και οι περισσότερες ελληνικές εφημερίδες δεν συνηθίζουν να δημοσιεύουν επιστολές και σχόλια αναγνωστών. (Γιατί άραγε; Οι ξένοι εκδότες θεωρούν την στήλη των επιστολών ύλη – και μάλιστα μεγάλου ενδιαφέροντος και αναγνωσιμότητας).

Μετά από μερικά χρόνια εμπειρίας, έχω αρχίσει να αλλάζω άποψη για τα «κοινωνικά δίκτυα». Φυσικά υπάρχει πολύ σκουπίδι ανάμεσα στις αράδες. Αλλά και πού δεν υπάρχει; Στην καθημερινότητα, στα άλλα έντυπα, στα άλλα βιβλία, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο. Η απλή συνταγή λέγεται ΕΠΙΛΟΓΗ. Αποφεύγεις τον ρύπο και περπατάς τους καθαρούς και ευχάριστους δρόμους. Ανάμεσα σε ασήμαντα κουτσομπολιά ή παράπονα, δημοσιεύονται αξιόλογα ποιήματα, δοκίμια, μεταφράσεις, σύντομα διηγήματα, ταξιδιωτικές περιγραφές… Εκτυλίσσονται διάλογοι σοβαροί με ουσιαστικά θέματα – υπάρχουν αντιπαραθέσεις απόψεων που αφορούν πολύ κόσμο.  

Το Twitter παρουσιάζει λιγότερο ενδιαφέρον για ένα συγγραφέα, αλλά μάλλον περισσότερο για έναν πολιτικό. Τα κείμενα είναι πιο σύντομα, οξύτερα και οι αντιπαραθέσεις πιο μαχητικές. Προσωπικά απλώς καταχωρώ εκεί την εμφάνιση του blog και σχεδόν ποτέ δε υπάρχουν σχόλια. Αντίθετα στο Facebook υπάρχουν πάντα σχόλια – που μερικές φορές απλώνονται και τα ακολουθούν μακροσκελείς διάλογοι.

Ως συνήθως, αυτοί που κατηγορούν και ψέγουν ένα από αυτά τα μέσα δικτύωσης δεν τα γνωρίζουν και μεταφέρουν εντυπώσεις τρίτων. Το ότι αυτά τα μέσα συνδέουν πια δισεκατομμύρια ανθρώπους μεταξύ τους (πράγμα που δεν θα πίστευε κανείς πριν μερικά χρόνια) το ότι σε περιπτώσεις πολέμων και διενέξεων κρατάνε τους ανθρώπους συνδεδεμένους και καλλιεργούν τον διάλογο, τους φαίνεται ασήμαντο. Κι όμως ένα ουσιαστικό μέρος της ηρωικής αντίστασης των Ουκρανών τροφοδοτήθηκε από αυτά τα μέσα.

Κι από εκεί και πέρα – τα πάντα. Παράπονα, εξομολογήσεις, αναμνήσεις, μνημόσυνα, πανηγυρισμοί, καυγάδες, συγκρούσεις, πολιτικές διενέξεις… Όλη η «Ανθρώπινη Κωμωδία» του Μπαλζάκ κυλάει μπροστά στον αναγνώστη. Υπάρχουν ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα, υπάρχουν σύλλογοι με επίκεντρο κάποιον σημαντικό (ή και όχι) άνθρωπο.

Τα πάντα μπορεί να σου συμβούν περιδιαβάζοντας τα «Κοινωνικά Μέσα» εκτός από ένα πράγμα – να πλήξεις. Όχι πως δεν υπάρχουν πληκτικά κείμενα και θέματα. Άφθονα. Απλώς μόλις αρχίσεις να πλήττεις πας παρακάτω.

Ως λόγιος, αισθάνομαι άβολα να υπερασπίζομαι τα Μέσα. Η σωστή στάση ενός μορφωμένου ανθρώπου είναι να τα προσπερνά με μία γκριμάτσα υπεροψίας. Ναι, ο κώδικας συμπεριφοράς αυτό απαιτεί. Αλλά ανάμεσα στην αριστοκρατία και τον λαϊκισμό, υπάρχουν εκατοντάδες αποχρώσεις. Έτσι, ανάμεσα σε βαρετές κοινοτοπίες, φυτρώνουν ξαφνικά ποιήματα του Σιώτη και του Κεφάλα και μεταφράσεις του Κουτσουρέλη…

Η πείρα μου έχει δείξει πως κάθε τι το απόλυτο, είναι λάθος. Νομίζω ότι αυτό ισχύει και με την απόλυτη απόρριψη και καταδίκη των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης.

Κυριακή, Μαΐου 15, 2022

100 (+4 +5) χρόνια «ΒΗΜΑ»

Στο σπίτι διαβάζαμε «Καθημερινή». Ο πατέρας την έφερνε, μέγας θαυμαστής του Γ.Α.Β. (Γεωργίου Αγγέλου Βλάχου). Αργότερα, που διάβασα τα άρθρα του εναντίον του Βενιζέλου (κατάφερε ακόμα και τον επικήδειο να τον κάνει υβριστικό) απόρησα. Αλλά μήπως ήταν το μόνο πράγμα στο οποίο διαφωνούσα με τον πατέρα;

Άρχισα να διαβάζω το «Βήμα» όταν γύρισα από την Γερμανία – μετά το 60. Και έγινε η εφημερίδα μου. Μου ταίριαζαν τα περισσότερα πράγματα και ιδιαίτερα τα χρονογραφήματα και οι επιφυλλίδες. (Τερζάκης, Δημαράς, Παπαδούκας και αργότερα Μαρωνίτης…)

Διάβαζα και τον «Οικονομικό Ταχυδρόμο». Εκεί δημοσιεύθηκε και η πρώτη κριτική για βιβλίο μου. Ήταν μία σειρά από κείμενα που είχα δημοσιεύσει στο περιοδικό «Δημοσιότης και Προβολή» όπου παρίστανα τον αρχαίο «ευφημιστή» Νικόδημο (ο οποίος θεωρούσε πως αυτός που προβάλει προϊόντα έπρεπε να ονομάζεται ΕΥφημιστής και όχι ΔΙΑφημιστής μια και μιλούσε υπερθετικά για τα προϊόντα. Νέο επάγγελμα τότε και ο Σωκράτης με διαλόγους προσπαθούσε να βρει άκρη με τον Νικόδημο. Τίτλος: «Νικοδήμου Άπαντα τα Σωζόμενα». Οι διάλογοι ήταν σε άψογο Σωκρατικό ύφος – μέχρι που μερικοί σοβαροί φιλόλογοι άρχισαν να ψάχνονται.

Είχα στείλει μερικά αντίτυπα σε οικονομικά έντυπα. Και ξαφνικά βλέπω στον Ο. Τ. μία κριτική με την υπογραφή Γιάννης Μαρίνος! Θυμάμαι δύο αράδες:  «Μου είπαν πως ο Νίκος Δήμου είναι νέος ανερχόμενος διαφημιστής. Εγώ, διαβάζοντας το βιβλίο του, βρήκα ότι είναι πολύ καλός συγγραφέας».

Αυτά συνέβησαν το 1980. Εγώ είχα ήδη μία στήλη στο περιοδικό «Επίκαιρα» που έβγαζε ο Γιάννης Πουρνάρας. Όταν κάποια στιγμή αναγκάστηκα να παραιτηθώ (η πρώτη από τις 11 παραιτήσεις μου) διότι δεν συμφωνούσα με τις αντιρρήσεις της Ιεράς Συνόδου για τον Πολιτικό Γάμο και άλλα θεοτικά, ο Γιάννης Μαρίνος  (με τον οποίο είχα γνωριστεί εντωμεταξύ) με σύστησε στον Σταύρο Ψυχάρη. Πέρασε μία κενή εποχή (ήταν τότε που ο Χρήστος Λαμπράκης αποπειράθηκε να κάνει το Βήμα βραδινή εφημερίδα) και όταν βρέθηκε ο τελικός ρυθμός έκδοσης, από το 83 μέχρι το 87 έγραφα στην αρχή στο καθημερινό φύλλο και μετά στο Κυριακάτικο – στην αρχή χρονογράφημα και μετά άρθρο.

Ήταν η καλύτερη εποχή μου στο Βήμα. Χωρίς να ζητήσω εγώ τίποτα, κάθε τόσο ανέβαινε η αμοιβή μου. Μερικά φύλλα χτύπησαν ρεκόρ (π. χ. «Ο Μπούφος). Μερικές επιλογές άρθρων εκδόθηκαν σε βιβλία, με επιτυχία. Μέχρι που ενοχλήθηκε η τότε διεύθυνση και εξαναγκάστηκα στην επόμενη παραίτησή μου. 

Πέρασαν 30 χρόνια: από τον Σεπτέμβριο 87 μέχρι τον Σεπτέμβριο 2017. Ξαφνικά άλλαξαν τα πάντα στον ΔΟΛ και μέσα στην αλλαγή κάποιοι θυμήθηκαν παλαιούς συνεργάτες. Έτσι με χαρά ξαναβρήκα την παλιά μου στήλη. Μια και από το 2005 είχα ξεκινήσει ένα blog το οποίο στις καλές του στιγμές μάζευε χιλιάδες σχόλια κάθε μέρα (αριθμοί και δείγματα υπάρχουν στο ndimou.gr) αποφάσισα να συγχωνεύσω στήλη και blog.

Αγαπώ το «Βήμα» γιατί εδώ βρήκα και ξαναβρήκα ένα χώρο όπου μπορούσα να εκφραστώ ελεύθερα (άλλωστε, μετά το «Βήμα» ακολούθησαν είκοσι χρόνια ελεύθερου Διαδικτύου). Ο λόγος που παραιτήθηκα ήταν εντελώς προσωπικός. Μία ολόκληρη νύχτα τον συζητούσαμε με τον παλαιό πια φίλο Χρήστο Λαμπράκη και λυπάμαι που δεν πρόφτασα να του πω, ότι τελικά είχε δίκιο.

Λίγο καιρό αφού έφυγα με σταμάτησε στον δρόμο ένας σοβαρός κύριος: «Ο Νίκος Δήμου;» «Μάλιστα». «Συγγνώμη – αλλά γιατί φύγατε από το Βήμα;» «Προσωπικό θέμα». Με κοίταξε: «Πέστε μου, γράφετε για σας ή για μας – τους αναγνώστες;»

Ήταν λοιπόν ευκαιρία να επιστρέψω. Το blog έγινε το όχημα.  Στέλνεται στην εφημερίδα τρεις μέρες πριν, αλλά δημοσιεύεται Κυριακή πρωί και στην διεύθυνσή του (doncat.blogspot.com). Χωρίς να επιβαρύνει τον προϋπολογισμό της Alter ego.Τα blog είναι πάντα δωρεάν.

Κυριακή, Μαΐου 08, 2022

Ρέκβιεμ για 4 αδέσποτα

Ζούσαμε ήδη αρκετά χρόνια σε αυτό το σπίτι. Ισόγειο, έβλεπε από τρεις μεριές σε ένα μεγάλο κήπο που περιλάμβανε κι άλλο ένα συγκρότημα, αλλά τόσο μακριά, που δεν βλεπόμαστε.

Εμείς είχαμε τις δικές μας «εσωτερικές» γάτες, πότε δύο, πότε τρεις. Σπάνια έβγαιναν στον κήπο, ήταν κλασικές σπιτόγατες. Κατά καιρούς εμφανιζόταν και κάποια αδέσποτη. Την ταΐζαμε βέβαια και έμενε λίγο ή και περισσότερο χρόνο. Δυστυχώς ο δρόμος που περνούσε έξω από το σπίτι είχε πάρα πολλή κίνηση με αποτέλεσμα να υπάρχουν θύματα που σπάνια τα βλέπαμε χτυπημένα αλλά η απουσία τους γινόταν αισθητή.

Ξαφνικά, πριν τέσσερα χρόνια, εμφανίστηκε μία αγέλη γάτων. Χρησιμοποιώ επίτηδες την λέξη «αγέλη» γιατί είναι οξύμωρη έκφραση. Είναι γνωστό ότι, αντίθετα με τους σκύλους, που αμέσως σχηματίζουν αγέλες με αρχηγό και ιεραρχία, οι γάτες δεν το κάνουν ποτέ. Κι όμως αυτές το κάνανε. Πήγαιναν πάντα, όλες μαζί, είχαν αρχηγό (τον ονομάσαμε «Κανέλλο», λόγω χρώματος) στον οποίο είχαν αναθέσει να φωνάζει, προκειμένου να βγει το συσσίτιο.

Υπήρχαν και άλλα περίεργα πράγματα: ήταν όλες στειρωμένες. Στα τέσσερα χρόνια που παρεπιδημούσαν στον κήπο μας δεν είχαμε καμία εγκυμοσύνη, ούτε γέννηση. Ούτε την οξεία μυρωδιά που εκλύουν οι αρσενικοί, όταν «ψεκάζουν» για να οριοθετήσουν τον χώρο τους. Είχαν διατελέσει σαφώς σπιτόγατες, μπαίνανε άνετα μέσα στο σπίτι και δεν πάθαιναν πανικό όταν κάποιος έκλεινε το παράθυρο. Ο μόνος λόγος που δεν τις φιλοξενούσαμε όλες ήταν ο κανονισμός της πολυκατοικίας που προέβλεπε μέχρι δύο γάτες – και είχαμε ήδη μία.

Άλλος ένας ισόγειος γείτονας τάιζε. Αυτός, ένα νεαρός εργένης, εκτός από φαΐ παρείχε και ύπνο. Είχε στρώσει στην βεράντα του πατάκια, όπου κοιμόταν όποια έβρισκε πρώτη θέση.

Η μέρα ξεκινούσε με το άνοιγμα της πόρτας της κουζίνας. Αγώνας δρόμου ποια θα φτάσει πρώτη. Τάισμα με διάφορες γατοκονσέρβες – ενώ υπήρχαν πάντα και μόνιμα μπολ με ξηρά τροφή για όσους  πεινούσαν ενδιάμεσα. Μαζί με την τροφή παρεχόταν και χάδι – πάντοτε ευπρόσδεκτο. Πρωί, μεσημέρι, βράδυ, παρόντες. Την υπόλοιπη μέρα τους χάναμε. Μάλλον στον κήπο.

Περιττό να πω ότι είχαν εξαφανιστεί τα ποντίκια και οι αρουραίοι – βρίσκαμε κατά καιρούς υπολείμματα. Αυτή ήταν και η «επίσημη» δικαιολογία για την παρουσία τους.

Κοίταγα τα «αδεσποτάκια» μας και τα χαιρόμουνα. Ήμερα, ευγενικά και χαδιάρικα. Πως καταλάβαινα τους Ουκρανούς πρόσφυγες, που μαζί με τις βαλίτσες και τους μπόγους ρούχων, κρατούσαν και ένα καλαθάκι με ένα ζωάκι συντροφιάς. Τα παίρναν μαζί τους – ήταν μέλη της οικογένειας!

Ξαφνικά κάποιο πρωί άνοιξε η πόρτα της κουζίνας και δεν εμφανίστηκε κανείς. Κανείς! Αργότερα πέρασαν από εκεί ένα δύο κακόμοιρα αδέσποτα, που ζούσαν από τα αποφάγια των τεσσάρων. Δέκα πέντε ημέρες τώρα, μόνον αυτοί μας έχουν μείνει.

Νιώθουμε ορφάνια. Τί έγιναν ο Κανέλλος, η Πραλίνα, η Νίνα, και το Νάχι; Πάντα μαζί, με πεντακάθαρη τη γούνα τους, διακριτική την παρουσία τους, τρυφερή την φιλία τους. Τα άλλα μας παιδιά…                       

(Στους στύλους του ηλεκτρικού: «Προσοχή! Φόλες!» Τις κατάρες τις φυλάω μέσα μου…)

Σάββατο, Απριλίου 30, 2022

Ο πολύτιμος φίλος


Πόσους φίλους είχα στη ζωή μου; Ούτε δέκα. Σας φαίνονται λίγοι;

Την πραγματική σημασία της λέξης «φίλος» μου την έμαθε ένας Γερμανός καθηγητής μου στο Μόναχο. Εγώ, με τον συνήθη ελληνικό πληθωριστικό ενθουσιασμό, του έλεγα ότι «χθες βγήκα με πέντε φίλους», «προχθές ήμουν παρέα με επτά» και ούτω καθεξής...

Πόσους φίλους έχεις; με ρώτησε ο καθηγητής.

Ου! Είπα εγώ, δεκάδες – για  να μην πω παραπάνω.

Εννοείς γνωστούς, είπε ο Γερμανός. Φίλους, αν είσαι τυχερός στη ζωή σου, μπορεί να αποκτήσεις πέντε – αλλά συνήθως είναι λιγότεροι.

Κατάλαβα πως είχε δίκιο. Και η ζωή μου το επιβεβαίωσε.

Ναι υπήρξαν ο Άγγελος (ο πρώτος, που έφυγε νωρίς), ο Μιχάλης (επίσης) ο Γιώργος (που έφυγε προχθές), ο Νάσος, ο Αλέξανδρος… Ήδη ψάχνω να βρω τον έκτο.

Ο Γιώργος, που έφυγε προχθές, λεγόταν Κατηφόρης. Πολλοί από τους αναγνώστες μου ξέρουν για ποιόν μιλάω. Είμαστε συμμαθητές στο Κολλέγιο. Στενοί φίλοι από την αρχή, αλλά από τη μέση του γυμνασίου  γίναμε μαζί φίλοι και αντίπαλοι.

Αιτία: η πολιτική. Ο Γιώργος ήταν γιός του κομμουνιστή συγγραφέα Νίκου Κατηφόρη (κρίμα που έχει λησμονηθεί – ήταν πολύ αξιόλογος). Είχε διαποτίσει τον γιό του με την κομμουνιστική ιδεολογία – τόσο που τον πείραζα: «Βρε Γιώργο, δεν είσαι άνθρωπος. Είσαι κομμουνιστικό ρομπότ». Για κάθε θέμα, για κάθε περίπτωση είχε έτοιμο ένα τσιτάτο του Λένιν, του Στάλιν ή του Πλεχάνωφ.

Μιλάμε για το 1950, την εποχή που ακόμα ζούσαμε την ατμόσφαιρα και τις συνέπειες του εμφύλιου. Το Κολλέγιο, σχολείο Ελληνοαμερικανικό, ήταν περιέργως εντελώς ελεύθερο. Πολλοί καθηγητές ήταν αριστεροί, που είχαν όλα τα προσόντα για να διδάξουν σε Πανεπιστήμιο, αλλά λόγω «φρονημάτων» δεν μπορούσαν να προσληφθούν ούτε σε Δημόσιο σχολείο. Μαζί με τους εξαίρετους Αμερικανούς επισκέπτες (τα περισσότερα μαθήματα γίνονταν στα Αγγλικά με βάση κολεγιακά συγγράμματα) είχαμε ένα σπουδαίο επιτελείο διδασκόντων πανεπιστημιακού επιπέδου.

Στην συμπαγή κομμουνιστική διδαχή του Κατηφόρη, εγώ είχα αντιπαραθέσει τον άκρατο φιλελευθερισμό μου. (Όχι βέβαια την ιδεολογία του δικού μου πατέρα, που ήταν κατά τον Γιώργο «μοναρχοφασίστας»). Για να τον αντικρούσω μάλιστα είχα προμηθευτεί τα περισσότερα συγγράμματα των γκουρού του «Διαλεκτικού Υλισμού» που κυκλοφορούσαν στις Γαλλικές Editions Sociales). Στα Ελληνικά ελάχιστα υπήρχαν και γεμάτα λάθη.

Οι αντιπαραθέσεις μας κρατούσαν ώρες ολόκληρες, είτε σε κενούς χρόνους του σχολείου, είτε στο σπίτι του ενός ή του άλλου. (Υποτίθεται ότι κάναμε πάρτι. Θυμάμαι ότι έμενε στην οδό Σιβρισαρίου). Είχαμε και αρκετούς ακροατές από μικρότερες συνήθως τάξεις, που αργότερα έγιναν διαπρεπή κομματικά στελέχη.

Αυτό που έχει τεράστια σημασία είναι ότι παρ’ όλες τις αντιθέσεις μας, υπήρχε απόλυτος σεβασμός μεταξύ μας. Για να μην πω ότι μέσα στον καυγά η φιλία μας δυνάμωνε και χαλυβδωνόταν.

Ήρθε ο καιρός που έληξαν οριστικά τα μαθήματα και φτάσαμε στην αποφοίτηση. Εγώ κέρδισα τον κορυφαίο τίτλο, του Valedictorian, αλλά όπως είχαμε συμφωνήσει αργότερα μπορεί να τον έχασε ο Γιώργος λόγω ιδεολογίας. Τουλάχιστον θα μπορούσαν να του έχουν δώσει τον δεύτερο τίτλο: Salutatorian. Κατά τη γνώμη μου ήμασταν ισοδύναμοι ως μαθητές.

Εγώ έφυγα για Γερμανία (Φιλοσοφία στο Μόναχο) ο Γιώργος έμεινε εδώ και δραστηριοποιήθηκε πολιτικά. Πότε-πότε, κοινοί φίλοι μου έστελναν το κύριο άρθρο της «Αυγής» με την υπογραφή του.

Ξανασυναντηθήκαμε στην Αγγλία, όταν ο Γιώργος σπούδαζε στο London School of Economics, του οποίου έγινε αργότερα καθηγητής. Μετά στην Ελλάδα (σύμβουλος του Ανδρέα Παπανδρέου και ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ). Και αργότερα στο εξοχικό σπίτι του στη Χαμολιά, κοντά την Βραυρώνα. Φυσικά είχε αλλάξει απόψεις. Για καιρό ανταλλάσσαμε και βιβλία. Στις 10-11-85, αρθρογράφος και τότε στο «Βήμα», του έγραψα ένα «Γράμμα σε έναν αριστερό φίλο» που συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο μου «Μετά τον Μαρξ».

Όλα αυτά τα χρόνια – το γράφω με συγκίνηση – κυριαρχούσε μεταξύ μας αγάπη και σεβασμός. Ήταν ένας ωραίος άνθρωπος. Λυπάμαι που ο Κορωνοϊός δε με άφησε να τον αποχαιρετίσω στην κηδεία του.

Σάββατο, Απριλίου 23, 2022

Η Ανάσταση του Κυρίου, η Επανάσταση των Ελλήνων και ένας Θάνατ

Το «Χριστός Ανέστη» σας το είπαν σίγουρα πολλοί από χθες το βράδυ. Είθισται να γίνεται αυτό κάθε Πάσχα. (Την δική μας ανάσταση μας την υπόσχονται συνεχώς, αλλά την περιμένουμε ακόμα).

Όμως πέρυσι όλη την χρονιά γιορτάσαμε τα διακόσια χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Πολλά ειπώθηκαν και γράφτηκαν αλλά νομίζω πως ξεχάσαμε  τον Αρχηγό της και το πρώτο και επιφανέστερό της θύμα. Τον Αλέξανδρο Υψηλάντη – και ολόκληρη την οικογένεια των Υψηλάντη που τα έδωσε όλα για τον Αγώνα. Αν ο Αλέξανδρος υπήρξε ο πρώτος αρχηγός της, ο Δημήτριος, ο νεότερος από τα αδέλφια, πολέμησε στην τελευταία και νικηφόρα μάχη του Αγώνα – την μάχη της Πέτρας – κλείνοντας τον κύκλο της προσφοράς.

Την απουσία των Υψηλάντη ήρθε φέτος να καλύψει μία εξαίσια έκδοση, η ωραιότερη από όσες κυκλοφόρησαν για το 21. Σε ένα μαύρο κουτί ντυμένο με πανί – στο κέντρο του μία φωτογραφία του Αλέξανδρου Υψηλάντη – περιέχεται ένα βιβλίο 441 σελίδων και βάρους σχεδόν 3 κιλών που περιέχει εκατοντάδες υπέροχες φωτογραφίες οι οποίες ζωντανεύουν όλο τον κόσμο όπου έζησαν οι ήρωές του. Η Μολδοβλαχία υπήρξε μία πατρίδα του Ελληνισμού. Από τους αρχαιότατους χρόνους στις όχθες του Δούναβη ζούσαν έλληνες. Έλληνες ήταν και αυτοί που έφεραν την αρχαία Ελληνική σκέψη και αργότερα τον Χριστιανισμό στην περιοχή.

Δημιουργός αυτού του βιβλίου είναι μία ήδη γνωστή και καταξιωμένη φωτογράφος, η κυρία Δήμητρα Στασινοπούλου, για την οποία η περιοχή αυτή είναι μία δεύτερη πατρίδα.

Αφού γύρισε την Ινδία, το Bhutan, την Νέα Καληδονία, την Κίνα, Παπούα Νέα Γουινέα, Burma και δεν ξέρω πόσες άλλες χώρες και τις αποτύπωσε σε υπέροχα βιβλία, τώρα επανήλθε στον τόπο της.

Δυστυχώς αυτό το βιβλίο δεν πωλείται. Είναι χορηγία μιας μεγάλης ρουμανικής φαρμακευτικής εταιρίας (Imedica S.A.) έχει τυπωθεί σε σχετικά περιορισμένο αριθμό αντιτύπων και δωρίζεται – ελπίζω στους σωστούς ανθρώπους. Οι υπόλοιποι όμως μπορούν να το δουν ολόκληρο δωρεάν στο Διαδίκτυο στην διεύθυνση:

https://www.yumpu.com/xx/embed/view/8ixCt2gDBa1opy3H

Πέρα από σπουδαία φωτογράφος η Δήμητρα Στασινοπούλου στο βιβλίο αυτό αποδεικνύεται και συγγραφέας. Παλιά μιλούσε μόνο με εικόνες. Τώρα τις σχολιάζει και πληροφορεί πολύ γλαφυρά.

Και ένας θάνατος.

Έφυγε αυτές τις μέρες ένας επιστήθιος φίλος με τον οποίο μας συνδέανε από το σχολείο 75  χρόνια διαλόγου …και ρήξης. Ένας πολύ αξιόλογος άνθρωπος που έφτασε να γίνει καθηγητής στο London School of Economics (το γνωστό LSE) σύμβουλος του Ανδρέα Παπανδρέου και Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Γι αυτόν θα γράψω την επόμενη Κυριακή.

Πρόκειται για τον Γιώργο Κατηφόρη. Δεν μπόρεσα να πάω στην κηδεία του, την Μεγάλη Δευτέρα, γιατί είμαι καθηλωμένος με Covid (ευτυχώς προς το παρόν ελαφράς μορφής) που τον έφεραν (άκουσον – άκουσον!) τα ανηψάκια μου από την Νέα Ζηλανδία!

Δυστυχώς πεθαίνουν συνεχώς άνθρωποι και ανάμεσά τους φίλοι αγαπημένοι που εκτός από την προσωπική σχέση τους μαζί μας, λείπουν και από την κοινωνία μας. Για τον Γιώργο  Κατηφόρη με τον οποίο είχαμε μία φιλία και ένα διάλογο που θα μπορούσε να κρατήσει μία αιωνιότητα, θα αφιερώσω ένα από τα προσεχή μου κείμενα στο μπλογκ. Είναι το ελάχιστο που μπορώ να κάνω. 

Κυριακή, Απριλίου 17, 2022

Ο «Αμλέτος» στην Σπιανάδα

Στο νου μου η λέξη παράδεισος σημαίνει ένα πράγμα: Πασχαλινή Κέρκυρα.

Φαντάζομαι τον παράδεισό μου, σαν παράδεισο των αισθήσεων. Και σ' όλο τον κόσμο, μόνο σ' έναν τόπο, μόνο μία στιγμή το χρόνο, φτάνουν όλες οι αισθήσεις ταυτόχρονα στην κορύφωσή τους.

Μεγάλο Σάββατο πρωί, ώρα εννέα, στη Σπιανάδα.

Η πρώτη ευτυχία έρχεται από την αίσθηση του χώρου. Τι ηδονή για την ψυχή, που έχει χάσει τα μέτρα της ανάμεσα στο συμπιεσμένο και στο απεριόριστο! Εδώ ο χώρος λειτουργεί, αναπνέει. Έχει την άνεση, το ρυθμό και τα όρια που περιμένεις. Αισθάνεσαι τοποθετημένος στις ανθρώπινες συντεταγμένες σου - στις σωστές σου αναλογίες. Τίποτα δε σε πιέζει, όλα γύρω σου σε στηρίζουν, σε πλαισιώνουν. Esplanade, Σπιανάδα. Εδώ η λέξη πλατεία, βρίσκει το πρώτο της νόημα.

Η δεύτερη ευτυχία είναι η όραση. Βλέπεις το κερκυραϊκό φως γλυκό, μελένιο, να χαϊδεύει τις προσόψεις των σπιτιών του Λιστόν. (Α! οι προσόψεις της Κέρκυρας: πίνακες τέχνης και φύσης - όπου τα χρώματα και η υγρασία παίζουν μόνο με τόνους και ημιτόνια). Βλέπεις τον καταγάλανο ουρανό (πάντα είναι γαλανός ο ουρανός το Μεγάλο Σάββατο στην Κέρκυρα - ο Άγιος φροντίζει γι' αυτό), μέσα από τα πορφυρά λουλούδια του δέντρου του Ιούδα. Σε λίγο θα δεις τα χρυσά, τα γαλάζια και τα κόκκινα της λιτανείας.

Πανηγύρι έχει η όσφρηση. Όλη η Κέρκυρα ένας κήπος. Ευωδιάζει τόσο έντονα, που ώρες - ώρες σε ζαλίζει. Πνοές-πνοές έρχονται σαν μικρά κύματα οι μυρωδιές - κάθε λουλούδι, κάθε δέντρο, κάθε πλαγιά και κάθε χωριό της Κέρκυρας σου στέλνει το δικό του μήνυμα.

Όλα όμως θα τα δέσει η ακοή, μόλις από μακριά ακουστούν οι ήχοι της μεγάλης λιτανείας. Το Μέγα Σάββατο οι Κερκυραίοι περπατάνε τον Άγιό τους. Με φιλαρμονικές και στολές. Με σεβασμό και έξαρση. Με μουσική.

Μουσική στην Κέρκυρα - που έχει περισσότερες φιλαρμονικές από κινηματογράφους. (Ένας ορισμός του πολιτισμού; Όταν οι ασκούντες την τέχνη ξεπερνάνε τους θεατές;) Δεν θα ξεχάσω ποτέ κάποιο πρώτο πρωινό ξύπνημα σ' ένα παλιό, πανύψηλο ξενοδοχείο της Σπιανάδας, όταν από κάθε παράθυρο ακουγόταν και άλλη μπάντα.

Στην Κέρκυρα η μουσική δεν είναι απλός ήχος. Γίνεται περιβάλλον. Γίνεται ζωή. Γίνεται - τελικά - οι ακροατές της. Το κοινό δεν είναι δέκτης αλλά τμήμα του έργου.

Κάποτε αυτό θα το πούνε "χάππενινγκ".

Υπάρχει ένα μουσικό κομμάτι που ακούγεται μόνο στην Κέρκυρα, μόνο στη λιτανεία. Ένα κομμάτι μελωδικό σαν τους κήπους της Κέρκυρας, λυπημένο σαν την εβδομάδα των Παθών, λυρικό σαν το ασημένιο φως των ελαιώνων, ρυθμικό σαν το κύμα της θάλασσας. Πένθιμο εμβατήριο από τον "Άμλετ". Οι Κερκυραίοι το λένε απλά "ο Αμλέτος".

Όταν λοιπόν ανυψωθεί ο Αμλέτος σαν λυγμός και σαν έκσταση πάνω από τις κοκκινόχρυσες στολές της Παλαιάς Φιλαρμονικής, η αίσθηση δεν αντέχεται. Η ζωή τεντώνει τόσο μέσα μου, που νομίζεις πως θα σπάσεις από ευτυχία. Σαν πόνος και σαν βάλσαμο ο Αμλέτος κυματίζει πάνω από την πλατεία κι εσύ γεύεσαι τον παράδεισο σ' αυτή τη Γη.

Δεκατρείς φορές έχω ακούσει τον Αμλέτο στη Σπιανάδα και κάθε φορά νομίζω πως η καρδιά μου θα σταματήσει (και ίσως εύχομαι να σταματήσει, έτσι!). Αψηφώ την εορταστική ταλαιπωρία, την τουριστική πολυκοσμία, τη βαρβαρότητα των ορεσίβιων (δίπλα στους Επτανήσιους, όλοι εμείς είμαστε αρκούδες). Ό,τι και να γίνεται γύρω, ο Άγιος και ο Αμλέτος νικάνε - και το θαύμα λειτουργεί κάθε Μεγάλο Σάββατο στη Σπιανάδα.

Κι αν τύχει να είμαι μακριά, όπου κι αν βρεθώ, όταν έρθει Μεγάλο Σάββατο τραγουδάω μέσα μου τον Αμλέτο. Κλείνω τα μάτια και για ένα δευτερόλεπτο το θαύμα συντελείται πάλι.

Ο παλιός Αμλέτος, ο σκοτεινός πρίγκιπας της αμφιθυμίας, πνίγηκε στο φως, τη μελωδία και τη μυρωδιά της άνοιξης. Αμφιβολία καμιά: "γλυκιά η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα".

Ο παράδεισός μου: Φως, ανθισμένη Σπιανάδα και η Παλαιά Φιλαρμονική να παίζει, να παίζει, να παίζει τον Αμλέτο!

(Δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 1981. Τώρα, όλες οι φιλαρμονικές, παίζουν τον «Αμλέτο».

Σάββατο, Απριλίου 09, 2022

Ευρώπη εναντίον Βαρβάρων

Ο πρώτος άνθρωπος που με αποκάλεσε «Ευρωπαίο» ήταν ένας καθηγητής, στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Παράλληλα με τα διδακτικά του καθήκοντα ήταν διευθυντής στην υπηρεσία ξένων φοιτητών του Πανεπιστημίου (Auslandstelle) όπου είχα εργαστεί και εγώ για λίγους μήνες (χαρτζιλίκι). Η δουλειά μας ήταν να βοηθάμε τους ξένους φοιτητές στα προβλήματά τους (καταλύματα, εγγραφές, κλπ).

Οι Έλληνες φοιτητές ήταν στην πρώτη γραμμή των προβληματικών. Τόσο που ο καθηγητής κάθε λίγο αναστέναζε: «Αχ! Αυτοί οι Έλληνες!».

Μια φορά του θύμισα διακριτικά: «Μα κι εγώ Έλληνας είμαι!». Η απάντησή του: «Α! όχι! Εσείς δεν είστε σαν κι αυτούς. Είστε Ευρωπαίος!»

Δεν είχε άδικο. Ένιωθα την Ευρώπη σαν την ευρύτερη πατρίδα μου και την Ελλάδα σαν τον ιδιαίτερο τόπο μου. Πώς λέει ένας Κρητικός: «Είμαι Έλληνας από την Κρήτη»;

Κι αυτό για να ξεχωρίζω από τους διάφορους συνάδελφους που ήταν Τούρκοι, Αιγύπτιοι, Ρώσοι αλλά και Έλληνες… που φοιτούσαν μεν σε Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια ή Πολυτεχνεία, αλλά αυτό δεν τους έκανε Ευρωπαίους.

Τι τους ξεχώριζε;

Πρώτα από όλα  η γλώσσα. Η γλώσσα διαμορφώνει την εθνικότητα. Οι περισσότεροι έφταναν εκεί χωρίς να έχουν μάθει τη γλώσσα. Προσπαθούσαν με δυσκολία να διαβάσουν τον κατάλογο των φαγητών στο εστιατόριο κι όταν δεν έβγαζαν άκρη, παραγγέλνανε πάντα το ίδιο φαγητό, για να είναι σίγουροι.

Πολλοί από αυτούς τους φοιτητές είτε παρατούσαν τις σπουδές τους γιατί ουδέποτε κατάφερναν να μάθουν τη γλώσσα – είτε, με θαυμαστό τρόπο κατάφερναν να αποφοιτήσουν χωρίς να μάθουν την γλώσσα. Αυτοί ήταν συνήθως του Πολυτεχνείου. Αποστήθιζαν μόνο τους τύπους και τις φόρμουλες της επιστήμης τους – αλλά δεν ήταν σε θέση να κάνουν μία συζήτηση για ένα «εξωσχολικό» θέμα: π.χ. πολιτικό ή οικονομικό.

Εκτός από τη γλώσσα μεγάλο ρόλο έπαιζε και η γενική τους σχέση με τον τόπο που ζούσαν. Δεν γνώριζαν την ιστορία της χώρας, δεν διάβαζαν τοπικές εφημερίδες, δεν ήξεραν πως ονομάζεται ο δήμαρχος της πόλης ή και ο πρωθυπουργός της χώρας, δεν έκαναν παρέα με ντόπιους (εκτός από κοπέλες για ευνόητους λόγους). Σύχναζαν μόνιμα σε εστιατόρια και καφενεία που σερβίριζαν φαγητά της πατρίδας τους.

Θυμάμαι την έκπληξή μου όταν με επισκέπτονταν επισκέπτες από την Ελλάδα, και το πρώτο πράγμα που μου έλεγαν ήταν: «Ξέρεις καμιά καλή Ελληνική ταβέρνα να φάμε το βράδυ; (Είχαν ταξιδέψει 3000 χιλιόμετρα για να φάνε αυτό που μαγείρευε η μάνα τους!)

Ε! λοιπόν αυτοί οι άνθρωποι ουσιαστικά δεν ήταν ευρωπαίοι. Ήταν αθεράπευτοι ξένοι: Βαλκάνιοι, Ανατολίτες, Αφρικανοί. Είχε δίκιο ο Huntington όταν τράβηξε μία συνοριακή γραμμή που χώριζε τις Ορθόδοξες χώρες από τις Καθολικές και τις Διαμαρτυρόμενες. Άλλωστε ένας βασικός λόγος της διαφοράς μας ήταν η εκκλησία μας. Ο Λούθηρος δεν πέρασε από εδώ… Η Ορθόδοξη εκκλησία παραμένει βράχος ακλόνητος και αμεταρρύθμιστος.

Τι τα θυμήθηκα όλα αυτά; Μα γιατί βλέπω πως από τότε δεν άλλαξαν πολλά. Απορούν ξένοι φίλοι πώς υπάρχουν τόσοι Έλληνες που υπερασπίζονται τον Πούτιν. Πολύ φυσικό: Γιατί δεν είναι Ευρωπαίοι. Γιατί γι αυτούς δεν έχουν επισυμβεί η Μεταρρύθμιση, ο Διαφωτισμός, η Γαλλική Επανάσταση, δεν έχουν θεσπισθεί τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ούτε έχουν καταλάβει τι σημασία είχε το Ολοκαύτωμα, τα Γκούλαγκ και η Σερμπρένιτσα.

Ο πόλεμος που γίνεται στην Ουκρανία – είναι ΕΥΡΩΠΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ. Που χωρίς να σέβονται ούτε τους βασικούς κανόνες του πολέμου (αυτούς της Γενεύης) σκοτώνουν αμάχους στη μέση του δρόμου.

Λυπάμαι που αποκαλώ έτσι την χώρα του Πούσκιν, του Γκόγκολ, του Ντοστογιέφσκη του Τσέχωφ και του Τολστόι. Άλλωστε πιστεύω πως, αν ζούσαν τώρα, οι περισσότεροι από αυτούς θα πολεμούσαν με την Ουκρανία! Την οριακή χώρα, που επέλεξε να γίνει δημοκρατική Ευρώπη.


Κυριακή, Απριλίου 03, 2022

Πολεμική άνοιξη

 Είχαμε τον πόλεμο. Είχαμε την πανδημία. Να’ σου τώρα και τα χελιδόνια!

Ο πόλεμος και η πανδημία, πήγαιναν μαζί. Σκότωναν ανθρώπους. Αλλά η άνοιξη – τι δουλειά έχει μαζί τους;

Όσο κρατούσε ο Μάρτης ήμασταν κι εμείς εδώ μία παγωμένη Ουκρανία. Με θύματα, καταστροφές και άφθονο χιόνι. Δεν θυμάμαι στα χρόνια μου να κρύωσα τόσο πολύ. Αφού δεν πίστευα πια πως θα έρθει η άνοιξη. Ποτέ!

(Και τι να πει κανείς για τις τιμές του ηλεκτρικού και του αερίου;)

Α, όχι, δεν τα σκηνοθέτησε καλά ο Πούτιν. Έπρεπε να βγάλει εντελώς την Άνοιξη από το σενάριο. Εκεί που σταματάνε οι πύραυλοι, να κελαηδάνε πουλιά; Αδιανόητο!

Λέτε να γίνει το θαύμα; Λέτε να νικήσει η άνοιξη;

Κι όμως έχει νικήσει τόσες φορές. Μετά από όλες τις μεγάλες μάχες, τα αηδόνια κελάηδησαν. Αν όχι τον ίδιο χρόνο, τον επόμενο.

Μέχρι τώρα πάντα νικούσε η φύση.

Όμως στην Χιροσίμα έκανε καιρό να φανεί. Και στο Τσερνόμπιλ.

Η άνοιξη κοιτάει από το παράθυρο, μέσα στις αίθουσες συσκέψεων. Και κάνει τα δικά της σχέδια.

Στρατηγοί και ναύαρχοι, πτέραρχοι και υπασπιστές, συνεδριάζουν και σχεδιάζουν. Και η Άνοιξη χαμογελάει. Ξέρει ότι εκείνη θα νικήσει στο τέλος.

Αλλά γιατί – σκέπτεται η άνοιξη – να είναι οι άνθρωποι τόσο ανόητοι; Γιατί να προκαλούν τόσο πόνο, τόσες καταστροφές, όταν τελικά, κάποια στιγμή, θα έρθουν και η άνοιξη και η ειρήνη;

Και τι κερδίζει ένας στρατηλάτης με το να καταστρέψει μία χώρα δέκα και είκοσι φορές μικρότερη από την δική του. Όση φήμη και όσο κύρος αποκτά ένας παλαιστής που νίκησε ένα ανθρωπάκι. Ενώ ο Δαβίδ; Ακόμα τον θυμούνται, που κέρδισε τον γίγαντα Γολιάθ!

Τον Γολιάθ που φώναξε: «Ιδού εγώ ωνείδισα την παράταξιν Ισραήλ σήμερον, εν τη ημέρα ταύτη. Δότε μοι άνδρα και μονομαχήσομεν αμφότεροι. Και ήκουσαν Σαούλ και πας Ισραήλ  τα ρήματα του αλλοφύλου ταύτα και εξέστησαν και εφοβήθησαν σφόδρα». Αλλά ο Δαυίδ δεν φοβήθηκε. Πήρε μία πέτρα την έβαλε στη σφεντόνα του «και εσφενδόνησεν και πάταξεν τον αλλόφυλον επί το μέτωπον αυτού».

Τα δύσκολα δοξάζουν και αναδεικνύουν τον άνθρωπο, πρόεδρε Πούτιν. Ενώ εσύ, έχεις ήδη χάσει το παιχνίδι από τον πρώτο μήνα, έστω κι αν κερδίσεις κάτι στο τέλος…

Αυτά σκέπτεται η Άνοιξη και τώρα νοιάζεται, ακόμα και μέσα στα ερείπια, να βρει γωνιές για να στήσουν φωλιές τα χελιδόνια.

Ενώ κάποια στιγμή, ακόμα και μέσα στα χαλάσματα, ένα ζευγάρι ερωτευμένων  θα αγκαλιαστεί για να ξαναρχίσει ο κόσμος.

Κυριακή, Μαρτίου 27, 2022

Εθνικιστές και πατριώτες

Στο βάθος η τηλεόραση παίζει Ουκρανία. Πύραυλοι, βόμβες, καταστροφές, νεκροί, νεκροί, νεκροί.

Κι ανάμεσά τους άνθρωποι πανικόβλητοι που προσπαθούν να δραπετεύσουν από την κόλαση. Γυναίκες με παιδιά στην αγκαλιά, κι άλλες, κι άλλες.

Ο σπήκερ λέει: «Μέχρι σήμερα τρία εκατομμύρια άμαχοι έχουν εγκαταλείψει την χώρα».

Μπροστά μου ένα βιβλίο. Τίτλος: «Η έξοδος». Υπότιτλος: «Μαρτυρίες από τις επαρχίες των δυτικών παραλίων της Μικρασίας». Έκδοση του «Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών».

Διαβάζω σελίδες από το βιβλίο, βλέπω εικόνες από την τηλεόραση, και ξαφνικά γίνονται ένα. Οι αφηγήσεις των Ουκρανών αμάχων, οι αναμνήσεις των Μικρασιατών Ελλήνων, σχεδόν συμπίπτουν. Οι ίδιοι φόβοι, οι ίδιες πληγές, ο ίδιος πανικός. Οι πρόσφυγες είναι όλοι ίδιοι.

Και ακόμα χειρότερα, όταν συνειδητοποιώ ότι τους Ουκρανούς τους διώχνει ο Πούτιν, αλλά τους Έλληνες τους διώξαμε εμείς. Η απόφαση των λαμπρών στρατηγών μας να μην αρκεστούμε στην Σμύρνη, που την εποπτεία της μας είχαν αναθέσει οι Σύμμαχοι, αλλά με ένα στρατό ήδη κουρασμένο από τους Βαλκανικούς πολέμους, να εκστρατεύσουμε για τα ενδότερα. Τον Σαγγάριο, την Άγκυρα και την …Κόκκινη Μηλιά!

Ηττηθήκαμε κατά κράτος, υποχωρήσαμε ραγδαία, καταστρέφοντας κάθε χωριό που συναντήσαμε, εκδηλώνοντας την αγανάκτηση και την απογοήτευσή μας με περιττές θηριωδίες. Φυσικό ήταν οι Τούρκοι να απαντήσουν με τον ίδιο τρόπο και οι Έλληνες να χάσουν μία ολόκληρη πατρίδα με βάθος χρόνου τριών χιλιάδων ετών. (Αρχαία Ιωνία!). Πράγμα που ολοκληρώθηκε μερικά χρόνια αργότερα με την ανταλλαγή πληθυσμών.

Κάθε φορά που μιλάμε για την Μικρασιατική Καταστροφή πρέπει να θυμόμαστε ότι εμείς είμαστε υπεύθυνοι γι αυτήν. Είναι κακό ναρκωτικό ο εθνικισμός.

Θυμάμαι έναν Τούρκο ιστορικό που μου έλεγε: «Μα γιατί λέτε πάντα ότι εμείς είμαστε επιθετικοί απέναντί σας; Η τελευταία φορά που σας επιτεθήκαμε εμείς ήταν το 1453. Ενώ εσείς μας επιτεθήκατε πέντε φορές: το 1821, το 1897, το 1912, το 1922, και το 1974 στην Κύπρο». (Αχ Ιωαννίδη, τι μας έκανες!)

Η αλήθεια είναι πως ο Τούρκος είχε πιεί μερικά ποτηράκια παραπάνω στο γεύμα μετά το συνέδριο – κι έτσι δεν άνοιξα συζήτηση.

Πίσω στην Ουκρανία. Μια συμπαθή και ξεκάθαρη χώρα, που υποφέρει τα πάνδεινα γιατί θέλει να ζήσει δημοκρατικά και ελεύθερα. Οι δικαιολογίες του Πούτιν είναι  κλασικές «προφάσεις εν αμαρτίαις». Μέχρι που βάφτισε Ναζί τον πρόεδρο  Ζελένσκι που είναι …εβραίος. Εβραίο Ναζί δεν είχε ακόμα δει η υφήλιος.

Πώς οι άνθρωποι παρασύρονται από αυτό το τοξικό ποτό, τον εθνικισμό. Τι θα κερδίσει ο Πούτιν; Αυτό που κέρδισαν ο Χίτλερ, ο Στάλιν, ο Μάο και οι ακόλουθοί τους: Τον τίτλο του «Χασάπη των Λαών». Κι αν ακόμα νικήσει σε αυτόν τον πόλεμο, οι Ουκρανοί ποτέ δεν θα τον αποδεχθούν. Και με την πρώτη ευκαιρία θα επαναστατήσουν.

Και επειδή συχνά συναντώ την σύγχυση ανάμεσα στους τίτλους «εθνικιστής» και «πατριώτης», ας ξαναγράψω άλλη μία φορά την διαφορά. Και οι δύο αγαπούν την πατρίδα τους. Με την διαφορά πως ο πατριώτης την αγαπάει όχι επιθετικά αλλά τρυφερά: σαν την δική του γωνιά, την δική του γειτονιά σε αυτή τη γη – ενώ αποδέχεται και τις άλλες πατρίδες. Αντίθετα ο εθνικιστής την θεωρεί ανώτερη από όλες τις άλλες, και μάχεται για να τις κατανικήσει και να τις υποτάξει, αποδεικνύοντας την ανωτερότητά της.

Με άλλα λόγια ο Ζελένσκι είναι πατριώτης ενώ ο Πούτιν εθνικιστής.

Και τι γίνεται με αυτούς που ενώ ανήκουν σε άλλη πατρίδα, μάχονται να αποδείξουν την ανωτερότητα μιας τρίτης. Ξέρω Έλληνες που είναι εθνικιστές …της Ρωσίας.

Ε, αυτοί θα συνοδέψουν τον Πούτιν, στον παράδεισο των σφαγέων… 

Κυριακή, Μαρτίου 20, 2022

Αλήθεια, είμαι τόσο φθονερός;

«Φθόνος: ζήλια και μίσος που αισθάνεται κάποιος, λόγω της υπεροχής, της ευημερίας ή των επιτευγμάτων άλλου προσώπου».

Επειδή δεν ήμουν σίγουρος για τον ορισμό της λέξης «φθόνος» κατέφυγα στο χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας. Η φράση που παραθέτω είναι κατά λέξιν ο επίσημος ορισμός.

Ένας άνθρωπος που εκτιμώ και διαβάζω από χρόνια (ο Ανδρέας Δρυμιώτης, σύμβουλος επιχειρήσεων και τακτικός συνεργάτης της «Καθημερινής»), στο φύλλο της 13ης Μαρτίου δημοσίευσε άρθρο με τίτλο «Αλήθεια γιατί είμαστε τόσο φθονεροί;» Ο πληθυντικός ήταν προσχηματικός: τελικά αφορούσε εμένα.

Έμεινα κατάπληκτος. Ο φθόνος είναι ένα από τα ελάχιστα συναισθήματα που δεν έχω νιώσει ποτέ μου (γι΄ αυτό και έψαχνα τον ορισμό). Τα «επιτεύγματα των άλλων  προσώπων» δεν τα ζήλεψα ποτέ – μου αρκούσαν τα δικά μου. Και φυσικά δεν ένιωσα ποτέ μίσος (τι βαριά λέξη!) για οποιονδήποτε άνθρωπο. Απέχθεια, περιφρόνηση, αποτροπιασμό – ναι, σπάνια. Αλλά μίσος;

Ποιος ήταν ο λόγος που κατηγορήθηκα;

Όταν ανακοινώθηκε η ανάθεση της οργάνωσης του εορτασμού των 200 χρόνων από το 21 είχα γράψει ένα άρθρο (εδώ στο «Βήμα») αναφέροντας αυτά που φοβόμουνα ότι μπορεί να συμβούν. (14.8.19). Φυσικά ήξερα πως η κυρία Αγγελοπούλου είχε πετύχει θαύματα στην οργάνωση των Ολυμπιακών – αλλά φοβόμουνα ότι ο κλασικός εθνο-θρησκευτικός ενθουσιασμός των Ελλήνων, θα την παρέσυρε σε μία γιορτή «φουστανέλας». Άλλο οι Ολυμπιακοί – άλλο η μεγάλη εθνική επέτειος.

Δεν υπήρχε κανένας φθόνος στο κείμενό μου – μόνο μία παραίνεση. Φυσικό να  προέρχεται από έναν άνθρωπο που όπως όλοι οι Έλληνες, έχει κουραστεί να ακούει πανηγυρικούς και να υφίσταται ανύπαρκτους μύθους σαν την Αγία Λαύρα και το Κρυφό Σχολειό.

Όταν έληξαν οι εορτασμοί έγραψα ένα άρθρο με τίτλο «Κακός προφήτης – ευτυχώς». Το οποίο ουσιαστικά ήταν μία παραδοχή του ότι είχα πέσει έξω ή είχα εισακουσθεί, στο πρώτο άρθρο. Και ότι ο εορτασμός (βοήθησε κι ο κορονοϊός) ήταν σεμνός, ουσιαστικός και  (το μεγαλύτερο κέρδος) μας άφησε πίσω νέα, πολύτιμα ιστορικά βιβλία Ελλήνων και ξένων.

Δεν θα συγκρουσθώ με τον κ. Δρυμιώτη για τον ρόλο της εκκλησίας στην επανάσταση. Μπορεί ο Απόστολος Παύλος να έγραψε εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια το περίφημο: «Ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην…» αλλά το Πατριαρχείο, τα χρόνια πριν την επανάσταση, χαρακτήριζε τον Σουλτάνο σαν πατέρα μας και την σκλαβιά μας σαν οδό σωτηρίας». Ας διαβάσει ένα βιβλίο για τον «Ελληνικό Διαφωτισμό» (Π. χ. του κ. Πάσχάλη Κιτρομηλίδη).

Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι από που του προέκυψε ο «φθόνος» μου για την κυρία Αγγελοπούλου. Μάλλον με μπέρδεψε με άλλους που αναφέρει. Δεν έχω κανένα λόγο να την φθονώ – ίσα-ίσα που αναγνωρίζω και χαίρομαι τα επιτεύγματά της. Και το γεγονός (που δεν γνώριζα) ότι τα έξοδα του εορτασμού δεν επιβάρυναν τον Έλληνα φορολογούμενο είναι πραγματικός άθλος.

Αναγκάζομαι λοιπόν  να γράψω και τρίτο άρθρο για το ίδιο θέμα, διότι με ενόχλησε πολύ το ότι ένας άνθρωπος που εκτιμώ, με φόρτωσε με μία ιδιότητα που ουδέποτε ένιωσα: τον φθόνο. Αν κάθε κριτική – είτε προληπτικός σχολιασμός, είτε κατόπιν εορτής, θεωρείται θέμα φθόνου, τότε αυτό θα ήταν το τέλος της διανόησης και του διαλόγου στον τόπο μας. Βαριά λέξη, κάνει bullying στην ελεύθερη σκέψη.

Λίγο μετά την δημοσίευση του πρώτου άρθρου, η κυρία Γιάννα Αγγελοπούλου με πήρε τηλέφωνο και μου ζήτησε να συναντηθούμε. Δέχθηκα ευχαρίστως. Της απάντησα ότι είμαι στην διάθεσή της. Δεν μου ξανατηλεφώνησε.

Αλλά δεν την …φθόνησα, καθόλου γι αυτό.

 

Κυριακή, Μαρτίου 13, 2022

Ογδόντα χρόνια πίσω

Όλες αυτές τις μέρες του πολέμου, έχω γυρίσει πίσω, στην παιδική μου ηλικία.

Είμαι πέντε χρονών και ακούω τις πρώτες μου σειρήνες. Είναι οι ίδιες με αυτές που ουρλιάζουν στο Κίεβο. Ογδόντα χρόνια οι σειρήνες δεν έχουν αλλάξει καθόλου.

Ο πατέρας μου με τυλίγει σε μια κουβέρτα, με παίρνει αγκαλιά και με κατεβάζει στο «καταφύγιο». Καταφύγιο είναι το υπόγειο του σπιτιού μας, στην οδό Μιχαήλ Βόδα. Δίπατο, καινούργιο, χτισμένο με «μπετόν αρμέ» (πρώτη φορά ακούω αυτές τις λέξεις) έχει ονομαστεί καταφύγιο, από την Αεράμυνα. Έρχονται και άλλοι γείτονες.

Είναι απίθανο, αλλά ζω ταυτόχρονα δύο ζωές. Κρεμασμένος στην τηλεόραση παρακολουθώ όλο το δράμα της Ουκρανίας ενώ μέσα μου ξαναζώ τον παιδικό μου εφιάλτη. Σειρήνες, εκρήξεις («χτύπησαν καράβια στον Πειραιά!»), πόλεμος, ΠΟΛΕΜΟΣ!

Χιόνι στην Ουκρανία, πολύ χιόνι. Χιόνι και στην Αθήνα. Είμαι εξήμιση χρόνων και τα χέρια μου γεμάτα χιονίστρες. Ναι, χιονίστρες, με αίμα. Είναι ο χειμώνας του 1941, ο πιο βαρύς της Κατοχής. Σέρνονται άνθρωποι στα πεζοδρόμια και φωνάζουν: «Πεινάω». Ένας τέτοιος φώναζε όλη νύχτα έξω από το σπίτι μας. Κατέβηκε η μάνα μου και του έδωσε ένα κομμάτι ξερό ψωμί. «Δεν είχαμε τίποτα άλλο», μας είπε, γυρίζοντας.

Δεν κοιμήθηκα όλη τη νύχτα. Το πρωί έπαψε να φωνάζει και με πήρε ο ύπνος. Αργότερα έμαθα ότι τον βρήκαν νεκρό να κρατάει το ψωμί. Δεν μπόρεσε να το μασήσει, δεν είχε δύναμη.

ΠΟΛΕΜΟΣ. Δεκεμβριανά. Ακούω τους όλμους να περνάνε πάνω από το σπίτι. Κάνουνε ένα περίεργο ήχο σαν γλουγλούκιασμα. Σκάνε κοντά, ραγίζουν τζάμια. Τα κρατάνε οι ταινίες της συσκότισης.

Κι εγώ, δεκαπέντε μέρες τώρα, ζω στην Ουκρανία. Μου γράφουν σχόλια αναγνώστες (η στήλη αναδημοσιεύεται στο Facebook) και μου θυμίζουν διάφορα. Π. χ.: «το δράμα των Παλαιστίνιων». Λες και αυτό εξισορροπεί το δράμα των Ουκρανών. Βρίζουν την Δύση για να δικαιολογήσουν  τον Πούτιν.

Δεν έχουν ζήσει πόλεμο. Νομίζουν πως ο πόνος του ενός εξουδετερώνει τον πόνο του άλλου. Αυτά τα χιλιάδες παιδάκια που ξενιτεύονται για να γλυτώσουν, ποιος θα τα παρηγορήσει για τον τρόμο τους. Έτσι ένιωθα κι εγώ όταν με έστελναν σε άλλο σπίτι «για ασφάλεια». Τι ασφάλεια – ξένος χώρος: εκεί φοβόμουν περισσότερο!

Δεν υπάρχει καλός πόλεμος. Ούτε δίκαιος πόλεμος υπάρχει – ακόμα και ο αμυντικός σκοτώνει.

Ο άνθρωπος που αρχίζει ένα πόλεμο, έστω για να διορθώσει ένα άδικο, θα σκοτώσει, δημιουργώντας αμέσως ένα νέο άδικο. Όχι, δεν παίζουμε εδώ με μολυβένια στρατιωτάκια, που τα σηκώνουμε πάλι και τα στήνουμε μόλις πέσουν. Εδώ παίζουμε με ζωές ανθρώπων, που χάνονται για πάντα.

Δεν υπάρχει ανθρώπινο πρόβλημα που να μην μπορεί να λυθεί με διάλογο, με διαιτησία, με ανάλυση και καλή θέληση.

Αλλά φταίμε που έχουμε δημιουργήσει τον μύθο με τους δήθεν Μεγάλους στρατηλάτες. Όχι, ούτε ο Ναπολέων, ούτε ο Αλέξανδρος ήταν Μέγας επειδή κατέκτησαν ξένες χώρες δολοφονώντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που δεν τους είχαν φταίξει σε τίποτα. Σβήστε τους από τα βιβλία της ιστορίας! Ακόμα χειρότερα: Στιγματίστε τους για τον πόνο και την δυστυχία που έφεραν στην οικουμένη!

Ο πόλεμος της Ουκρανίας είναι άλλο ένα δείγμα πως δεν έχουμε ακόμα ωριμάσει σαν ανθρωπότητα. Ίσως κάποτε λογικευθούμε και πάψουμε να παίζουμε με στρατιωτάκια.

Αλλά πολύ φοβάμαι πως δεν θα ζήσω αρκετά για να δω αυτό το θαύμα. 

Σάββατο, Μαρτίου 05, 2022

Τι να έγιναν οι 450 Ουκρανοί αναγνώστες μου;

Αυτό το blog ξεκίνησε στις 2 Ιανουαρίου του 2006. Πέρασε εποχές δόξας όπου κάθε μέρα είχε χιλιάδες αναγνώστες και εκατοντάδες σχόλια. Η επιτυχία του ήταν όμως και το μεγάλο του πρόβλημα. Μου κάλυπτε όλο τον διαθέσιμο χρόνο μου. Η πληθώρα των σχολίων είχε ενδιαφέρον αλλά σύντομα τράβηξε όλα τα τρολς και τους βωμολόχους. Αναγκάστηκα να βάλω φίλτρο – που σημαίνει να διαβάζω όλα τα σχόλια πριν δημοσιευθούν και να αποφασίζω ποια θα κοπούν. Δεν ένιωθα άνετα σαν λογοκριτής, έχανα πολύ χρόνο και τελικά έκοψα τελείως τα σχόλια. Αυτό βεβαίως έφερε και την παρακμή. Οι πολλές χιλιάδες αναγνώστες έγιναν λίγες και μετά εκατοντάδες. Αν θέλει κανείς να δει το μπλογκ στις δόξες του, μπορεί να βρει τα δύο πρώτα χρόνια του στις ιστοσελίδες μου http://ndimou.gr/el/blogs/ 

H Google φροντίζει σε κάθε blog να παραθέτει διάφορες στατιστικές (τα blogger και blogspot είναι δική της, δωρεάν υπηρεσία). Οι στατιστικές αναφέρον, για κάθε blog, πόσοι αναγνώστες το επισκέφθηκαν, από ποιο δίκτυο συνδέθηκαν, ακόμα και πόση ώρα έμεινε συνδεδεμένος ο κάθε επισκέπτης. Μελετώντας τις στατιστικές μαθαίνεις ότι σε διαβάζουν 1800 από τις ΗΠΑ, 600 από την Γαλλία, κλπ. Έλληνες φυσικά, μια και το κείμενο είναι στα Ελληνικά. 

Από ένα σημείο και πέρα μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση η παρουσία αναγνωστών από την Ουκρανία. Δεν ήξερα τίποτα γι αυτή τη χώρα, αλλά η σταθερή παρουσία υπερτετρακοσίων αναγνωστών, με ώθησε να μάθω. Έτσι πληροφορήθηκα ότι υπάρχει μεγάλη ελληνική παροικία στην νότια Ουκρανία, και ότι οι Έλληνες εκεί έχουν κρατήσει ζωντανή την γλώσσα τους, παρόλο που μερικοί είναι στην τρίτη και τέταρτη γενιά. 

Βέβαια και σε άλλη κράτη της Κεντρικής Ευρώπης υπάρχουν ελληνικές παροικίες, μερικές μάλιστα μεγαλύτερες, ανάλογα και με το μέγεθος του κράτους. Π.χ. στην Γερμανία υπάρχουν σαφώς περισσότεροι Έλληνες από ότι στην Ουκρανία – όμως οι στατιστικές της Google έδειχναν ότι οι Ουκρανοί αναγνώστες μου ήταν συνήθως περισσότεροι και κυρίως πιο σταθεροί. 

Τώρα που γράφω, διαβάζω σε άλλο παράθυρο της οθόνης του υπολογιστή: «Δορυφόρος κατέγραψε μεγάλη στρατιωτική φάλαγγα μήκους 70 χιλιομέτρων που κατευθύνεται προς στο Κίεβο».

Έτσι, ο δαιμόνιος Πούτιν. Αφού δεν του πέτυχε η αρχική έφοδος, κερδίζει χρόνο με δήθεν διαπραγματεύσεις, και ξεδιπλώνει την αριθμητική και τεχνολογική του υπεροχή. 

Ότι θα κερδίσει τον πόλεμο είναι σχεδόν σίγουρο. Ελπίζω όμως να χάσει την ειρήνη. Ανάγκασε όλη την ανθρωπότητα να ανατριχιάσει ακούγοντας την απειλή με τα πυρηνικά. Ούτε γι αστείο δεν προφέρεται πια αυτή η λέξη. Είναι η λέξη που θα σου χαρίσει μόνον εχθρούς. 

Η έννοια του γκάνγκστερ είναι βέβαια Αμερικάνικη επινόηση – αλλά ταιριάζει απόλυτα στον Πούτιν. Ψυχρός, ατάραχος, σου δίνει την απόλυτη σιγουριά ότι είναι ικανός για όλα. 

Τουλάχιστον οι «νονοί» της Μαφίας και της Cosa Nostra είχαν (έστω μεταξύ τους) μία θαλπωρή, μία οικογενειακή ζεστασιά – έστω κι αν ήταν ικανοί για το χειρότερο. Αυτός σε πείθει με την πρώτη ματιά ότι είναι φίδι – δηλητηριώδες. Ακόμα όμως και τα φίδια μπορεί να είναι χρήσιμα. 

Παρακολουθώντας την συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όπου μίλησε ο Ζελένσκι, ανατρίχιασα. Να, είπα που υπάρχει η Ευρώπη, ενωμένη σαν μια γροθιά. Ιστορική στιγμή – ο κόσμος αλλάζει! 

Πάλι σκέπτομαι τους αναγνώστες μου. Μερικοί θα έφυγαν στην μαύρη προσφυγιά, με ένα μπόγο ρούχα. Άλλοι θα κάνουν πόλεμο, είτε σαν επιστρατευμένοι, είτε σαν ελεύθεροι σκοπευτές. Οικογένειες θα θάφτηκαν στα υπόγεια του σπιτιού τους, όπως εμείς στον Αλβανικό πόλεμο όταν χτυπούσαν οι σειρήνες. Ελπίζω να είναι ζωντανοί και υγιείς. 

Ξαφνικά τους νιώθω να μου λείπουν, να μου λείπουν πολύ, κι ας είχαμε μείνει χρόνια χώρια. Δεν νομίζω ότι κανένας από αυτούς θα διαβάσει αυτό το blog. 

Ίσως αργότερα όταν τελειώσουν όλα, να πέσει σε κάποιου Ελληνο-Ουκρανού τα χέρια. Θα ήθελα να του πω, ότι γράφοντας αρκετές φορές βούρκωσα.

Κυριακή, Φεβρουαρίου 27, 2022

Ο μύθος του Mr. Put in

(Η λογοπαικτική πλευρά του ουκρανικού προβλήματος).

Υπήρξε κάποτε ένας ψυχρός και αδηφάγος ηγέτης, που η μόνη του επιθυμία ήταν να αποκτήσει γαίες και τόπους που η χώρα του είχε χάσει όταν διαλύθηκε. Ο λαός του δεν καλοπερνούσε αλλά ήταν συνηθισμένος – εβδομήντα χρόνια ήδη πεινούσε και καταπιεζόταν. Ίσα-ίσα που η καινούργια πείνα και καταπίεση, ήταν λιγότερη από την παλιά.

Από την αρχική του σταδιοδρομία του είχε μείνει το όνομα. Παλιός αγγλομαθής  καγκεμπίτης ότι έβρισκε διαθέσιμο το ζητούσε. Βάλτο μέσα έλεγε – στα αγγλικά. Put it in! Συντόμευση: Putin

Μια χώρα τον τραβούσε πολύ. Είχε το παρατσούκλι: «ο σιτοβολώνας της Ευρώπης». Σίτος, άρα ψωμί  για το λαό του.

Δυστυχώς η χώρα αυτή δυστυχούσε από έλλειψη εγκεφάλων. Κάτι σοκολατοβιομήχανοι κυβερνούσαν εκεί. Από την έλλειψη μυαλών της έβγαλαν το όνομα: «Ου κρανία».

Ο κύριος «Βάλτο Μέσα» έκανε πρώτα μία κρουαζιέρα στην Μαύρη Θάλασσα. Είδε μία χερσόνησο που του άρεσε. Η φήμη του είχε ήδη διαδοθεί και έτσι δεν χρειάστηκε πολλά. Είπε το όνομά του και αυτό αρκούσε για να την προσαρτήσει.

«Κρίμα» είπαν αυτοί που τον παρακολουθούσαν. Κρίμα να πάει έτσι άδοξα. Κι έτσι την ονόμασαν «Κριμαία».

Η ευκολία με την οποία προσαρτούσε χώρες ήταν απίθανη. Άρχισα να φοβάμαι κι εγώ. Το blog μου στο Διαδίκτυο, έχει το όνομα Doncat – πολύ συγγενές προς το Donbass το οποίο ήδη έχει καταλάβει. Λέτε να τα μπερδέψει κάποια στιγμή; Ας αφήσουμε που λίγο πιο κάτω υπάρχει το Donetsk. Κινδυνεύει ο γάτος μου ή το blog μου;

Ο κύριος Put in αρέσει στους Έλληνες. Στις δημοσκοπήσεις ξένων ηγετών έρχεται πρώτος. Αν πάρει αφορμή από αυτό, μπορεί ξαφνικά (έτσι τα σκηνοθετεί αυτός) να βρεθούμε μέσα στην παλιά ΕΣΣΔ. Εφιάλτης!

                                                               ********

Ας αφήσουμε τώρα τα λογοπαίγνια και τα καλαμπούρια κι ας προσπαθήσουμε να σοβαρευτούμε. Γράφω στις 22.2.22 και το ρολόι μου δείχνει 2 και 22. Οκτώ δυάρια μαζί – κάτι πρέπει να σημαίνουν…

Το κείμενο αυτό γράφτηκε από αμηχανία και αγανάκτηση. Ο άνθρωπος αυτός, ο κύριος Put in, μας δουλεύει όλους. Κρατώντας όλα τα χαρτιά στα χέρια του, μην έχοντας κανένα σοβαρό πολιτικό αντίπαλο (ο Ναβάλνι στην φυλακή, οι αντίθετοι δημοσιογράφοι επίσης – μερικοί, όπως η Πολιτκόφκαγια, είναι και στο χώμα).  Αραδιάζει ειρωνικά εξάμετρα τραπέζια συνεδριάσεων για …δύο άτομα (τι ρεζιλίκι ήταν αυτό με τον Μακρόν στο μακρόν τραπέζι!). Μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσει ένα πόλεμο, ακόμα και με πυρηνικά  όπλα και να εξολοθρεύσει την μισή οικουμένη. Παίζει με την τιμή του αερίου. Είναι ασύδοτος και ακαταλόγιστος. Και φυσικά, με απόλυτη μαεστρία, κερδίζει όλα τα παιχνίδια. Απορώ πώς υπάρχουν σχολιαστές που γράφουν κατεβατά αναλύσεων με σοβαρά επιχειρήματα την στιγμή που αυτός σπάει πλάκα.

Ακριβώς λοιπόν επειδή φοβάμαι μην γελοιοποιηθώ κι εγώ – έγραψα μόνον καλαμπούρια. Από κει και πέρα ο Θεός (αν υπάρχει) ας μας λυπηθεί…

Κυριακή, Φεβρουαρίου 20, 2022

Αυτός ήταν Διχασμός!

«Ο κ. Έ. Βενιζέλος δεν ηδυνήθη περισσότερον των τριών εβδομάδων ν’ανεχθεί τον Ελληνικόν λαόν αναπνέοντα.  Η αναπνοή του παρουσιάσθη προ των δεσποτικών του ομμάτων ως νέα πνοή «των ασκών του Αιόλου» ετοίμη να ανατρέψει εν μια νυκτί και μόνη το σύμπαν  και το καθεστώς. Ο κ. Ε. Βενιζέλος δεν εννοεί να επιτρέψει εις τον Ελληνικόν λαόν να αναπνεύσει, ειμή υπό έναν όρον – να θερμαίνει δια της πνοής του τον Βενιζελισμόν…».

Εφημερίδα «Καθημερινή», ημερομηνία Τρίτη, 19 Μαΐου 1920, κύριο άρθρο ανυπόγραφο – αλλά με τα στοιχεία και το ύφος του ιδρυτή και διευθυντή του φύλλου, Γεωργίου Αγγέλου Βλάχου, που αργότερα υπέγραφε με τα αρχικά Γ.Α.Β.

Η  σημερινή Καθημερινή ανατυπώνει και διπλώνει μέσα στο φύλλο ολόκληρες τετρασέλιδες εκδόσεις της πρώτης της εποχής. Φανατικός αντιβενιζελικός και βασιλόφρων, ο Βλάχος, πολεμάει τον Βενιζέλο με μία οξύτατη και φαρμακερή πένα. Ίσως να υπήρξε ένας από τους κύριους παράγοντες που οδήγησαν στην καταψήφιση του Κρητικού στις κοντινές εκλογές. Το τι επακολούθησε το ξέρουμε – και πενθούμε τώρα την μεγαλύτερη καταστροφή που υπέστη η χώρα μας στην σύγχρονη ιστορία της.

Ο πατέρας μου ήταν επίσης «βασιλόφρων» – κάτι που ποτέ μου δεν κατάλαβα. Ένας άνθρωπος έξυπνος, μορφωμένος, και με υψηλή θέση στην υπαλληλική ιεραρχία (έτσι που να αντιλαμβάνεται και αυτά που δεν βλέπουν οι απλοί πολίτες) και να τιμά αυτές τις άδειες στολές με τα πολλά παράσημα! Από τους ξενόφερτους βασιλιάδες μας, μόνον ένας άξιζε τον μισθό του – ο Γεώργιος ο Α΄ - που  συνεργάστηκε με τον Τρικούπη και τον βοήθησε να εκσυγχρονίσει (όσο μπορούσε) την χώρα. Οι υπόλοιποι έκαναν από μικρή ως μεγάλη ζημιά.

Φυσικά εγώ από αντίδραση έγινα (και έμεινα) σοσιαλδημοκράτης. Στη Γερμανία έγινα και μέλος του SPD. Μόνο που όταν γύρισα έψαχνα μάταια να βρω κάτι αντίστοιχο. (Το ΠΑΣΟΚ επί Σημίτη; Ίσως).

Μελετώντας τις εφημερίδες της εποχής, καθώς και τα ιστορικά βιβλία που αφηγούνται την τραγωδία του Διχασμού και της Μικρασιατικής Καταστροφής, μένεις άναυδος με την ποσότητα και ένταση του αδελφοκτόνου μίσους που είχε κατακλύσει τότε όλη την Ελλάδα. Ξαφνικά ένιωσα σαν να ζούσα τώρα σε κάποια ψυχρόαιμη χώρα σαν την Νορβηγία… Ευτυχώς, έχουμε προχωρήσει αρκετά. Τουλάχιστον δεν κάνουμε δολοφονικές απόπειρες σε πρωθυπουργούς, ούτε εκτελούμε στον δρόμο εκλεκτούς συμπολίτες, όπως τον αξέχαστο Ίωνα Δραγούμη. Αλλά θα πρέπει να προσέχουμε: κουβαλάμε γονίδιο διχασμού.

Όμως εκείνη την εποχή, ακόμα και τα μικρά σχόλια έσταζαν ειρωνεία και μίσος. Αντιγράφω από το ίδιο φύλλο σχόλιο με τον τίτλο «Υπόμνησις»: «Επειδή ο κ. Πρύτανης του Πανεπιστημίου, θα παρέλειψεν ίσως ν’ανακοινώσει εις τον κ. επί της Παιδείας Υπουργόν ότι ο καθηγητής της Χειρουργικής κ. Φωκάς απουσιάζει προ τριετίας της θέσεώς του, εξασκών εις ξένην γήν  τον βενιζελισμόν του, επιστολογράφος μας  μας παρακαλεί να υπενθυμίσωμεν την μικράν αυτήν απουσίαν εις τον κ. Υπουργόν. Το πράττωμεν εν πλήρει συνειδήσει ότι αύριον θα δημοσιεύσωμεν «δυνάμει του περί Τύπου Νόμου», ότι ο κ. Γ. Φωκάς, είναι μεν προ τριετίας εις Γαλλίαν, αλλά ουδέποτε απουσίασεν εξ Ελλάδος».

Ώστε ο κ. καθηγητής «ασκεί τον βενιζελισμόν του» και όχι την ιατρική! Και το άλλο καρφί στοχεύει στον «Περί Τύπου Νόμον» στον οποίο είναι αφιερωμένο και το κύριο άρθρο, απόσπασμα του οποίου παραθέσαμε στην αρχή.

Καλόν είναι να κοιτάμε και λίγο πίσω, όχι απλώς με διάθεση νοσταλγίας, αλλά και αποτροπιασμού. Ήδη γεμίζουν τα έντυπά μας με μελοδραματικά αφιερώματα στην Μικρά Ασία και την Σμύρνη ως «Χαμένο Παράδεισο». Αλλά αυτόν τον παράδεισο ΕΜΕΙΣ τον χάσαμε, με την δική μας υπεροψία, τα δικά μας εγκλήματα και λάθη. Κι αν δεν διδαχθούμε τίποτα από αυτά – τότε είμασταν άξιοι της τύχης μας.