Sunday, February 17, 2019

Οι «Ανώνυμοι των Εθνών»


Διαβάζοντας για την ανακήρυξη του Κωνσταντίνου Γιαννίτση (πατέρα του πρώην υπουργού Κώστα Γιαννίτση) σε «Δίκαιο των Εθνών», από την πρέσβειρα του Ισραήλ, γύρισα πίσω πολλές δεκαετίες και θυμήθηκα μερικούς ανώνυμους «Δίκαιους» που γνώρισα προσωπικά – και που με κίνδυνο της ζωής τους έσωσαν Εβραίους στα χρόνια της Κατοχής. Αυτοί ούτε διάκριση κέρδισαν, ούτε το όνομά τους γράφτηκε με χρυσά γράμματα.

Πέρασα τον πόλεμο και την Κατοχή στην οδό Μιχαήλ Βόδα 143. Μεσοτοιχία με το σπίτι μας σε μία μονοκατοικία, έμενε ένας Ιταλός, μεγάλης ηλικίας με την κόρη του την κυρία Μαρίτσα (που η μητέρα μου αποκαλούσε γεροντοκόρη). Το όνομά του: Αλωνεύτης (το τελικό σίγμα ήταν μάλλον ελληνική προσθήκη). Μιλούσε αρκετά καλά αλλά σπασμένα Ελληνικά με ιδιότυπη προφορά. Πολλές φορές με καλούσε στο σπίτι του να δούμε εικόνες σε βιβλία. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μου μίλησε για τον Βούδα (τον πρόφερε Μπούντα) δείχνοντάς μου μία απεικόνισή του στο Λαρούς. «Μεγκάλο σοφό το Μπούντα» μου έλεγε. «Μεγκάλη καλοσύνη».

Κάποια στιγμή μαθεύτηκε στην γειτονιά ότι ο Αλωνεύτη έκρυβε στο σπίτι του έναν Εβραίο από την Θεσσαλονίκη. Το έμαθαν αρκετοί – δεν μίλησε κανείς. Άλλωστε η γειτονιά ήταν αντιστασιακή: Δύο σπίτια πριν από μας κατοικούσε η οικογένεια του Κώστα Περρίκου, του πρώτου (και ίσως σημαντικότερου) ήρωα της Αντίστασης, ηγέτη της ΠΕΑΝ, που το Σεπτέμβριο του 42 ανατίναξε τα γραφεία της ΕΣΠΟ (ελληνικής φασιστικής οργάνωσης – Πατησίων και Γλάδστωνος) και προδομένος, το Φεβρουάριο του 1943 τουφεκίστηκε στην Καισαριανή. Με τον γιό του – συνομήλικό μου και αργότερα συμμαθητή μου – Μίμη, κάναμε μόνιμα παρέα.

Τον κύριο Σαλτιέλ, φιλοξενούμενο του Αλωνεύτη, τον είδα μία και μόνη φορά, μετά το τέλος της Κατοχής, όταν – χωρίς πια να κρύβεται – ήρθε να επισκεφθεί τους σωτήρες του και να αποχαιρετίσει την γειτονιά. Τότε έμαθα και το όνομά του. Ήταν ένα νέος άνθρωπος, ψηλός, με λεπτό μουστάκι.

Ακόμα πιο ηρωική ήταν η απόφαση της γιαγιάς της συζύγου μου – χήρας αξιωματικού του Β.Ν., με δύο μικρά παιδιά – να κρύψει στο σπίτι της μία ολόκληρη εβραϊκή οικογένεια. Τέσσερα άτομα, δύο αδελφοί, η σύζυγος του μεγαλύτερου και η κόρη του. Στα Κάτω Πατήσια, σε μονοκατοικία υπήρχε μεγάλο υπόγειο στο οποίο προστέθηκε κρυφή καταπακτή για κρυψώνα σε περίπτωση κινδύνου. Δύο φορές χρειάστηκε να κρυφτούνε – η μία έχει μείνει στα ανέκδοτα της οικογένειας. Η σύζυγος του μεγάλου αδελφού ανέλαβε να μαγειρέψει ένα εβραϊκό φαγητό. Χτυπάει η εξωτερική πόρτα – κοιτάνε: περίπολο Γερμανικό! Κρύβονται όλοι στην καταπακτή και ανοίγει η γιαγιά με την κατσαρόλα στα χέρια.
-         
    Μάθαμε ότι κρύβετε εβραίους με λίρες, είπε ο έλληνας διερμηνέας.
-         
    Αν είχαμε λίρες, λέει η γιαγιά, προτείνοντας την κατσαρόλα, αυτό το παλιόφαγο θα τρώγαμε;

Η μυρουδιά ήταν φαίνεται πειστική και το περίπολο έφυγε.
Δεύτερη φορά τους καρφώσανε το καλοκαίρι του 44. Τους συνέλαβαν και τους έκλεισαν στο Χαϊδάρι. Ήταν όμως το τέλος της Κατοχής και σύντομα τα στρατόπεδα διαλύθηκαν.

Ας προσθέσω πως, όπως γίνεται συχνά στα μυθιστορήματα, ο νεότερος εβραίος αδελφός, ερωτεύθηκε την κόρη της γιαγιάς, βαφτίστηκε Χριστιανός, την νυμφεύτηκε – με αποτέλεσμα …την σύζυγό μου.

Δύο περιπτώσεις ανώνυμων ηρωικών πράξεων. Ποιος θα απονείμει τον τίτλο του «Δίκαιου των Εθνών» στο «κύριο Αλωνεύτη», που τιμούσε το «Μπούντα», ή στην κυρία Σταυρούλα Χούθη που μόνη, με δύο παιδιά, έσωσε τέσσερεις Εβραίους από το Άουσβιτς, όπου κατέληξαν πενήντα χιλιάδες Θεσσαλονικιοί συμπατριώτες τους…

Sunday, February 10, 2019

Ο Πρωθυπουργός και η Γάτα

Για άλλον Πρωθυπουργό είχε γραφτεί αυτό το ποίημα (Κωνστ. Καραμανλής, 1976). Αλλά να που έτυχε άλλη δημόσια συνάντηση πρωθυπουργού με γάτα. Έτσι αντέγραψα την φωτογραφία από την εφημερίδα και το ποίημα από την σελίδα 57 του δικού μου "Βιβλίου των Γάτων" (Πατάκης, 6η έκδοση).



Έντιμος, Ικανός και Μόνος


Αγαπητέ Σταύρο

Τελικά όλα τα ποντίκια εγκατέλειψαν το Ποτάμι (εκτός από δύο, αν λογαριάζω σωστά) και έμεινες μόνος. Πλήρωσες ακριβά την ευθύτητα και την συνέπειά σου. Βρέθηκες στην ίδια θέση με Πολιτικούς και Πνευματικούς Γίγαντες, όπως ο Βασίλης Λεβέντης, ο Πάνος Καμμένος* και η Φώφη Γεννηματά – αλλά αυτοί έσωσαν το αρχηγιλίκι τους και την Ομάδα τους (έστω και με τσόντες) ενώ εσύ αποψιλώθηκες και έμεινες να μιλάς με την σκιά σου.

Εύχομαι και ελπίζω το μέλλον να είναι διαφορετικό και να σου επιφυλάσσει μία καλύτερη τύχη. Αλλά φοβάμαι. Αυτός ο λαός, μαζί με τα άλλα πολλαπλά του χαρίσματα, που τον κάνουν μοναδικό στον κόσμο, έχει και μία ειδική μεταχείριση για τους πολιτικούς που δεν τον γλύφουν, δεν τον κολακεύουν, δεν του χαϊδεύουν τα αυτιά. Τους απομονώνει, τους ευνουχίζει, τους περιθωριοποιεί και τους εξουδετερώνει.

Κατά τη γνώμη μου ο πιο ευφυής και ικανός πολιτικός νους των τελευταίων σαράντα χρόνων ήταν ο Στέφανος Μάνος. Η προσωποποίηση του ορθολογισμού και της αποτελεσματικότητας. Στα πράγματα που έχει πει, τα σωστά αγγίζουν το 90%. Και στα ελάχιστα διαστήματα που βρέθηκε σε θέση εξουσίας, έκανε περισσότερα έργα από ότι άλλοι σε δεκαετίες.

Όταν όμως σύστησε δικό του κόμμα με την παρεξηγημένη επωνυμία; «Οι Φιλελεύθεροι», δεν τον τίμησε ούτε το 1% των ψηφοφόρων. (Τι παρεξήγηση! Οι Έλληνες, φιλελεύθεροι; Αυθέντη χρειάζονται που να τους χαϊδεύει και να τους ποδηγετεί.).

Όταν βλέπω ποιοι μας κυβερνούν και σκέπτομαι πως ανάμεσά τους δεν είναι ο Αλέκος Παπαδόπουλος (που σε μία κρίσιμη στιγμή έσωσε την Ελλάδα από την χρεωκοπία), η Άννα Διαμαντοπούλου που οργάνωσε και εφάρμοσε για λίγους μήνες – όσο την άφησαν) την πιο τολμηρή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που θα είχε αλλάξει την μορφή της Ελλάδας, ο Τάσος Γιαννίτσης που αν είχε εφαρμόσει το συνταξιοδοτικό του πρόγραμμα, θα είχαμε γλιτώσει την κρίση και την κατάρρευση – νιώθω πραγματική αγανάκτηση.

Κι ας μιλήσουμε για πρωθυπουργούς. Τώρα, με την επέτειο των εκατό χρόνων, θα περισσέψουν τα καλά λόγια για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Όμως, όσο περνάνε τα χρόνια, τα θετικά της θητείας του σκοτεινιάζουν μπροστά στα αρνητικά. Για μένα ήταν ο άνθρωπος που άνοιξε τον δρόμο στην Κρίση – με τους δανεισμούς – και στον Αλέξη Τσίπρα – με την δημαγωγία και τον λαϊκισμό του. Το χειρότερο με τον Ανδρέα ήταν πως δεν είχε άλλοθι: ήξερε πολύ καλά τι έκανε. Ήταν ευφυής, καταρτισμένος αλλά amoral όπως λένε οι Γάλλοι. Χωρίς κανένα ηθικό φραγμό.

Ο καλύτερος πρωθυπουργός που είχαμε μετά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ήταν ο Κώστας Σημίτης. Κι όμως είναι ο λιγότερο δημοφιλής – γιατί δε είχε επάνω του ίχνος λαϊκισμού. Το γεγονός πως ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του Ελληνικού Κράτους που αντιπαρατέθηκε στην Εκκλησία χωρίς να ηττηθεί και να εξευτελιστεί (υπόθεση ταυτοτήτων) είναι το μόνο δείγμα πολιτικής χειραφέτησης των νεώτερων χρόνων. (Την ώρα που ο υποψήφιος διάδοχός του υπέγραφε στο δημοψήφισμα, γνωρίζοντας ότι είναι παράνομο).

Ναι – και στους πρωθυπουργούς και αρχηγούς ατυχήσαμε. Ο διάδοχος του Σημίτη με την συνέργεια του νυν ΠτΔ διόγκωσε το κράτος και το χρέος, ενώ ο δικός του διάδοχος έκανε ένα χρόνο να καταλάβει ότι είχαμε χρεοκοπήσει. Και ο τότε αρχηγός της αντιπολίτευσης αντί να σπεύσει να βοηθήσει, όπως έκαναν οι αντιπολιτευόμενοι αρχηγοί της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, άρχισε τον «αντιμνημονιακό» αγώνα με τα αλήστου μνήμης «Ζάππεια».

Λοιπόν, Σταύρο, το να βρεθείς μόνος στην σχεδία που διαπλέει το Ποτάμι, είναι κατά κάποιον τρόπο μία διάκριση. Είναι η μοίρα των εκλεκτών, των ικανών και των έντιμων. Συχνά σκέπτομαι πως, αν έβαζα υποψηφιότητα και έπαιρνα πολλές ψήφους, θα ψαχνόμουνα να βρω τι λάθος έχω κάνει.

Σου εύχομαι όμως εσύ να πάρεις πολλές ψήφους – και χωρίς να κάνεις λάθος.


*Το κείμενο παραδόθηκε στην εφημερίδα πριν την διάλυση της Κ. Ο. Καμμένου

Sunday, February 03, 2019

Θέμα: Οι Μακεδόνες (Μαθητική έκθεση)


Εμείς οι Μακεδόνες είμαστε περίεργοι άνθρωποι. Όλοι οι Έλληνες έχουν μία Πατρίδα – την Ελλάδα. Οι Μακεδόνες έχουν δύο: την Ελλάδα και την Μακεδονία. Και δεν τους φτάνει η πρώτη, όταν νιώθουν ότι απειλείται η δεύτερη. Γι αυτούς η Μακεδονία προηγείται.

Κι ενώ τόσα χρόνια ζούνε με την Ανατολική Θράκη (των Τούρκων) και την Βόρεια Ήπειρο (των Αλβανών) τώρα είναι έξαλλοι με την Βόρεια Μακεδονία!

Εκτός από δύο πατρίδες οι Μακεδόνες έχουν και πολλούς τόπους καταγωγής. Οι περισσότεροι είναι Μικρασιάτες – κυρίως Πόντιοι. Άλλοι από διάφορες περιοχές μέσα ή έξω από την Ελλάδα. Λίγοι – οι ντόπιοι – κατάγονται από την Μακεδονία.

Η δασκάλα των Γαλλικών μας είπε ότι λόγω των παλαιών και πολλών αναμίξεων, (τότε στην περιοχή ζούσαν ανακατεμένοι Τούρκοι, Έλληνες, Αλβανοί, Βούλγαροι, Βλάχοι, Εβραίοι και Σλάβοι) η Μακεδονία έδωσε το όνομά της σε δύο διάσημες διεθνείς φρουτοσαλάτες: την Γαλλική: Macédoine des Fruits  και την Ιταλική: Macedonia dei Frutti.

Εκτός από πατρίδες και τόπους καταγωγής, οι Μακεδόνες χωρίζονται κα σε φυλές: η διασημότερη και πολυπληθέστεροι είναι οι (Μ)Παοκτζήδες. Υπάρχουν και οι Αρειανοί (καμία σχέση με τον πλανήτη) και οι Ηρακληδείς που είναι και οι αρχαιότεροι.

Οι φυλές, όταν αντιμάχονται, αποκαλούν τους αντίπαλους: «Βούλγαρους». Πάντως φέτος το πρωτάθλημα θα το πάρει σίγουρα ο ΠΑΟΚ και θα πανηγυρίσει η μισή πόλη.

Οι Θεσσαλονικείς Μακεδόνες ονομάζουν τους Αθηναίους «Χαμουτζήδες» διότι (κατ’ αυτούς) λένε «χάμου» αντί για «χάμω».

(Ποτέ δεν έχω ακούσει Αθηναίο να λέει: «χάμου»).

Οι Αθηναίοι αμύνονται χρησιμοποιώντας το δεύτερο ενικό των Βόρειων: «Να σε κάνω κεφτεδάκια», «να σε ανοίξω από πίσω», κλπ.

Ο διασημότερος Μακεδόνας σήμερα είναι ο Ιβάν Σαββίδης. Δεν ξέρει Ελληνικά αλλά είναι αυθεντικός Ρωσοπόντιος. Μετά από αυτόν ακολουθούν ο Γιάννης Μπουτάρης, ο Λουτσέσκου και ο Ζορρό.

Το Μακεδονικό ζήτημα ξεκίνησε όταν ο Τίτο ονόμασε το νότιο τμήμα της Σερβίας Μακεδονία. Αλλά εμείς είχαμε το κοπυράιτ του ονόματος, όπως μας το είχε κληροδοτήσει αυτοπροσώπως ο Μέγας Αλέξανδρος. Το κακό είναι πως είχαμε χάσει τη διαθήκη.

Για να εκδικηθούν τον Μέγα Αλέξανδρο, οι Σκοπιανοί γέμισαν την πόλη τους με απαίσια αγάλματά του. Επίσης την μεθόριο με καζίνα, για να χάνουν οι Έλληνες τα λεφτά τους.

Μόλις ξεκίνησε η διαπραγμάτευση στις Πρέσπες οι θείοι μου έγιναν από δύο χωριά: Θα μας πάρουν την Μακεδονία έλεγε ο ένας – Μα τι λες; – ενάμιση εκατομμύριο ξυπόλυτοι είναι, ούτε στρατό, έχουν ούτε αεροπορία – Ναι αλλά έχουν πίσω τους την Αμερική. Ποια Αμερική; – δεν λες την Τουρκία; – ποια Τουρκία; – την Ρωσία, έλεγε ο τρίτος.

Τελικά έκλεισε η συμφωνία και δεν χάσαμε ακόμα τίποτα! 

Άλλωστε εμείς  κατείχαμε το 51% της Μακεδονίας  όπως γράφει το βιβλίο της ιστορίας. Και ξέρω πως όποιος έχει το 51% κάνει ό,τι θέλει επειδή έχει την πλειοψηφία των μετοχών.

Εγώ πάντως φέτος έχω προπονηθεί πολύ στα Αγγλικά μου γιατί πέρυσι στην Χαλκιδική είδα μια Βορειομακεδόνα (έτσι δεν τις λέμε τώρα;) που μου άρεσε πολύ αλλά δεν τόλμησα να της μιλήσω. 

Φέτος, όμως, θα έχω κλείσει και τα δεκαεπτά…

Sunday, January 27, 2019

Τα τσουνάμι των βιβλίων


Τι κάνει ένας άνθρωπος που αγόρασε το πρώτο του βιβλίο (δικό του – όχι δώρο) στα 13 του (θυσιάζοντας πολλά κουλουροτύρια) όταν περάσουν επτά δεκαετίες;

Συνεχίζει να κάνει το ίδιο (να αγοράζει και να διαβάζει…) θαμμένος μέσα σε δεκάδες χιλιάδες τόμους που καταλαμβάνουν σχεδόν όλο τον ζωτικό του χώρο.

Όμως, με τα χρόνια, όσο γίνεται γνωστός ως βιβλιοφάγος και βιβλιοσυλλέκτης, στα βιβλία που αγοράζει προστίθενται και εκείνα που του στέλνουν. Που είναι απείρως περισσότερα.

Πώς αντιδρά κανείς με ευγένεια και ευαισθησία σε ένα τέτοιο τσουνάμι;

Από τον καιρό που ήμουν και εγώ αρχάριος συγγραφέας που έστελνε αντίτυπα έργων του (στα οποία ουδέποτε έπαιρνε απάντηση) είχα ορκιστεί πως αν κάποτε αντιστραφούν οι ρόλοι εγώ θα απαντώ σε όλα τα βιβλία. Μεγάλα λόγια. Τώρα βλέπω πως αυτό είναι αδύνατο. Θα έπρεπε να διαβάζω δώδεκα ώρες τη μέρα, προσλαμβάνοντας και ένα επιτελείο βοηθών για τις αξιολογήσεις και απαντήσεις.

Το μόνο που κάνω: ρίχνω μία ματιά σε όλα. Σε βιβλία που με κερδίζουν, απαντώ μόνον εφόσον οι συγγραφείς τους παραθέτουν μία ηλεκτρονική διεύθυνση. Διάβολε, ζούμε στον 21ο αιώνα!

Από την τελευταία βιβλίο-πλημμύρα πάντως θέλω να ξεχωρίσω μερικά:

Και πρώτα ένα γεγονός: Μόλις κυκλοφόρησε στην Γερμανία η από καιρό αναμενόμενη μελέτη του ιστορικού Χάιντς Ρίχτερ: «Οι Έλληνες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία 1913-1923 – ο Διωγμός και η Εκδίωξή τους». (Die Griechen im Osmanischen Reich 1913-1923. Ihre Verfolgung und Vertreibung). Εκδ. Peleus.       

250 πυκνοτυπωμένες σελίδες με φωτογραφίες, μεγάλος χάρτης και εκτενής βιβλιογραφία. Είναι η συνέχεια του προηγούμενου τόμου: «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο Παγκόσμιο». Ανυπομονώ να διαβάσω την εξιστόρηση της τραγωδίας των Ποντίων. 

Με υπόδειξη του συγγραφέα διάβασα ήδη μία άγνωστη ως σήμερα εκτενέστατη περιγραφή της Αγγλίδας δημοσιογράφου Clare Sheridan (πρώτης εξαδέλφης  του Winston Churchill) που βρέθηκε στη Σμύρνη τις μέρες της εκκένωσης. Η Κόλαση του Δάντη μοιάζει παιδική χαρά…(Και να σκεφθεί κανείς ότι όλη αυτή τη φρίκη την ξεκινήσαμε εμείς…)

Μια και βρισκόμαστε στην Γερμανία: Ενδιαφέρον παρουσιάζει το βιβλίου του ιστορικού Andreas Rödder: «Wer hat Angst vor Deutschland (Ποιος φοβάται την Γερμανία;» Αναφέρει και την Ελλάδα – με ειδική συνέντευξη). Εκδ. S.Fischer

Η καλή ποιήτρια Μαρία Λαϊνά έγραφε από το 2009 ως το 2011 για το ένθετο «Βιβλιοθήκη» στην «Ελευθεροτυπία» μικρές χαριτωμένες ή σπαρακτικές επιφυλλίδες με τον τίτλο «Πεντάλ» και την υπογραφή Ποδηλάτης. Απόλαυση, από τις εκδόσεις «Πατάκης».

Οι εκδόσεις Gutenberg, με τις ειδικές σειρές Orbis Literae (Editio Minor και Aldina) έχουν δημιουργήσει μία φωλιά για βιβλιόφιλους. Επιλέγουν άγνωστα έργα γνωστών συγγραφέων (π. χ. Μπαλζάκ, Ντίκενς, Τόμας Μαν) ή και σχετικά άγνωστους στην Ελλάδα συγγραφείς π.χ. Τζων Ουίλλιαμς, Φορντ Μάντοξ Φορντ) τους οποίους παρουσιάζουν σε ιδιαίτερα καλαίσθητες και επιμελημένες εκδόσεις. Το μεγάλο γεγονός για την σειρά Editio Minor είναι η ουσιαστικά πρώτη παρουσίαση στη χώρα μας (μια παλιά δημοσίευση πέρασε απαρατήρητη) του κλασικού κινέζικου ερωτικού μυθιστορήματος «Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας». Θεωρείται ως το κορυφαίο δημιούργημα της κινεζικής λογοτεχνίας και οι 800 σελίδες του κυλάνε ανέμελα ανάμεσα στο πάθος και την ηδυπάθεια.

Για όσους νιώθουν κοντά στα ζώα του πλανήτη μας, η έκδοση «Ο άνθρωπος και τα άλλα Ζώα» (επιμέλεια Άννα Λυδάκη) παρουσιάζει κείμενα 80 συγγραφέων και επιστημόνων που φωτίζουν αυτή την πρωταρχικής σχέση που μας συνδέει με τους φυσικούς αδελφούς μας (Εκδ. Παπαζήση).

Και να μην ξεχνάμε το βιβλίο του πρύτανη της Ελληνικής οικονομικής δημοσιογραφίας Γιάννη Μαρίνου (33 χρόνια διευθυντής του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» και ακόμα μαχητικός αρθρογράφος στο ένθετο του «Βήματος» “Ανάπτυξη”): «Κωνσταντίνος Καραμανλής, Ανδρέας Παπανδρέου, Χαρίλαος Φλωράκης – εκμυστηρεύσεις τριών μεγάλων». (Πατάκης).

Sunday, January 20, 2019

Ο Τελευταίος Μακεδονομάχος



Είκοσι δύο χρόνια τώρα προσπαθώ να εξηγήσω το «Μακεδονικό» σε ξένους δημοσιογράφους.  (Έτσι και έχεις καταγραφεί στα καρνέ τους ως “γλωσσομαθής και ομιλητικός”, στις κρίσιμες στιγμές θα σε επισκεφθούν όλοι). «Μα φοβόσαστε ένα μικρό και άοπλο κράτος;» «Μα το όνομα Μακεδονία δεν αφορά κοινή γεωγραφική περιοχή;» «Μα πώς θεμελιώνετε το κίνδυνο του αλυτρωτισμού;». «Τι εννοείτε ότι τους εκχωρήσατε τη γλώσσα;»

Άντε τώρα να τους εξηγήσεις για τα «Μυστικά του Βάλτου», που έγραψε η προγιαγιά του Σαμαρά, για τους κομιτατζήδες και τους εξαρχικούς, τον Παύλο Μελά και τους Μακεδονομάχους…
Αυτή τη φορά όμως με βοήθησε πολύ ο Τελευταίος των Μακεδονομάχων.

Για μένα το «Μακεδονικό» έπαψε οριστικά να είναι πρόβλημα (είχα ήδη πολλές αμφιβολίες) όταν διάβασα το άρθρο του Νίκου Μέρτζου στην Καθημερινή της 12.1.19. Για όσους δεν ξέρουν τι εστί Μέρτζος, θα πω απλώς ότι ο τέως πρόεδρος της «Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών» είναι η συμπύκνωση της ουσίας του Ελληνικού Μακεδονικού Πνεύματος. Όταν λοιπόν αυτός γράφει ότι η συμφωνία των Πρεσπών είναι: «μια λύση που δεν αφήνει ανοιχτές πληγές στο σώμα της Ελλάδος» ενώ «αντίθετα κλείνει πολλές, εξοικονομεί πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο για άλλα πολύ σοβαρότερα μέτωπα, διασφαλίζει τη ρευστή βαλκανική ενδοχώρα μας, ανοίγει ευρύ πεδίο σε ήδη προγραμματισμένα διεθνή δίκτυα ενέργειας και μεταφορών σε ενιαίο πια ευρωατλαντικό χώρο και αναβαθμίζει κατακόρυφα την γεωπολιτική αξία την Ελλάδος. Κλειδί η Θεσσαλονίκη».

Τώρα βέβαια οι έξαλλοι Μακεδονομανείς τον αποκαλούν …προδότη. Αυτόν που εξήντα χρόνια ήταν η σημαία των Μακεδόνων! Αναρωτιέμαι αν η πλειοψηφία των Ελλήνων πάσχει από πατριωτική άνοια. Λέει ότι εκχωρήσαμε στους Βορειο-μακεδόνες την Μακεδονική γλώσσα. Μα είχαμε εμείς τέτοια γλώσσα, σλάβικη, (έτσι την ορίζει το νέο σύνταγμά τους) για να την εκχωρήσουμε; Τους δώσαμε λένε την εθνότητα. Μα για ποιο έθνος μιλάμε; Του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Μετά το θάνατό του οι Μακεδόνες σκόρπισαν και η λέξη Μακεδονία αντιστοιχούσε μόνο σε μία γεωγραφική περιοχή. Έθνη δεν υπήρχαν τότε, δημιουργήθηκαν ύστερα από 20 αιώνες.

Πλήρες πατριωτικό παραλήρημα, που κρατάει 22 χρόνια! Αδύνατο να το εξηγήσεις στους ξένους δημοσιογράφους – ή και σε οποιονδήποτε ορθολογικά σκεπτόμενο άνθρωπο. Ο οποίος δεν θα ξέρει πως εμείς οι Έλληνες έχουμε την τάση να ενθουσιαζόμαστε και να απογοητευόμαστε με το παραμικρό. Να σπέρνουμε θύελλες και να κυνηγάμε μύθους. Κι έτσι να φτάνουμε στην «ακατανόητη για τους μη Έλληνες διαμάχη για το ονοματολογικό» όπως έγραψε η σοβαρότερη Γερμανική εφημερίδα, η Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Στους ψύχραιμους οπαδούς και αντίπαλους, θα πρότεινα ως αντίδοτο δύο πολύ σοβαρά βιβλία που διαβάζω αυτό τον καιρό (αν και δυστυχώς, συνήθως, οι οπαδοί δεν διαβάζουν):

Και πρώτο από όλα αυτό που συνέγραψε ο – κατά τη γνώμη μου – σοφότερος των σημερινών Ελλήνων, Θεοδόσιος Τάσιος, με τίτλο: «Ξανά ο Αριστοτέλης». Σε μία μεγάλης καλαισθησίας έκδοση θα συναντήσετε έναν Αριστοτέλη που δεν τον ξέρατε (αχ, αυτή η «Μεσότης», πώς μας λείπει) – μαζί με τον Σωκράτη και τον Επίκουρο. (Εκδόσεις Άτων).

Το πιο σημαντικό βιβλίο που διαβάζω, (δεν τελειώνει εύκολα) είναι του Θωμά Μαυροφίδη: «Κοινωνία και σύστημα – εισαγωγή στη σύγχρονη συστημική θεωρία». (Εκδ. Πατάκη). Ζωτικής σημασίας κείμενο, για όσους θέλουν να κατανοήσουν την πολυπλοκότητα των σημερινών κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και προσωπικών σχέσεων με τη βοήθεια της συστημικής θεωρίας.

Αν σκεφθείτε λίγο πιο βαθιά και πιο ψύχραιμα (τα βιβλία βοηθάνε…) μπορεί και να δείτε φως.

Πάντως είναι καιρός να κλείσει το παρανοϊκό «Μακεδονικό» θέμα. Ίσως να είναι η πρώτη (και μόνη;) φορά που θα συμφωνήσω με τον Αλέξη Τσίπρα και τον Νικόλαο Μέρτζο.

Sunday, January 13, 2019

Το καλό και το κακό χιόνι



Το χιόνι το πρωτογνώρισα σε ζωγραφιές και φωτογραφίες. Κάτι καρτ-ποστάλ που μας έστελναν φίλοι από την Ελβετία. 

Απεικόνιζαν μικρά χωριουδάκια με μικρά σπιτάκια που είχαν μυτερές στέγες, γεμάτες χιόνι. Η μητέρα μου έλεγε πως τα ονόμαζαν «σαλέ» κι εγώ θυμόμουνα τα «μπατόν σαλέ» που κυκλοφορούσαν με τα ποτά όταν είχαμε κόσμο. Αργότερα έμαθα να τα διακρίνω από την προφορά.

Αυτό το χιόνι μου άρεσε: ήταν καλό και ωραίο – και υπήρχε σε πολλά από τα παραμύθια που αγαπούσα.

Το πραγματικό χιόνι όμως δεν ήταν ωραίο. Ήρθε τον πρώτο χειμώνα της Κατοχής μαζί με την πείνα, το κρύο (έξω αλλά και μέσα στο σπίτι - τα δάχτυλα γεμάτα χιονίστρες) και τους ανθρώπους που πέθαιναν στα πεζοδρόμια και τους μάζευε το κάρο του Δήμου.

Αυτό το χιόνι το μίσησα. Άλλωστε, αν θυμάμαι καλά (ήμουν έξη ετών) ήταν λίγο και βρώμικο, μέσα στην πόλη.

Το πραγματικό χιόνι το έζησα πολύ αργότερα για έξη ολόκληρα χρόνια όταν πήγα να σπουδάσω στο Μόναχο. Έγραψα γι αυτό:

Το Μόναχο βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο και οι Άλπεις του κλείνουν τον αέρα της Μεσογείου.

Στο Μόναχο κάνει πολύ κρύο.

Ένα Φλεβάρη - νομίζω ήταν του 58 - για ένα ολόκληρο μήνα είχαμε συνεχώς θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν. Που σε ορισμένα προάστια έφθαναν και τους -20°.

Και βέβαια κάθε χειμώνα είχαμε μόνιμο χιόνι.

Στο Μόναχο γνώρισα το χιόνι στην καθημερινή του παρουσία. Και αυτή δεν ήταν καθόλου ρομαντική. Ήταν το κακό χιόνι.

Βέβαια στις Βαυαρικές Άλπεις ήταν όμορφο. Αλλά στην πόλη είναι αλλιώς τα πράγματα. Εκεί το χιόνι σπάνια μένει λευκό και εκτυφλωτικό. Σύντομα βρομίζει - γίνεται αυτό το μίγμα χιονιού και λάσπης που οι Γερμανοί ονομάζουν matsch. Ή, αν κάνει πολύ κρύο, κρουσταλλιάζει και μετατρέπεται σε επικίνδυνο πάγο. Δεν είναι πια ούτε όμορφο.

Από εκεί και πέρα: γλιστράει, μπαίνει μέσα στα παπούτσια και βρέχει τις κάλτσες (ακόμα και τα μποτάκια δεν σε σώζανε), φράζει τις πόρτες και κλείνει τους δρόμους, απομονώνει τους ανθρώπους, τις πόλεις και τα χωριά. Κάθε μέρα φτυαρίζαμε την είσοδο. Όσοι είχαν αυτοκίνητα έπρεπε να τα ξεθάβουν. Πέντε μήνες χιόνι το 
χρόνο είναι αρκετοί για να σε κάνουν να το μισήσεις.

Έκτοτε μου έχει μείνει μία αντίδραση στο χιόνι που δεν την καταλαβαίνουν οι Έλληνες φίλοι. Οι οποίοι εξακολουθούν να ζουν στην εποχή των καρτ-ποστάλ και τώρα, στο γκλάμουρ των χιονοδρομικών κέντρων. Για μένα το χιόνι είναι ωραίο μόνον από μακριά. Αλλιώς είναι κακό.

Όμως δεν παύει η μαγεία της γραφής να το μεταμορφώνει. Όπως στο υπέροχο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Ο Έρωτας στα χιόνια». 

Όπου ο μόνιμα ερωτευμένος γέροντας, ο Μπάρμπα Γιανιός, επιστρέφοντας βράδυ στο σπίτι του πιωμένος, γλιστράει και πέφτει μπροστά στο σπίτι της γειτόνισσας  που γλυκοκοίταζε.

«Xειμών βαρύς, οικία καταρρέουσα, καρδία ρημασμένη. Mοναξία, ανία, κόσμος βαρύς, κακός, ανάλγητος. Yγεία κατεστραμμένη. Σώμα βασανισμένον, φθαρμένον, σωθικά λυωμένα. Δεν ημπορούσε πλέον να ζήση, να αισθανθή, να χαρή. Δεν ημπορούσε να εύρη παρηγορίαν, να ζεσταθή. Έπιε διά να σταθή, έπιε διά να πατήση, έπιε διά να γλιστρήση. Δεν επάτει πλέον ασφαλώς το έδαφος».

Και το καλό χιόνι του έκανε την ωραιότερη κηδεία:

«K’ επάνω εις την χιόνα έπεσε χιών. Kαι η χιών εστοιβάχθη, εσωρεύθη δύο πιθαμάς, εκορυφώθη. Kαι η χιών έγινε σινδών, σάβανον.

     Kαι ο μπαρμπα-Γιαννιός άσπρισεν όλος, κ’ εκοιμήθη υπό την χιόνα, διά να μη παρασταθή γυμνός και τετραχηλισμένος, αυτός και η ζωή του και αι πράξεις του, ενώπιον του Kριτού, του Παλαιού Hμερών, του Tρισαγίου».

Saturday, January 05, 2019

Ο Φωτισμός και ο (Δια)φωτισμός



Παραμονές των Φώτων, τα παιδιά τραγουδάνε τα κάλαντα:

«Σήμερα τα Φώτα και ο Φωτισμός...»

Αχ, αυτά τα Φώτα, τι ζημιά μας έχουν κάνει. Από το πολύ φως έχουν πάρει τα μυαλά μας αέρα κι αν δεν αλλάξουμε μυαλά, προκοπή δεν θα δούμε στον αιώνα τον άπαντα.

Εδώ βγαίνει ο πρώτος πολίτης της χώρας, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας και στο εορταστικό του διάγγελμα λέει τα εξής αδιανόητα:

«…να ακολουθήσουμε την πορεία την οποία η ιστορία μας και η κληρονομιά μας έχουν διαγράψει για όλους μας και που είναι ένας ρόλος όχι μόνο για τον λαό αλλά ένας ρόλος γενικότερος για την Ευρώπη και την Ανθρωπότητα. Σας το λέω αυτό χωρίς καμία αλαζονεία. Αυτός είναι ο προορισμός μας και θέλω να το γνωρίζετε».

(Τι να πω; Την ανθρωπότητα μπορεί και να την σώσουμε κάποτε. Τα σκουπίδια μας πάντως, αδύνατο να τα διαχειριστούμε!).

Μετά από τέτοια διαγγέλματα, είναι εντελώς φυσικό στην διεθνή έρευνα της Pew Research οι Έλληνες να απαντούν ότι ο πολιτισμός τους είναι ο ανώτερος στον κόσμο! Προσοχή: όχι ο αρχαίος πολιτισμός, αλλά ο σημερινός, των Εξαρχείων και των Μπαχαλάκηδων.

Με αυτά τα παραισθησιογόνα μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, με αυτούς τους μύθους τα τρέφουμε, με αυτή την αλαζονεία τα ποτίζουμε – και μετά θεωρούμε διεθνή συνομωσία το ότι δεν μας σιτίζουν δωρεάν στο Πρυτανείο όλα τα άλλα έθνη και μας ζητάνε πίσω τα δανεικά που τους πήραμε. Και γιατί να μοχθήσουν οι Έλληνες και να δημιουργήσουν, όταν είναι «οι αριστοκράτες των λαών» (Κ. Ζουράρις) ή «τα κακομαθημένα παιδιά της ιστορίας» (Ζαμπέλιος).

Τους έχουμε δημιουργήσει μία ιστορία γεμάτη ψέματα για να τονίσουμε την «συνέχεια της φυλής» και να φέρουμε όσο γίνεται πιο κοντά το αρχαίο κλέος. Μετονομάσαμε την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία σε «Ελληνικό» Βυζάντιο ενώ  ήταν απλώς ένα πολυεθνικό θεοκρατικό κράτος, η συνέχεια της Ρωμαϊκής κατοχής, που άρχισε το 147 π. Χ.. Όχι μόνο δεν ήταν Ελληνικό, αλλά από τον Ιουστινιανό και πέρα κατάστρεψε και ερήμωσε την Ελλάδα. Οι «Έλληνες εθνικοί» υπέστησαν  φοβερούς διωγμούς τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια και η λέξη Έλληνας ήταν απαγορευμένη. Κανένας αυτοκράτορας δεν καταγόταν από τη κυρίως Ελλάδα και ο επίσημος τίτλος τους ήταν «Βασιλεύς των Ρωμαίων». Ευτυχώς, τους τελευταίους αιώνες, το Ρωμαϊκό κράτος έγινε ελληνόγλωσσο, διευκολύνοντάς μας να το ονομάσουμε ελληνικό.

Σερβίραμε στους μαθητές μία διαστρεβλωμένη «ένδοξη» ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης (τι έχει να γίνει με την διακοσιοστή επέτειο!) αρχίζοντας με το μύθο της Αγίας Λαύρας και αποκρύπτοντας την πλήρη αποτυχία της εξέγερσης, εφόσον οι Έλληνες πολεμούσαν περισσότερο μεταξύ τους, παρά με τους Τούρκους. Θα έπρεπε να γιορτάζουμε την απελευθέρωση της Ελλάδας όχι την 25η Μαρτίου, αλλά στις 8 Οκτωβρίου – επέτειο της ναυμαχίας του Ναβαρίνου που πραγματικά απελευθέρωσε την χώρα μας.

Έτσι, με μύθους και παραμύθια, έχουμε δημιουργήσει στους Έλληνες μία ψευδή συνείδηση που τους κρατάει μακριά από τον υπόλοιπο κόσμο και τους εμποδίζει να αναπτύξουν ισότιμες και αρμονικές σχέσεις μεταξύ τους και με τους άλλους λαούς. Που δεν τους δίνει τις βάσεις να οργανωθούν με σύγχρονα πρότυπα – να ξεκολλήσουν από τη φάρα, την οικογένεια, την φυλή, την παρέα – και να οργανωθούν σε κοινωνία ελεύθερων, ενήλικων και αυτόνομων πολιτών. Που τους εγκλωβίζει σε μία αρχαϊκή, βαλκανική και ορθόδοξη, νοοτροπία. Βγαίνουμε τελευταίοι σε όλους τους διεθνείς στατιστικούς δείκτες: οικονομικούς, (ανταγωνιστικότητας, παραγωγικότητας,) κοινωνικούς, και πολιτιστικούς.

Κατά τα άλλα όμως είμαστε προορισμένοι να σώσουμε την Ευρώπη και την Ανθρωπότητα… Μην το λέτε όμως αυτό σε ξένους, μπορεί να σας παρεξηγήσουν…

Sunday, December 30, 2018

Καζαμίας δεκαετίας



Οι νεότεροι βέβαια δεν ξέρουν τι είναι ο Καζαμίας. Προσφεύγω στο λεξικό της Ακαδημίας: «Ετήσια λαϊκή έκδοση με ημερολόγιο, αστρολογικές προβλέψεις και προφητείες, ανέκδοτα, ονειροκρίτη, συνταγές και άλλες πληροφορίες. Από το ιταλικό casa mia».

Σε κάθε μία casa (σπίτι) αντιστοιχούσε λοιπόν παλιά και ένας Καζαμίας. Τώρα τις δουλειές του (και πολλά άλλα) κάνει το κινητό.

Μετά ο Καζαμίας έγινε σατιρική στήλη στις Πρωτοχρονιάτικες εκδόσεις εφημερίδων και περιοδικών. Κυρίως σατιρίζοντας τα μελλούμενα με βάση την πολιτική τοποθέτηση του φύλλου και του εκάστοτε γράφοντος.

Συνήθως ο Καζαμίας αφορούσε το επόμενο έτος – αλλά εγώ σκέφθηκα να τον προεκτείνω σε μία δεκαετία. Επειδή αυτό το φύλλο του Βήματος ατενίζει προς το απώτερο μέλλον, επειδή τα προβλήματα είναι μακροχρόνια – και διότι είναι πολύ ασφαλέστερο να κάνεις προγνώσεις για εποχές που μάλλον δεν θα υπάρχεις, Κανείς (αν τις θυμάται) δεν θα μπορεί να σου ζητήσει λογαριασμό.

Από τις προβλέψεις μου θα ήθελα να είχα εξαιρέσει τον Τραμπ. Και διότι – όπως θα έχετε διαβάσει παντού – είναι εντελώς απρόβλεπτος και διότι δεν τον βλέπω να αντέχει πολύ. Βέβαια θα μου πείτε πως αυτό που μόλις έγραψα είναι μία πρόβλεψη. Αλλά με την ταχύτητα που στριφογυρίζει (όσοι επιτελείς του έμειναν, πάσχουν από ίλιγγο και αυχενικό) είναι πολύ πιθανό να πέσει. Κι αν δεν γκρεμοτσακιστεί από μόνος του, ελπίζω να τον ρίξουν οι Δημοκρατικοί που από το νέο χρόνο θα ελέγχουν το Κογκρέσο. Μακάρι πάντως να χτίσει το διάσημο τοίχος του και να κλειστεί ο ίδιος απέξω.

Έχουμε και τη Τερέζα (ή Τερίζα, επί το Αγγλικότερον). Μαδάει ανελλιπώς μία μαργαρίτα: (να βγω – να μην βγω) που έχει αναρίθμητα πέταλα και δεν τελειώνουν. Ζήσε May να φας Brexit!

Πώς τα κατάφερε η γηραιά και πονηρή Αλβιών του «διαίρει και βασίλευε», να ενώσει εναντίον της όλη την Ευρώπη, είναι απορίας άξιον. Ε, ρε Τσίπρας που της χρειάζεται! Μία γρήγορη κωλοτούμπα που κάνει το όχι ναι – και το πρόβλημα λύθηκε!

Δεν ήθελε τους μετανάστες ο Ορμπάν και ξέμεινε από εργατικά χέρια. «Άτις» έλεγαν οι Αρχαίοι. Έκανε προεκλογική εκστρατεία εναντίον του Σόρος με αποτέλεσμα να χάσει το πανεπιστήμιο που του είχε δωρίσει (διαδηλώνουν οι φοιτητές!) και να ανακηρύξουν οι Financial Times τον George Soros ως «άνθρωπο της χρονιάς». Όλα εδώ πληρώνονται.

Από τους λαϊκιστές ξεχωρίζει ο Ιταλός Σαβίνι – επιφανής μορφή της Commedia del Arte. Τύπος Capitano, μπουφόνος, γεμάτος οίηση και «Braggadoccio», που στο τέλος τις τρώει. Αλλά και όλος ο θίασος της Ιταλικής κυβέρνησης ταιριάζει τέλεια στην τυπολογία της Commedia. Κι επειδή οι Ιταλοί λατρεύουν τις παραστάσεις είναι ενθουσιασμένοι και πιστεύουν ότι κατατρόπωσαν την Γερμανία και την Ε. Ε.!

Ο αλαζών Μακρόν την έπαθε σαν το έξυπνο πουλί. Ολέθριο, διότι η μεγάλη Γαλλία είναι η πιο καθυστερημένη χώρα της Ευρώπης και χρειάζεται επείγουσες και βαθιές μεταρρυθμίσεις. Όμως με το λαό εναντίον του και την Λεπέν να παραμονεύει, θα είναι πολύ δύσκολο να προχωρήσει. Μπριζίτ, βοήθα!

Μια Ευρώπη χωρίς Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία… τι απομένει; Μα η αιώνια Γερμανία. Δύο φορές αιματοκύλισε την γηραιά ήπειρο – αλλά τώρα ίσως τη σώσει.

Συμβολικά θα αναφερθώ σε ένα όνομα: Karrenbauer σημαίνει κατασκευαστής κάρων. Θα χρειαστεί ένα μεγάλο και πανίσχυρο κάρο για να τραβήξει όλη την Ευρώπη έξω από το τέλμα…

Πρόβλεψη δεκαετίας κι αυτή. Οι πληγές στο σώμα της Ευρώπης είναι πολλές και βαθιές. Θέλει χρόνο να γιάνει.

Και η Ελλάδα; Τίποτα γι’ αυτήν; Ποιος θα κερδίσει τις εκλογές; Και τις επόμενες;

Η τωρινή Ελλάδα δεν χωράει στην δεκαετία. Θέλει Καζαμία τρίτομο. Αν η Γαλλία χρειάζεται επώδυνες μεταρρυθμίσεις, η Ελλάδα θέλει format, reset, νέο λογισμικό και επανεκκίνηση. Ας γίνουν πρώτα αυτά και ίσως έχουμε προγνώσεις στον επόμενο Καζαμία. 

Αν υπάρξει

Sunday, December 23, 2018

Ζήτω η κατανάλωση!



Έβαλα επίτηδες ένα προκλητικό τίτλο για να πάω λίγο κόντρα στο ρεύμα. Ξέρω πως το «πρέπον» σήμερα είναι να αναθεματίζουμε την κατανάλωση και τον χώρο της: την «καταναλωτική κοινωνία». Και ναι μεν να καταναλώνουμε όσοι μπορούμε (ιδιαίτερα αυτές τις γιορτάρες μέρες), αλλά να το κάνουμε με βαριά καρδιά, με ενοχές και τύψεις – σχεδόν να ζητάμε συγγνώμη γι αυτό.

Φυσικά να διευκρινίσω εδώ πως και οι πιο φανατικοί εχθροί της κατανάλωσης δεν θέλουν να την καταργήσουν ολοκληρωτικά. Ακόμα και αυτοί καταλαβαίνουν πως μία κοινωνία που δεν καταναλώνει θα ήταν ολοκληρωτικά νεκρή. Όχι μόνο οικονομικά, αλλά και βιολογικά. Όλα τα ζωντανά έθνη παράγουν και καταναλώνουν – μάλιστα τα πιο ξύπνια παράγουν περισσότερα, για να έχουν και περίσσευμα στο ισοζύγιο πληρωμών.

Ο άνθρωπος, όσο ζει, καταναλώνει – μάλιστα θα έλεγα ότι ζει επειδή καταναλώνει και εφόσον καταναλώνει. Μόνον οι ένοικοι των νεκροταφείων έχουν κόψει αυτή τη βλαβερή συνήθεια.

Αμέσως ακούω την αντίρρηση: «Προφανώς δεν εννοούμε αυτά τα βιολογικά απαραίτητα. Όταν επικρίνουμε την κατανάλωση εννοούμε την υπερβολική και επιδεικτική κατανάλωση των ολίγων, που γίνεται εις βάρος του απλού λαού».

Εδώ τα πράγματα δυσκολεύουν αγαπητοί «νέο-πουριτανοί» αντιρρησίες. Φυσικά ένα σκάφος εκατομμυρίων ευρώ και ένα ρολόι δεκάδων χιλιάδων ευρώ είναι περιττά και καταχρηστικά.

Αλλά είναι; Αν απαγορεύαμε τα ιδιωτικά γιότ υπερπολυτελείας, δεν θα αφήναμε άνεργους δεκάδες χιλιάδες εργάτες ναυπηγείων που τα κατασκευάζουν; Και τα ακριβά ρολόγια δεν δίνουν δουλειά σε πολλούς τεχνίτες ωρολογοποιούς; Η κατανάλωση προϋποθέτει παραγωγή – αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε!

Θυμάμαι κάτι συζητήσεις που είχα με φανατικούς Κνίτες πριν από αρκετές δεκαετίες. Στο πρότυπό τους, την τότε Σοβιετική Ένωση, δεν υπήρχε περιθώριο γι είδη υπερπολυτελείας. (Αυτό μόνο επισήμως. Γιατί σε πολλές επισκέψεις που έκανα σε χώρες του Υπαρκτού, έβλεπα στα υπόγεια γκαράζ των ξενοδοχείων, αυτοκίνητα που ούτε στο ύπνο μου δεν τα είχα ονειρευτεί στην Δύση: Τι Φεράρι, τι Μπέντλεη, τι Τζάγκιουαρ. Καλά οι μεγάλες Μερτσέντες με τον σωρό… Όλα της νομενκλατούρας).

Έλεγαν λοιπόν οι Κνίτες ότι πρέπει κανείς να ξεχωρίζει το απαραίτητο από το περιττό, τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου από τις επίκτητες (κι εδώ ερχόταν το καρφί) που του δημιουργεί η διαφήμιση.

Ρωτούσα εγώ: το ιδιωτικό αυτοκίνητο είναι βασική ανάγκη; - Όχι βέβαια, απαντούσαν, αφού υπάρχουν τα μέσα μαζικής συγκοινωνίας. – Και τότε γιατί δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εγγράφονται στις λίστες αναμονής για ένα Μόσκβιτς; Και μη μου πείτε ότι φταίει η διαφήμιση – γιατί διαφήμιση στην Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει…

Η ακρόαση μουσικής είναι βασική ανάγκη; ρωτούσα πάλι εγώ. Σίγουρα, μου απαντούσαν οι κουλτουριάρηδες Κνίτες. - Τότε γιατί η απόκτηση ενός καλού στερεοφωνικού να είναι περιττή πολυτέλεια; - Διότι μπορείς να την ακούς και από το ραδιόφωνο, ήταν η απάντηση με την οποία όμως ήδη διαφωνούσε το μισό ακροατήριο…

Αυτά με τους Κνίτες. Σήμερα τα κίνητρα του αντι-καταναλωτισμού δεν είναι πια τόσο πολιτικά, όσο οικολογικά, κοινωνικά, και ηθικά. 

Με τα οικολογικά συμφωνώ απόλυτα – για τα κοινωνικά, έχω απορίες. Ξέρω ότι υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες άνεργοι – άραγε  όμως η αποχή από την αγορά δώρων θα βοηθήσει έστω και έναν να βρει δουλειά;  Και είναι τυχαίο πως οι μεγαλύτερες καταναλώσεις γίνονται σε χώρες που έχουν πλήρη απασχόληση;

Και τα ηθικά; Ενώ εγώ αγοράζω δώρα περιττά – ο γείτονας πεινάει! Συμφωνώ να του χαρίσεις ένα πλούσιο χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σαν μετανιωμένος Σκρουτζ και δώρα για τα παιδιά του. Σίγουρα, η φιλανθρωπία δεν θα σώσει τον κόσμο. Ονειρεύομαι κι εγώ μια κοινωνία όπου θα είναι περιττή. Αλλά μέχρι τότε, μοιράζει χαρά σε αυτόν που παίρνει και περισσότερη σε αυτόν που δίνει.

Μην τα βάζετε με την κατανάλωση. Παράγει πλούτο. Επιπλέον είναι ωραίο πράγμα να ανοίγεις πακέτα (θυμηθείτε τα παιδικά σας χρόνια).  Κι αντί να ευαγγελίζεστε τον αφανισμό ή τον περιορισμό της κατανάλωσης, επιδιώξτε την εξάπλωσή της. Ευημερία και κατανάλωση για όλους! Μία σωστή καταναλωτική κοινωνία (χωρίς υπερβολές και καταχρήσεις) θα ήταν τέλεια. Οι άνθρωποι να χαίρονται, όσο περισσότερο γίνεται, την σύντομη επίγεια παρουσία τους. Ο πιο σοφός από τους αρχαίους μας, ήταν, τελικά, ο Επίκουρος…

Τώρα βέβαια αυτό το κείμενο έχει γραφτεί «με την γλώσσα στο μάγουλο», που λένε οι Άγγλοι. Λίγο αυτό-ειρωνικά – ξέρετε τι εννοώ. Καλές γιορτές, αναγνώστες!

Sunday, December 16, 2018

Το Abecedar


Με την ευκαιρία της ανακίνησης του θέματος της Σλαβομακεδονικής γλώσσας ο συνεργάτης μας Νίκος Δήμου μας έστειλε ένα κείμενο δημοσιευμένο στο blog του στις 7.11.2006.


Ως γνωστόν, σύμφωνα με την επίσημη κρατική τοποθέτηση, μειονότητες στην Ελλάδα δεν υπάρχουν, εκτός από μία: την μουσουλμανική. 

Η οποία, αντίθετα με τα ψηφίσματα της ΔΑΣΕ, τα οποία έχουμε υπογράψει και εμείς, δεν έχει το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού. Δεν μπορεί αν το θελήσει να ονομάζεται Τουρκική, έστω κι αν όλες οι διεθνείς συνθήκες και το Ευρωπαϊκό δικαστήριο της αναγνωρίζουν αυτό το δικαίωμα. (Ενώ οι απανταχού Ελληνικές μειονότητες δεν ονομάζονται …ορθόδοξες).

Πάντως άλλες μειονότητες – εθνοτικές, γλωσσικές, θρησκευτικές – επισήμως δεν υπάρχουν: ούτε Εβραίοι, ούτε Ρομά, ούτε Βλάχοι, ούτε Αρβανίτες, ούτε Καθολικοί, Προτεστάντες ή Χιλιαστές.

Αλλά εκείνη η μειονότητα που ΔΕΝ υπάρχει ακόμα περισσότερο, είναι η ακατονόμαστη. (Ψιθυριστά): Μακεδονική, Σλαβο-μακεδονική, ή Σλαβόφωνη. 

Κι όμως. Κι όμως.

Το Ελληνικό κράτος που επί δεκαετίες αρνείται την ύπαρξη αυτής της μειονότητας, είχε τυπώσει το 1925 ένα αναγνωστικό στην (ανύπαρκτη) γλώσσα της, για να την διδάσκει στα σλαβόφωνα παιδιά της Βόρειας Ελλάδας.

Ήταν μία φωτεινή στιγμή, η συμμόρφωση προς τα άρθρα 7, 8 και 9 της «Συνθήκης των Σεβρών» που υπογράφτηκε το 1920 με την εποπτεία της «Κοινωνίας των Εθνών» (προδρόμου του ΟΗΕ). Ειδικά το άρθρο 9 γράφει: «Σχετικά με την εκπαίδευση, η ελληνική κυβέρνηση στις πόλεις και περιοχές που κατοικεί μεγάλος αριθμός πολιτών οι οποίοι δεν ομιλούν την ελληνική, θα τους παραχωρήσει τις κατάλληλες διευκολύνσεις, ώστε να μπορούν τα παιδιά αυτών των Ελλήνων πολιτών στα δημοτικά σχολεία να μαθαίνουν την μητρική τους γλώσσα».

Το ΑBECEDAR το κυκλοφόρησε η ελληνική κυβέρνηση το 1925, όπως προβλέπονταν από την Συνθήκη των Σεβρών (1920) και το Πρωτόκολλο της Γενεύης (1924). Το συνέταξαν ο Έλληνας εθνολόγος-γλωσσολόγος Γεώργιος Σαγιαξής (που σπούδασε γλωσσολογία στην Γερμανία με υποτροφία του Υπουργείου Εξωτερικών) και οι Έλληνες φιλόλογοι Ιωσήφ Λαζάρου και Ι. Παπαζαχαρίου. Το παρουσίασε περήφανα στην Κοινωνία των Εθνών ο Έλληνας Επιτετραμμένος Βασίλειος Δερδάμης, στις 10-11-1925, λέγοντας πως «η Μακεδονική γλώσσα είναι διαφορετική από την Βουλγαρική και γι αυτό φτιάχτηκε αυτό το αλφαβητάρι της». Αυτή ήταν η επίσημη θέση της Ελληνικής Κυβέρνησης – και ο λόγος που το βιβλίο δεν τυπώθηκε με κυριλλικούς αλλά με λατινικούς χαρακτήρες (για να ξεχωρίζει από τα βουλγάρικα).

Μία στιγμή κρατάει μόνο μία στιγμή. Το αλφαβητάριο με το όνομα ABECEDAR αποσύρθηκε πριν καν διανεμηθεί στα σχολεία. Κι από κει και πέρα το Ελληνικό κράτος κάθισε επάνω στο φοβικό του ΟΧΙ και ΔΕΝ. Η επίσημη εκδοχή είναι τώρα ότι η «Μακεδονική» γλώσσα είναι δημιούργημα του Τίτο. (Μόνο που το 1925 δεν υπήρχε Τίτο). Για δεκαετίες η γλώσσα ήταν υπό διωγμόν – όποιος την χρησιμοποιούσε ανοιχτά, είχε να κάνει με τον χωροφύλακα. Επίσης – τι ειρωνεία! – όποιος δήλωνε πως ήταν «Μακεδόνας».

(Αργότερα, όταν ξέσπασε το «Μακεδονικό» στην δεκαετία του 90 – όλοι δήλωναν Μακεδόνες....)

Και για να είναι 100% σίγουρο, το κράτος μας έγινε το μόνο που σε όλες τις μεταπολεμικές απογραφές πληθυσμού εξαφάνισε τις ερωτήσεις για θρησκεία και γλώσσα…

Δεν κινδυνεύαμε ποτέ από τις μειονότητές μας. Ήμασταν μία χώρα με 96% ενιαίο πληθυσμό (πριν να έρθουν οι μετανάστες) από τις πιο συμπαγείς στην Ευρώπη. Γιατί άραγε μας κατείχε τέτοια ανασφάλεια;

(Μετά ψέγουμε την Τουρκία που δεν αναγνωρίζει τους Κούρδους ως μειονότητα. Ωστόσο ακόμα και αυτή δέχθηκε πρόσφατα να υπάρχουν εκπομπές στην Κουρδική γλώσσα – ας όψεται η Ε. Ε.).

Τελικά όμως μερικά αντίτυπα του ABECEDAR επέζησαν – ένα από αυτά στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Και με την φροντίδα του Ευρωπαϊκού Γραφείου για τις Λιγότερο Ομιλούμενες Γλώσσες (EBLUL) ανατυπώθηκε και κυκλοφορεί. Στις 7.11.2006, παρουσιάζεται στην Αθήνα, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ, Ακαδημίας 20.

Εύχομαι αυτό το βιβλίο να λειτουργήσει ως αφύπνιση. Δεν είναι δυνατόν να κρυβόμαστε αιώνια πίσω από το δάχτυλό μας. Ούτε να φοβόμαστε τον ίσκιο μας. Πρέπει να αποδεχθούμε τις πραγματικότητες που μας περιστοιχίζουν. Ναι, υπήρχε και υπάρχει μία (κατ’ αρχήν γλωσσική και μετά, όπως αυτοπροσδιορίζεται) μειονότητα στην Βόρεια Ελλάδα. Όπως εξίσου φυσιολογικά υπάρχει μια Ελληνική μειονότητα στην Νότια Αλβανία.

Δεν μπορούμε να αξιώνουμε τον σεβασμό των δικών μας μειονοτήτων όταν δεν σεβόμαστε εκείνες των άλλων. Ούτε να θεωρούμαστε ένα πολιτισμένο, δημοκρατικό κράτος όταν δεν αναγνωρίζουμε σε όλους τους πολίτες μας, όλα τα δικαιώματα.



2006

Sunday, December 09, 2018

Ο Άγιος που έχασε τη γιορτή του


Από μικρό παιδί στην οικογένεια η σημαντική γιορτή ήταν η ονομαστική. Τα γενέθλια τα θεωρούσαμε ξενόφερτο έθιμο και δεν είχε εφευρεθεί ακόμα η σαχλότερη ελληνική παραλλαγή του σαχλού Happy Birthday («Να ζήσεις Νικάκη… και χρόνια πολλά…»). Τώρα που έχω και άσπρα μαλλιά, αναρωτιέμαι αν, σύμφωνα με το άσμα, έγινα και σοφός….

Κατά ευτυχή σύμπτωση και οι δύο παππούδες μου ονομάζονταν Νικόλαοι (δεν γνώρισα κανένα τους) κι έτσι ουδείς προβληματισμός γύρω από την ονομασία του μοναχογιού. Νίκος λοιπόν εγώ και μία εικόνα του γέροντος Αγίου, επισκόπου Μύρων της Λυκίας, συμπλήρωσε το οικογενειακό εικονοστάσι.

Οπότε, από την παραμονή γίνονταν ετοιμασίες στο σπίτι, γιατί την επομένη οι γονείς (εγώ συνήθως κρυπτόμενος) θα δέχονταν επισκέψεις. Μεγάλο το πατρικό σόι, άφθονοι οι επισκέπτες. Μέχρι που ήρθε η Κατοχή και κόπηκαν μαχαίρι επισκέψεις και τραταρίσματα. (Τι να τρατάρεις; Χαρούπια;).

Ο Άγιος Νικόλαος με συνόδεψε και αργότερα, όταν πήγα στο Ναυτικό. Σε όλα τα σκάφη υπήρχε κάπου αναρτημένη μία εικόνα του. Προστάτης γαρ των θαλασσοπόρων (ακόμα και των πολεμικών) ανέμιζε την σεπτή του γενειάδα και μας σκέπαζε. Θυμάμαι στο καταδρομικό «Ελλη» (στο οποίο έζησα αρκετούς μήνες μια και το Αρχηγείο Κρητικού και Ιονίου Πελάγους, στο οποίο υπηρετούσα, δεν είχε ακόμα κτήρια και καταλύματα στον όρμο της Σούδας) υπήρχε παντού η μορφή του. Ακόμα και στο γραφείο του ναυάρχου του οποίου ήμουν – τρομάρα μου – διαγγελεύς.

Μέχρι που – πριν δέκα χρόνια – έγινε ο αποτρόπαιος και αναίτιος φόνος του νεαρού Αλέξη Γρηγορόπουλου στα Εξάρχεια. Όλη η νεολαία ξεσηκώθηκε και για πολλές μέρες η Αθήνα και οι περισσότερες Ελληνικές πόλεις πήραν φωτιά.

Θυμήθηκα τον φόνο – πάλι από αστυνομικό – του δεκαπεντάχρονου Μιχάλη Καλτεζά στις 17 Νοεμβρίου του 1985. Είχα γράψει τότε ένα σκληρό σχόλιο στο «Βήμα» με τίτλο: «Που με βία μετράει τη γη».

Ωστόσο οι συνθήκες το 2008 ήταν διαφορετικές. Ο Καλτεζάς ξεχάστηκε σχετικά γρήγορα (καμία εκδήλωση δεν γίνεται στην μνήμη του) ενώ ο Γρηγορόπουλος έγινε σύμβολο, που πυροδοτεί κάθε χρόνο εξεγέρσεις και διαδηλώσεις.

Έτσι συνέβη που η 6η Δεκεμβρίου έπαψε να είναι η γιορτή του Αγίου Νικολάου και έγινε η επέτειος της δολοφονίας ενός νέου μαθητή. Και φυσικά δεν έχω αντίρρηση. Σκαιή η πράξη – δίκαιη η αγανάκτηση! Ούτε, προσωπικά, με πειράζει. Εδώ και πολλά χρόνια έχω πάψει να γιορτάζω  γιορτές και γενέθλια.

Αλλά ο Άγιος τι φταίει να χάσει την γιορτή του; Και οι απανταχού Νίκοι, Νικόλαοι, Νίκες και Νικολέτες την δική τους; Συνονόματος φίλος, που μένει στην γειτονιά των Εξαρχείων, όχι μόνο δεν γιορτάζει, αλλά εκείνη την ημέρα εγκαταλείπει το σπίτι του.

Με όλο τον σεβασμό στην μνήμη του αδικοχαμένου μαθητή, μήπως είναι υπερβολή η εξέγερση που γίνεται κάθε χρόνο προς τιμήν του; Και μήπως δεν είναι ο σωστός τρόπος να μνημονεύουμε την απουσία του, με βανδαλισμούς και μολότοφ; Υπάρχουν και ουσιαστικές τελετές, που δεν θυμίζουν πόλεμο.

Είμαστε σίγουρα η κοινωνία της αγανάκτησης και της υπερβολής. Δεν γνωρίζω άλλη χώρα που να αντιδρά με παρόμοιο τρόπο. 

Είμαστε επίσης η κοινωνία των επετείων και των εθνικών εορτών. Άλλα κράτη δεν έχουν ούτε μία – εμείς έχουμε δύο επίσημες, μία ημί-επίσημη (Πολυτεχνείο) και πολλές τοπικές ή ιδιωτικές.

(Αν τιμούσαμε το παρόν και το μέλλον με τον ίδιο τρόπο που συνεχώς τιμούμε το παρελθόν… μάλλον θα είμασταν πολύ πιο μπροστά).

Σκεφθείτε λίγο και τον Άγιο Νικόλαο που έχασε την γιορτή του. Σοφός άνθρωπος ήτανε – και πολύ δημοφιλής σε όλο τον κόσμο ως Σάντα Κλάους (που εμείς τον κάναμε Άγιο Βασίλη). Το Κλάους είναι σύντμηση του «Nikolaus» – γιατί  ο μύθος στις βόρειες χώρες λέει, ότι ο καλός Άγιος ελέγχει όλα τα παιδιά στις έξη Δεκεμβρίου και επιλέγει σε ποια θα φέρει δώρα τα Χριστούγεννα.

Ίσως σε μερικά να ξαναφέρει την ονομαστική τους εορτή…

Γράφω αυτό το κείμενο την παραμονή της επετείου. Ελπίζω αυτή την χρονιά να αλλάξουν λίγο τα πράγματα και να μην πληρώσουν πάλι μερικοί μαγαζάτορες και κάτοχοι αυτοκινήτων το πένθος για την απώλεια του άτυχου παιδιού.

Sunday, December 02, 2018

ΠΑΡΑΔΟΞΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΙ ΗΓΕΤΕΣ!


Το υπεραιωνόβιο Αγγλικό περιοδικό TLS (Times Literary Supplement) στο τεύχος της 16ης Νοεμβρίου 2018 (αύξων αριθμός 6033!) έθεσε ένα ερώτημα σε μερικούς έγκριτους ιστορικούς και πολιτειολόγους: «Είναι ακριβές να αποκαλούμε τον Donald Trump φασίστα;»

Η πρώτη απάντηση δόθηκε από την Mary Beard, διάσημη καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Στην αρχή γράφει ότι έχει πια επικρατήσει να αποκαλούμε φασίστα κάθε πρόσωπο ακροδεξιών πεποιθήσεων που δεν μας αρέσει και ότι τελικά ο όρος έχει μετατραπεί σε βρισιά και όχι σε έννοια.

Όμως παρακάτω συνεχίζει: «Αφού έγραψα αυτά, κατέφυγα στο δοκίμιο του Umberto Eco στο περιοδικό New York Review of Books του 1995 με τίτλο «Πρώτο-φασισμός» (Ur-Fascism). Εκεί σκαλίζει τις διάφορες μορφές που μπορεί να πάρει κάτι που τιτλοφορείται «φασισμός», και απομονώνει δεκατέσσερα τυπικά χαρακτηριστικά. Ξαναδιαβάζοντάς τα μου φάνηκε ότι συνοψίζουν εντυπωσιακά όλη την πολιτική του Trump: Από τον επιλεκτικό του λαϊκισμό μέχρι την επίκλησή του στην κοινωνική απογοήτευση της μεσαίας τάξης και την έμμονη ιδέα του με τις συνωμοσίες και τις πλαστές ειδήσεις (fake news). Ο Eco επέμενε ότι δεν υπήρχε συστημική σχέση και ότι μερικά από τα χαρακτηριστικά ήταν αντιφατικά και αυτοαναιρούμενα. Αλλά δεν μπορούσα» καταλήγει η Mary Beard, «να δω ούτε ένα μοναδικό που να μην αντανακλά τους στόχους και τις μεθόδους του παρόντος Αμερικανού Προέδρου».

Και οι υπόλοιποι ερωτώμενοι καταλήγουν σε παρόμοια και μάλλον πιο αρνητικά συμπεράσματα.

Το πιο σημαντικό ερώτημα της εποχής μας γίνεται όλο και πιο οξύ – και πιο επείγον. Πώς είναι δυνατόν η παλαιότερη πλήρης δημοκρατία της υφηλίου να εκλέξει και να στηρίζει ακόμα ένα τόσο περίεργο, ανώριμο, αστοιχείωτο και αντιφατικό πρόσωπο; Αρκεί να ακούσεις μία ομιλία του, ή μία συνέντευξη, για να καταλήξεις ότι ο νυν πλανητάρχης είναι μία απασφαλισμένη χειροβομβίδα. Μπορεί να γελάμε με τις ανοησίες και τις παλινωδίες του – αλλά η ισχύς που κρατάει στα χέρια του είναι τεράστια.

Και το χειρότερο: η επιλογή παρόμοιων προσώπων σε ηγετικές θέσεις γενικεύεται. Ο Πούτιν μπορεί να είναι πιο σοβαρός και ευφυής – αλλά δεν παύει να είναι εξίσου αντιδημοκρατικός και επικίνδυνος. Ο Ορμπάν της Ουγγαρίας και ο Σαβίνι της Ιταλίας, είναι και αυτοί «τραμπικές» εκδοχές. Το μεγαλύτερο κράτος της Λατινικής Αμερικής, η Βραζιλία, υπερψήφισε έναν μιλιταριστή και διακηρυγμένο αυταρχικό ηγέτη. Εδώ στην γειτονιά μας ο Ερντογάν ασκείται στην απόλυτη μονοκρατορία. Κι αν θυμηθούμε πως το μεγαλύτερο κράτος της γης (και σύντομα, η πρώτη οικονομική του δύναμη) είναι μία σοβιετικού τύπου κομμουνιστική δικτατορία, τότε αρχίζεις να νιώθεις περίεργα.

Και το χειρότερο: αν εξαιρέσουμε αυτό το κράτος – την Κίνα – όπου οι πολίτες δεν είχαν άλλη επιλογή, όλοι αυτοί οι περίεργοι και τοξικοί ηγέτες έχουν εκλεγεί δημοκρατικά! (Έστω κι αν μερικές δημοκρατίες – όπως η Ρωσία – εφαρμόζουν κατά το δοκούν τους κανόνες του παιχνιδιού.

Τι έπαθαν οι λαοί; Γιατί οι πολίτες της Μεγάλης Βρετανίας πίστεψαν τα αδιανόητα ψέματα των υποστηρικτών του Brexit και αποφάσισαν να αυτοκτονήσουν ομαδικά; Και γιατί αυτή η χώρα, πατρίδα τόσων μεγάλων πολιτικών, εμπιστεύθηκε τον χειρισμό μιας τόσο δύσκολης υπόθεσης στην ανεπαρκέστατη Teresa May;

Κι εμείς; Πώς γοητευθήκαμε από ένα γοητευτικό Βαρόνο Μινχάουζεν της πολιτικής, του οποίου οι ψευδείς υποσχέσεις θα χρειαστούν ολόκληρο κεφάλαιο στα μελλοντικά βιβλία της ιστορίας;

Και γιατί οι περήφανοι Μαγυάροι που επαναστάτησαν εναντίον των Σοβιετικών, αφού είδαν και έπαθαν να ελευθερωθούν, επέλεξαν έναν ηγέτη που υποδουλώνει την δικαιοσύνη και φιμώνει τον Τύπο;

Η ανθρωπότητα, παρά τις δυσκολίες και τις κρίσεις, περνάει την καλύτερη περίοδο της ιστορίας της. Όλοι οι δείκτες είναι θετικοί. Αλλά κινδυνεύει. Κινδυνεύει από τον ίδιο της τον εαυτό. Σίγουρα η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα όμως απαιτεί από τους λαούς ωριμότητα και σύνεση. Αλλιώς η δύναμή της, που είναι ο λαός, γίνεται η αδυναμία της. Η ασθένεια του λαϊκισμού μεταδίδεται από τους πολιτικούς στο λαό, ο οποίος αν δεν είναι κατάλληλα εμβολιασμένος από παιδεία και γνώση, υποκύπτει…

Δημοσιεύεται ταυτοχρόνα στο "Βήμα" της Κυριακής.

Sunday, November 25, 2018

Η θλιβερή μοίρα του George Soros



Τρεις λόγοι υπάρχουν για να μισούν οι άνθρωποι τον Τζώρτζ Σόρος: 1. Είναι Εβραίος. 2. Είναι πάμπλουτος. 3. Είναι φανατικός φιλελεύθερος.

Οι δύο πρώτοι λόγοι είναι προφανείς: 1. ο ανοιχτός ή υφέρπων παγκόσμιος αντισημιτισμός και 2. ο μόνιμος φθόνος προς τους έχοντες.

Αλλά ο τρίτος;

Η ζωή μέχρι σήμερα με έχει διδάξει ένα πράγμα: όλοι υμνούν την ελευθερία, όλοι την θεωρούν ως ύψιστη αξία – αλλά οι περισσότεροι δεν αντέχουν έναν άνθρωπο που είναι πραγματικά ελεύθερος, και ακόμα: δεν ανέχονται έναν άνθρωπο που προσπαθεί να ελευθερώσει τους άλλους. Οι άνθρωποι βολεύονται και ταμπουρώνονται μέσα στις «αλήθειες» τους.

Την περασμένη Κυριακή το έζησα αυτό ο ίδιος: είχα γράψει εδώ ένα κείμενο που έκανε σκληρή κριτική στον Τσίπρα – αλλά είχε και μία (σωστή) αρνητική παρατήρηση για τον Μητσοτάκη. Το πόσο εξόργισε αυτό πολλούς σχολιαστές δεν περιγράφεται… 

Χειροκροτούμε την ελευθερία μόνο όταν δείχνει προς την δική μας κατεύθυνση. Είμαστε υπέρ της αμεροληψίας …υπό όρους.

Επιστρέφω στον Σόρος.

Είναι παγκόσμια γνωστός ως επενδυτής και διαχειριστής αμοιβαίων κεφαλαίων. Στην Ελλάδα συνήθως αναφέρεται ως «κερδοσκόπος». Αυτό βέβαια δεν είναι επάγγελμα – είναι επιδίωξη. Κάθε επιχειρηματίας στοχεύει στο κέρδος.

Γεγονός είναι ότι ο Σόρος υπήρξε πολύ επιτυχημένος στην δουλειά του. Το 1992 έπαιξε εναντίον της στερλίνας (διακινδυνεύοντας δέκα δις δολάρια) και κέρδισε ένα δις.

Αυτό που με ενδιαφέρει με τους πλούσιους είναι τι κάνουν με τα χρήματά τους. Όταν ο Μπιλ Γκαίητς έχει ήδη δεσμευτεί να δωρίσει το 95% της περιουσίας του σε κοινωφελείς σκοπούς (και ήδη έχει δώσει τα μισά) τον επαινώ. Αν όμως ο στόχος είναι το μεγαλύτερο και ακριβότερο σκάφος ή ένα ιδιωτικό νησί, τότε επαναστατώ.

Ο Σόρος ανήκει στην κατηγορία των ευεργετών. Και μάλιστα των ιδιότυπων. Αγωνίζεται για την ελευθερία. Υπήρξε μαθητής του μεγάλου φιλόσοφου Καρλ Πόπερ στον οποίο οφείλουμε τον όρο και την ιδέα της «ανοιχτής κοινωνίας» και έχει θέσει σαν σκοπό της ζωής του την πραγματοποίηση αυτής της ιδέας.

Ανοιχτή κοινωνία είναι κάθε δημοκρατική κοινωνία που είναι έτοιμη να δεχθεί ιδέες, προτάσεις, σκέψεις, αξίες, από κάθε κατεύθυνση. Όπως η επιστήμη (που ήταν το μοντέλο του Πόπερ) αναγνωρίζει και ελέγχει κάθε εναλλακτική θεωρία και είναι έτοιμη να διορθώσει ή να αναθεωρήσει τις θέσεις της, έτσι και η πολιτική σκέψη θα πρέπει να παραμένει ανοιχτή σε κάθε διαφορετική γνώμη. Αυτό φυσικά προϋποθέτει απόλυτη ελευθερία έκφρασης, απουσία κάθε δογματισμού (ιδεολογικού ή παραδοσιακού)  και κυρίως ελευθερία σκέψης.

Ο Σόρος ξόδεψε τα δισεκατομμύριά του για να προωθήσει την ελευθερία των ιδεών. Ακόμα και την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, έστελνε μεγάλες δωρεές πίσω από το Παραπέτασμα για να ιδρυθούν σχολεία, ακαδημίες, σπουδαστήρια, βιβλιοθήκες που, σε ένα θεόκλειστο περιβάλλον, θα προωθούσαν την ανοιχτή κοινωνία. 
Μετά την κατάρρευση του Υπαρκτού οι δωρεές του πολλαπλασιάστηκαν.

Τον Φεβρουάριο του 2018 τα έδωσε όλα: 18 δις δολάρια στην Open Society Foundation ( Ίδρυμα Ανοιχτή Κοινωνία) για την συνέχιση του έργου της.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο Όρμπαν, που σπούδασε χάρη στα χρήματα του Σόρος, και δήλωνε αρχικά φανατικός οπαδός της Ανοιχτής Κοινωνίας, όταν έγινε εξουσία τον επικήρυξε ως τον υπ’ αριθμό ένα εχθρό της κοινής πατρίδας τους!

Είναι νωρίς βέβαια για μία αποτίμηση – αλλά μοιάζει πως η ουτοπική προσπάθεια του Σόρος δεν καρποφόρησε. Οι υπερασπιστές της ελευθερίας έχουν πολλούς εχθρούς. Στο Ιντερνέτ θα βρείτε δεκάδες φήμες και θεωρίες συνομωσίας. Άλλωστε ο άνθρωπος αυτός τα έχει βάλει με όλους: είναι εχθρός του Τραμπ και του Πούτιν, έχει κάνει σκληρή κριτική στο Ισραήλ, χρηματοδοτεί απελευθερωτικά κινήματα παντού όπου υπάρχουν δικτατορίες ή αυταρχικά καθεστώτα. Φυσικά αυτά αμύνονται με συκοφαντίες. Η τελευταία ήταν μία κυκλοφορία φωτογραφίας με τον νεαρό Σόρος ως αξιωματικό των SS. Μόνο που, όταν υπήρχαν ακόμα SS, o Σόρος ήταν 14 χρονών…

Ούτε στη χώρα μας είναι δημοφιλής. Φυσικό. Ποτέ δεν ήμασταν ανοιχτή κοινωνία κι όσο πάμε κλείνουμε. Στους Έλληνες ταιριάζει περισσότερο ο παραμυθάς Σώρρας…


Δήμοσιεύεται ταυτόχρονα και στο "Βήμα της Κυριακής".