Wednesday, June 21, 2017

B. L. R. ή throw?



Μία Φιλιπινέζα, που είχαμε κάποτε στο σπίτι, τα παλιά και άχρηστα πράγματα τα χαρακτήριζε: “throw” (για πέταμα).

«Σερ» ρώταγε, ή «μάνταμ – αυτό είναι throw

Έφυγε η Φιλιπινέζα, (πού τέτοιες πολυτέλειες πια), μας έμεινε η έκφραση. Αυτό είναι «θρόου», λέμε για τα χαλασμένα πράγματα που δεν παίρνουν επιδιόρθωση. Παλιά, μεταπολεμικά,  χρησιμοποιούσαμε τα Αγγλικά αρχικά  Μπι-Ελ-Αρ (B.L.R. - beyond local repair – που δεν παίρνει επιτόπου επισκευή).

της ίδιας χρονιάς κι εγώ
Κάπως έτσι νιώθω κι εγώ τελευταία. Φθαρμένος, πέραν δυνατοτήτων επισκευής.

Όχι – από ότι ξέρω δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο και σοβαρό πρόβλημα υγείας. Αλλά να: κάθε μέρα κάτι δυσλειτουργεί. Ένας ηλικιωμένος είναι σαν παλιό αυτοκίνητο.  Πότε δεν παίρνει μπρος το πρωί, πότε γονατίζει η ανάρτηση στο δρόμο…


Ευτυχώς τα φρένα δουλεύουν καλά. Έχω, που λένε, «σώας τας φρένας». Αν χαλάσουν κι αυτά τότε θα είμαι τελικά για «θρόου». Σε κανένα τοίχο, με ταχύτητα… Για να μη με αγκαλιάσει η βλάστηση όπως την λιμουζίνα του Νταλί...

Sunday, June 18, 2017

Το όνειρο του Μούψη



Ο γάτος Μούψης πέθανε το 1979. Το κρυφό όνειρό του, όσο ζούσε, ήταν να γίνει κάποτε εξώφυλλο βιβλίου και να μπει στα "ευπώλητα" (άλλως: best sellers). 

Το όνειρό του εκπληρώθηκε ύστερα από 38 χρόνια. 


Sunday, June 11, 2017

Κάτω η πρόοδος και η τεχνολογία!

Πόρτα στα Εξάρχεια - με νεοελληνικά σλόγκαν
Την λαθροχειρία στο θέμα των εξετάσεων, όπου ο "κακός πρωθυπουργός" του Θεοτοκά έγινε "κακός επιστήμονας" θα την μάθατε. Όλοι εστίασαν στο ότι λογοκρίθηκε ο "Πρωθυπουργός" μην και θιγεί ο σημερινός μας. 

Όμως, ότι στη θέση του πρωθυπουργού επελέγη ο επιστήμονας, λίγοι το πρόσεξαν. 

Κι αυτές ήταν οι εξετάσεις για τα επαγγελματικά λύκεια. 

Αλλα και στις γενικές πανελλαδικές το θέμα (από κείμενο του ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα) ήταν πάλι σχετικό με επιστήμη και τεχνολογία. Και για να πάρεις καλό βαθμό έπρεπε σίγουρα να εξυμνήσεις την πρώτη και να επικρίνεις την δεύτερη. 

Γιατί είναι γνωστό πως η τεχνολογία είναι απάνθρωπη και αλλοτριώνει τον άνθρωπο. (Εκτός αν είναι ιατρική και του σώζει τη ζωή). 

Πριν τέσσερα χρόνια, το 2013 το θέμα στις Πανελλαδικές, ήταν ανάλογο. Έγραφα τότε: 

«Η αποξένωση των ανθρώπων από το φυσικό περιβάλλον και η μοναξιά παρά την αύξηση της επικοινωνίας λόγω Διαδικτύου, ήταν τα κεντρικά ζητήματα που κλήθηκαν να αναπτύξουν οι υποψήφιοι των φετινών πανελλαδικών εξετάσεων, οι οποίοι εξετάστηκαν στην Νεοελληνική Γλώσσα» γράφει το in.gr.

Απόσπασμα από το κείμενο βιβλίου που δόθηκε στα παιδιά:


«Το περίεργο ωστόσο είναι ότι, όσο η επικοινωνία αυτή πυκνώνει με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά μας, η ανθρώπινη, μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί».

Θυμάμαι και παλιότερα ένα ανάλογο θέμα με βάση ένα κείμενο του Έλιοτ. Πάλι επικρίσεις για την τεχνολογία.

Όπως γράφει ο σοφός εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς (τον αναφέρει ο Κωνσταντίνος Ζούλας στην Καθημερινή της 10.7.17): «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός. [ ] Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Λουδιτισμός. Όταν σπάγανε τις μηχανές για να ακυρώσουν την βιομηχανική επανάσταση.

Εχω γράψει άπειρες φορές πως βασική αιτία της Κρίσης μας είναι η ανορθολογική μας σκέψη και η τεχνολογική μας υστέρηση. Ολόκληρα βιβλία έχω αφιερώσει στο θέμα αυτό. Αλλά δεν έχω καταφέρει να αλλάξω ούτε μία λέξη στην τεχνοφοβία και την παρελθοντολαγνεία των Ελλήνων. Κι όταν, σαράντα χρόνια τώρα, ισχυρίζομαι πως ένα επιτυχημένο τεχνολογικό προϊόν είναι πνευματικό δημιούργημα ισάξιο με ένα έργο τέχνης, οι έλληνες διανοούμενοι με χλευάζουν.

Αλλά ξέρω: για όλα φταίει ο Σόυμπλε! Ο αρχιπροτεστάντης!


Ρολό με γκράφιτι στην Δραγατσανίου

Thursday, June 08, 2017

Η θρησκεία ως μάστιγα!

Η νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου. Έργο Francois Dubois (από την Wikipedia).

Το μπλογκ ξεχάστηκε. Το ξέχασαν οι αναγνώστες – το ξέχασα κι εγώ. Και τι να γράψεις τώρα; Ο κόσμος μαλλιοτραβιέται και αυτοχειριάζεται (να οι Εγγλέζοι σήμερα, ότι κι αν αποφασίσουν, πάλι λάθος θα ψηφίσουν) οι Μουσουλμάνοι έχουν γίνει κουβάρι κι εγώ γράφω για πουλιά και γάτες – μπας και ξεφύγω από την πραγματικότητα.

Όλη αυτή η αναστάτωση με ξαναφέρνει σε ένα αγαπημένο μου θέμα: την παραφροσύνη της θρησκείας. Προσπαθήστε να σκεφθείτε λογικά: Σουνίτες και Σιίτες. Μουσουλμάνοι και οι μεν, μουσουλμάνοι και οι δε. Στον ίδιο θεό, τον ίδιο προφήτη και στο ίδιο ιερό βιβλίο πιστεύουν. Αλλά μισούνται θανάσιμα. Γιατί;

Όταν πριν από χρόνια έψαξα να μάθω την διαφορά, απόρησα. Οι μεν θεωρούν ως νόμιμο διάδοχο του Μωάμεθ τον πεθερό του, Αμπού Μπακρ, και οι άλλοι τον εξάδελφο και γαμπρό του, Αλί. Αλλά αυτοί δεν ήταν άγιοι ή προφήτες – ήταν απλώς η κληρονομική ιεραρχία του ιερατείου.

Θα μου πείτε ότι κι εμείς θεωρούμε τους Καθολικούς (ή «Παπιστές») αιρετικούς, για το filioque. Και ότι την νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου οι Καθολικοί έσφαξαν χιλιάδες Προτεστάντες στο Παρίσι και σε όλη την Γαλλία. Να μην πούμε για τους θρησκευτικούς πολέμους στην Ευρώπη. Χριστιανοί και οι μεν, Χριστιανοί και οι δε. Ξέρετε, αυτής της θρησκείας που κηρύσσει την αγάπη…

Είναι να τρελαίνεσαι.

Είχα γράψει παλιά ότι η θρησκεία είναι σαν το κάπνισμα: πρέπει να απαγορεύεται στους δημόσιους χώρους. Ο καθένας στο σπίτι του ας καπνίζει κι ας πιστεύει ό,τι θέλει. Αλλά ας κρατάει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις για τον εαυτό του. Και ούτε να ρωτάει αν και τι πιστεύει ο άλλος.

Μάταιος κόπος!

Όλες οι θρησκείες κηρύσσουν ηθικές αρχές, προσπαθούν να κάνουν τον άνθρωπο καλύτερο – αλλά το μίσος (και η καταστροφή) που προκαλούν είναι αδιανόητο. Σκεφθείτε: οι διωγμοί των χριστιανών από τους εθνικούς (και μετά των εθνικών από τους χριστιανούς) οι σφαγές εικονομάχων και εικονολατρών (100.000 θύματα!) οι θρησκευτικοί πόλεμοι παντού, η Ιερά Εξέταση, οι βίαιος εκχριστιανισμός των πανταχού «ιθαγενών», η σύγχρονη τρομοκρατία…


Τελικά η θρησκεία από λατρεία και προσευχή γίνεται μάστιγα… 

Saturday, June 03, 2017

Από τις γάτες, στα πουλιά!




Αρκετά με τις γάτες. Τώρα θα μιλήσουμε για πουλιά!

(Όχι, νομίσατε ότι θα ασχοληθώ με τα πολιτικά μας! Όσοι ενδιαφέρεστε, ανατρέξετε σε παλιότερα κείμενα – δεν συμβαίνει τίποτα που να μην το έχω ήδη σχολιάσει!).

Είχα γράψει πριν από εβδομάδες για την απόκτηση ενός παντοδύναμου τηλεφακού.


Το καλό ενός μεγάλου τηλεφακού είναι ότι μπορεί να σε κάνει bird-watcher (πουλο-παρατηρητή). Είναι αυτονόητο ότι δεν έχουμε τέτοια λέξη στη γλώσσα μας, επειδή δεν ασκούμε αυτό το χόμπι, που είναι δημοφιλέστατο αλλού – ιδιαίτερα στις αγγλοσαξονικές χώρες. Υπάρχει στις ΗΠΑ σύλλογος που ονομάζεται American Birding Association, έχει πάνω από 20.000 μέλη, εκδίδει επίσημο περιοδικό και έχει εισάγει τον όρο «birder» ως πιο δόκιμο για την διαδικασία παρατήρησης πουλιών. Η οποία άλλοτε είναι μόνο οπτική (με κιάλια, φωτογραφικές μηχανές και άλλα βοηθήματα) άλλοτε ηχητική (πολλές φορές ταυτοποιείς ένα αόρατο πτηνό από τη φωνή του) και συχνότερα οπτικοακουστική.

Αν εμφανιστεί κάπου κάποιο σπάνιο είδος, χιλιάδες συρρέουν για να το παρατηρήσουν. Ξαφνικά ανθίζει ο τουρισμός!

Ένας ανεψιός μου, που μένει στο Seattle, σπούδασε γλωσσολογία, εργάστηκε στην Microsoft και τώρα είναι εικαστικός καλλιτέχνης, ασκεί κατά καιρούς αυτό το χόμπι. Όταν κάποτε με επισκέφθηκε, ανακάλυψε στον κήπο της πολυκατοικίας ένα σωρό πουλιά που τα ακούγαμε και τα βλέπαμε χρόνια, χωρίς να ξέρουμε τίποτα γι αυτά.

Είναι απίθανο το πώς μία απλή παρατήρηση της φύσης εμπλουτίζει τον κόσμο σου. Βέβαια είναι λίγο αργά στα 80+ μου να ξεκινήσω μελετώντας ορνιθολογία. Όμως κανείς δεν με εμποδίζει να φωτογραφίζω τα τρυφερά και όμορφα πετεινά του ουρανού. 


Και να οι πρώτες μου φωτογραφίες. Τα πουλιά είναι τόσο γνωστά που δεν χρειάζονται συστάσεις. Αλλά το ενδιαφέρον είναι πως τα φωτογράφησα από απόσταση άνω των εκατό μέτρων. Τόσο, που δεν τα έβλεπα καν με γυμνό μάτι. Μάντεψα κάτι σημαδάκια και τα πρωτοαντίκρισα από το σκόπευτρο της μηχανής.

Ελπίζω να έπεται συνέχεια…

Υ. Γ. Στο φύλλο της 9.7.17 η Καθημερινή δημοσιεύει ρεπορτάζ της Ανθής Παζιανού, για τους "πουλάκηδες" της Λέσβου (έτσι ονομάζουν εκεί τους bird watchers). Ερχονται κάθε χρόνο κατά χιλιάδες, με charters από Αγγλία, Γερμανία, Ολλανδία για να παρατηρήσουν τα σπάνια πουλιά του υδροβιότοπου Καλλονής. Φέτος λόγω προσφύγων ήρθαν λιγότεροι - μόνο 2000. Και είναι πολύ ευπρόσδεκτοι γιατί οι αφίξεις τους δεν συμπίπτουν με την κύρια σεζόν - αυτοί προτιμούν την άνοιξη: Μάρτιο - Απρίλιο.

Sunday, May 28, 2017

Γιατί οι γάτες;


Έχω δηλώσει – ακόμα και στην πρόσκληση ή στην αφισέτα της εκδήλωσης, ότι θεωρώ το «Βιβλίο των Γάτων» το πιο σημαντικό μου βιβλίο.

Είμαστε καλά;    Ένα βιβλίο για …γάτες; Πιο σημαντικό από τις φιλοσοφικές διατριβές, τα δοκίμια, τις Ασκήσεις Ελευθερίας, τα σατιρικά – ακόμα και την παγκοσμίως διάσημη «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας;»

    
        ΝΑΙ.

Διότι η Γάτα – όπως και άλλα κοντινά μας ζώα – είναι η αναλλοίωτη φύση.
     Όπως γράφω:

      Τα ζώα είναι αυτό που είναι: καθαρή φύση. 
   Τίμια κοιτάνε, κατάματα. 
   Ο άνθρωπος, έξω απ' τη φύση, αναζητά.
   Το ζώο είναι. 
        
   Ο άνθρωπος γίνεται.  – Αν μπορεί.


«Τα ζώα» έγραψε ο Κούντερα, «δεν έχουν εκδιωχθεί από τον Παράδεισο». Η επαφή μας με ένα ζώο συντροφιάς, μας φέρνει πιο κοντά στην φύση. Το ζώο είναι σταθερό – χιλιάδες χρόνια ίδιο, αναλλοίωτο και απόλυτα σωστό. Γι αυτό και μας ηρεμεί.

Άρα μιλώντας για τις γάτες μιλάμε για την ρίζα του ζωντανού.

Τι θέλει ένα ζώο, τι θέλει μία γάτα; Συντροφιά, σιγουριά, τροφή και χάδι. 

Δηλαδή αυτά που, κατά βάθος, θέλουμε κι εμείς.

Έτσι στο Βιβλίο των Γάτων θα βρείτε όλο το δράμα και την αγωνία του ανθρώπου. Την αναζήτηση της στέγης, της θαλπωρής, της αγάπης, της χόρτασης. Μόνο που εδώ δεν κάνω την (απεχθή σε μένα) ανθρωποποίηση των ζώων – όπως κάνουν οι μυθογράφοι από τον Αίσωπο ως τον Λαφονταίν. Δεν τους μεταμφιέζω σε ανθρώπους, δεν τους ντύνω, δεν τους βάζω να μιλάνε (μόνο να σκέπτονται). Δεν τους προικίζω με ανθρώπινες ή υπερφυσικές ιδιότητες,  όπως ο Ελιοτ.

Παραμένουν αυτό που είναι – απλές κεραμιδόγατες. Πραγματικές – μία μία, όπως τις γνώρισα, τις έζησα και τις φωτογράφισα. Πεινάνε, φοβούνται, χαϊδεύονται, πολεμάνε, κρύβονται, υπομένουν, αρρωσταίνουν και πεθαίνουν. Στα βιβλία των μυθογράφων τα ζώα δεν πεθαίνουν. Είναι σύμβολα. Οι δικές μου γάτες, ακόμα και στο βιβλίο, σπάνια επιζούν.

Καταγράφω την τραγωδία του ζωντανού, στην πιο στοιχειώδη του μορφή. Χωρίς να ανθρωποποιώ τις γάτες – γατοποιώ τους ανθρώπους.

Και στο αιώνιο ερώτημα: γιατί όχι σκύλους; Τους αγαπώ κι αυτούς στην αφέλεια και τον αυθορμητισμό τους. Έτυχε όμως να ζήσω περισσότερο με γάτες. Και τις βρήκα πιο σύνθετες, πιο πολύπλοκες μορφές ζωής. 

Σοφιστικέ, θα τις έλεγαν οι ξένοι.

Σημαντικό: οι τελευταίες έρευνες έχουν αποδείξει ότι παρά τον μύθο της πιστότητας, η γάτα προσκολλάται περισσότερο στον συγκεκριμένο της άνθρωπο – γι αυτό και οι γάτες που πεθαίνουν όταν ορφανέψουν, είναι πολλαπλάσιες από τους σκύλους.


Για να κλείσω αυτά τα βαρετά προεισαγωγικά: δεν μιλάμε λοιπόν μόνο  για ένα Βιβλίο Γάτων. Μιλάμε για την ανάγκη, την μοναξιά, την ματαίωση, την ευτυχία, και την τραγωδία του ζωντανού.

_______________________________

Υπενθυμίζω ότι η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την 1η Ιουνίου, στις 6 μ.μ. στον Ιανό. (Μέχρι τώρα καμία εφημερίδα δεν δημοσίευσε την ανακοίνωση του εκδότη). Αν δεν διευκολύνεστε με την μονοψήφια τιμή του, μπορείτε να το διαβάσετε δωρεάν (με τις φωτογραφίες του) και στο ndimou.gr.

Friday, May 26, 2017

Έλληνες κεραμιδόγατοι σε μόνιμη Κρίση

Έλληνες κεραμιδόγατοι σε μόνιμη Κρίση

Δεν είναι οι λαμπεροί, σαρκαστικοί και πολυμήχανοι «Γάτοι» του T. S. Eliot.
Ούτε οι πολύχρωμοι, άδοντες και ορχούμενοι Cats του Andrew Lloyd Webber.
Φουκαράδες Έλληνες κεραμιδόγατοι είναι, που με αξιοπρέπεια παλεύουν
για ένα πιάτο φαΐ και ένα χάδι.



Πέμπτη, 1η Ιουνίου, 6 μ.μ. στον «Ιανό»
η παρουσίαση

Wednesday, May 24, 2017

Το Μάντσεστερ αθωώνει την Σώτη




Προτείνω να μην γίνει η δίκη. Καθόλου. Είναι αστείο να δικάζεται η Σώτη Τριανταφύλλου επειδή (δήθεν) προπαγανδίζει την ισλαμοφοβία – όταν οι ισλαμιστές ανατινάζουν μικρά παιδιά – ακριβώς για να μας προκαλέσουν ισλαμοφοβία.

Ρώτησαν κάποτε έναν Γάλλο συγγραφέα αν είναι εναντίον της θανατική ποινής και απάντησε: «Απόλυτα! Με τον όρο να αρχίσουν πρώτοι οι δολοφόνοι!»


Έχω την ελπίδα ότι τα αθώα θύματα τόσων αναίτιων επιθέσεων θα επιδράσουν στη σκέψη των δικαστών – ώστε αυτή η γκροτέσκα δίκη να ακυρωθεί πριν καν αρχίσει. 

Thursday, May 18, 2017

Μία τέλεια μέρα


Ήταν την περασμένη εβδομάδα – αρχές Μαΐου. Είχα βγει να περπατήσω (ξεκινάω με το αυτοκίνητο – κι αν φτάσω κάπου ωραία, το παρκάρω και συνεχίζω με τα πόδια). Έφτασα έτσι στην πλατεία της Φιλοθέης που φιλοξενεί ένα υπερβολικά ογκώδες άγαλμα του Παλαμά και ονομάζεται πλατεία «Σιαδήμα». (Η Φιλοθέη, όπως και οι περισσότεροι δήμοι στην Ελλάδα δεν επεξηγούν τις ονομασίες των δρόμων και πλατειών τους. Θα κόστιζε τίποτα αν κάτω από το όνομα έμπαιναν δύο λέξεις: «αγωνιστής του 21» ή «συγγραφέας»;).

Η ημέρα ήταν υπέροχη. Η θερμοκρασία ακριβώς 26 βαθμοί. Έχει σημασία αυτός ο αριθμός γιατί ένας μακαρίτης εξάδελφός μου είχε βασίσει σε αυτόν όλη του τη ζωή. Μετά από ενδελεχείς μετεό-βιολογικές μελέτες είχε καταλήξει ότι οι 26 βαθμοί είναι η ιδανική θερμοκρασία για τον άνθρωπο. Έτσι έζησε και εργάστηκε τη ζωή του στους τροπικούς, όπου η θερμοκρασία όλο τον χρόνο κυμαίνεται στους 26-28 βαθμούς. Βέβαια υπάρχει μεγαλύτερη βροχόπτωση – που όμως δίνει σπουδαία βλάστηση. 

Αφού περπάτησα μερικά χιλιόμετρα παράλληλα με το ρέμα της Φιλοθέης (τροπική βλάστηση με λίγα σκουπίδια) βγήκα στην πλατεία Σιαδήμα να καθίσω και να ξεκουραστώ. Όλα τα παγκάκια ήταν άδεια κι έτσι μπόρεσα να διαλέξω ένα που εξασφάλιζε σκιά για το κεφάλι μου και βιταμίνη  D (δηλαδή ήλιο) για το σώμα μου.

Φυσούσε ένα απαλό αεράκι. Η ατμόσφαιρα ήταν διαυγέστατη – μετά από αρκετές μέρες αφρικανικής σκόνης. Ένιωθα καλά – και αισθάνθηκα την ανάγκη να το καταγράψω. Στην ηλικία μου αυτό είναι σπάνιο: πότε πονάει το ένα, πότε το άλλο. Ένιωσα επίσης την ανάγκη να το φωτογραφίσω. Σήκωσα το κινητό μου και τράβηξα μία λήψη. Ναι, ο κάποτε φωτογράφος των επαγγελματικών μηχανών και των πολλών φακών, τώρα χρησιμοποιεί το κινητό  του! Όμως νομίζω πως η φωτογραφία έδωσε την ατμόσφαιρα της διαύγειας και της ηρεμίας.

Κι έτσι πέρασε στην προσωπική μου ιστορία μία μέρα όπου δεν έγινε τίποτα το σημαντικό, πέραν από μία πολύ καλή διάθεση. Ίσως όμως αυτό να ήταν το σημαντικό.

Υ. Γ. Σήμερα που γράφω έχει μαυρίλα και βρέχει. Γι’ αυτό θυμήθηκα την τέλεια μέρα.

Thursday, May 11, 2017

Νεκρώσιμος ειρωνεία



Κατηγορούμε όλοι τους λαϊκιστές δημαγωγούς ότι υπόσχονται πολλά, που φυσικά μετά δεν εκπληρώνονται. Αλλά έχει κανείς σκεφθεί τι υπόσχονται στον άνθρωπο οι θρησκείες, τι του τάζουν;

Προχθές πήγα στη κηδεία παλαιού φίλου και συνεργάτη. Όπως κάθε λειτουργία μετά το Πάσχα, η νεκρώσιμη ακολουθία άρχισε με το «Χριστός Ανέστη» που, όπως επιβάλλεται, ψάλλεται τρις.

Ένιωσα ειρωνεία. Μπροστά στο φέρετρο του κεκοιμημένου κάποιοι μιλάνε για ανάσταση εκ νεκρών. «Θανάτω, θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος». Ζωή; Ποια ζωή; Ο άλλος πάει για τον τάφο και την αποσύνθεση!

Όμως οι υποσχέσεις συνεχίζονται και επαυξάνονται: «Κύριε, ἀνάπαυσον τὴν ψυχὴν τοῦ κεκοιμημένου δούλου σου, ἐν τόπῳ φωτεινῷ, ἐν τόπῳ χλοερῷ, ἐν τόπῳ ἀναψύξεως, ἔνθα ἀπέδρα ὀδύνη, λύπη καὶ στεναγμός».

Ούτε διακοπές να πήγαινε ο άνθρωπος!

Και όχι μόνον αυτό: θα έχει και καλή παρέα! «Εν σκηναῖς δικαίων τάξαι, ἐν κόλποις Ἀβραάμ ἀναπαύσαι, καὶ μετὰ ἁγίων συναριθμήσαι…».

Και πέραν όλων αυτών, η υπόσχεση για την Δευτέρα Παρουσία:
«…ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος, ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ, καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται».

Ωραία, εγώ είμαι άπιστος. Σκέπτομαι όμως πόσα εκατομμύρια φορές έχουν ακουστεί αυτά τα παρηγορητικά και υποσχετικά λόγια (που για μένα, αντί να την απαλύνουν, κάνουν την οδύνη του θανάτου ακόμα πιο πικρή).

Και παρόλα αυτά οι άνθρωποι εξακολουθούν να τρέμουν τον θάνατο.

Υ. Γ. (4 ημέρες μετά). Προφανώς σε κανένα δεν αρέσει να διαβάζει νεκρώσιμα και επιμνημόσυνα θέματα. Έτσι αυτό το ποστ κατέκτησε ένα ρεκόρ - υπήρξε το λιγότερο διαβασμένο της χρονιάς. Ίσως με τον τρόπο αυτό να απέδειξε μερικά πράγματα...

Saturday, May 06, 2017

«On n’arrête pas Voltaire!»


Μάιος του 68. Το Παρίσι βράζει. Οι διαδηλωτές έχουν καταλάβει την πόλη. Ο Jean Paul Sartre, περιώνυμος ήδη φιλόσοφος και συγγραφέας, ανεβασμένος σε ένα βαρέλι, με την ρητορική του ξεσηκώνει τους νέους. Ο υπουργός των Εσωτερικών επισκέπτεται τον πρόεδρο Ντε Γκωλ και του ζητάει την άδεια να συλλάβει το Σαρτρ. Ο πρόεδρος απαντά: «On n’arrête pas Voltaire!». «Δεν συλλαμβάνουν τον Βολτέρο!».

Η Σώτη Τριανταφύλλου είναι (τηρουμένων των αναλογιών) ένας δικός μας Βολτέρος. Δεν είναι απλώς μία από τα καλύτερες συγγραφείς μας – είναι και η πιο δραστήρια δημόσια διανοούμενος. Έχει σπουδάσει (και διδάξει) ιστορία και κοινωνιολογία. Έχει γράψει σοβαρές μελέτες σε θέματα ιστορίας, πολιτικής και μετανάστευσης. Στην Βάση Δεδομένων Biblionet αναφέρονται πάνω από πενήντα έργα της.

Παράλληλα είναι αρθρογράφος με συνεχή και έντονη παρουσία. Όσο κι αν διαφωνεί κανείς κάποτε με τις απόψεις της (κι εγώ μερικές φορές) δεν μπορεί να μην σεβαστεί την σκέψη, την τόλμη και τα επιχειρήματά της. Έχει δώσει επικές μάχες εναντίον κάθε είδους ολοκληρωτισμό.

Αυτόν τον άνθρωπο τον μηνύουν τώρα για μία ξεκάρφωτη φράση, για ένα λάθος τσιτάτο, σε ένα του άρθρο. Την μηνύουν για ρατσισμό, ισλαμοφοβία και ρητορική μίσους! Ένα έργο χιλιάδων σελίδων, συμπτύσσεται σε μία μηνυτήρια αναφορά!

Παναγιώτη Δημητρά, παλαιέ φίλε, έχασες τον έλεγχο. Από τους εκατοντάδες Έλληνες που θα μπορούσες καθημερινά να μηνύσεις για ρατσισμό, έκανες την πιο ανόητη επιλογή. Αν είχες δίκιο, ο κορυφαίος σήμερα συγγραφέας της Γαλλίας, ο Μισέλ Ουελμπέκ (Houellebecq), θα είχε σαπίσει χρόνια στη φυλακή. Αλλά οι Γάλλοι δεν φυλακίζουν τους Βολτέρους τους.

Το καλύτερο το έγραψε μία κυρία στο Facebook: «Ελπίζω στο δικαστήριο να ζητήσει συγγνώμη και να κλείσει το θέμα». Εγώ προτείνω να μην τρέχετε καν στα δικαστήρια. Απόσυρε την μήνυση τώρα. Αρκετή ζημιά σου έκανε.

Wednesday, May 03, 2017

Αχ, αυτοί οι αστοί!

Μικρό δείγμα της ελάχιστης αστικής μας τάξης. Αστοί της Ερμούπολης φωτογραφίζονται στο θέρετρο των Χρούσων με τον πρίγκηπα Γεώργιο

Πάνε τριάντα δύο χρόνια που διατύπωσα την άποψη ότι για τα δεινά της κοινωνίας μας φταίει το γεγονός ότι η χώρα αυτή δεν γνώρισε ποτέ μία κανονική αστική τάξη. Η θέση αυτή επιβεβαιώθηκε αργότερα από σημαντικούς στοχαστές όπως ο Παναγιώτης Κονδύλης.

Έγραψε ο Μαρξ:  «Στην Ιστορία η αστική τάξη έπαιξε έναν άκρως επαναστατικό ρόλο. [ ] Έσυρε όλα τα έθνη – ακόμα και τα πιο βάρβαρα – στον πολιτισμό».

Εμείς αυτόν τον πολιτισμό δεν τον γνωρίσαμε. Δεν καταφέραμε να οργανώσουμε ποτέ μία σωστή κοινωνία. Δεν αποτύχαμε μόνο οικονομικά. Έχουμε μία άθλια καθημερινότητα - και μην μου πείτε ότι η καθημερινότητα δεν είναι σημαντική: όπως το λέει η λέξη καλύπτει όλη τη ζωή μας. Τα υψηλά ιδανικά και οι μεγάλες ιδέες κινούνται κάπου στο Διάστημα. Αλλά η καθημερινότητα είναι εδώ κάθε μέρα.

Το πρώτο χαρακτηριστικό της αστικής ζωής, είναι η ευγένεια. Την έζησα στη Δύση. Ενίοτε υπερβολική. Θυμάμαι πως στην αρχή έφτανα στο σημείο να την αντιμετωπίζω με καχυποψία. «Δεν μπορεί – κάτι θέλει από μένα αυτός ο άνθρωπος» σκεπτόμουνα, όταν έβλεπα να αλλάζει την πορεία του για να μου δείξει τον δρόμο. 

Όχι μόνο δεν σε συμπιέζουν στο μετρό ή το λεωφορείο – αλλά σου δίνουν και την θέση τους, αν είσαι γέρος ή φορτωμένος. Το σύνηθες εν Ελλάδι: να σπρώχνουν οι εισερχόμενοι για να μπουν, πριν βγουν οι εξερχόμενοι (ακόμα και στο ασανσέρ) δεν συμβαίνει ποτέ. Στις υπηρεσίες ο υπάλληλος σηκώνεται, συστήνεται, σου δίνει θέση και σε εξυπηρετεί με προθυμία και καλή διάθεση. (Βέβαια ουρές κλπ., δεν συνάντησα). Παντού σε υποδέχονται πάντα με χαμόγελο.

Ξέρω τι θα πείτε: ότι η ευγένεια αυτή είναι μία υποκριτική αστική σύμβαση – κι όλα είναι βιτρίνα, ενώ από μέσα τους σε διαβολοστέλνουν. Διαφωνώ: Η ευγένεια είναι ο σεβασμός στον συνάνθρωπο. Και σε κάθε περίπτωση προτιμώ να βλέπω γύρω μου έστω και ψεύτικα χαμόγελα παρά κατεβασμένα μούτρα, γκρίνια και δυσθυμία.

Πέρα από αυτό η ευγένεια μπορεί και να σώζει ζωές: π.χ. στην οδική κυκλοφορία. Που βεβαίως είναι κατ’ αρχήν τήρηση κανόνων (αστικό και αυτό) αλλά και θέμα ευγένειας. Το να σταματάς για να περάσει ο πεζός δεν είναι μόνο απαίτηση του ΚΟΚ.

Και μια και μιλάμε για τήρηση νόμων και κανόνων – εκεί, δυτικά,  κανείς δεν καπνίζει μέσα στα μούτρα σου. Ούτε έχεις πρόβλημα να βγεις το βράδυ επειδή τα περισσότερα κέντρα και μπαρ θυμίζουν τεκέδες. 

Αλίμονο! Και στο οδήγημα και στο κάπνισμα και στην γενική μας αγένεια έχει εμφιλοχωρήσει μία παρεξήγηση: το να μην σεβόμαστε τον άλλο θεωρείται μαγκιά, δύναμη και αντριλίκι. Εκεί εκδηλώνεται πια η ελευθερία του Έλληνα!


Κυκλοφορεί η ένατη έκδοση
Να πω τώρα και για τα σκουπίδια και τις χωματερές; Ή για τα αδέσποτα που κάθε μέρα συναντώ λιωμένα στους δρόμους; Δυτικά μας, δεν υπάρχουν αδέσποτα.

Ξέρω την αντίρρηση: «Μα εδώ υπάρχουν άνθρωποι που ψάχνουν τα σκουπίδια επειδή δεν έχουν να φάνε κι εσύ νοιάζεσαι για τα αδέσποτα;»

Χμ, μας ξέρω και πριν από την κρίση. Και την μόνιμη δικαιολογία μας γνωρίζω: ότι υπάρχουν μεγαλύτερα προβλήματα, άλυτα. Έτσι όμως δεν λύνουμε ποτέ τα μικρότερα – αλλά (δυστυχώς) ούτε και τα μεγαλύτερα…

Saturday, April 29, 2017

Η ιστορία ενός τουίτ


Αποτέλεσμα εικόνας


Πριν από μερικές μέρες, εμπνεόμενος από την επιτυχία του Εμανουέλ Μακρόν, έγραψα ένα τουίτ. Όπου έλεγα πως, αν ο δικός μας Αλέξης στην εφηβεία του αντί για την συντρόφισσα κνίτισσα Περιστέρα, είχε ερωτευθεί την καθηγήτριά του (όπως  ο Μακρόν) ίσως γινόταν έτσι ο Έλληνας Μακρόν. Δεν το έκανε όμως και έμεινε αμόρφωτος.

Το τι επακολούθησε ξεπέρασε και το λεκτικό λυντσάρισμα που τράβηξα με το Άγιο Φως. Δεν νομίζω ότι υπάρχει στη ελληνική γλώσσα βρισιά που να μην χρησιμοποιήθηκε εναντίον μου. Σαν να έσπασε ο κεντρικός αγωγός του αποχετευτικού δικτύου της Αθήνας και να με περιέλουζε συνέχεια, νυχθημερόν. Βόθρος Νιαγάρας. Τόσο πολύς και υπερβολικός, που τελικά δεν με ενόχλησε καθόλου. Δεν με αφορούσε, ούτε με άγγιζε.

ΟΚ – ας δεχθώ πως ήταν μια άτυχη διατύπωση, πως το χιούμορ μου ήταν λάθος – όλα αυτά συμβαίνουν στη ζωή. Όταν έχει γράψει κανείς 66 βιβλία, χιλιάδες άρθρα και εκατοντάδες τουίτ, κάτι θα του ξεφύγει. Γι αυτό και αργότερα έσβησα το τουίτ ζητώντας συγγνώμη. 

Όμως δεν κατάλαβα (και ίσως κάποιος σοφός επικοινωνιολόγος κάποτε να το εξηγήσει) γιατί προκάλεσε τέτοια αντίδραση ένα τουίτ, που έλεγε αυτονόητα πράγματα.

Γιατί αυτονόητα;

Η κατάληξή του ήταν ότι ο Τσίπρας έμεινε αμόρφωτος. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί αυτό – το αποδεικνύει ο ίδιος κάθε μέρα. Οι επιδόσεις του στην γεωγραφία, την μυθολογία και τις ξένες γλώσσες είναι παγκόσμια γνωστές. Η αντίρρηση μάλιστα ότι δεν ισχύει ο χαρακτηρισμός μου, επειδή έχει πτυχίο του ΕΜΠ, καταρρίπτεται από τους ίδιους τους καθηγητές των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων μας οι οποίοι συχνά μετανοούν δημοσίως για τα «πολιτικά πέντε», που αναγκάστηκαν να δώσουν σε συνδικαλιστές και καταληψίες .

Όσο για την συμπαθέστατη κυρία Περιστέρα, η αντίρρηση ότι σήμερα εκείνη διδάσκει σε ΑΕΙ είναι έωλη. Πρώτον: δεν ήταν καθηγήτρια όταν την γνώρισε ο Αλέξης – και δεν θα μπορούσε να τον εκπαιδεύσει. Δεύτερον: καλύτερα να μην επιμείνουμε στο ότι μεταπήδησε, πολύ πρόσφατα,  από την Πρωτοβάθμια στην Ανώτατη εκπαίδευση.

Επίσης: όποιοι ενοχλούνται από την επωνυμία «κνίτισσα» με κάνουν να απορώ. Έτσι δεν ονομάζονται τα μέλη της ΚΝΕ; Και δεν είναι ακριβές το (πολλάκις) αναγραφέν ότι το ζεύγος εκεί γνωρίστηκε; 

Άστοχο χιούμορ, ίσως. Αλλά σωστό στα γεγονότα.

Ζητώ λοιπόν και πάλι συγγνώμη, αν έθιξα κάποιον (και δεν εννοώ τα έμμισθα τρολ) αλλά η ουσία των πραγμάτων δεν αλλάζει με βρισιές…

Υ. Γ. 1 Επειδή οι μεγάλοι νόες συναντώνται. Από τον ΚΥΡ:

Υ. Γ. 2 Φίλος Πανεπιστημιακός με πληροφορεί πως η κυρία Περιστέρα (Μπέτυ) Μπαζιάνα κάνει εξαιρετική δουλειά στον επιστημονικό της χώρο. Το γράφω με χαρά γιατί μου είναι πολύ συμπαθής. Αλλά το τουίτ δεν αφορούσε αυτήν, την αξία της, ή την δουλειά της. Ακόμα κι αν ήταν Αϊνστάιν, δεν θα μπορούσε να εκπαιδεύσει ένα συνομήλικό της όπως η Μπριζίτ τον Μακρόν.

Tuesday, April 25, 2017

Το χάος της σύγχρονης τέχνης



Η παρουσία της «Ντοκουμέντα 14» στην Αθήνα ήταν η σταγόνα (και τι πληθωρική σταγόνα!) που ξεχείλισε το ποτήρι. Από καιρό είχα αρχίσει να προβληματίζομαι με την σύγχρονη τέχνη.

Η προφανής πρώτη απάντηση στον προβληματισμό μου είναι: «Γέρασες! Μεγάλωσες με την αρχαιότητα, την Αναγέννηση, το Μπαρόκ, τον Ρομαντισμό. Ανδρώθηκες με τους ιμπρεσιονιστές, τους εξπρεσιονιστές, τους σουρεαλιστές. Έφτασες να αγαπήσεις την αφαίρεση, τις πρώτες εγκαταστάσεις, τον μεταμοντερνισμό. Ε! πόσα πια να αφομοιώσει ένας άνθρωπος;».

Παραδέχομαι πως γέρασα – το λέει και η ταυτότητά μου. Εξακολουθώ όμως να παθιάζομαι για την τέχνη. Αλλά το πάθος μου αφορά περισσότερο την μουσική και την λογοτεχνία. Όσο για τις νεότερες εικαστικές δημιουργίες… δεν τα πάω καλά. Με μερικές επικοινωνώ – χωρίς να είμαι πάντα σίγουρος αν το μήνυμα που έλαβα ήταν αυτό που ήθελε να στείλει ο καλλιτέχνης. Και συχνά δεν παίρνω κανένα μήνυμα.

Πολλές φορές αναρωτιέμαι αν ο συνεχής πειραματισμός που κυριαρχεί σήμερα στα εικαστικά έχει γίνει αυτοσκοπός. Αυτό ισχύει και για το θέατρο, όπου συχνά ο σκηνοθέτης παραμερίζει εντελώς τον συγγραφέα. Η ερμηνεία του δεν είναι μία ανάγνωση του κειμένου αλλά μία καινούργια δημιουργία με αφορμή το πρωτότυπο.

Πάντα η τέχνη είχε δύο βασικούς σκοπούς. Να τέρψει και να προβληματίσει. Παλιότερα ήταν 70% τέρψη και 30% προβληματισμός. Σήμερα έχουν αντιστραφεί  τα ποσοστά. Στην καλύτερη μορφή της μπορούσε να κάνει και τα δύο μαζί σε ίση δόση. Για μένα ένα αριστούργημα είναι αυτό που πραγματώνει αυτή την ισορροπία. Π. χ. μία όπερα του Μότσαρτ (και γενικά όλος ο Μότσαρτ…).

Ας είναι: τόπο στα νιάτα! Περιορίζομαι να ξαναβλέπω τα πεπαλαιωμένα κλασικά. Και σας παραθέτω δύο ιδιαίτερες λήψεις χιλιοειδωμένων κλασικών μνημείων, όπως μάλλον δεν τα έχετε ξαναδεί. Η τεχνολογία – ένας τερατώδης τηλεφακός – μου επέτρεψε να τα φωτογραφήσω από απόσταση άνω του χιλιομέτρου, σε μία οπτική γωνία από την οποία κανονικά είναι τόσο μικρά, που δεν φαίνονται καθόλου.






Friday, April 21, 2017

Επιτέλους πάλι: Βιβλίο τών Γάτων!

Το πιο αγαπημενο αλλά και πιο άτυχο βιβλίο μου (29 χρόνια εξαφανισμένο!) κυκλοφορεί πάλι, σε πέμπτη έκδοση, από τις εκδόσεις Πατάκη:






























και μερικές γνώμες από το οπισθόφυλλο:



Wednesday, April 19, 2017

Η άνοδος και η πτώση του Σταύρου Ψυχάρη


 Θα έπρεπε ίσως να χαίρομαι για την κατάληξη του Σταύρου Ψυχάρη. Με εξανάγκασε να παραιτηθώ από το «Βήμα» το 1987, μετά από 4 χρόνια επιτυχημένης συνεργασίας, χωρίς ποτέ να μάθω τον πραγματικό λόγο. Ήταν η δεύτερη παραίτησή μου. Η πρώτη, μετά τις εκλογές του ’85, (είχε κοπεί ένα άρθρο μου) κράτησε ένα καλοκαίρι. Αναθεώρησα ύστερα από μεγάλη πίεση του ίδιου, που έφτασε στο σημείο να έρθει στο σπίτι μου για να με μεταπείσει, με πολλές υποσχέσεις και παροχές. Τότε ήταν ακόμα μόνο διευθυντής στο «Βήμα».

Ο νέος μήνας του μέλιτος κράτησε δύο χρόνια. Δημοσιεύτηκε ο «Μπούφος» και η εφημερίδα έγινε ανάρπαστη. Αλλά στο πάρτι που δόθηκε για να εορτάσει το ρεκόρ κυκλοφορίας δεν με κάλεσαν, κι όταν ο παλαιός (και πάντα) φίλος μου Γιάννης Μαρίνος επιχείρησε να κάνει πρόποση προς τιμήν μου (ως ηθικού αυτουργού) ο Ψυχάρης τον σταμάτησε.

Κι άλλα σημάδια ήρθαν να μηνύσουν ότι (για άγνωστους λόγους) είχα περιπέσει σε δυσμένεια. Οπότε, με αφορμή ένα άκακο κείμενο (μόνο μία αιχμή για τον Κουτσόγιωργα) ήρθε η ρήξη. Παραιτήθηκα. Ο Χρήστος Λαμπράκης (επίσης φίλος) επιχείρησε να με μεταπείσει. Συζητούσαμε πολλές ώρες. Θυμάμαι την παράκλησή του: «Μόνο μη με φέρεις σε αντιπαράθεση με τον Ψυχάρη!».

Σχεδόν όλοι μέσα στον ΔΟΛ τον φοβούνταν. Δεν συνάντησα κανένα που τον συμπαθούσε. 

Η άνοδός του ήταν εντυπωσιακή. Από απλός πολιτικός συντάκτης μεταβλήθηκε σε μεγαλομέτοχο και σύντομα απόλυτο κυρίαρχο του μεγαλύτερου ελληνικού εκδοτικού  συγκροτήματος. Θα αποτελέσει σίγουρα αντικείμενο μελέτης.

Τώρα στην ταυτότητα των Μέσων του ΔΟΛ αναγράφεται: «Δημήτριος Λαμπράκης (1931-1957) Χρήστος Λαμπράκης (1957-2009) Σταύρος Ψυχάρης (2009-2017)». Η βασιλεία του στον ΔΟΛ κράτησε οκτώ χρόνια.

Αποδείχθηκε, για άλλη μία φορά, ότι είναι πιο εύκολο να ανέβεις παρά να κρατηθείς στην κορυφή. 

Προσπάθησε να εκβιάσει την μοίρα. Για λίγο το πέτυχε, αλλά η εκδίκησή της ήταν σκληρή. Όχι μόνο στα οικονομικά, αλλά και στην υγεία του. Σε σημείο να τον λυπάσαι...

Υ. Γ. Πολλά από τα κείμενα που έγραφα τότε στο Βήμα βρίσκονται εδώ: CLICK

Sunday, April 16, 2017

Κυριακή του Πάσχα - χωρίς "μπούρδες"




Καλημέρα και πολλές ευχές για μία Ανάσταση της Χώρας μας που σταυρώθηκε από δικές μας αμαρτίες – κυρίως της πολιτικής μας ηγεσίας – αλλά με την συνέργεια και του πελατειακού μας συστήματος που περιλαμβάνει μεγάλη μερίδα του πληθυσμού.

Πολλοί μου έγραψαν παίρνοντας αφορμή από το σκίτσο του γελοιογράφου Ηλία Μακρή, που συνόδευε το περασμένο κείμενο. Οφείλω λοιπόν μία διευκρίνιση: Η λέξη «Μπούρδες!» που φέρομαι να εκστομίζω στο σκίτσο, είναι εφεύρεση του Μακρή. Ουδέποτε χαρακτήρισα «Μπούρδες!» την πίστη και τις θρησκευτικές πρακτικές των συνανθρώπων μου. Αντίθετα μάλιστα τις σέβομαι και τις τιμώ. Με μία βασική διαφορά: ο συνάνθρωπός μου δικαιούται να πιστεύει στον Χριστό ή τον Αλλάχ, ή όποια άλλη θεότητα επιθυμεί, φτάνει να κρατάει αυτή την πίστη για τον εαυτό του και να μην προσπαθεί να την επιβάλλει στους άλλους. Η πίστη είναι σεβαστή προσωπική επιλογή – αλλά μέσα στα όρια της ατομικής σφαίρας. Δεν είναι κρατική υπόθεση. Γι αυτό και η αντίθεσή μου στην μεταφορά και υποδοχή του Αγίου Φωτός με κρατικά έξοδα και τιμές. Το είχε πει και ο ίδιος ο Χριστός «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ».

Όσο για την προσωπική μου πίστη την έχω ονομάσει (από πολλά χρόνια) «Αγνωστικιστικό Χριστιανισμό». Με άλλα λόγια: δεν γνωρίζω αν υπάρχει Θεός  αλλά αποδέχομαι πλήρως την ηθική διδασκαλία του Χριστού.

Έτσι – σας εύχομαι κάθε καλό για την σημερινή γιορτή της Άνοιξης. Γιατί, πολύ πριν από τον Χριστό, την ίδια εποχή κάθε χρόνο ανασταίνονταν ο Όσιρις, ο Άδωνις, και άλλοι νεαροί θεοί της ανοιξιάτικης αναγέννησης.


Η φωτογραφία που βλέπετε τραβήχτηκε εχθές σε μία βόλτα στην Πλάκα.

Wednesday, April 12, 2017

Περί του περιωνύμου Αγίου Φωτός

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, που ξαφνικά ανακάλυψαν ότι το «Άγιον Φως» είναι και απάτη και σπατάλη, μου θύμισαν μια μακριά και επώδυνη ιστορία.

Δεν θυμάμαι πότε διαμαρτυρήθηκα πρώτη φορά γι αυτό. Πάνε πολλές δεκαετίες. Το ηλεκτρονικό μου αρχείο είναι σχετικά πρόσφατο και δεν καλύπτει τα χρόνια μέχρι το 90.

Όμως βρήκα ότι στις 30.4.2009 είχα δημοσιεύσει στην LiFO ένα κείμενο με τίτλο «Το Άγιο Σκότος» που άρχιζε έτσι:

«Κάθε Πάσχα, τα τελευταία χρόνια, ακούω ότι από τα Ιεροσόλυμα έρχεται (με ναυλωμένο αεροπλάνο) το Άγιο Φως που άναψε με θαυματουργό τρόπο μόνος στο κουβούκλιο του Αγίου Τάφου ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Το όποιο Άγιο Φως συνοδεύουν πολιτικοί από όλα τα κόμματα και γίνεται δεκτό με τιμές αρχηγού κράτους (άγημα, μπάντα, υπουργοί, κλπ.). Αμέσως αεροπλάνα το μεταφέρουν κλωνοποιημένο σε όλες τις επαρχίες της χώρας.

Κάθε Πάσχα σκέπτομαι πως όλη αυτή η διαδικασία μας κατατάσσει ανεπανόρθωτα στους πρωτόγονους λαούς της γης – κάτι ανάμεσα Ουγκάντα και Παπούα-Νέα Γουινέα. Διότι το Άγιο Φως είναι ένα καθαρά ειδωλολατρικό παγανιστικό έθιμο, που δεν έχει καμία σχέση με τον Χριστιανισμό. Πού, πότε στην διδασκαλία του Ιησού υπάρχει αναφορά σε Άγιο Φως;» 

Πολύ ήπιες ήταν οι αντιδράσεις. Μερικά σχόλια κατά και άλλα υπέρ.

Αλλά το 2014 όταν έγραψα ένα άρθρο στο Protagon.gr (με γενικότερο θέμα) μία και μόνη φράση ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών:

«Όσο πλησιάζει το Πάσχα και σκέπτομαι πως πάλι θα ξοδέψουμε χρήματα για να φέρουμε το (δήθεν) Άγιο Φως και να το υποδεχθούμε με τιμές αρχηγού κράτους, γίνομαι εμμανής αντικληρικός...». 

Επιτίμιο από την Ιερά Σύνοδο, αφορισμός και κατάρες από τον Αμβρόσιο («να σαπίσει το στόμα του!») άρθρα, σχόλια σε όλο τον τύπο – και αναφορά σε όλα τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων. Έγινα διάσημος!

Τι είχε αλλάξει;

Ήμουν τότε στην οργανωτική επιτροπή του Ποταμιού που μόλις είχε αναγγείλει την παρουσία του. Ήταν ένας τρόπος, μέσα από μένα, να χτυπήσουν το Ποτάμι. Ο επικεφαλής Σταύρος με απαρνήθηκε σε τηλεοπτική συζήτηση (παρόλο που βασική αρχή του κόμματος ήταν ο χωρισμός κράτους-εκκλησίας) παραιτήθηκα και ησύχασα.

Βρίσκω τώρα και άλλα στοιχεία για τον μοναχικό μου αγώνα. Π. χ. στο «Ειρωνικό (Νεοελληνικό) Λεξικό» γράφω:

«Άγια Ζώνη, Άγιο Φως: Στη χώρα όπου δύο ιστορικά εξακριβωμένες απάτες γίνονται δεκτές με τιμές αρχηγού κράτους, όλες οι άλλες απάτες μπορούν να ελπίζουν σε κάποια διάκριση…»

Πού ήταν όλα αυτά τα χρόνια οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ;

Δεν πειράζει. Έχω καλύτερη παρέα. Ήδη το 1826 ο Μέγας Αδαμάντιος  Κοραής, στον «Διάλογο περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» έγραφε: «…χρεωστούν οι ιερωμένοι μας να παύσωσιν το θαυματούργημα, το οποίον ατιμάζει τόσον την θρησκείαν… και φθείρει τα ήθη του λαού». 
Πασχαλιάτικη Καθημερινή 2014: Γελοιογραφία του Ηλία Μακρή


Sunday, April 09, 2017

Περί διαφωτισμού και αδελφοσύνης

Η πρώτη χάρτα των ανθρώπινων δικαιωμάτων

Παλαιός αναγνώστης και αλληλογράφος μου έστειλε μήνυμα με ερώτημα:

Είναι γνωστές οι τρεις βασικές αρχές-αξίες του διαφωτισμού: Ελευθερία – Ισότητα – Αδελφοσύνη. Από αυτές οι δύο πρώτες είναι κατανοητές και εύκολα προσπελάσιμες από τον μέσο πολίτη.
Ίσως δεν ισχύει το ίδιο για την Τρίτη: Αδελφοσύνη – πως, πότε και γιατί;
Ο κάλαμος που έγραψε το γλαφυρό χρονογράφημα για τα αηδόνια παρακαλείται να μας δώσει κάτι ανάλογο και για τη γλυκιά έννοια της Αδελφοσύνης.
Στο επιχείρημα ότι αριστουργήματα δεν παράγονται κατά παραγγελίαν, η απάντηση είναι ότι οι παλιοί φίλοι θα είναι ικανοποιημένοι και με κάτι λιγότερο από «αριστούργημα».

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Ας αρχίσω από το τέλος. Αριστουργήματα έχουν συχνά παραχθεί κατά «παραγγελίαν». Σχεδόν όλα τα μεγάλα έργα τέχνης της ανθρωπότητας πριν από τον 19ο αιώνα δημιουργήθηκαν μετά από παραγγελίες. Όλοι οι ζωγράφοι, μουσικοί, ποιητές πριν από τον Ρομαντισμό δούλευαν για Μαικήνες - από τον Πίνδαρο, μέχρι τον Μπαχ.

Όχι βέβαια πως σκοπεύω να γράψω αριστούργημα. Απλώς να δώσω τη γνώμη μου με διευκρινήσεις.

Ο διαφωτισμός είχε ένα βασικό αίτημα - όχι τρία. Αυτό ήταν η “ελευθερία”. Κυρίως η ελευθερία της σκέψης. Η ανεξαρτησία από όλες τις εξουσίες, τις αυθεντίες και τους θεσμούς που υπαγορεύουν δόγματα, γνώμες, απόψεις, τοποθετήσεις.  Στράφηκε εναντίον όλων των εξουσιών: κυρίως της πολιτικής, και θρησκευτικής. «Τόλμησε να σκεφθείς για λογαριασμό σου!» παρότρυνε τον πολίτη ο Καντ.

Η δεύτερη αξία - η ισότητα - ήταν μία εξέλιξη και προέκταση της πρώτης. Αν θέλουμε ο άνθρωπος να είναι ελεύθερος, η ελευθερία του πρέπει να γίνει σεβαστή - να προστατεύεται. Άρα πρέπει να θεσπιστούν τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Και χάρη στα δικαιώματα αυτά, οι άνθρωποι γίνονται ίσοι απέναντι στο νόμο. Μιλάμε για το κράτος δικαίου.

Όλα αυτά πηγάζουν από την καθαρή ορθολογική σκέψη. Η οποία θεμελιώνει λογικά και τον ανθρωπισμό. Ο άνθρωπος δεν είναι μέσο - είναι σκοπός. Χρυσός Κανόνας. Η λογική επιτάσσει: «Ο συ μισείς – ετέρω μη ποιήσεις».

Όμως  η «αδελφοσύνη» προσθέτει στον ορθολογισμό ένα στοιχείο συναισθηματικό. Μπορώ να σέβομαι την ελευθερία και τα δικαιώματα του άλλου, χωρίς να τον αγαπάω σαν αδελφό. Εκεί έχουμε μία υπέρβαση που μάλλον ριζώνει στον Χριστιανισμό. «Αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν». Οπότε ο Χρυσός Κανόνας παίρνει μία θετική τροπή. Όχι «Μη κάνεις…» αλλά πράξε: «καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως».

Περιττό να πω ότι αυτό έγινε και το ασθενές σημείο της τριάδας των αξιών. Ελευθερία πέτυχαν αρκετές κοινωνίες, ισότητα λιγότερες αλλά ικανές. Όμως αδελφοσύνη ζήσαμε ελάχιστη. Δυστυχώς, στην ιστορική της συνέχεια, η «Επί του Όρους Ομιλία» τελικά μεταμορφώθηκε σε ιερατείο, σε δόγμα, σε τελετουργία, σε κοσμική και πολιτική δύναμη - και έχασε στο δρόμο την αγάπη.


Thursday, April 06, 2017

Απολείπειν ο θεός Αλέξιον



Ζούμε τις απεγνωσμένες προσπάθειες του πολιτικού πλάσματος Αλέξης να επιβιώσει και να κατοχυρώσει κάποιο μέλλον. Δεν τον απασχολεί αν υποφέρει η χώρα – φτάνει να μετατεθούν οι οδυνηρές (αλλά απαραίτητες) μεταρρυθμίσεις, έτσι που να μην τις κάνει αυτός, αλλά ο διάδοχός του. Για να μπορεί με αυτόν τον τρόπο να του ρίξει την ευθύνη.

Έχοντας ήδη χάσει το παιχνίδι, ονειρεύεται έτσι κάποιο αχνό μέλλον.

Ωστόσο η ελπίδα που τρέφει είναι μάταια. Ο άνθρωπος αυτός έχει από καιρό ξεπεράσει όλα τα όρια της ανοχής. Δολοπλόκησε, δημαγώγησε, εξαπάτησε, παραμύθιασε, εξόργισε, όσο κανείς άλλος στην ιστορία της χώρας. Πρέπει να το πάρει απόφαση: Οι ωραίες ώρες της εξουσίας τελειώνουν. Ο σοφός γέρων της Αλεξάνδρειας έχει γράψει ένα ποίημα (και) γι’ αυτόν, που περιέχει την πιο σοφή συμβουλή. Το παραθέτω:

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ’, ακουσθεί
αόρατος θίασος να περνά
με μουσικές εξαίσιες, με φωνές—
την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου
που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου
που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανωφέλετα θρηνήσεις.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
αποχαιρέτα την, την Aλεξάνδρεια που φεύγει.
Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πεις πως ήταν
ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,
πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,
κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ’ όχι
με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,
ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,
τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,
κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις.


Υ. Γ.  (8.4).: Καημένε Καβάφη! Γράφε εσύ, ματαίως, περί αξιοπρεπείας. Με μία θεαματική κωλοτούμπα, ο Αντώνιος έγινε πάλι Αλέξης. Και συνεχίζει...



Tuesday, April 04, 2017

Δημοψηφίσματα βιβλίων



Ήρθε πάλι ο καιρός για την ψηφοφορία αναγνωστών που διοργανώνει τα τελευταία χρόνια το Public και οι συγγραφείς ανασκουμπώνονται για να μαζέψουν ψήφους. 

Διότι πως μετριέται η αξία ενός βιβλίου; Υπάρχουν βέβαια σοβαρότερες αποδείξεις από ένα δημοψήφισμα: η βιβλιοκριτική και η ετυμηγορία του χρόνου. Αλλά η κριτική (ιδιαίτερα στην Ελλάδα) ασχολείται με ελάχιστα βιβλία – ούτε το 3% – και η επιλογή τους δεν γίνεται πάντα με αξιολογικά κριτήρια. Όσο για τον χρόνο, αυτός βγάζει την οριστική απόφασή του μετά τον θάνατο του συγγραφέα (μερικές φορές αιώνες μετά…). Τι να την κάνουν τα οστά του, τα γεγυμνωμένα…   

Μένουν οι γνώμες του κοινού. Αυτές φαίνονται με δύο τρόπους: είτε από τις λίστες των «ευπώλητων» (γνωστότερα ως μπεστ-σέλερ) είτε με ψηφοφορίες αναγνωστών. Καμιά φορά και συγγραφέων (όπως είχε κάνει πριν από καιρό το βιβλιοπωλείο «Πολιτεία» για τα 100 καλύτερα ελληνικά βιβλία).

Τι καθρεφτίζουν αυτές οι ψηφοφορίες; Όχι τόσο την αξία ενός βιβλίου – όσο την απήχησή του. Μερικές φορές αυτές συμπίπτουν (όπως έγινε π.χ. πρόσφατα με την «Νίκη» του Χρήστου Χωμενίδη). Σπάνια όμως το πιο δημοφιλές βιβλίο είναι και το καλύτερο.

Οι ψηφοφορίες ειδικών (π. χ. των συγγραφέων) είναι σίγουρα πιο αξιόπιστες. Αλλά και εκεί μετράνε και άλλα κριτήρια. Π. χ. επί χρόνια έβγαιναν πρώτα βιβλία συγγραφέων της Αριστεράς (έστω και της ανανεωτικής). Κατά τη γνώμη μου το «Τρίτο Στεφάνι» του Ταχτσή είναι καλύτερο από το «Κιβώτιο» του Αλεξάνδρου ή τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Τσίρκα, που συνήθως πρωτεύουν. Αλλά ο Ταχτσής δεν ήταν αριστερός. Ευτυχώς τώρα, με την παρακμή της Αριστεράς, αρχίζουν να αλλάζουν τα πράγματα: π. χ. να ανεβαίνουν τα καλά βιβλία του Βαλτινού. 

Έπειτα υπάρχουν και άλλες αγκυλώσεις. Το δοκίμιο, από τα δυσκολότερα λογοτεχνικά είδη, σπάνια εμφανίζεται στη λίστα. Η σάτιρα – ακόμα πιο δύσκολη – απουσιάζει. «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας», που επιμένει να διαβάζεται μανιωδώς επί 42 χρόνια (και όχι μόνο στην Ελλάδα) έχει ήδη κερδίσει το στοίχημα της διάρκειας. Αλλά στην λίστα των 100 δεν μπήκε, ούτε στην τελευταία θέση.

Για να δούμε τι θα προκύψει από το φετινό δημοψήφισμα. Είναι ενδιαφέρον να βλέπεις συγγραφείς να κυνηγάνε ψήφους, σαν πολιτικοί. Άλλοι πάλι να το σνομπάρουν αφ’ υψηλού: σιγά μην ενδιαφερθούν για την ψήφο της κυρά Κατίνας! 

Εγώ πιστεύω ότι οτιδήποτε εστιάζει στο βιβλίο – ωφελεί. Μακάρι να βγουν τα καλύτερα! 

Υ. Γ. Επειδή με ρωτάνε ποιο βιβλιοπωλείο απεικονίζεται στην φωτογραφία: πρόκειται για ένα μέρος από την βιβλιοθήκη στο υπόγειο του σπιτιού μου, σε πανοραμική λήψη.