Saturday, April 29, 2017

Η ιστορία ενός τουίτ


Αποτέλεσμα εικόνας


Πριν από μερικές μέρες, εμπνεόμενος από την επιτυχία του Εμανουέλ Μακρόν, έγραψα ένα τουίτ. Όπου έλεγα πως, αν ο δικός μας Αλέξης στην εφηβεία του αντί για την συντρόφισσα κνίτισσα Περιστέρα, είχε ερωτευθεί την καθηγήτριά του (όπως  ο Μακρόν) ίσως γινόταν έτσι ο Έλληνας Μακρόν. Δεν το έκανε όμως και έμεινε αμόρφωτος.

Το τι επακολούθησε ξεπέρασε και το λεκτικό λυντσάρισμα που τράβηξα με το Άγιο Φως. Δεν νομίζω ότι υπάρχει στη ελληνική γλώσσα βρισιά που να μην χρησιμοποιήθηκε εναντίον μου. Σαν να έσπασε ο κεντρικός αγωγός του αποχετευτικού δικτύου της Αθήνας και να με περιέλουζε συνέχεια, νυχθημερόν. Βόθρος Νιαγάρας. Τόσο πολύς και υπερβολικός, που τελικά δεν με ενόχλησε καθόλου. Δεν με αφορούσε, ούτε με άγγιζε.

ΟΚ – ας δεχθώ πως ήταν μια άτυχη διατύπωση, πως το χιούμορ μου ήταν λάθος – όλα αυτά συμβαίνουν στη ζωή. Όταν έχει γράψει κανείς 66 βιβλία, χιλιάδες άρθρα και εκατοντάδες τουίτ, κάτι θα του ξεφύγει. Γι αυτό και αργότερα έσβησα το τουίτ ζητώντας συγγνώμη. 

Όμως δεν κατάλαβα (και ίσως κάποιος σοφός επικοινωνιολόγος κάποτε να το εξηγήσει) γιατί προκάλεσε τέτοια αντίδραση ένα τουίτ, που έλεγε αυτονόητα πράγματα.

Γιατί αυτονόητα;

Η κατάληξή του ήταν ότι ο Τσίπρας έμεινε αμόρφωτος. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί αυτό – το αποδεικνύει ο ίδιος κάθε μέρα. Οι επιδόσεις του στην γεωγραφία, την μυθολογία και τις ξένες γλώσσες είναι παγκόσμια γνωστές. Η αντίρρηση μάλιστα ότι δεν ισχύει ο χαρακτηρισμός μου, επειδή έχει πτυχίο του ΕΜΠ, καταρρίπτεται από τους ίδιους τους καθηγητές των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων μας οι οποίοι συχνά μετανοούν δημοσίως για τα «πολιτικά πέντε», που αναγκάστηκαν να δώσουν σε συνδικαλιστές και καταληψίες .

Όσο για την συμπαθέστατη κυρία Περιστέρα, η αντίρρηση ότι σήμερα εκείνη διδάσκει σε ΑΕΙ είναι έωλη. Πρώτον: δεν ήταν καθηγήτρια όταν την γνώρισε ο Αλέξης – και δεν θα μπορούσε να τον εκπαιδεύσει. Δεύτερον: καλύτερα να μην επιμείνουμε στο ότι μεταπήδησε, πολύ πρόσφατα,  από την Πρωτοβάθμια στην Ανώτατη εκπαίδευση.

Επίσης: όποιοι ενοχλούνται από την επωνυμία «κνίτισσα» με κάνουν να απορώ. Έτσι δεν ονομάζονται τα μέλη της ΚΝΕ; Και δεν είναι ακριβές το (πολλάκις) αναγραφέν ότι το ζεύγος εκεί γνωρίστηκε; 

Άστοχο χιούμορ, ίσως. Αλλά σωστό στα γεγονότα.

Ζητώ λοιπόν και πάλι συγγνώμη, αν έθιξα κάποιον (και δεν εννοώ τα έμμισθα τρολ) αλλά η ουσία των πραγμάτων δεν αλλάζει με βρισιές…


Υ. Γ. Υ. Γ. Φίλος Πανεπιστημιακός με πληροφορεί πως η κυρία Περιστέρα (Μπέτυ) Μπαζιάνα κάνει εξαιρετική δουλειά στον επιστημονικό της χώρο. Το γράφω με χαρά γιατί μου είναι πολύ συμπαθής. Αλλά το τουίτ δεν αφορούσε αυτήν, την αξία της, ή την δουλειά της. Ακόμα κι αν ήταν Αϊνστάιν, δεν θα μπορούσε να εκπαιδεύσει ένα συνομήλικό της όπως η Μπριζίτ τον Μακρόν.

Tuesday, April 25, 2017

Το χάος της σύγχρονης τέχνης



Η παρουσία της «Ντοκουμέντα 14» στην Αθήνα ήταν η σταγόνα (και τι πληθωρική σταγόνα!) που ξεχείλισε το ποτήρι. Από καιρό είχα αρχίσει να προβληματίζομαι με την σύγχρονη τέχνη.

Η προφανής πρώτη απάντηση στον προβληματισμό μου είναι: «Γέρασες! Μεγάλωσες με την αρχαιότητα, την Αναγέννηση, το Μπαρόκ, τον Ρομαντισμό. Ανδρώθηκες με τους ιμπρεσιονιστές, τους εξπρεσιονιστές, τους σουρεαλιστές. Έφτασες να αγαπήσεις την αφαίρεση, τις πρώτες εγκαταστάσεις, τον μεταμοντερνισμό. Ε! πόσα πια να αφομοιώσει ένας άνθρωπος;».

Παραδέχομαι πως γέρασα – το λέει και η ταυτότητά μου. Εξακολουθώ όμως να παθιάζομαι για την τέχνη. Αλλά το πάθος μου αφορά περισσότερο την μουσική και την λογοτεχνία. Όσο για τις νεότερες εικαστικές δημιουργίες… δεν τα πάω καλά. Με μερικές επικοινωνώ – χωρίς να είμαι πάντα σίγουρος αν το μήνυμα που έλαβα ήταν αυτό που ήθελε να στείλει ο καλλιτέχνης. Και συχνά δεν παίρνω κανένα μήνυμα.

Πολλές φορές αναρωτιέμαι αν ο συνεχής πειραματισμός που κυριαρχεί σήμερα στα εικαστικά έχει γίνει αυτοσκοπός. Αυτό ισχύει και για το θέατρο, όπου συχνά ο σκηνοθέτης παραμερίζει εντελώς τον συγγραφέα. Η ερμηνεία του δεν είναι μία ανάγνωση του κειμένου αλλά μία καινούργια δημιουργία με αφορμή το πρωτότυπο.

Πάντα η τέχνη είχε δύο βασικούς σκοπούς. Να τέρψει και να προβληματίσει. Παλιότερα ήταν 70% τέρψη και 30% προβληματισμός. Σήμερα έχουν αντιστραφεί  τα ποσοστά. Στην καλύτερη μορφή της μπορούσε να κάνει και τα δύο μαζί σε ίση δόση. Για μένα ένα αριστούργημα είναι αυτό που πραγματώνει αυτή την ισορροπία. Π. χ. μία όπερα του Μότσαρτ (και γενικά όλος ο Μότσαρτ…).

Ας είναι: τόπο στα νιάτα! Περιορίζομαι να ξαναβλέπω τα πεπαλαιωμένα κλασικά. Και σας παραθέτω δύο ιδιαίτερες λήψεις χιλιοειδωμένων κλασικών μνημείων, όπως μάλλον δεν τα έχετε ξαναδεί. Η τεχνολογία – ένας τερατώδης τηλεφακός – μου επέτρεψε να τα φωτογραφήσω από απόσταση άνω του χιλιομέτρου, σε μία οπτική γωνία από την οποία κανονικά είναι τόσο μικρά, που δεν φαίνονται καθόλου.






Friday, April 21, 2017

Επιτέλους πάλι: Βιβλίο τών Γάτων!

Το πιο αγαπημενο αλλά και πιο άτυχο βιβλίο μου (29 χρόνια εξαφανισμένο!) κυκλοφορεί πάλι, σε πέμπτη έκδοση, από τις εκδόσεις Πατάκη:






























και μερικές γνώμες από το οπισθόφυλλο:



Wednesday, April 19, 2017

Η άνοδος και η πτώση του Σταύρου Ψυχάρη


 Θα έπρεπε ίσως να χαίρομαι για την κατάληξη του Σταύρου Ψυχάρη. Με εξανάγκασε να παραιτηθώ από το «Βήμα» το 1987, μετά από 4 χρόνια επιτυχημένης συνεργασίας, χωρίς ποτέ να μάθω τον πραγματικό λόγο. Ήταν η δεύτερη παραίτησή μου. Η πρώτη, μετά τις εκλογές του ’85, (είχε κοπεί ένα άρθρο μου) κράτησε ένα καλοκαίρι. Αναθεώρησα ύστερα από μεγάλη πίεση του ίδιου, που έφτασε στο σημείο να έρθει στο σπίτι μου για να με μεταπείσει, με πολλές υποσχέσεις και παροχές. Τότε ήταν ακόμα μόνο διευθυντής στο «Βήμα».

Ο νέος μήνας του μέλιτος κράτησε δύο χρόνια. Δημοσιεύτηκε ο «Μπούφος» και η εφημερίδα έγινε ανάρπαστη. Αλλά στο πάρτι που δόθηκε για να εορτάσει το ρεκόρ κυκλοφορίας δεν με κάλεσαν, κι όταν ο παλαιός (και πάντα) φίλος μου Γιάννης Μαρίνος επιχείρησε να κάνει πρόποση προς τιμήν μου (ως ηθικού αυτουργού) ο Ψυχάρης τον σταμάτησε.

Κι άλλα σημάδια ήρθαν να μηνύσουν ότι (για άγνωστους λόγους) είχα περιπέσει σε δυσμένεια. Οπότε, με αφορμή ένα άκακο κείμενο (μόνο μία αιχμή για τον Κουτσόγιωργα) ήρθε η ρήξη. Παραιτήθηκα. Ο Χρήστος Λαμπράκης (επίσης φίλος) επιχείρησε να με μεταπείσει. Συζητούσαμε πολλές ώρες. Θυμάμαι την παράκλησή του: «Μόνο μη με φέρεις σε αντιπαράθεση με τον Ψυχάρη!».

Σχεδόν όλοι μέσα στον ΔΟΛ τον φοβούνταν. Δεν συνάντησα κανένα που τον συμπαθούσε. 

Η άνοδός του ήταν εντυπωσιακή. Από απλός πολιτικός συντάκτης μεταβλήθηκε σε μεγαλομέτοχο και σύντομα απόλυτο κυρίαρχο του μεγαλύτερου ελληνικού εκδοτικού  συγκροτήματος. Θα αποτελέσει σίγουρα αντικείμενο μελέτης.

Τώρα στην ταυτότητα των Μέσων του ΔΟΛ αναγράφεται: «Δημήτριος Λαμπράκης (1931-1957) Χρήστος Λαμπράκης (1957-2009) Σταύρος Ψυχάρης (2009-2017)». Η βασιλεία του στον ΔΟΛ κράτησε οκτώ χρόνια.

Αποδείχθηκε, για άλλη μία φορά, ότι είναι πιο εύκολο να ανέβεις παρά να κρατηθείς στην κορυφή. 

Προσπάθησε να εκβιάσει την μοίρα. Για λίγο το πέτυχε, αλλά η εκδίκησή της ήταν σκληρή. Όχι μόνο στα οικονομικά, αλλά και στην υγεία του. Σε σημείο να τον λυπάσαι...

Υ. Γ. Πολλά από τα κείμενα που έγραφα τότε στο Βήμα βρίσκονται εδώ: CLICK

Sunday, April 16, 2017

Κυριακή του Πάσχα - χωρίς "μπούρδες"




Καλημέρα και πολλές ευχές για μία Ανάσταση της Χώρας μας που σταυρώθηκε από δικές μας αμαρτίες – κυρίως της πολιτικής μας ηγεσίας – αλλά με την συνέργεια και του πελατειακού μας συστήματος που περιλαμβάνει μεγάλη μερίδα του πληθυσμού.

Πολλοί μου έγραψαν παίρνοντας αφορμή από το σκίτσο του γελοιογράφου Ηλία Μακρή, που συνόδευε το περασμένο κείμενο. Οφείλω λοιπόν μία διευκρίνιση: Η λέξη «Μπούρδες!» που φέρομαι να εκστομίζω στο σκίτσο, είναι εφεύρεση του Μακρή. Ουδέποτε χαρακτήρισα «Μπούρδες!» την πίστη και τις θρησκευτικές πρακτικές των συνανθρώπων μου. Αντίθετα μάλιστα τις σέβομαι και τις τιμώ. Με μία βασική διαφορά: ο συνάνθρωπός μου δικαιούται να πιστεύει στον Χριστό ή τον Αλλάχ, ή όποια άλλη θεότητα επιθυμεί, φτάνει να κρατάει αυτή την πίστη για τον εαυτό του και να μην προσπαθεί να την επιβάλλει στους άλλους. Η πίστη είναι σεβαστή προσωπική επιλογή – αλλά μέσα στα όρια της ατομικής σφαίρας. Δεν είναι κρατική υπόθεση. Γι αυτό και η αντίθεσή μου στην μεταφορά και υποδοχή του Αγίου Φωτός με κρατικά έξοδα και τιμές. Το είχε πει και ο ίδιος ο Χριστός «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ».

Όσο για την προσωπική μου πίστη την έχω ονομάσει (από πολλά χρόνια) «Αγνωστικιστικό Χριστιανισμό». Με άλλα λόγια: δεν γνωρίζω αν υπάρχει Θεός  αλλά αποδέχομαι πλήρως την ηθική διδασκαλία του Χριστού.

Έτσι – σας εύχομαι κάθε καλό για την σημερινή γιορτή της Άνοιξης. Γιατί, πολύ πριν από τον Χριστό, την ίδια εποχή κάθε χρόνο ανασταίνονταν ο Όσιρις, ο Άδωνις, και άλλοι νεαροί θεοί της ανοιξιάτικης αναγέννησης.


Η φωτογραφία που βλέπετε τραβήχτηκε εχθές σε μία βόλτα στην Πλάκα.

Wednesday, April 12, 2017

Περί του περιωνύμου Αγίου Φωτός

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, που ξαφνικά ανακάλυψαν ότι το «Άγιον Φως» είναι και απάτη και σπατάλη, μου θύμισαν μια μακριά και επώδυνη ιστορία.

Δεν θυμάμαι πότε διαμαρτυρήθηκα πρώτη φορά γι αυτό. Πάνε πολλές δεκαετίες. Το ηλεκτρονικό μου αρχείο είναι σχετικά πρόσφατο και δεν καλύπτει τα χρόνια μέχρι το 90.

Όμως βρήκα ότι στις 30.4.2009 είχα δημοσιεύσει στην LiFO ένα κείμενο με τίτλο «Το Άγιο Σκότος» που άρχιζε έτσι:

«Κάθε Πάσχα, τα τελευταία χρόνια, ακούω ότι από τα Ιεροσόλυμα έρχεται (με ναυλωμένο αεροπλάνο) το Άγιο Φως που άναψε με θαυματουργό τρόπο μόνος στο κουβούκλιο του Αγίου Τάφου ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Το όποιο Άγιο Φως συνοδεύουν πολιτικοί από όλα τα κόμματα και γίνεται δεκτό με τιμές αρχηγού κράτους (άγημα, μπάντα, υπουργοί, κλπ.). Αμέσως αεροπλάνα το μεταφέρουν κλωνοποιημένο σε όλες τις επαρχίες της χώρας.

Κάθε Πάσχα σκέπτομαι πως όλη αυτή η διαδικασία μας κατατάσσει ανεπανόρθωτα στους πρωτόγονους λαούς της γης – κάτι ανάμεσα Ουγκάντα και Παπούα-Νέα Γουινέα. Διότι το Άγιο Φως είναι ένα καθαρά ειδωλολατρικό παγανιστικό έθιμο, που δεν έχει καμία σχέση με τον Χριστιανισμό. Πού, πότε στην διδασκαλία του Ιησού υπάρχει αναφορά σε Άγιο Φως;» 

Πολύ ήπιες ήταν οι αντιδράσεις. Μερικά σχόλια κατά και άλλα υπέρ.

Αλλά το 2014 όταν έγραψα ένα άρθρο στο Protagon.gr (με γενικότερο θέμα) μία και μόνη φράση ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών:

«Όσο πλησιάζει το Πάσχα και σκέπτομαι πως πάλι θα ξοδέψουμε χρήματα για να φέρουμε το (δήθεν) Άγιο Φως και να το υποδεχθούμε με τιμές αρχηγού κράτους, γίνομαι εμμανής αντικληρικός...». 

Επιτίμιο από την Ιερά Σύνοδο, αφορισμός και κατάρες από τον Αμβρόσιο («να σαπίσει το στόμα του!») άρθρα, σχόλια σε όλο τον τύπο – και αναφορά σε όλα τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων. Έγινα διάσημος!

Τι είχε αλλάξει;

Ήμουν τότε στην οργανωτική επιτροπή του Ποταμιού που μόλις είχε αναγγείλει την παρουσία του. Ήταν ένας τρόπος, μέσα από μένα, να χτυπήσουν το Ποτάμι. Ο επικεφαλής Σταύρος με απαρνήθηκε σε τηλεοπτική συζήτηση (παρόλο που βασική αρχή του κόμματος ήταν ο χωρισμός κράτους-εκκλησίας) παραιτήθηκα και ησύχασα.

Βρίσκω τώρα και άλλα στοιχεία για τον μοναχικό μου αγώνα. Π. χ. στο «Ειρωνικό (Νεοελληνικό) Λεξικό» γράφω:

«Άγια Ζώνη, Άγιο Φως: Στη χώρα όπου δύο ιστορικά εξακριβωμένες απάτες γίνονται δεκτές με τιμές αρχηγού κράτους, όλες οι άλλες απάτες μπορούν να ελπίζουν σε κάποια διάκριση…»

Πού ήταν όλα αυτά τα χρόνια οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ;

Δεν πειράζει. Έχω καλύτερη παρέα. Ήδη το 1826 ο Μέγας Αδαμάντιος  Κοραής, στον «Διάλογο περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» έγραφε: «…χρεωστούν οι ιερωμένοι μας να παύσωσιν το θαυματούργημα, το οποίον ατιμάζει τόσον την θρησκείαν… και φθείρει τα ήθη του λαού». 
Πασχαλιάτικη Καθημερινή 2014: Γελοιογραφία του Ηλία Μακρή


Sunday, April 09, 2017

Περί διαφωτισμού και αδελφοσύνης

Η πρώτη χάρτα των ανθρώπινων δικαιωμάτων

Παλαιός αναγνώστης και αλληλογράφος μου έστειλε μήνυμα με ερώτημα:

Είναι γνωστές οι τρεις βασικές αρχές-αξίες του διαφωτισμού: Ελευθερία – Ισότητα – Αδελφοσύνη. Από αυτές οι δύο πρώτες είναι κατανοητές και εύκολα προσπελάσιμες από τον μέσο πολίτη.
Ίσως δεν ισχύει το ίδιο για την Τρίτη: Αδελφοσύνη – πως, πότε και γιατί;
Ο κάλαμος που έγραψε το γλαφυρό χρονογράφημα για τα αηδόνια παρακαλείται να μας δώσει κάτι ανάλογο και για τη γλυκιά έννοια της Αδελφοσύνης.
Στο επιχείρημα ότι αριστουργήματα δεν παράγονται κατά παραγγελίαν, η απάντηση είναι ότι οι παλιοί φίλοι θα είναι ικανοποιημένοι και με κάτι λιγότερο από «αριστούργημα».

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Ας αρχίσω από το τέλος. Αριστουργήματα έχουν συχνά παραχθεί κατά «παραγγελίαν». Σχεδόν όλα τα μεγάλα έργα τέχνης της ανθρωπότητας πριν από τον 19ο αιώνα δημιουργήθηκαν μετά από παραγγελίες. Όλοι οι ζωγράφοι, μουσικοί, ποιητές πριν από τον Ρομαντισμό δούλευαν για Μαικήνες - από τον Πίνδαρο, μέχρι τον Μπαχ.

Όχι βέβαια πως σκοπεύω να γράψω αριστούργημα. Απλώς να δώσω τη γνώμη μου με διευκρινήσεις.

Ο διαφωτισμός είχε ένα βασικό αίτημα - όχι τρία. Αυτό ήταν η “ελευθερία”. Κυρίως η ελευθερία της σκέψης. Η ανεξαρτησία από όλες τις εξουσίες, τις αυθεντίες και τους θεσμούς που υπαγορεύουν δόγματα, γνώμες, απόψεις, τοποθετήσεις.  Στράφηκε εναντίον όλων των εξουσιών: κυρίως της πολιτικής, και θρησκευτικής. «Τόλμησε να σκεφθείς για λογαριασμό σου!» παρότρυνε τον πολίτη ο Καντ.

Η δεύτερη αξία - η ισότητα - ήταν μία εξέλιξη και προέκταση της πρώτης. Αν θέλουμε ο άνθρωπος να είναι ελεύθερος, η ελευθερία του πρέπει να γίνει σεβαστή - να προστατεύεται. Άρα πρέπει να θεσπιστούν τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Και χάρη στα δικαιώματα αυτά, οι άνθρωποι γίνονται ίσοι απέναντι στο νόμο. Μιλάμε για το κράτος δικαίου.

Όλα αυτά πηγάζουν από την καθαρή ορθολογική σκέψη. Η οποία θεμελιώνει λογικά και τον ανθρωπισμό. Ο άνθρωπος δεν είναι μέσο - είναι σκοπός. Χρυσός Κανόνας. Η λογική επιτάσσει: «Ο συ μισείς – ετέρω μη ποιήσεις».

Όμως  η «αδελφοσύνη» προσθέτει στον ορθολογισμό ένα στοιχείο συναισθηματικό. Μπορώ να σέβομαι την ελευθερία και τα δικαιώματα του άλλου, χωρίς να τον αγαπάω σαν αδελφό. Εκεί έχουμε μία υπέρβαση που μάλλον ριζώνει στον Χριστιανισμό. «Αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν». Οπότε ο Χρυσός Κανόνας παίρνει μία θετική τροπή. Όχι «Μη κάνεις…» αλλά πράξε: «καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως».

Περιττό να πω ότι αυτό έγινε και το ασθενές σημείο της τριάδας των αξιών. Ελευθερία πέτυχαν αρκετές κοινωνίες, ισότητα λιγότερες αλλά ικανές. Όμως αδελφοσύνη ζήσαμε ελάχιστη. Δυστυχώς, στην ιστορική της συνέχεια, η «Επί του Όρους Ομιλία» τελικά μεταμορφώθηκε σε ιερατείο, σε δόγμα, σε τελετουργία, σε κοσμική και πολιτική δύναμη - και έχασε στο δρόμο την αγάπη.


Thursday, April 06, 2017

Απολείπειν ο θεός Αλέξιον



Ζούμε τις απεγνωσμένες προσπάθειες του πολιτικού πλάσματος Αλέξης να επιβιώσει και να κατοχυρώσει κάποιο μέλλον. Δεν τον απασχολεί αν υποφέρει η χώρα – φτάνει να μετατεθούν οι οδυνηρές (αλλά απαραίτητες) μεταρρυθμίσεις, έτσι που να μην τις κάνει αυτός, αλλά ο διάδοχός του. Για να μπορεί με αυτόν τον τρόπο να του ρίξει την ευθύνη.

Έχοντας ήδη χάσει το παιχνίδι, ονειρεύεται έτσι κάποιο αχνό μέλλον.

Ωστόσο η ελπίδα που τρέφει είναι μάταια. Ο άνθρωπος αυτός έχει από καιρό ξεπεράσει όλα τα όρια της ανοχής. Δολοπλόκησε, δημαγώγησε, εξαπάτησε, παραμύθιασε, εξόργισε, όσο κανείς άλλος στην ιστορία της χώρας. Πρέπει να το πάρει απόφαση: Οι ωραίες ώρες της εξουσίας τελειώνουν. Ο σοφός γέρων της Αλεξάνδρειας έχει γράψει ένα ποίημα (και) γι’ αυτόν, που περιέχει την πιο σοφή συμβουλή. Το παραθέτω:

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ’, ακουσθεί
αόρατος θίασος να περνά
με μουσικές εξαίσιες, με φωνές—
την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου
που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου
που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανωφέλετα θρηνήσεις.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
αποχαιρέτα την, την Aλεξάνδρεια που φεύγει.
Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πεις πως ήταν
ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,
πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,
κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ’ όχι
με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,
ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,
τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,
κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις.


Υ. Γ.  (8.4).: Καημένε Καβάφη! Γράφε εσύ, ματαίως, περί αξιοπρεπείας. Με μία θεαματική κωλοτούμπα, ο Αντώνιος έγινε πάλι Αλέξης. Και συνεχίζει...



Tuesday, April 04, 2017

Δημοψηφίσματα βιβλίων



Ήρθε πάλι ο καιρός για την ψηφοφορία αναγνωστών που διοργανώνει τα τελευταία χρόνια το Public και οι συγγραφείς ανασκουμπώνονται για να μαζέψουν ψήφους. 

Διότι πως μετριέται η αξία ενός βιβλίου; Υπάρχουν βέβαια σοβαρότερες αποδείξεις από ένα δημοψήφισμα: η βιβλιοκριτική και η ετυμηγορία του χρόνου. Αλλά η κριτική (ιδιαίτερα στην Ελλάδα) ασχολείται με ελάχιστα βιβλία – ούτε το 3% – και η επιλογή τους δεν γίνεται πάντα με αξιολογικά κριτήρια. Όσο για τον χρόνο, αυτός βγάζει την οριστική απόφασή του μετά τον θάνατο του συγγραφέα (μερικές φορές αιώνες μετά…). Τι να την κάνουν τα οστά του, τα γεγυμνωμένα…   

Μένουν οι γνώμες του κοινού. Αυτές φαίνονται με δύο τρόπους: είτε από τις λίστες των «ευπώλητων» (γνωστότερα ως μπεστ-σέλερ) είτε με ψηφοφορίες αναγνωστών. Καμιά φορά και συγγραφέων (όπως είχε κάνει πριν από καιρό το βιβλιοπωλείο «Πολιτεία» για τα 100 καλύτερα ελληνικά βιβλία).

Τι καθρεφτίζουν αυτές οι ψηφοφορίες; Όχι τόσο την αξία ενός βιβλίου – όσο την απήχησή του. Μερικές φορές αυτές συμπίπτουν (όπως έγινε π.χ. πρόσφατα με την «Νίκη» του Χρήστου Χωμενίδη). Σπάνια όμως το πιο δημοφιλές βιβλίο είναι και το καλύτερο.

Οι ψηφοφορίες ειδικών (π. χ. των συγγραφέων) είναι σίγουρα πιο αξιόπιστες. Αλλά και εκεί μετράνε και άλλα κριτήρια. Π. χ. επί χρόνια έβγαιναν πρώτα βιβλία συγγραφέων της Αριστεράς (έστω και της ανανεωτικής). Κατά τη γνώμη μου το «Τρίτο Στεφάνι» του Ταχτσή είναι καλύτερο από το «Κιβώτιο» του Αλεξάνδρου ή τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Τσίρκα, που συνήθως πρωτεύουν. Αλλά ο Ταχτσής δεν ήταν αριστερός. Ευτυχώς τώρα, με την παρακμή της Αριστεράς, αρχίζουν να αλλάζουν τα πράγματα: π. χ. να ανεβαίνουν τα καλά βιβλία του Βαλτινού. 

Έπειτα υπάρχουν και άλλες αγκυλώσεις. Το δοκίμιο, από τα δυσκολότερα λογοτεχνικά είδη, σπάνια εμφανίζεται στη λίστα. Η σάτιρα – ακόμα πιο δύσκολη – απουσιάζει. «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας», που επιμένει να διαβάζεται μανιωδώς επί 42 χρόνια (και όχι μόνο στην Ελλάδα) έχει ήδη κερδίσει το στοίχημα της διάρκειας. Αλλά στην λίστα των 100 δεν μπήκε, ούτε στην τελευταία θέση.

Για να δούμε τι θα προκύψει από το φετινό δημοψήφισμα. Είναι ενδιαφέρον να βλέπεις συγγραφείς να κυνηγάνε ψήφους, σαν πολιτικοί. Άλλοι πάλι να το σνομπάρουν αφ’ υψηλού: σιγά μην ενδιαφερθούν για την ψήφο της κυρά Κατίνας! 

Εγώ πιστεύω ότι οτιδήποτε εστιάζει στο βιβλίο – ωφελεί. Μακάρι να βγουν τα καλύτερα! 

Υ. Γ. Επειδή με ρωτάνε ποιο βιβλιοπωλείο απεικονίζεται στην φωτογραφία: πρόκειται για ένα μέρος από την βιβλιοθήκη στο υπόγειο του σπιτιού μου, σε πανοραμική λήψη. 

Thursday, March 30, 2017

Για ένα ψέμα



Ήταν ήρωας ο Νίκος Μπελογιάννης;

Ναι – αναμφισβήτητα. Αλλά όχι για τους λόγους που επικαλείται η παραδοσιακή Αριστερά (ΚΚΕ) και η «λάιτ» Αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ.

Ήταν ήρωας διότι πέθανε με το κεφάλι ψηλά, γνωρίζοντας την ματαιότητα της θυσίας του.

Αποχαιρέτισε την σύντροφό του, Έλλη Παππά, με τις φοβερές λέξεις: «πεθαίνω για ένα ψέμα».  (Το κατέθεσε η ίδια μιλώντας στη δημοσιογράφο Ρούλα Γεωργακοπούλου).

Τι κάνει ένας άντρας, που τον περιμένει το εκτελεστικό απόσπασμα, όταν διαπιστώσει ότι το ίδιο του το κόμμα τον πρόδωσε; Ότι ο Ζαχαριάδης έβγαλε χαφιέ τον Πλουμπίδη για να τον κάψει; Ότι είναι θύμα ενδοκομματικής ίντριγκας; Ότι πολλά από αυτά που πίστεψε και κήρυξε ήταν, τελικά, κίβδηλα.

Τι κάνει αν καταλάβει όλη την σκηνοθεσία; Υπογράφει δήλωση μετανοίας; «Αποκηρύσσει τον κομμουνισμόν και τας παραφυάδας αυτού» όπως έγραφαν τότε οι «δηλωσίες»;

Όχι βέβαια. Συνεπής με τον εαυτό του, προχωράει προς τον θάνατο. Για ένα ψέμα.

Γι αυτό είναι ήρωας ο Μπελογιάννης.


Υ. Γ. Τώρα το πώς το ΚΚΕ αποκαθιστά τον Στάλιν και τον Ζαχαριάδη ενώ ταυτόχρονα δοξάζει και τα θύματά τους, αυτό μόνον οι πιστοί του Περισσού μπορούν να το κατανοήσουν.

Υ. Γ. 2. Σήμερα, 1.4.17, τα ΝΕΑ αναδημοσιεύουν την συνέντευξη της Έλλης Παππά στη Ρούλα Γεωργακοπούλου (1992). Δεν θυμόμουν καλά την τελευταία φράση του Ν. Μπελογιάννη. Δεν είπε "για ένα ψέμα" αλλά "για ένα λάθος". Το νόημα δεν απέχει πολύ.

Monday, March 27, 2017

Fake facts and myths


Αγία Λαυρα. Απόσπασμα από  τον περίφημο πίνακα του Βρυζάκη. Και ο Γύζης ζωγράφησε το "Κρυφό Σχολειό".

Πέρασε και η 25η Μαρτίου. Μία επέτειος όπου γιορτάζουμε δύο μη-γεγονότα. Την μη-σύλληψη ενός (θε)ανθρώπου και την μη προκήρυξη μίας επανάστασης.

Περί της μη σύλληψης δεν έχω πολλά να πω. Δεν ανήκω στους πιστούς. Σύμφωνα με αυτούς, ο Άγγελος έφερε τον Κρίνο, η Παρθένος μύρισε τον Κρίνο και κατέστη έγκυος, παραμένουσα όμως Παρθένος. Μάλιστα παρέμεινε Παρθένος και αφού γέννησε. Μεταφυσικά πράγματα, που εμείς ούτε να τα συλλάβουμε μπορούμε.

Περί της μη προκήρυξης όμως ξέρουμε πολλά. Τίποτα δεν έγινε στην Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου του 1821. Κανείς δεν ήταν εκεί. Η επανάσταση είχε ήδη ξεκινήσει στη Μάνη και αλλού. Ο Παλαιών Πατρών ήταν στις Παλαιές Πάτρες ή και αλλού. Το Λάβαρο της Επανάστασης φτιάχτηκε πενήντα χρόνια μετά.

Έγραψε ο Κωστής Παλαμάς: «Το ’21: Έχουμε ως τώρα την ιστορία του; Φοβάμαι πως όχι. Την μυθολογία του; Φοβάμαι πως ναι».

Fake facts και μύθοι, εδώ και 2000 ή 200 χρόνια. Αλλά με αυτά ζούμε και πορευόμαστε. Αυτά μαθαίνουμε στα σχολεία και τα πιστεύουμε. Ιστορία, θρησκεία, όλο το παρελθόν της ανθρωπότητας, σύμπλεγμα μύθων. Όσο για τους Έλληνες, τζάμπα μας αποκαλούν τους εφευρέτες της μυθολογίας;

Όμως αυτές οι μυθολογίες δεν είναι αθώες. Αποβλέπουν σε σκοπιμότητες. Πάνε να μας πουλήσουν κάτι. Π. χ. ο συνδυασμός Ευαγγελισμού και Επανάστασης  βόλευε πολύ την εκκλησία που είχε καταπολεμήσει με λύσσα όλες τις ιδέες περί ελευθερίας και ανεξαρτησίας. Να αγαπάμε τον Σουλτάνο μας έλεγε, που μας φροντίζει σαν πατέρας μας. Πρώτα αφόρισε τον Ρήγα Φεραίο και μετά το ξεκίνημα της Επανάστασης με τον Υψηλάντη. Και ύστερα, βλέποντας πως έχασε το παιχνίδι, άρχισε να εφευρίσκει κι άλλους μύθους, όπως το «Κρυφό Σχολειό».

Μυθολάγνοι είμαστε οι Έλληνες. Έρχεται όμως η εποχή που ακόμα και οι πιο ανθεκτικοί μύθοι ξεφουσκώνουν. Πόσοι μύθοι της Αριστεράς έχουν καταρρεύσει τα τελευταία χρόνια; Και τοπικά και παγκόσμια. Ξεκίνησαν με την πτώση του Τείχους, για όλη την υφήλιο. Για την Ελλάδα άρχισαν με το «σκίσιμο του Μνημονίου» και συνεχίζουν. Σχεδόν κάθε μέρα γκρεμίζεται κάποιος…

Πόση αλήθεια αντέχουμε; Εδώ και δύο αιώνες μας κυβερνούνε με μύθους. Κι όταν κάποιος καταπέσει, εφευρίσκουμε έναν άλλο (π.χ. μία παγκόσμια συνωμοσία) για να τον στηρίξουμε. 80% των Ελλήνων πιστεύουν ότι μας κυβερνούνε μυστικές οργανώσεις! 

Η χώρα του Σώρρα. Πού άλλου θα μπορούσε να σταδιοδρομήσει;

Ακόμα, ο ορθολογισμός απέχει πολύ.

Wednesday, March 22, 2017

Σε εξήντα λέξεις



60


Κυβέρνηση από ανίδεους ιδεοληπτικούς ιδεολόγους, 
επιδιώκει την ισότητα όλων, 
μέσω της ισοπέδωσης προς τα κάτω. 
Πλην δημοσίων υπαλλήλων που αποτελούν κλειστή κάστα 
από την οποία αντλεί επιρροή και ψήφους. 
Οικοδομείται νομενκλατούρα ημέτερων προνομιούχων, 
που απολαμβάνει παροχές και εξουσία. 
Ασκούνται capital controls και mind control. 
 Η χώρα έχει δεσμευτεί και υπονομευτεί  για χρόνια. 
Η απελπισία νεκρώνει κάθε αντίδραση. 

Καμία προοπτική. 


*

Monday, March 20, 2017

64 χρόνια, 67 βιβλία.



Στο σπίτι μου υπάρχουν χιλιάδες βιβλία… δεκάδες χιλιάδες θα έπρεπε να πω. Ένα χαώδες υπόγειο- βιβλιοθήκη που τείνει να γίνει …αποθήκη,  τέσσερεις μεγάλες επίτοιχες βιβλιοθήκες στο ισόγειο, μικρές βιβλιοθήκες και ελεύθερες στοίβες βιβλία παντού – μέχρι και στις τουαλέτες. (Πολύ χρήσιμες). Να μην αναφέρω και τα …παραρτήματα: το εξοχικό στα Κιούρκα και το πατρικό διαμέρισμα στην Αθήνα.

Μέσα στις χιλιάδες αυτές των βιβλίων μάταια θα αναζητήσετε τα δικά μου. Επειδή με είχε ενοχλήσει η συνήθεια πολλών συγγραφέων να βάζουν τα βιβλία τους σε περίοπτα μέρη του σπιτιού – για να τα βλέπουν οι επισκέπτες – τα δικά μου τα έχω κλείσει σε ένα μεγάλο ντουλάπι.

Αλλά προχθές με κατέλαβε η ανάγκη να τα δω όλα μαζί. Τα έβγαλα από το ντουλάπι και τα αράδιασα στο μεγάλο τραπέζι της τραπεζαρίας.

Τελικά όμως ούτε μπόρεσα να τα βρω όλα, ούτε χώρεσαν όσα βρήκα. Θα έπρεπε να είναι πάνω από εβδομήντα – 73 υπολογίζω – και μάζεψα 67. Ανέβηκα σε μία σκάλα και τα φωτογράφησα. Παρόλο τον ευρυγώνιο φακό, δεν χώρεσαν όλα στην φωτογραφία. Π. χ. στην κάτω αριστερή γωνία φαίνεται κάτι μπλε. Είναι η άκρη από το εξώφυλλο της Αγγλικής έκδοσης της «Δυστυχίας». Από πάνω του φαίνεται μία λωρίδα της ιταλικής.

Το πρώτο μου βιβλίο κυκλοφόρησε το 1953, πριν 64 χρόνια. Ήμουν δεκαοκτώ ετών, μαθητής. Είναι η ποιητική συλλογή «Ίμεροι», που βλέπετε επάνω αριστερά.

Στην «Δυστυχία» έβαλα την πρώτη έκδοση του 1975 – ενώ από πάνω της φαίνεται ο τίτλος της τελευταίας (37ης επίσημα – ανεπίσημα, άπειρα κλεψίτυπα).

Σε λίγο θα βγει η νέα έκδοση του πιο αγαπημένου μου έργου. «Το βιβλίο των Γάτων» θα κλείσει την εκδοτική μου παρουσία. Από κει και πέρα, ανατυπώσεις. Τις οποίες υπολογίζω, μέχρι τώρα, σε αρκετές εκατοντάδες.

Το μόνο βιβλίο μου που δεν έκανε δεύτερη έκδοση ήταν η «Ψηφιακή Ζωή» του 2000. Δείγμα για το πόσο οι Έλληνες αγαπούν την τεχνολογία…

Αυτά τα στατιστικά. Οι φωτογραφίες που διακρίνονται στα εξώφυλλα είναι, σχεδόν όλες, δικές μου.

Τώρα τα βιβλία ξαναμπήκαν στο ντουλάπι.

Y. Γ. 21.3. Ημέρα της ποίησης.
Ματαίως έγραψε ο Παναγιώτης Αριστοτελίδης την μελέτη «Ο Άγνωστος Ποιητής Νίκος Δήμου». Στην νέα έκδοση της Ανθολογίας «Δεύτερη Μεταπολεμική Ποιητική Γενιά (1950-2012)» σε 923 σελίδες ανθολογούνται 45 ποιητές γεννημένοι από το 1929 ως το 1940. Λάμπει δια της απουσίας του ο Νίκος Δήμου (γεννημένος το 1935). Παραμένει λοιπόν άγνωστος – ακόμα και στους ανθολόγους, ακόμα και στους εκδότες του! Διότι περιέργως, ο ίδιος εκδότης (Gutenberg) υπογράφει την Ανθολογία, το βιβλίο του Αριστοτελίδη και την συνολική έκδοση των ποιημάτων του Ν. Δ. «Ποιήματα 1950-2005»!

Friday, March 17, 2017

Το μέλλον των άλλων

Όταν βρίσκεται κανείς σε προχωρημένη ηλικία, νιώθει σαν παραθεριστής που τελειώνουν οι διακοπές του. Δεν ξέρει ακριβώς πόσες μέρες του μένουν, αλλά γνωρίζει πως είναι λίγες. Αγαπάει τον τόπο που έζησε και λυπάται που θα τον αφήσει. Όμως, δυστυχώς, πρέπει.

Για το τι θα γίνει μετά την αναχώρησή του, θα μπορούσε και να μη νοιάζεται. Πώς το έλεγαν οι αρχαίοι; «Εμού θανόντος…». Αλλά πάλι τον έχει αγαπήσει και πονέσει αυτόν τον χώρο. Και, περιέργως, τον ενδιαφέρει τι θα γίνει μετά.

Κι εγώ λοιπόν ξέρω ότι μάλλον δεν θα ζήσω το τέλος της κρίσης – που το εκτιμώ σε δεκαετία και βάλε. Ξέρω επίσης ότι το απώτερο μέλλον της Ευρώπης δεν θα το μάθω ποτέ. Όμως και τα δύο θέματα με καίνε.

Και πιο πολύ από τη χώρα μου με νοιάζει η Ευρώπη. Διότι αν χαθεί η Ευρώπη θα βουλιάξει και η Ελλάδα στη δίνη που η Ευρώπη θα αφήσει πίσω της: κενό πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό, κοινωνικό. Όταν βουλιάξει ένα τεράστιο πλοίο, παρασύρει και τις βαρκούλες στο βυθό.

Θυμάμαι παιδί, πριν από τον πόλεμο, η γαλλόφωνη νταντά μου να με τρομάζει με τον φόβο των Boches. Έτσι ονόμαζαν υβριστικά οι Γάλλοι τους Γερμανούς. Μίσος αστείρευτο χώριζε τους δύο λαούς, που αιώνες πολεμούσαν για την κατοχή στον Ρήνο και την Ευρώπη.

Και σήμερα μιλάμε για «Γάλλο-Γερμανικό άξονα»! Μόνο όποιος έχει διαβάσει πολλή ιστορία, ή έχει ζήσει παλιότερες εποχές, μπορεί να καταλάβει τι επίτευγμα είναι αυτό.

Όλοι αυτοί οι ανεγκέφαλοι που ευαγγελίζονται την διάλυση της Ευρώπης δεν συνειδητοποιούν ότι αυτό που έγινε τα τελευταία 60 χρόνια είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμα του παγκόσμιου πολιτικού πολιτισμού. Η Γηραιά Ήπειρος που αιώνες τώρα μαστιζόταν από εθνικιστικό μίσος, θρησκευτικό μίσος, πολέμους, εχθρότητες, αντιδικίες, σφαγές και κατατρεγμούς – να λειτουργεί τώρα σαν ένα σύνολο.

Μα είναι συγκεντρωτική, γραφειοκρατική, συντηρητική, ελιτίστικη, καπιταλιστική, νεοφιλελεύθερη – ψάξτε και βρέστε κι ότι άλλο μπορείτε να της καταλογίσετε. Ένα θα πω: Καλύτερα η χειρότερη Ευρώπη από μια διαλυμένη Ευρώπη. Αλλαγές γίνονται, μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται, λάθη διορθώνονται. Αλλά να υπάρχει η κοινή βάση.

Η Μεγάλη Βρετανία έκανε τραγικό λάθος με το Brexit. Είμαι σίγουρος πως θα το πληρώσει ακριβά. Αλλά – εδώ που τα λέμε – ήταν πάντα λίγο …χώρια. Εμείς οι υπόλοιποι ήμασταν γι αυτούς «the Continent» - η Ήπειρος. Για τους Άγγλους ήμασταν ένα πράγμα. Μακάρι έτσι να μείνουμε.


Δεν ξέρω πόσο θα κρατήσουν ακόμα οι διακοπές μου στον πλανήτη γη. Είμαι ογδόντα δύο χρόνων. Αλλά ένα πράγμα σας λέω: την Ενωμένη Ευρώπη και τα μάτια σας! Οι Ολλανδοί μας έδειξαν το δρόμο.

Πύργος Chambord στον Λίγηρα. Κομμάτι της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς

Monday, March 13, 2017

Μωρίας εγκώμιον

Σε κάθε εγχείρημα που θα κάνεις, είναι αρκετά πιθανό να πέσεις πάνω σε έναν βλάκα.

Έγχρωμη ξυλογραφία του André Derain 
Δεν τον αναγνωρίζεις  εύκολα – είναι σαν ύφαλος, κάτω από το νερό. Το καταλαβαίνεις μόνον όταν προσκρούσεις.

Το ναυάγιο είναι εγγυημένο. (Το δικό σου!)

Το κακό με τους βλάκες δεν είναι πως δεν καταλαβαίνουν – αλλά ότι δεν καταλαβαίνουν ότι δεν καταλαβαίνουν. Νομίζουν – τι λέω, είναι σίγουροι – πως  καταλαβαίνουν.

Έχουν λίγα – ελάχιστα – προκατασκευασμένα σχήματα στην σκέψη τους και τα χρησιμοποιούν για όλες τις περιπτώσεις.

Επιπλέον, επειδή όλοι οι βλάκες είναι επίμονοι, αν προσπαθήσεις να τους εξηγήσεις ότι δεν κατάλαβαν αυτό που είπες (ή έγραψες) επιμένουν μέχρι εξαντλήσεως (δικής σου).

Οι χειρότεροι δε από όλους τους βλάκες, είναι οι σπουδαγμένοι. Ξέρω μερικούς που έχουν πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά. Δεδομένου ότι η παιδεία (ιδιαίτερα στην Ελλάδα) δεν απαιτεί εξυπνάδα – αλλά απλώς επιμονή και μνήμη. Μάλιστα συχνά η εξυπνάδα είναι εμπόδιο για την μόρφωση. Σκέψου π.χ. την περίπτωση να έχεις βλάκα καθηγητή (γνωρίζω αρκετούς).

Αυτοί λοιπόν, οι σπουδαγμένοι, έχουν και περισσή αυτοπεποίθηση. «Τόσα πτυχία έχω – είναι δυνατόν να μην καταλαβαίνω;» λένε στον εαυτό τους.

Είναι – ας πούμε – βλάκες με πατέντα.

Και δυστυχώς είναι πολλοί. Και συνασπίζονται ενστικτωδώς. Και συχνά κάνουν κουμάντο. Λόγω όγκου και επιμονής.

Δεν ξέρω αν έχετε μελετήσει από κοντά έναν βλάκα. Είναι ένα θαύμα της φύσης. Οι κλειστοί πόροι του εγκεφάλου του εμποδίζουν κάθε αντίληψη να διηθήσει μέσα του. Η αργόστροφη κίνηση της σκέψης του, τον κάνει να ακούει τους άλλους σαν 33ρηδες δίσκους στις 78 στροφές. Έτσι ξεδιπλώνει περίπλοκους μηχανισμούς προστασίας για να αμυνθεί. Ένας απ' αυτούς είναι η σιωπή. Ένας άλλος είναι η ακατάσχετη φλυαρία.

Για την βλακεία έχουν γράψει πολλοί και διάσημοι: Από τον Έρασμο και το αθάνατο Laus Stultitiae («Μωρίας Εγκώμιον») μέχρι τον δικό μας Ευάγγελο Λεμπέση και το πανέξυπνο βιβλίο του: «Η Τεράστια Κοινωνική Σημασία των Βλακών εν τω Συγχρόνω Βίω». Όπου αναπτύσσει τη θεωρία πώς τελικά οι βλάκες καταδυναστεύουν τους ευφυείς. 

Πράγμα που, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται καθημερινά…

Sunday, March 12, 2017

Ο ευγενής μας ρατσισμός

Έχω ένα δικτυακό αλληλογράφο ο οποίος κατά καιρούς με ενημερώνει για τους ευκλεείς προγόνους των Ελλήνων.

Σήμερα μου έστειλε ένα μήνυμα με τίτλο:

«Πλήρης κατάρριψη θεωριών Φαλμεράιερ για “σλαβική” Πελοπόννησο».

Παραπέμπει σε κάποιο σύνδεσμο και μία δημοσίευση, και κλείνει το γράμμα:

«Θα βρω τα δεδομένα και για εμάς τους Μακεδόνες Σαρακατσαναίους. Και κλάμα οι Σκοπιανοί και οι ρατσιστές ένθεν κακείθεν του φάσματος».

Προσπάθησα κάποτε να του εξηγήσω ότι μου είναι παντελώς αδιάφορο αν κατάγομαι από Σλάβους, Αλβανούς, ή Πετσενέγους. Και πως θεωρώ ρατσιστική κάθε θεωρία που προσπαθεί να θεμελιώσει διακρίσεις με βάση την καταγωγή.

Επίσης, την στιγμή που η Ελλάδα υποφέρει και μαστίζεται από τα δεινά της κρίσης, το να καταφεύγει κανείς στην αναζήτηση ένδοξων προγόνων είναι και φυγή και ανοησία.

Μάταια, βέβαια. Τσακωθήκαμε (πάντα δικτυακά) και έπαψα να ασχολούμαι. Από καιρό σε καιρό μου στέλνει μηνύματα, όπως το σημερινό, προφανώς για να μου αποδείξει ότι έχει δίκιο.

Σκέπτομαι πόσο άρρωστοι είμαστε. Αν είναι δυνατόν, μέσα στην σημερινή θύελλα, να υπάρχουν Έλληνες που πανηγυρίζουν επειδή αντικρούστηκε ο …Φαλμεράγιερ!

Αυτή η αρρώστια, ο εθνικισμός, μας κόλλησε από την παιδική ηλικία, και μας δυσκολεύει σε όλη μας τη ζωή. Πιστεύοντας πως λόγω καταγωγής ανήκουμε στην αριστοκρατία των λαών, γινόμαστε ρατσιστές από κούνια, δυσκολευόμαστε να προσαρμοστούμε στον σύγχρονο κόσμο (που δεν αναγνωρίζει γαλαζοαίματους) και να δεχτούμε προσφυγάκια στα σχολεία μας.

Σκέψου δηλαδή να είχαμε σλαβικά γονίδια. Τι δυστυχία! Να είμασταν από το γένος που έβγαλε τον Τολστόι και τον Τσέχοφ. Τέτοια κατάντια…

Αντίθετα δεν μας πειράζει που, σύμφωνα με την νέα έρευνα, είμαστε 96% …Ιταλοί. («Οι Πελοποννήσιοι φαίνεται πως έχουν σημαντικά μεγαλύτερη κοινή γενετική κληρονομιά με τους Γάλλους (39 έως 42%), τους Ισπανούς (53% έως 62%) και τους Ιταλούς (85% έως 96%), από ό,τι με τους Σλάβους (λιγότερο από 15%)». (Για τους Αλβανούς δεν έψαξε η έρευνα;).

Αλίμονο. Δεν υπάρχουν ανώτεροι και κατώτεροι λαοί. Οι Ναζί τα πίστευαν αυτά. Κι αν ακόμα υπήρχαν, η αξία δεν κληρονομιέται. Είτε έχουμε DNA Αχαιού, Ρωμαίου ή Αρβανίτη – σημασία έχει εμείς τώρα τι κάνουμε. Όχι τι έκαναν κάποιοι, κάποτε.

-  Τον αποστομώσαμε τον Γερμανό!
- Ποιόν; Τον Σόυμπλε;

- Όχι – τον Φαλμεράγιερ!

Wednesday, March 08, 2017

Για όλα φταίνε οι Γερμανοί

Παιχνίδια του εκδότη: εβαλε τίτλο "Οι Έλληνες
φταίνε για ολα", έσβησε το Έλληνες
κι έγραψε "Γερμανοί"
 
Νίκος Δήμου

Για όλα φταίνε οι Γερμανοί![1]

(Πρόλογος)

Εμείς οι Έλληνες οφείλουμε πολλά στους Γερμανούς: Τον πρώτο μας βασιλιά, τους νομικούς μας κώδικες, την νεοκλασική αρχιτεκτονική και πολλές ανασκαφές – με πιο διάσημη αυτή της Ολυμπίας.

(Που δυστυχώς σχεδόν την αφήσαμε να καεί – μαζί με πολύτιμα αρχεία της Γερμανικής Αρχαιολογικής Σχολής).

Αλλά το σημαντικότερο που οφείλουμε στους Γερμανούς είναι η ταυτότητά μας. (Η τουλάχιστον, ένα μέρος της).

Βλέπετε, στο τέλος του 18ου αιώνα, σε αυτή τη χώρα ζούσε ένα λαός που αυτοαποκαλούνταν «Ρωμιοί». Το Ρωμιοί προέρχεται από το Ρωμαίος (δηλαδή υπήκοος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας)[2]. Οι Οθωμανοί μας ονόμαζαν «Ρουμ». Για χίλια πεντακόσια χρόνια – όσο κράτησε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία και η Οθωμανική Κατοχή, η λέξη «Έλληνας» ήταν απαγορευμένη – γιατί έτσι αποκαλούσε η Εκκλησία τους μισητούς παλαιούς ειδωλολάτρες.

Ελάχιστοι Έλληνες, βασικά μόνον λόγιοι, γνώριζαν ότι παλιότερα στην ίδια χώρα ζούσε ένας διάσημος λαός. Που βέβαια ήταν άπιστοι και η τότε παντοδύναμη εκκλησία δεν τους ανεχόταν. Είχαν αφήσει πίσω κάτι αγάλματα και ερείπια. (Για τους περισσότερους Ρωμιούς ήταν πολύ χρήσιμα οικοδομικά υλικά για ναούς και μοναστήρια).

Τότε εμφανίστηκε ο Βίνκελμαν.[3]

Αυτός "ανακάλυψε" τους αρχαίους Έλληνες.

Φυσικά όλοι γνώριζαν ότι είχαν υπάρξει κάποτε. Αλλά σαν λαός – όχι σαν ιδανικό. Ο Γιόχαν Γιόαχιμ Βίνκελμαν βρήκε στην αρχαία Ελλάδα την απόλυτη τελειότητα. Γράφει: «Ο μόνος δρόμος για μας να γίνουμε μεγάλοι, ναι, αν είναι δυνατόν, αμίμητοι, είναι να μιμηθούμε τους Αρχαίους»[4]. Ως αρχαίους διευκρινίζει ότι θεωρεί αποκλειστικά τους εκπρόσωπους του Ελληνικού πολιτισμού – πράγμα για την εποχή του επαναστατικό, μια και τότε αναζητούσαν τα πρότυπα στην ρωμαϊκή κουλτούρα.

«Εδώ βλέπει να συγχωνεύονται με μοναδικό τρόπο η φύση και το ιδανικό. Γι αυτόν (τον Βίνκελμαν) η μίμηση των Ελλήνων διαφέρει από την μίμηση της Φύσης στο βαθμό που οι Έλληνες είχαν τελειοποιήσει την Φύση, την είχαν διαμορφώσει όπως η ίδια το απαιτούσε και μάλιστα έτσι που το ιδανικό και οι όμορφες φυσικές ενότητες της φύσης, συγχωνεύονταν και την καθιστούσαν έμψυχη»[5].

Αυτό που εννοούσε ο Β.: Το κάλος της Ελληνικής τέχνης πηγάζει από τον χαρακτήρα και τον τρόπο ζωής του αρχαίου Έλληνα που έχει εξελίξει το Δυνατό, το Υγιές και το Αγαθό, στην ύψιστη τελειότητα. Έτσι θεμελιώνει ο Β. τον Μύθο του πρότυπου και παραδειγματικού ελληνικού ανθρωπισμού.  

H Ελλάς (Hellas) και οι Έλληνες (Hellenen) ως ιδανικός τύπος (Idealtyp) μόλις γεννήθηκαν. Ο Herder, o Goethe, o Hölderlin, και οι Ρομαντικοί σε όλη την Ευρώπη, σε ολόκληρο τον κόσμο, προπαγανδίζουν αυτό τον μύθο.

«Ψάχνοντας την χώρα των Ελλήνων με την ψυχή» γράφει ο Γκαίτε στην «Ιφιγένειά» του – και την ψάχνει ήδη όλη η υφήλιος. Ο Edgar Allan Poe στις ΗΠΑ γράφει για την «Δόξα που ήταν η Ελλάς» (The Glory that was Greece)[6]. O Byron πιο φιλέλληνας από όλους γράφει «Όμορφη Ελλάδα! Θλιβερό απομεινάρι της φευγάτης αξίας!»[7]

Και ο Βίκτωρ Ουγκώ δίνει το σύνθημα:

«Στην Ελλάδα! Στην Ελλάδα! Γεια σε όλους! Πρέπει να φύγουμε!» (“En Grèce, en Grèce! Adieu, vous tous! Il faut partir!”)[8].

Έτσι γεννιούνται οι Φιλέλληνες.  Είναι ερωτευμένοι με την Ελλάδα. Όχι με την πραγματική Ελλάδα της εποχής τους, αλλά την ιδανική των ψηλών, ξανθών Ιώνων και Δωριέων (Αρίων;) τους οποίους ονειρεύτηκε ο Βίνκελμαν. Μερικές φορές, όταν αυτοί οι Φιλέλληνες επισκέπτονται την Ελλάδα, απογοητεύονται. (Βύρων: «για τους Έλληνες ένα ερύθημα – για την Ελλάδα, ένα δάκρυ»)[9].

Αλλά, όταν ξεσπάει η Ελληνική Επανάσταση, γράφουν πολεμικά άσματα (ο Béranger, - Βερανζέρος - ο Hugo, και ο Griechen-Müller που του κόλλησε το παρατσούκλι Έλληνας), ζωγραφίζουν μεγάλους πίνακες (ο Delacroix), κάνουν εράνους, και πολλοί έρχονται στην Ελλάδα να πολεμήσουν.  Μερικοί από αυτούς σκοτώθηκαν εδώ. Σε σημαντικό βαθμό οφείλουμε σε αυτούς τους ανθρώπους την ελευθερία μας.  Επηρέασαν τόσο αποφασιστικά την Κοινή Γνώμη και τις Κυβερνήσεις των κρατών τους, ώστε το 1827 οι ενωμένοι στόλοι Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας να κατανικήσουν, σε μία αποφασιστική ναυμαχία στο Ναβαρίνο, τους Τούρκο-αιγυπτίους.

Δεν ήταν όμως αρκετό να μας ελευθερώσουν. Έπρεπε να μας γνωρίσουν και την κληρονομιά μας. Μαζί με τους Έλληνες λόγιους («σοφολογιότατους») προσπάθησαν να δημιουργήσουν για μας μία νέα ταυτότητα. Οι ταλαίπωροι «Ρωμιοί» έπρεπε ταυτόχρονα να μεταμορφωθούν σε Αρχαίους Έλληνες και Ευρωπαίους.

Ξεχνάμε συχνά ότι οι Αρχαίοι Έλληνες, όπως τους φανταζόμαστε σήμερα, είναι μία επινόηση των γερμανών. Οι γερμανοί φαντάστηκαν την εξιδανικευμένη Αρχαία Ελλάδα και την δώρισαν σε όλο τον κόσμο. Ο Βύρων ήταν θαυμαστής του Γκαίτε και των γερμανών ρομαντικών. Όλοι αυτοί οι γάλλοι, γερμανοί και άγγλοι φιλέλληνες, ήρθαν μετά εδώ και έπεισαν τους ντόπιους ότι ήταν το σπουδαιότερο έθνος στον κόσμο, απόγονοι του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα. Έτσι έγινε το «Εγώ» των Ελλήνων, υπερβολικά μεγάλο για τη χώρα τους.

Το τεράστιο είδωλο μίας εξιδανικευμένης αρχαιότητας μας έκανε υπερήφανους αλλά από την άλλη πλευρά, μας συνέθλιβε. Για 150 χρόνια (1830-1980) χρησιμοποιούσαμε μία τεχνητή εξευγενισμένη αρχαΐζουσα γλώσσα («καθαρεύουσα») αλλά αρχαίοι δεν γίναμε.

Το αποτέλεσμα αυτής της πιεστικής επίδρασης ήταν σύγχυση και διχασμός. Ακόμα έχουμε προβλήματα ταυτότητας. Η σχέση μας με την αρχαιότητα είναι δισήμαντη (υπερηφάνεια και αίσθημα κατωτερότητας) και με την Δύση τουλάχιστον προβληματική.

Η εικόνα μας (“Image“, όπως λέγεται σήμερα) προς τον εξωτερικό κόσμο πάσχει από αυτό τον διχασμό. Όταν μας συγκρίνουν με τους ιδανικούς προγόνους, αυτό γίνεται με τρόπο είτε ειρωνικό είτε σχετλιαστικό. Οι Γερμανοί λόγιοι μας φόρτωσαν βαρύ φορτίο στους ώμους, το οποίο οφείλουμε να κουβαλάμε αιώνια όπως ο Άτλαντας.

Κι όμως είμαστε ένα νέο, καινούργιο έθνος, που ακόμα ψάχνει τον δρόμο του και προσπαθεί να σφυρηλατήσει μία νέα ταυτότητα.

Και αν συναντήσετε πάλι σε καμία δημοσκόπηση την άποψη ότι οι Έλληνες θεωρούν τον εαυτό τους περιούσιο λαό (και γι αυτό παραπονιούνται ότι η υφήλιος δεν τους σέβεται αρκετά και δεν τους στηρίζει όταν διαμαρτύρονται απέναντι στον κόσμο) τότε θυμηθείτε: Ο Βίνκελμαν (και οι Γερμανοί) φταίνε για όλα αυτά.




[1] Μετάφραση – δική μου – από τα Γερμανικά. Είναι ο πρόλογος του βιβλίου μου με τον ίδιο τίτλο, που κυκλοφόρησε πριν 3 χρόνια στην Γερμανία. Πρόλογος κι επίλογος γράφτηκαν κατευθείαν Γερμανικά - το υπόλοιπο (Διάλογοι - υπάρχουν στο Αγγλόφωνο ndimou.gr) μεταφράστηκε από τα Αγγλικά.
[2] Και ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου έφερε τον επίσημο τίτλο «Βασιλεύς των Ρωμαίων». (Σ. τ. Μ.)
[3] Ο Γιόχαν Γιόαχιμ Βίνκελμαν, (γερμ. Johann Joachim Winckelmann - 9 Δεκεμβρίου 1717 - 8 Ιουνίου 1768) ήταν Γερμανός θεολόγος, συγγραφέας, βιβλιοθηκάριος και επιφανής αρχαιογνώστης. (Σ.τ.Μ.).
[4] Gedanken über die Nachahmung der Griechischen Werke in der Malerei und Bildhauer-Kunst, 1755 («Σκέψεις για την μίμηση των Ελληνικών Έργων στην ζωγραφική και την γλυπτική»).
[5] Kindlers Literatur Lexikon, τόμος 9 σελ. 3803. Για την σχέση με τον Goethe, ibid. τ. 12, 10235
[6] To Helen
[7] Childe Harold, Canto II, 75
[8] Enthousiasme – Les Orientales
[9] Don Juan – the Isles of Greece