Sunday, June 23, 2019

Απατηλή ασφάλεια


 Ο ήρως – ή μάλλον το θύμα – αυτής της περιπέτειας είναι άνθρωπος σοβαρός. Και το θέμα του επίσης. Μου αφηγήθηκε το ιστορικό:

Εισάγεται σε μεγάλο ιδιωτικό θεραπευτήριο για έναν ήπιο πόνο στο στήθος, που κράτησε δέκα με δεκαπέντε λεπτά και μία εξέταση αίματος που έδειξε αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα.

Μετά την εισαγωγή του τον επισκέπτεται στο δωμάτιο ένας κύριος, με περιβολή γιατρού. Εκ των υστέρων πληροφορήθηκε πως δεν ήταν γιατρός του νοσοκομείου, αλλά υπάλληλος της εταιρίας Μednet που εργάζεται για λογαριασμό των ασφαλιστικών εταιριών. Του ζητάει να απαντήσει σε ένα ερωτηματολόγιο: τι φάρμακα παίρνει, για πόσον καιρό, τι εγχειρήσεις έχει κάνει, τι χρόνια νοσήματα έχει, και άλλα που δεν τα θυμάται. Στο τέλος τον παρακαλεί να υπογράψει ένα αντίγραφο των απαντήσεών του.

Οι εξετάσεις δεν δείχνουν τίποτα το ύποπτο αλλά οι γιατροί καταλήγουν σε μία πρόταση: «Ας κάνουμε και μία στεφανιογραφία να είμαστε πιο σίγουροι.»

Γίνεται και η στεφανιογραφία – και αποδεικνύει ότι τα στεφανιαία αγγεία του είναι σε άριστη κατάσταση. «Ούτε έφηβος να ήσουν!» λέει ο διευθυντής της καρδιολογικής κλινικής.

Την επόμενη ημέρα φεύγει από το νοσοκομείο. Λιγότερο από σαράντα οκτώ ώρες  κράτησε η νοσηλεία.

Το πρώτο σημάδι που του δημιουργεί υποψίες είναι ότι σε λίγες μέρες το νοσοκομείο του στέλνει τον λογαριασμό. Ποτέ ως τώρα δεν έχει γίνει αυτό. Συνεργάζεται ήδη αρκετά χρόνια με μία ασφαλιστική εταιρία. Πάντα οι λογαριασμοί πηγαίνουν σε αυτή, πληρώνει και – αν χρειαστεί – τον χρεώνει μετά.

Τρεις μέρες μετά τον λογαριασμό του νοσοκομείου, έρχεται μία επιστολή από την ασφαλιστική εταιρία που τον πληροφορεί ότι άλλαξε η ασφαλιστική του κάλυψη. Καθότι (ισχυρίζεται) όταν στην αρχή της συνεργασίας του ζητήθηκε να δηλώσει τα χρόνια νοσήματα από τα οποία πάσχει (ώστε να εξαιρεθούν από την κάλυψη) απέκρυψε το γεγονός ότι επί δεκαπέντε χρόνια έπασχε από καρδιολογική νόσο. Αυτό απεκαλύφθη τώρα με την εισαγωγή του στο νοσοκομείο. Κατόπιν αυτού παν ότι το καρδιολογικό εξαιρείται και αναδρομικά από την κάλυψη – άρα και η τελευταία του περιπέτεια.

Έμεινε άναυδος. Το ίδιο και οι γιατροί που τους έδειξε το γράμμα. Ποτέ ως τώρα δεν έπασχε από καρδιά, πράγμα που αποδείχθηκε και τώρα με τις τελευταίες εξετάσεις.

Τελικά αποκαλύφθηκε το μυστικό: ανάμεσα στα φάρμακα που είχε δηλώσει στον ελεγκτή γιατρό της Mednet, ο οποίος συμπλήρωσε το ερωτηματολόγιο, υπήρχε και ένα που έχει ένδειξη για διάφορες καρδιολογικές παθήσεις. Χρησιμεύει και ως αγχολυτικό και με αυτή την ιδιότητα το χρησιμοποιούσε. Όσο για τα «δεκαπέντε χρόνια» ήταν η απάντησή του στην ερώτηση «από πότε το παίρνετε αυτό;» Δεν εννοούσε βεβαίως ότι το έπαιρνε ΕΠΙ δεκαπέντε χρόνια, αλλά εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Τώρα που το σκέπτεται μπορεί να ήταν και περισσότερα.

Το κακό είναι ότι μέσα στην παραζάλη του ο φίλος είχε υπογράψει το μουτζουρωμένο από το καρμπόν αντίγραφο της κατάθεσής του, όπου αναφερόταν το φάρμακο και όπου ο ελεγκτής είχε προσθέσει τη νόσο.

Παρ όλες τις εξηγήσεις που δόθηκαν, παρ’ όλα τα σημειώματα που έγραψαν οι καρδιολόγοι (επίσημα, με την σφραγίδα τους και του νοσοκομείου) η ασφαλιστική εταιρία επέμενε. Και ισχυριζόταν μάλιστα ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος για τον ασφαλισμένο να πάθει …στηθάγχη. Όταν διάβαζαν αυτά τα κείμενα, οι γιατροί γελούσαν. «Μα έχουμε φρέσκια στεφανιογραφία», έλεγαν.

Εδώ ο φίλος άλλαξε τόνο:

Αλλά εγώ δεν γελούσα, είπε. Ένα πράγμα που δεν ανέχομαι στη ζωή μου είναι η κακοπιστία. Υπήρξα πάντοτε μέχρι κεραίας συνεπής στις υποχρεώσεις μου. Παρόλο που οι γιατροί μου συνιστούσαν να προσφύγω στο δικαστήριο («θα έρθουμε όλοι μάρτυρες» με διαβεβαίωναν «και θα κερδίσεις την υπόθεση»). 

Παράλληλα, γιατροί και από άλλες ειδικότητες με πληροφόρησαν ότι τον τελευταίο καιρό έχουν αυξηθεί σημαντικά οι υποθέσεις όπου οι ασφαλιστικές εταιρίες βρίσκουν κάποια – συνήθως άσχετη – δήθεν επιστημονική αφορμή, για να μην πληρώσουν.

Αλλά είχα τόσο αηδιάσει με την συμπεριφορά και τη κουτοπονηριά της εταιρίας, που δεν ήθελα να έχω πια καμία σχέση μαζί της. Επιπλέον δεν της είχα εμπιστοσύνη.

Πλήρωσα το νοσοκομείο και τους γιατρούς από την τσέπη μου. Διέκοψα το συμβόλαιο κινδυνεύοντας να χάσω και την τελευταία δόση των – πολύ υψηλών – ασφαλίστρων  που είχα ήδη προπληρώσει. (Τελικά, την επέστρεψαν).  

Ο φίλος σώπασε κι εγώ σκέφθηκα: «Άραγε ελέγχει κανείς τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες στη χώρα μας;»

Thursday, June 13, 2019

Πού είναι η ομάδα;


Προς τον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης κ. Κυριάκο Μητσοτάκη

Αξιότιμε κύριε Μητσοτάκη,

Η εξαφάνιση του «Ποταμιού» και η αποπομπή του Ευάγγελου Βενιζέλου από το ΚΙΝΑΛ, θα με αναγκάσουν, εμένα, έναν από δεκαετίες κεντρώο φιλελεύθερο, να ψηφίσω για πρώτη φορά Δεξιά. Έτσι θα ξεπεραστεί (πολύ αργά) και το παράπονο του Ιδρυτή της Νέας Δημοκρατίας που με τιμούσε με την φιλία του (και με καλούσε στα Κυριακάτικα γεύματά του). Ωστόσο πρέπει να πω ότι, ενώ ήξερε ότι δεν τον ψήφιζα, ουδέποτε προσπάθησε να με μεταπείσει. Καμία φορά αναφερόταν χαμογελώντας στα διάφορα φιλελεύθερα βραχύβια πειράματα, τα οποία υποστήριζα. Αλλά ως εκεί.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μετά την συστηματική παράνοια που (δεν) μας κυβέρνησε επί τεσσεράμισι χρόνια, δεν υπάρχουν περιθώρια για χαμένες ψήφους. Θα ψηφίσω  λοιπόν εσάς και το κόμμα σας. Θα ήθελα όμως να μην το ψηφίσω μόνο από αρνητικούς λόγους – δηλαδή επειδή δεν υπάρχει άλλη λογική επιλογή.

Μελέτησα το πρόγραμμα της Ν. Δ. με το οποίο συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό – εκτός από κάτι εθνικιστικά απομεινάρια που μοιραία σέρνετε πίσω σας. Πρόκειται – κατά τη γνώμη μου – για ένα πολύ φιλόδοξο εγχείρημα που, και στο σύνολό του να μην πετύχει (πόσα τέτοια προγράμματα ολοκληρώνονται;), είναι στη σωστή κατεύθυνση. Η χώρα το χρειάζεται επειγόντως.

Αυτό που δεν βλέπω είναι ποιοι θα εφαρμόσουν αυτό το πρόγραμμα. Μία ματιά στις τάξεις της Ν.Δ. με απογοήτευσε βαθύτατα. Ελάχιστα από τα «πρωτοκλασάτα» στελέχη της έχουν τις γνώσεις, την πείρα, την βούληση και τον δυναμισμό, για να ανατρέψουν καταστάσεις παγιωμένες από δεκαετίες (για να μην πω αιώνες). Κι όσο καλός κι αν είναι ο προπονητής, άμα η ομάδα «δεν τραβάει», δεν υπάρχει αποτέλεσμα. Η περίπτωση Ρεχάγκελ θεωρείται παγκόσμια εξαίρεση και δεν έχει επαναληφθεί.

Αντίθετα μάλιστα η έρευνά μου με τρόμαξε. Αυτά που επαγγέλλεται το πρόγραμμά σας αποτελούν, σε πολλούς τομείς, μία επανάσταση. Όμως τα γνωστά στελέχη σας είναι στην πλειοψηφία τους αφόρητα ξεπερασμένα. Μπορεί να κάνει κανείς μία επανάσταση με συντηρητικούς;

Πιθανόν βέβαια πίσω από τα γνωστά στελέχη σας να κρύβεται μία ομάδα από νέους, δυναμικούς και καταρτισμένους ανθρώπους, που θα πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους. Έχει αλλάξει τόσο πολύ ο κόσμος τα τελευταία πέντε χρόνια που ακόμα και οι σαραντάρηδες, αν δεν είναι ειδικοί, αδυνατούν να προσφέρουν.

Μακάρι να έχετε ένα τέτοιο επιτελείο. Αλλά τότε, γιατί τους κρύβετε; Ίσα-ίσα που θα έπρεπε να τους προβάλετε με κάθε τρόπο. Καλός και άξιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης – αλλά δεν φέρνει μόνος του την άνοιξη.  Μόνοι τους ούτε ο Γκαρντιόλα, ούτε ο Κλοπ, δεν παίρνουν πρωταθλήματα. Όπως το ποδόσφαιρο, έτσι και η πολιτική, είναι ένα ομαδικό άθλημα.

Περιμένω λοιπόν με ανυπομονησία τις λίστες υποψηφίων που θα δημοσιεύσετε αυτές τις μέρες για να δω τα καινούργια πρόσωπα. Όπως επίσης και τα ονόματα των εξωκοινοβουλευτικών που, πιθανότατα, θα χρησιμοποιήσετε σε καίριες θέσεις.

Εύχομαι, για το καλό της χώρας, καλή επιτυχία στην εκστρατεία σας. Ο δρόμος σας είναι γεμάτος πονηρές παγίδες τις οποίες έστησε ο αντίπαλός σας. Ελπίζω να τις αποφύγετε και να τις ξεπεράσετε. Και παρακαλώ να υφίσταται η dream team που σας 
χρειάζεται, για να το κατορθώσετε.

Sunday, June 09, 2019

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ…


ΠΕΡΙ ΜΠΛΟΓΚ: Με ρωτάνε αναγνώστες: Τι θα πει blog; Η λέξη είναι σύντμηση δύο όρων: web (πλέγμα, δίκτυο – και στην περίπτωσή μας: Διαδίκτυο) και log, που σημαίνει ημερολόγιο. Άρα «διαδικτυακό ημερολόγιο». Η επίσημη ελληνική μετάφραση είναι: «ιστολόγιο». 

Κανονικά θα έπρεπε να αποτελείται από σημειώσεις και όχι από άρθρα. Αλλά η ευελιξία της φόρμας επιτρέπει οτιδήποτε. Στα εκατομμύρια μπλογκ που αιωρούνται στο Διαδίκτυο θα βρείτε «τα πάντα και άλλα τινά» που έλεγαν οι παλιοί. Η επιτυχία του βασίζεται σε δύο ακαταμάχητες προϋποθέσεις: δεν έχει κανένα κόστος και προσφέρει την δυνατότητα ενός τεράστιου κοινού. 

Δεν θα ξεχάσω την έκπληξή μου, όταν πειραματικά ανέβασα το πρώτο μου κείμενο στις 2 Ιανουαρίου του 2006: επιστρέφοντας λίγες ώρες αργότερα βρήκα 51 σχόλια! Πώς το πήραν μυρωδιά οι άγνωστοί μου σχολιαστές; (Δεν είχε προηγηθεί καμία ανακοίνωση).  Στην αρχική φάση του μπλογκ, τα πρώτα 118 κείμενα μάζεψαν 24.468 σχόλια. Παραθέτω τους αριθμούς όχι από έπαρση, αλλά για να δείξω τι ωκεανός κοινού είναι το Διαδίκτυο και πως αμέσως ανακαλύπτει και ξεχωρίζει αυτά που ενδιαφέρουν. 

Αυτές οι «ατομικές εφημερίδες», είτε παραμένουν ιδιωτικές εξομολογήσεις προς φίλους, είτε εξελίσσονται σε γιγάντια media – όπως το Huffington Post της δικής μας Αριάνας Στασινοπούλου. 

ΔΥΣΑΡΕΣΤΑ – ΔΥΣΒΑΣΤΑΚΤΑ: Σε ένα ωραίο σπίτι, μέσα σε έναν ωραίο κήπο, ένας άνθρωπος πεθαίνει. Διάλεξε συνειδητά αυτόν τον τόπο, δεν θέλησε να πάει στο νοσοκομείο (που δεν μπορούσε να του προσφέρει τίποτα) και προτίμησε να φύγει βλέποντας την θέα που αντίκριζε κάθε πρωί ανοίγοντας το παράθυρο. Αποχωρεί με αξιοπρέπεια και γενναιότητα όπως έζησε. Γύρω του οι αγαπημένοι του άνθρωποι. Παρακολουθώ τον άνισο αγώνα του και τον θαυμάζω για το κουράγιο του. Πάνω από πενήντα χρόνια τον γνωρίζω και τον σέβομαι. Τώρα ακόμα περισσότερο.

Σε αυτή την συνθήκη, το ωραίο σπίτι και ο ωραίος κήπος μοιάζουν με ειρωνικές πινελιές. Δεν συγκινείται ο Χάροντας από σκηνικά. Ο απόλυτος εξισωτής των πάντων.

ΕΝΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΒΙΒΛΙΟ: «Κώστας Κουτσουρέλης: «Η Τέχνη που αυτοκτονεί». Υπότιτλος: «Για το αδιέξοδο της ποίησης του καιρού μας». Με πολλή τέχνη, ευαισθησία και μεγάλη ευρυμάθεια ο (και ποιητής) Κώστας Κουτσουρέλης αναλύει την παρουσία της ποίησης στην εποχή μας και καταδεικνύει τα αδιέξοδά της.  Η ανάγνωση αυτού του βιβλίου είναι μία ευχάριστη και αβίαστη περιπέτεια. Εκτός από την άνετη γραφή καραδοκούν ειρωνεία και χιούμορ. Αφήνω την κριτική του αποτίμηση στους «επαγγελματίες» κριτικούς. Απλώς σκέπτομαι πως για την μεγαλύτερη διάρκεια της ιστορίας της, η ποίηση ήταν έδεσμα των ολίγων – εκτός από τις εποχές όπου γινόταν τραγούδι (όπως άλλωστε και ξεκίνησε). Και η δική μας είναι μία τέτοια εποχή όπου ποίηση απολαμβάνουν (χωρίς ίσως καν να το συνειδητοποιούν) όσοι τραγουδάνε Γκάτσο, Ρίτσο, Ελύτη, Ελευθερίου, Κριεζή, Σαββόπουλο, Πλάτωνος, και, για να ταξιδέψω εκτός, Leonard Cohen, Bob Dylan, Jacques Brel, Barbara, Biermann και τόσους άλλους. 

Και τι να πω: κλείνοντας το βιβλίο του Κουτσουρέλη έτυχε να συναντήσω ένα ποίημα του Celan που με έπιασε από τον λαιμό και δεν με άφηνε, μέχρι να εξατμιστούν όλα τα επιχειρήματα του βιβλίου.

Υ. Γ. Μιλώντας για ποίηση: από το 1957 είχα επιδοθεί σε ένα μαραθώνιο μεταφράσεων. Εκδόθηκαν από τη Νεφέλη το 82 και ξανά τώρα από τις εκδόσεις Gutenberg. «Ξένα Ποιήματα» από επτά γλώσσες, σε πολύ καλαίσθητη παρουσίαση.

Sunday, June 02, 2019

Δεκατέσσερα χρόνια σε κώμα


Διαβάζουμε μερικές φορές για ανθρώπους που βρέθηκαν σε κωματώδη κατάσταση για χρόνια – που κάποιο ερέθισμα τους ξύπνησε ξαφνικά, ενώ όλοι οι γύρω τους είχαν χάσει την ελπίδα.

Πάντα αντιμετώπιζα με σκεπτικισμό παρόμοιες καταστάσεις – μέχρι που μου συνέβη και εμένα.

Την περασμένη Κυριακή συνειδητοποίησα πως είχα περάσει κι εγώ από μία τέτοια φάση. Σαν να αφαιρέθηκε ένα γκρίζο πέπλο μπροστά από τα μάτια μου βγήκα από τον εφιάλτη μου και είδα γύρω μου φως, μετά από δεκατέσσερα χρόνια.

Όλον αυτό τον καιρό, αυτό που έβλεπα δεν ήταν το διαυγές, φωτεινό αττικό φως, αλλά κάτι γκρίζο και ομιχλώδες που ίσα-ίσα σε άφηνε να διακρίνεις τα πράγματα γύρω σου χωρίς σκιές, χωρίς δυνατά περιγράμματα.

Διαπίστωσα επίσης ότι η κατάστασή μου δεν ήταν έτσι από την αρχή. Ο κόσμος σκοτείνιασε βαθμιαία. Αλλά όλα τα συνηθίζει κανείς.

Το σκότος πρωτοφάνηκε μετά από εκείνο το θριαμβικό έτος 2004. Θυμάστε… το έτος των Ολυμπιακών, του Ευρωπαϊκού κυπέλλου στο ποδόσφαιρο. Η Αθήνα να αστράφτει από καθαριότητα και τάξη. Η κυκλοφορία στους δρόμους αρμονική και άνετη, όλοι μας γεμάτοι από φιλικά και αδελφικά αισθήματα για τους ξένους επισκέπτες… Κάτι σαν ουτοπία.

Και μετά άρχισε να σκοτεινιάζει. Τον τόνο τον έδωσε ο νέος ηγέτης μας. Μετά από τον Σημίτη με το μπλοκάκι και τον εκσυγχρονισμό, ήρθε ο Κώστας Β’ του Μπαιρακτάρη. Όλα χαλάρωσαν, όλα επέστρεψαν στις παλιές καλές συνήθειες.

Ο νέος ηγέτης ήταν ανοιχτοχέρης. Έδωσε εντολή στον Βεζίρη του να προσλαμβάνει αβέρτα ότι περνούσε από μπροστά του. Τα κεμέρια  άρχισαν να αδειάζουν – αλλά, χάρις στο ευρώ, τα δάνεια ήταν εύκολα και φθηνά. Παίρναμε με την σέσουλα.

Μάταια ο γκρινιάρης Σημίτης προειδοποιούσε. Έτσι φτάσαμε στην αλλαγή ηγεσίας και στην χρεωκοπία. Ο νέος ηγέτης δεν ήταν πολύ οξυδερκής. Συνέχισε να μοιράζει χρήματα, μουρμουρίζοντας «λεφτά υπάρχουν». Και μόνο μετά από αρκετούς μήνες, στο Νταβός, όταν κάτι ξένοι δημοσιογράφοι του εξήγησαν στην μητρική του γλώσσα τι συνέβαινε στη χώρα, άρχισε να καταλαβαίνει.

Πανικός. Εντωμεταξύ το σκοτάδι ανέβαινε συνεχώς. Οι άλλοι μας ηγέτες όχι μόνο δεν έσπευσαν να βοηθήσουν – όπως συνέβη σε άλλες χώρες – αλλά ξεκίνησαν ανένδοτο αγώνα, όχι ενάντια στα προβλήματα, που μας βούλιαζαν, αλλά κόντρα στα ναυαγοσωστικά που είχαν σπεύσει εις βοήθεια. «Αντιμνημονιακός αγώνας». Η απόλυτη βλακεία!

Μετά κάπως πήγε να φέξει λίγο για μια στιγμή – αλλά όλα χάλασαν όταν εμφανίστηκε ο νέος σωτήρας. Ήταν γοητευτικός και καλύτερος παραμυθάς. Το τι υποσχέθηκε, θα χρειαζόταν ολόκληρο κιτάπι για να καταγραφεί. Ποτέ ηγέτης σε αυτή την χώρα δεν είπε τόσα μαζεμένα ψέματα στον λαό. Κι ο κόσμος αφέθηκε να επιπλέει στα παραμύθια του. Κουρασμένος και απογοητευμένος, ξέχασε την οργή και την αγανάκτηση και πίστεψε. Μέχρι που, όταν ψήφισε 63% εναντίον της Ε. Ε., ξαφνικά βρέθηκε να κινείται υπέρ. Η πλήρης αντιστροφή – χωρίς πια ίχνος αντίδρασης. Τόσο απελπισμένοι ήταν οι πολίτες.

Η σκοτεινιά στη χώρα πύκνωνε συνεχώς. Όσοι είχαν γνώσεις και δεξιότητες μετανάστευαν. Οι άλλοι ζητιάνευαν ρουσφέτια, διορισμούς και δουλειές των 300 ευρώ. Ή περίμεναν την ελεημοσύνη των επιδομάτων. Οι συνταξιούχοι συντηρούσαν οικογένειες, προσμένοντας καμία «13η σύνταξη»…

Μέχρι που ήρθαν οι ευρωεκλογές και ξαφνικά έγινε φως. Εκεί ξύπνησα κι εγώ από τον εφιαλτικό λήθαργο των 14 ετών. Ξαφνικά φάνηκαν ελπίδες και προοπτικές. Ναι, υπάρχει και άλλος τρόπος ζωής από την μιζέρια.  Δεκαπέντε χρόνια από το κακό πηγαίναμε στο χειρότερο. Είχαμε εμπιστευθεί τις τύχες μας σε ανίκανους, ηλίθιους, ή απατεώνες. Μέσα στο αδιέξοδο σκοτάδι είχαμε μουδιάσει, παραλύσει σαν έθνος – και το είχαμε συνηθίσει!

(Μοναδικό φως υπήρξε ένα μικρό αλλά λαμπερό και τίμιο ποτάμι – αλλά δεν ήμασταν πια σε θέση να το εκτιμήσουμε).

Μπορεί και η αφύπνιση να είναι φαντασίωση; Το επίπεδο στο οποίο είχαμε φτάσει ήταν πια τόσο χαμηλό, που το οτιδήποτε, δεν μπορεί παρά να είναι καλύτερο…

Sunday, May 26, 2019

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΚΑΛΠΕΣ!

Α! τέλος η νηστεία. Τόσα χρόνια ασκητέψαμε και στερηθήκαμε. 

Σήμερα θα ψηφίσουμε. Θα χορτάσουμε επιλογές.

Πρώτα θα επιλέξουμε κόμμα και μάλιστα τέσσερις φορές. Που μπορεί να είναι και τέσσερα διαφορετικά κόμματα!

Ποιος σε εμποδίζει να ψηφίσεις ευρωβουλευτές από το Α’ κόμμα, περιφερειάρχη από το Β’, Δήμαρχο, από το Γ΄ και Κοινοτάρχη από το Δ’. Έτσι που να μπορείς μετά να λες με ειλικρίνεια σε όλους: σας ψήφισα!

Βέβαια θα κουραστούμε να διαβάζουμε ονόματα και λίστες. Ένα πράγμα θα είναι σίγουρα αυτές οι εκλογές: επίπονες.

Δεν έχω ακόμα αρχίσει την μελέτη – γνωρίζω όμως ήδη κάτι: Τι και ποιους ΔΕΝ θα ψηφίσω.

Η μέθοδος του αποκλεισμού κάνει τα πράγματα πιο εύκολα. Ξέρεις αμέσως τι θα πετάξεις στο καλάθι.

«Η μεγάλη γιορτή τη δημοκρατίας» έλεγε ο Γεώργιος Παπανδρέου. «Παγίδα για χαζούς» τις αποκαλούσε ο Σαρτρ. 

Φυσικά και οι δύο είχανε δίκιο. Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, μία φορά ακούγεσαι, τέσσερα χρόνια ακούς.

Κατά τα άλλα… κυβερνάει ο λαός. Το κράτος του δήμου. Δημοκρατία: «η χειρότερη μορφή πολιτεύματος – με την εξαίρεση όλων των άλλων που έχουμε δοκιμάσει», όπως είπε ο Τσώρτσιλ στην Βουλή των Κοινοτήτων στις 11 Νοεμβρίου του 1947. 

(Πολλοί αμφισβήτησαν την πατρότητα της φράσης).

Ορίστε λοιπόν απόγονοι της αρχαιότερης δημοκρατίας αυτού του πλανήτη, ιδού η ευκαιρία. Σταυρώστε, επιλέξτε, μαυρίστε.

Και μετά; Θα ξημερώσει η άλλη μέρα, ο ήλιος θα βγει από την Ανατολή (α, δεν αλλάζει αυτός συνήθειες) κερδισμένοι και χαμένοι θα κάνουν τους λογαριασμούς τους και οι μεν και οι δε ξενυχτισμένοι – αλλά με τι διαφορά!

Θα αλλάξει τίποτα; Μα για να αλλάξει κάτι ουσιαστικό, πρέπει να αλλάξουν οι Έλληνες. Αν κάτι απέδειξε η τελευταία δεκαετία είναι ότι και με την πιο δυνατή θεραπεία ηλεκτροσόκ, δεν αλλάζουν. Η κρίση δεν καταγράφηκε σωστά – τα συμπεράσματα βγήκαν λάθος. 

Ακόμα μουντζώνουμε αυτούς που μας έσωσαν.

Κάποτε βέβαια θα αλλάξουν οι Έλληνες. Γιατί αν δεν αλλάξουν, θα χαθούν. Δεν έχουν άλλη επιλογή. Θα περάσουν γενιές, πολλές δεκαετίες, για να μεταμορφωθεί βαθμιαία όλο το περιβάλλον που διαμορφώνει τους ανθρώπους: οικογένεια, παιδεία, κοινωνία. 

Διακόσια χρόνια μετά την Επανάσταση, το ρεσιτάλ της διχόνοιας, που ξεκίνησε από την πρώτη μέρα, συνεχίζεται. Εκατόν σαράντα χρόνια μετά τον Τρικούπη, ο εκσυγχρονισμός ακόμα αναβάλλεται – ενώ βέβαια οι στόχοι του απομακρύνονται με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα.

Αχ ναι – εκεί που μας χρειαζόταν ένας Τρικούπης, μας προέκυψε δημαγωγός σούπερ Δηλιγιάννης. Τουλάχιστον ας μην προκαλέσει και τούτος εδώ κανένα πόλεμο της ντροπής, σαν εκείνον του 1897. 

Ας ελπίσουμε πως αυτές οι εκλογές θα γίνουν σημείο εκκίνησης για μία καλύτερη Ελλάδα που εμείς οι μεγάλοι δεν θα γνωρίσουμε. 

Η αισιοδοξία κάνει καλό – ακόμα και σε αυτούς που δεν την πιστεύουν…

Sunday, May 19, 2019

Τι απέγινε ο ποιητής Κ. Χ. Μύρης;

Στις 4 Δεκεμβρίου 1970, καταμεσής στα χρόνια της χούντας, σκάει σαν βόμβα στην Αθήνα ο φωνογραφικός δίσκος «Χρονικό» του Γιάννη Μαρκόπουλου. Συνεργαζόμουν τότε με το Στούντιο ΕΡΑ (για διαφημιστικά) και ο Γιάννης Σμυρναίος, ηχολήπτης και ψυχή του στούντιο, με είχε «προειδοποιήσει». Έσπευσα να τον προμηθευτώ και από κει και πέρα, για αρκετές μέρες στο σπίτι ακουγόταν αποκλειστικά και μόνον αυτός.

Για τον Μαρκόπουλο κάτι ήξερα και το τρελό τραγούδι του «Ζαβάρα κάτρα νέμια» το είχαμε τραγουδήσει σε στιγμές κεφιού. Αλλά το «Χρονικό» ήταν άλλο πράγμα. Το ξανάκουσα προχθές και πάλι μου σηκώθηκε η τρίχα.

Κάτι τέτοιες ώρες αναρωτιέμαι: γιατί όταν κάποιος αναφέρει τους «μεγάλους» του Ελληνικού τραγουδιού αφού ξεκινήσει με Χατζιδάκι-Θεοδωράκη, μπορεί να αναφέρει και άλλα πέντε-έξη ονόματα πριν φτάσει στον Μαρκόπουλο – αν φτάσει ποτέ. Κάτι περίεργο συμβαίνει εδώ – κακές δημόσιες σχέσεις; Πάντως σαν μανιώδης και επαρκής ακροατής καλής μουσικής, θεωρώ πως αρκετά έργα του – ιδίως οι τρεις πρώτοι του δίσκοι: «Χρονικό», «Ιθαγένεια» και «Θητεία», είναι κορυφαία επιτεύγματα.

Αλλά το μπλογκ αυτό δεν αφορά τον Μαρκόπουλο, παρά μόνον εμμέσως. Στους δύο πρώτους από τους δίσκους που ανέφερα συμμετέχει – και λάμπει – ένας  άγνωστος μέχρι τότε ποιητής. Στο εξώφυλλο αναγράφεται με το όνομα Κ. Χ. Μύρης. 

Υπάρχουν ποιήματά του που είναι λυρικά διαμάντια. Όπως ο «Αρχάγγελος»:

«Τις Κυριακές στα Τρίκαλα στην Λάρισα, στη Σπάρτη / κάποιον κρυφόν αρχάγγελο προσμένουν κάθε Μάρτη.
Το βράδυ στον περίπατο κορίτσια και φαντάροι / ανεβοκατεβαίνουνε με σκάλες στο φεγγάρι».

Αλλά και στον δεύτερο δίσκο, την «Ιθαγένεια», σου κολλάει σαν έμμονη ιδέα ο στίχος:  «Χίλια μύρια κύματα μακριά, το Αϊβαλί…»

Στον τρίτο δίσκο της τριλογίας ο Μύρης εξαφανίζεται και αντικαταστάτης του –επάξιος – είναι ο Μάνος Ελευθερίου, που μας δίνει «Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα» ή και τα άλλα λόγια τα «μαλαματένια… στο μαντήλι».

Όμως ο Κ. Χ. Μύρης δεν συνέχισε την ποιητική του παρουσία. Τι έγινε;

                                                       ***
Φυσικά το όνομα Μύρης ήταν ψευδώνυμο. Παραήταν ωραίο για να είναι αληθινό – που θα έλεγαν και οι Άγγλοι.

Ο Μύρης, με το πραγματικό του όνομα έγινε δάσκαλος και καθηγητής, μελετητής, μεταφραστής και σχολιαστής αρχαίων έργων – αλλά κυρίως έγινε κριτικός θεάτρου. Ο πιο γνωστός και επιδραστικός της εποχής του.

Μάλιστα και σε αυτή του την ιδιότητα, υπήρξε πρωτεϊκός. 

Αφού κράτησε επί πολλά χρόνια την στήλη κριτικής θεάτρου των «Νέων», κάποια στιγμή σταμάτησε να γράφει. Άκουσα πως συνταξιοδοτήθηκε.

Αλλά μετά από μία αρκετά μακριά απουσία, δεν άντεξε και επέστρεψε.

Μόνον που ο επιστρέψας κριτικός διέφερε από τον συνταξιοδοτηθέντα.

Ο παλαιός ήταν αυστηρός και ενίοτε σκληρός. Ο σημερινός είναι ήπιος και καλόβολος.

Τον παρακολουθώ από την ημέρα της επιστροφής του. Μέχρι τώρα, σε δύο χρόνια, βρήκα μόνο μία αρνητική κριτική του. Μέσα στο μπάχαλο του θεάτρου μας, αυτό είναι ρεκόρ.

Προφανώς επιλέγει τις παραστάσεις που κρίνει. 

Επίσης έχει αλλάξει την μορφή της κριτικής του. Σε κάθε έργο κάνει μία εισαγωγή αναλύοντας την παράδοση και προέλευση του είδους, τους κύριους εκπροσώπους του, την προϊστορία του στην Ελλάδα. Έτσι κάθε κριτική γίνεται ένα μάθημα θεατρολογίας.

Η εισαγωγή του καταλαμβάνει συνήθως τα τρία τέταρτα της σελίδας που του παραχωρεί η εφημερίδα. Οπότε για την ίδια την παράσταση μένει λίγος χώρος ο οποίος καλύπτεται από καλά λόγια.

Χαίρομαι να διαβάζω τον δάσκαλο. Αλλά πάντα σκέπτομαι: πού να είναι κρυμμένος εκείνος ο τρυφερός λυρικός ποιητής;

Sunday, May 12, 2019

Οι «αρχαίοι» Νεοέλληνες


Μου γράφει ένας αναγνώστης ότι κακώς συνιστώ να ψηφιστεί ο κ. Καιρίδης για ευρωβουλευτής, διότι έχει γράψει ότι οι Νέοι Έλληνες δεν είναι κατ’ ευθείαν απόγονοι των αρχαίων, αλλά αποτέλεσμα προσμίξεων, κλπ.

Αυτό το «κατευθείαν απόγονοι των Αρχαίων» με γεμίζει απορία κάθε φορά που το ακούω ή το διαβάζω. Άραγε αυτοί που χρησιμοποιούν αυτή την έκφραση καταλαβαίνουν τι λένε; 

Φαντάζονται την αρχαία και μεσαιωνική Ελλάδα σαν ένα κλειστό στρατόπεδο όπου κανένας ξένος δεν θα μπορούσε να εισχωρήσει ώστε να μολύνει την καθαρότητα της φυλής; Ούτε Ρωμαίοι πέρασαν από εδώ, ούτε Σλάβοι, Φράγκοι, Καταλανοί, Βενετσιάνοι – και φυσικά κανένας Τούρκος. Τον Μεσαίωνα, που είχε ερημώσει η κυρίως Ελλάδα, και κατέβηκαν χιλιάδες Αρβανίτες, πέρασαν μόνον απέξω από το στρατόπεδο που κρατούσε αγνή και καθαρή την Αρεία φυλή (συγγνώμη, παρασύρθηκα, εννοούσα τους Δωριείς, Αχαιούς, Ίωνες, κλπ). Και μετά τι έγιναν όλοι αυτοί οι Αλβανοί; Εξαερώθηκαν όταν αλλάξαμε τα ονόματα των χωριών τους;

Πρέπει να είναι πολύ αφελής ένας άνθρωπος για να πιστέψει πως εδώ, στο σταυροδρόμι των πολιτισμών και των θρησκειών, παρέμειναν αγνοί, αυθεντικοί και αμόλυντοι «αρχαίοι». Ας αφήσουμε που, και αν είχε συμβεί τέτοιο θαύμα, θα επρόκειτο για εκφυλισμένους ηλίθιους, από την συνεχή ενδογαμία. Αντίθετα οι βιολόγοι λένε πως οι επιμιξίες δυναμώνουν την ράτσα. 

Αλλά πέρα από όλα αυτά, εκείνο που με διαολίζει σε αυτή τη σκέψη είναι το ερώτημα: Τι σημασία έχουν οι πρόγονοι; Είναι κάποιος ανώτερος επειδή ο προπάππος του ήταν σοφός; Μόνο οι γαλαζοαίματοι κέρδιζαν αξία από την καταγωγή τους. Αλλά ευτυχώς τέτοιους δεν έχουμε πια.

Δεχόμαστε όλοι ότι οι Αρχαίοι Έλληνες ήταν κορυφαίοι. Αλλά ήταν πραγματικά πρόγονοί μας; Και έστω ότι ήταν – τι σημαίνει αυτό για μας; Σημασία έχει εμείς τι κάνουμε τώρα!

Αυτό το φάντασμα των σπουδαίων προγόνων στοιχειώνει την Ελλάδα. Μας κάνει υπερήφανους για κάτι που δεν είμαστε και οδηγεί είτε σε ρατσισμό («οι αριστοκράτες των λαών» κατά Ζουράρι) είτε σε σύμπλεγμα κατωτερότητας και φθόνου απέναντι στους άλλους λαούς που δεν αναγνωρίζουν την ανωτερότητά μας, μας υποβλέπουν, μας «ρίχνουν» και συνεχώς συνωμοτούν εναντίον μας.

Ακόμα κι αν κληρονομιόταν η αξία – πόσο πίσω πάει αυτή η κληρονομιά; Τι σχέση έχουμε εμείς με τους πραγματικά εξωγήινους αρχαίους Έλληνες; Τους διαδέχθηκε η πολυεθνική Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (που αργότερα ονομάστηκε Βυζάντιο) που όχι μόνο δεν κληρονόμησε τους Αρχαίους Έλληνες, αλλά τους καταδίωξε και τους αφάνισε. Μας έμεινε η γλώσσα και το τοπίο. (Που το καταστρέφουμε συστηματικά).

Και μετά πέρασαν από εδώ… οι πάντες.

Υπάρχει βέβαια η παράδοση. Αλλά η παράδοση πάει μερικούς αιώνες πίσω, όχι χιλιετίες. Δύσκολα θα με πείσει κάποιος ότι ο κ. Πολλάκης ενσαρκώνει την Μινωική κομψότητα – εκφράζει όμως την τραχύτητα των άμεσων Σφακιανών προγόνων του.

Πόσο «καθαρός Έλληνας» είμαι εγώ; Η οικογένεια του πατέρα, από τα Άγναντα, πάνω στα Τζουμέρκα, μετράει πολλές γενιές τάφους, αλλά το δισύλλαβο επίθετο παραπέμπει σε Αρβανίτες. Η οικογένεια της μητέρας έχει επίθετο Ιταλικό. Από τη Γένοβα, τον 14ο αιώνα μία ομάδα από «ευγενείς» (γραμμένοι και στο Libro d’oro) κατέλαβαν τη Χίο και την έκοψαν σε τιμάρια που τα μοιράστηκαν. Φυσικά στους αιώνες που πέρασαν εξελληνίστηκαν, έγιναν ορθόδοξοι (αλλά συνέχισαν να παντρεύονται αναμεταξύ τους).

Αν ερχόταν κανένας Έλληνας Χίτλερ στα πράγματα, πόσοι πολίτες αυτής της χώρας θα είχαν να επιδείξουν καθαρά «ελληνικά» γονίδια; Και ποιο θα ήταν το κριτήριο της φυλετικής καθαρότητας; 

Το κακό είναι πως αυτές οι ρατσιστικές ιδέες δεν φωλιάζουν μόνο στα μυαλά των οπαδών της Χρυσής Αυγής – αλλά και κάθε δάσκαλου ή κοινοτάρχη που εκφωνεί τον κλασικό πανηγυρικό σε εθνική επέτειο. Και έτσι μπολιάζονται τα παιδιά μας με εθνικισμό τόσο, που στις σχετικές έρευνες οι Έλληνες να είναι πρώτοι στην Ευρώπη. Όχι – δυστυχώς – σε επιτεύγματα, αλλά σε οίηση!

Sunday, May 05, 2019

ΤΟΥ ΘΩΜΑ



Ο ψηλός με τα γένια φαινότανε ξεθεωμένος.

“Συγνώμη”, ρώτησε, “μπορώ να καθίσω; Έχω πεθάνει, από την ορθοστασία”.

Σωριάστηκε σε μια καρέκλα. “Μια ζωή ορθός”, συνέχισε, “μια αιωνιότητα ορθός. Δεν αντέχω άλλο!”.

“Τώρα βέβαια θα μου πείτε - ήσουν πάντοτε εντελώς όρθιος, ίσος, ευθύς, ευθυτενής; Δυστυχώς όχι. Οι περιστάσεις βλέπετε... Κάνεις και συμβιβασμούς για να επιζήσεις. Συνήθως ήμουν ορθός. Έκανα κάτι υποκλίσεις στους θεολόγους. Κάτι κάμψεις για τους διαλεκτικούς. Μερικές κλίσεις στους Φροϋδιστές. Λίγες επικύψεις εδώ, μικροαποκλίσεις εκεί... Αλλά πάντως στάθηκα ορθός, τον 
περισσότερο χρόνο της ζωής μου”.

“Είμαι-θα το καταλάβατε ήδη- ο Ορθός Λόγος. Πάντα ορθός, στην υπηρεσία σας. Αλλά τώρα πολύ κουρασμένος. Δεν θα πείτε σε κανέναν πως κάθισα - δεν είναι έτσι; Θα χάσω τη δουλειά μου. Αλλά πιστέψτε με, είχα απόλυτη ανάγκη να καθίσω. Οι τελευταίες εβδομάδες ήταν σκέτη κόλαση”.

“Σ' αυτή τη χώρα, που καυχιέται ότι με ανακάλυψε, είναι αδύνατο πια να σταθώ όρθιος. Με τραβάνε όλοι για να με διπλώσουν κατά τη μεριά τους. Πιστέψτε με, ούτε ένας δεν νοιάζεται για τη σωστή σκέψη. Όλοι κουβαλάνε μέσα τους κάποια υστεροβουλία. Όλοι προσπαθούν με τον ορθό λόγο να αποδείξουν τον ανορθολογισμό τους. Ο ένας με επικαλείται για να βγάλει σκοταδιστές όσους διαφωνούν μαζί του. Θέλει δηλαδή να εγκαταστήσει μια δικτατορία του (δήθεν) ορθού λόγου. Που σημαίνει να με αναιρέσει, γιατί Ορθός λόγος είναι μόνο ο ανοιχτός, ο δημοκρατικός λόγος. Ο άλλος πάλι καταφεύγει σε μένα για να του δοθεί το δικαίωμα να διαδίδει το δικό του ζόφο (ή γνόφο ή δνόφο), για να με θάψει γρήγορα κάτω από το δικό του δόγμα”.

“Κάποιος θα έπρεπε να τους πει πως ορθός λόγος είναι μόνον ο απροκατάληπτος, ο αδογμάτιστος. Αυτός που δεν ξεκινάει από (σιωπηρές) παραδοχές, αυτός που ελέγχει όχι μόνο τα επιχειρήματα του αντιπάλου - αλλά και τα δικά του. Δεν είναι ορθολογισμός η σκέψη που μοναδικό της σκοπό έχει να πείσει. Στην καλύτερη περίπτωση, είναι ρητορική”.

Ο Ορθός Λόγος είχε γείρει τόσο πολύ στην καρέκλα, που έμοιαζε ξαπλωμένος. Τον ρώτησα αν δεν θα 'θελε πραγματικά να ξαπλώσει.

“Αν θα το ήθελα; Αστειεύεστε; Να χαλαρώσω, να ηρεμήσω, να ξεχαστώ... Ίσως και να κοιμηθώ. Να κοιμηθώ εγώ, ο άγρυπνος από αιώνες... Τι όνειρο! Τι ηδονή...”.

Και ξαφνικά τινάχτηκε όρθιος σαν λάστιχο.

“Σας ήξερα για ορθολογιστή ! Σας εμπιστεύτηκα σαν άνθρωπο της ανοιχτής σκέψης! Κι εσείς μου προτείνετε ύπνο; Μήπως το νερό είχε μέσα κανένα φάρμακο;”.

Κοίταξε ανήσυχος γύρω του.

“Έχετε δίκιο”, μουρμούρισε σε λίγο, “καμιά φορά έχω παρανοϊκές αντιδράσεις. Αλλά τι να κάνω; Είναι τόσοι αυτοί που θέλουν να με αποκοιμίσουν, να με υπνωτίσουν. Πρέπει να φυλάγομαι. Πρέπει να εξετάζω τα πάντα. Που έλεγε κι ο μέγας εκείνος οπαδός (και μετά καταστροφέας μου) ο Καρτέσιος: Δεν πρέπει τίποτα να το δέχομαι αν δεν το γνωρίσω πρώτα πως είναι σωστό”.

“Το είχε πει και ο άπιστος Θωμάς που γιορτάζουμε σήμερα”.

“Σίγουρα - ναι. Τέως Ορθολογιστής και αυτός. Τελικά επίστεψε. Όχι μόνο σ' αυτό που άγγιξε - αλλά και σ' αυτό που δεν είδε. Ας είναι. Νιώθω εξουθενωμένος”.

Παύση. “Θα καθίσω πέντε λεπτά ακόμη - αν με διαβεβαιώσετε πως δεν θα διαδώσετε το χάλι μου. Η χώρα σας μπορεί να μηδενίσει κάθε ίχνος σκέψης. Προσπαθώ να οργανώσω ξανά το μυαλό μου, για να προχωρήσω σε μια αξιοπρεπή αναχώρηση”.

“Τι - μας φεύγετε;”.

“Φίλε μου, αρχίζει η προεκλογική περίοδος. Όχι ορθός δεν θα χωράω να σταθώ αλλά ούτε ξαπλωμένος σε λαγούμι. Όσο πιο μακριά σας είμαι αυτό τον καιρό, τόσο το καλύτερο. Και για σας και για μένα”.

(Πρώτη δημοσίευση: ΤΟ ΒΗΜΑ, Πάσχα 1985). Δεν άλλαξα λέξη.

Saturday, April 27, 2019

Πάσχα της ζωής μου


Αυτά που θυμάμαι είναι βέβαια πολύ λιγότερα από τα χρόνια μου. Αφαιρούμε την παιδική ηλικία, την Κατοχή, τις πολύχρονες σπουδές και τα ταξίδια στο εξωτερικό – και είναι ζήτημα αν τα μισά μου χρόνια γιόρτασα ελληνικό Πάσχα. (Κι εδώ που τα λέμε, μόνο Ελληνικό Πάσχα υπάρχει – οπουδήποτε αλλού, είναι άνοστο και ανύπαρκτο).

Αλλά και από τους Ελληνικούς εορτασμούς, πόσους θυμάμαι.; 

Έπειτα μοιάζουν τόσο πολύ μεταξύ τους… Ίσως μόνο η παρουσία ή απουσία κάποιου προσώπου να τους διαφοροποιεί. Πόσο περισσότεροι ήμασταν στην αρχή και πόσο λίγοι μείναμε τώρα... Ένα αρνί δεν έφτανε και τώρα μισό περισσεύει…

Ο τόπος και ο χώρος – ναι, κι αυτά παίζουν ρόλο. Τα πρώτα χρόνια στο (δύστυχο, τώρα πια) Μάτι. Μετά στο σπίτι της Αθήνας (στενάχωρο για πασχαλινό τσιμπούσι). Κάποια ευτυχισμένα χρόνια στην Κέρκυρα. (Έχοντας απολαύσει μια μέρα πριν την μυσταγωγία του «Αμλέτου» στην Σπιανάδα.  Και τελικά στο δικό μας εξοχικό.

Όλα αυτά τα χρόνια ένα πράγμα έμενε σταθερό. Έχω κληρονομήσει από τον πατέρα μου μία παλαιά έκδοση: Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη «Πασχαλινά Διηγήματα», Εκδότης Ηλ. Ν. Δικαίος, εν Αθήναις, 1918. (Μόλις επτά χρόνια μετά τον θάνατό του). «Εικόνες Φρίξου Αριστέως, Τύποις: Παρασκευά Λεώνη, Περικλέους 30». Φυσικά αργότερα αγόρασα τα άπαντα του κυρ Αλέξανδρου, πρώτα στην έκδοση Βαλέτα και μετά στην οριστική του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου. Όμως αυτή η παλιά, όλες κι όλες 96 σελίδες, με συνόδευε σχεδόν σε κάθε Πάσχα. Και δεν ένιωθα Πασχαλινή διάθεση αν δεν διάβαζα ένα τουλάχιστον διήγημα. Πέντε είναι όλα κι όλα  σε αυτό το τομίδιο – και κοντεύω να τα μάθω απέξω. (Συνολικά, τα πασχαλινά διηγήματα του Παπαδιαμάντη είναι έντεκα, με το πρώτο να δημοσιεύεται το Πάσχα του 1888, στην «Εφημερίδα» και το τελευταίο, στο αλεξανδρινό περιοδικό «Νέα Ζωή», το 1907).

Αργότερα, επειδή το βιβλιαράκι γέρασε και έδειχνε την φθορά του, παρακάλεσα τον φίλο, μακαρίτη τώρα, Ανδρέα Γανιάρη να του χαρίσει μία λιτή αλλά όμορφη βιβλιοδεσία.  

Δεν είμαι πιστός, αλλά όταν μπαίνω στον κόσμο του Παπαδιαμάντη, γίνομαι. Κάθε χρόνο λοιπόν, ενώ οι άλλοι διαβάζουν ή ακούνε τις ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας, εγώ διαβάζω ένα (τουλάχιστον) από τα διηγήματα. Και μεταφέρομαι σε αυτή την κοινωνία των απλών ανθρώπων που αγωνίζονταν με πολύ μόχθο να οργανώσουν μία – έστω και στοιχειώδη – Ανάσταση, για να μην μείνουν «αλειτούργητοι» - κρίμα βαρύ που με δυσκολία θα το άντεχαν. 

«Γλυκείαν και κατανυκτικήν Ανάστασιν εν μέσω των ανθούντων υπό ελαφράς αύρας σειομένων ευωδών θάμνων και των λευκών ανθέων της αγραμπελιάς, neige odorante du printemps». (Αχ, ο φοβερός Σκιαθίτης: δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον πειρασμό, μιλώντας για τους αγράμματους χωρικούς, να  αναφερθεί γαλλιστί στο «ευωδιαστό χιόνι της άνοιξης»). Που δείχνει ότι ο «ηθογράφος» (όπως τον αποκαλούν) Παπαδιαμάντης, ήταν ενήμερος και άλλων ηθών… Αλλά παραμένει φανατικός έλληνας κοσμοκαλόγερος.

Σε ένα από αυτά τα διηγήματα, τον «Λαμπριάτικο Ψάλτη», εκφράζει το πιστεύω του. «Άγγλος ή Γερμανός ή Γάλλος δύναται να είναι κοσμοπολίτης ή αναρχικός, ή άθεος ή ο,τιδήποτε. Έκαμε το πατριωτικόν χρέος του, έχτισε μεγάλη πατρίδα.  [ ] Το Ελληνικόν έθνος , το δούλον, αλλά ουδέν ήττον και το ελεύθερον, έχει και θα έχη δια παντός ανάγκην την θρησκείαν του.

Το επ’ εμοί, ενόσω ζω και αναπνέω και σωφρονώ, δεν θα παύσω πάντοτε, ιδίως δε κατά τας πανεκλάμπρους ταύτας ημέρας, να υμνώ μετά λατρείας τον Χριστόν μου, να περιγράφω μετ’ έρωτος την φύσιν και να ζωγραφώ μετά στοργής τα γνήσια ελληνικά ήθη. Εάν επιλάθωμαί σου Ιερουσαλήμ, επιλησθείει η δεξιά μου, κολληθείη η γλώσσα μου τω λάρυγγί μου, εάν ου μη σου μνησθώ».

Καλό σας Πάσχα, αναγνώστες!

Sunday, April 21, 2019

Καιρός για Καιρίδηδες


Τον καθηγητή Δημήτρη Καιρίδη δεν τον γνωρίζω προσωπικά. Ούτε είχα, τόσον καιρό  που τον παρακολουθώ, κανενός είδους επαφή μαζί του.

Τον έμαθα όμως καλά από χρόνια, στις τηλεοπτικές εκπομπές του ιδιωτικού σταθμού ACTION 24.

Γράφω αυτό το κείμενο για να υποστηρίξω μία γενικότερη θέση και χρησιμοποιώ τον κ. Καιρίδη σαν παράδειγμα. Ή, αν θέλετε, σαν υπόδειγμα.

Από όσο μπορώ να γνωρίζω, ακούγοντάς τον στην οθόνη, ο άνθρωπος αυτός διαθέτει όλα τα προσόντα που θα ζητούσα από έναν ευρωβουλευτή.

Και ο Καιρίδης έχει θέσει υποψηφιότητα για ευρωβουλευτής.

Με οποιοδήποτε δημοκρατικό κόμμα πιστεύω ότι ο άνθρωπος αυτός πρέπει να θητεύσει στο Ευρωκοινοβούλιο. Τον χρειάζεται η Ελλάδα – αλλά ίσως περισσότερο η Ευρώπη.

Διότι αυτές οι Ευρωεκλογές ελάχιστα αφορούν την Ελλάδα – αλλά μέγιστα την Ευρώπη. Θα είναι μία αποφασιστική στιγμή της ιστορίας της.

Έχοντας επισωρεύσει πολλά λάθη, η Ευρώπη τώρα κινδυνεύει από τον μεγαλύτερό της εχθρό: τον εαυτό της.

Δεν κατάφερε τον πρώτο και πιο σημαντικό στόχο της: να δημιουργήσει μία ευρωπαϊκή ταυτότητα, μία ξεχωριστή συνείδηση στους πολίτες της.

Έτσι που ο καθένας τους, δίπλα στην εθνική του υπόσταση, να έχει – ισότιμη, αν όχι μεγαλύτερη – μία ευρωπαϊκή.

Οι Ευρωπαίοι δεν αγάπησαν την Ευρώπη. Την πυρκαγιά της Νοτρ Νταμ δεν την ένιωσαν σαν να καιγόταν η εκκλησία του χωριού τους.

Η Ευρώπη δημιούργησε Ευρωσκεπτικιστές αλλά όχι Ευρωλάτρες. Και από τον επιπόλαιο και φοβικό σκεπτικισμό κινδυνεύει.

Είναι οι άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν πως η Ευρώπη είναι η πηγή, η έδρα, η βάση της Δημοκρατίας και του Πολιτισμού. 

Αφαιρέστε την Ευρώπη από τον κόσμο και ξαφνικά θα βρεθείτε μόνοι σε μίαν έρημο.

Θα νιώσετε σαν τον μανιακό που ξεκλήρισε όλη του την οικογένεια. Γιατί πού αλλού θα βρείτε πολιτισμό και δημοκρατία. Στον Τραμπ ή στον Σι;

Λοιπόν ο Καιρίδης πρέπει να πάει στην Ευρωβουλή γιατί είναι Έλληνας-Ευρωπαίος. (Είναι ελάχιστοι οι αυθεντικοί). Γνωρίζει την Ευρώπη και σαν πανεπιστημιακός (είναι καθηγητής διεθνούς δικαίου) και σαν διανοούμενος και σαν άτομο. Μιλάει την γλώσσα της.

Ο βασικός λόγος που τον διάλεξα  είναι ότι δέχεται άγριες επιθέσεις κυρίως από φανατικούς εθνικιστές – και αυτό είναι προς τιμήν του. Το ότι σαν επιστήμων ιστορικός δεν αναγνωρίζει την «γενοκτονία» των Ποντίων, τον τιμά. Πόντιος κι ο ίδιος, ξέρει καλά ότι οι σκληροί διωγμοί των Ποντίων δεν ανταποκρίνονται στον ορισμό της γενοκτονίας όπως τον έχουν διατυπώσει τα Ηνωμένα Έθνη. Θα μου πείτε ότι τον έχει ψηφίσει η Ελληνική Βουλή. Αλλά από πότε η ιστορική αλήθεια υπακούει σε ψηφοφορίες; 

Ίσως όμως το τελευταίο βιβλίο του Χαϊντς Ρίχτερ (από το οποίο το «Βήμα» προδημοσίευσε απόσπασμα) να αλλάξει την κρίση των ιστορικών.

Με τις απόψεις του Καιρίδη διαφωνώ συχνά – π. χ. για την συμφωνία των Πρεσπών. Αλλά η διαφωνία είναι η ψυχή της δημοκρατίας, ενώ τα λάβαρα, τα συνθήματα, οι λίβελλοι και οι σημαίες, όχι.

Το κείμενο αυτό γράφτηκε για ένα λόγο: Να τονίσει την σημασία της επιλογής των σωστών ανθρώπων. Στις Ευρωεκλογές μην ψηφίστε κόμμα – ψηφίστε άτομα. Ψηφίστε αυτούς που πιστεύουν στην Ευρώπη. Εδώ υπάρχει μόνο αγωνία για το μέλλον της. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να την σώσουν ή να την θάψουν.
-   
    -  Μα ένας άνθρωπος, μόνος, θα σώσει την Ευρώπη;

Δεν θα είναι μόνος. Υπάρχουν και άλλοι Έλληνες (λίγοι) και ξένοι (περισσότεροι) υποψήφιοι με ευρωπαϊκή συνείδηση. Γιατί τέτοιους ευρωβουλευτές χρειαζόμαστε. Που, στο Ευρωκοινοβούλιο, θα βάζουν την Ευρώπη πάνω από την χώρα τους. Μέχρι να υπάρξουν οι Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, να ξεχαστούν οι εθνικισμοί και να ανατείλει μία καινούργια μεγάλη πατρίδα. Έτσι που κάποια – μακρινή – στιγμή,  ο Έλληνας να νιώθει Ευρωπαίος μαζί και Έλληνας – όπως τώρα νιώθει Έλληνας μαζί και  Μακεδόνας.

Καιρός για Καιρίδηδες, λοιπόν.

Sunday, April 14, 2019

Κάλλιο νέος, πλούσιος και υγιής…



…παρά γέρος, φτωχός και άρρωστος.

Θα την έχετε σίγουρα ακούσει αυτή τη φράση – είναι το αποκορύφωμα του αυτονόητου. Δεν μπορώ ούτε να φανταστώ άνθρωπο που να διαφωνήσει με αυτήν.

Ωστόσο υπάρχουν μερικά συμπληρώματα που την κάνουν ακόμα πιο αυτονόητη. Π. χ. αν στο τέλος της φράσης προσθέσει κάποιος τις λέξεις «…στην Ελλάδα». Διότι το να είσαι άρρωστος στην Ελλάδα (εκεί, στην αρρώστια, καταλήγει η φράση) διαφέρει πολύ από το να αρρωστήσεις π.χ. στη Δανία. (Έχω πείρα και των δύο καταστάσεων).

Η διαφορά είναι τόσο μεγάλη που σχεδόν ακυρώνει τις πρώτες λέξεις της έκφρασης – τις έννοιες γέρος και φτωχός. Σε μία Σκανδιναβική χώρα, ακόμα και οι γέροντες και οι φτωχοί βρίσκουν άρτια περίθαλψη και αντιμετώπιση από το σύστημα υγείας.

Ενώ στην Ελλάδα… Έβλεπα τα αποτελέσματα της έρευνας All Can* που έγινε πρόσφατα σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες. (Δείγμα για την Ελλάδα 640 καρκινοπαθείς). Τραγικές ελλείψεις, τόσο στην απόλυτα απαραίτητη έγκαιρη διάγνωση και ενημέρωση, όσο και στην οικονομική υποστήριξη. 89% των ασθενών επιβαρύνθηκαν οικονομικά κατά την διάρκεια της νόσου.

Μα, θα αναρωτηθείτε, δεν υπάρχει η Δημόσια Περίθαλψη, το ΕΣΥ και δεν είναι όλοι (ή έστω οι περισσότεροι) Έλληνες ασφαλισμένοι στο Δημόσιο ή σε κάποιο ταμείο;

Δυστυχώς στη χώρα μας – όπως και σε άλλους τομείς – η περίθαλψη έχει διχοτομηθεί αφήνοντας στη μέση ένα τεράστιο κενό. Η Δημόσια είναι υποστελεχωμένη, με λίγους (και κουρασμένους) γιατρούς, τεχνολογικές ελλείψεις και ελάχιστους πόρους. (Όχι μόνο γιατί το κράτος δεν πληρώνει, αλλά και διότι η εισφορά του δεν αξιοποιείται. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ιωάννη Υφαντόπουλο ένα 40-45% των πόρων που κατευθύνονται στα δημόσια νοσοκομεία δεν αποδίδει όφελος για τους ασθενείς).

Δεν είναι ανάγκη να περιγράψω τις καθυστερήσεις, την ταλαιπωρία, τα ράντζα στις εφημερίες, κλπ. Τα ζούμε οι περισσότεροι κάθε μέρα.

Από την άλλη πλευρά η Ιδιωτική ανθίζει (και λόγω των ελλείψεων της Δημόσιας). Έχει πλούσια εμφάνιση, πληθώρα γιατρών, προχωρημένο τεχνολογικό εξοπλισμό καλή και γρήγορη εξυπηρέτηση. Αλλά είναι πανάκριβη. Απρόσιτη για το 90% των Ελλήνων.

Δεν υπάρχει ο μέσος όρος: νοσοκομεία καθαρά, οργανωμένα, με επαρκή στελέχωση και εξοπλισμό – αλλά χωρίς να συναγωνίζονται το Χίλτον σε πολυτέλεια. Αυτός ο μέσος όρος είναι ανύπαρκτος, όπως και η εξαφανισμένη Μεσαία Τάξη στην οποία αντιστοιχεί.

Ο τρίτος παίκτης σε αυτό το παιχνίδι είναι η ιδιωτική ασφάλιση. Αυτή θα μπορούσε να καλύψει ένα μέρος από το χάσμα ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτική περίθαλψη. Αλλά και αυτή είναι ακριβή και υποτυπώδης. (Ασφάλιστρα κλάδου ζωής: 0,9% του ΑΕΠ, έναντι 4,6% μέσου όρου στην Ευρώπη). Δεν λειτουργούν, όπως σε άλλες χώρες, μικτά συστήματα κρατικής και ιδιωτικής ασφάλισης που να απαλύνουν το πρόβλημα και να καλύπτουν το κενό. 

Επιπλέον – για να μην ξεχνάμε και τον πρώτο πόλο της αρχικής μας φράσης – τους γέροντες – οι δικές μας ασφαλιστικές δεν καλύπτουν όλες τις ηλικίες. Ενώ το προσδόκιμο ζωής έχει μεγαλώσει εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια, οι περισσότερες ασφαλιστικές εταιρίες δεν ανεβάζουν τα δικά τους όρια ηλικίας.

Έτσι, ένας ογδοντάχρονος δεν βρίσκει ασφαλιστή στην Ελλάδα και οι μόνες του καταφυγές είναι δύο ξένες Αγγλικές εταιρίες. Οι οποίες εκμεταλλευόμενες την ολιγοπωλιακή τους θέση, ανεβάζουν κάθε χρόνο τα ασφάλιστρα, ζητούν υψηλές συμμετοχές και μερικές φορές απαιτούν εξαιρέσεις νοσημάτων με πολύ περίεργες αιτιολογίες.

Οπότε η γνωστή αρχική μας φράση συμπληρώνεται ως εξής: Αν δεν είσαι νέος, πλούσιος και υγιής – κάλλιο να ζεις στην Σκανδιναβία…

* Ρεπορτάζ Πέννυς Μπουλούτζα στην Καθημερινή 11.4.

Sunday, April 07, 2019

ΚΑΣ Ή CASH?


Μετά και την τελευταία απόφαση του ΚΑΣ, να κηρύξει αρχαιολογικό χώρο τον μισό Πειραιά, έχω να προτείνω τα εξής:

Να ανακηρυχθεί όλη η Ελλάδα αρχαιολογικός χώρος.

Να σταματήσει κάθε προσπάθεια ανάπτυξης (βιομηχανίες, εργαστήρια, βιοτεχνίες, εμπόριο, κλπ.) εκτός από τον τουρισμό αλλά σε καθορισμένα από το ΚΑΣ μέρη.

Να μεταβληθεί όλη η Ελλάδα σε ένα τεράστιο αρχαιολογικό πάρκο. Να έρχονται οι τουρίστες από όλο τον κόσμο και να θαυμάζουν ανασκαφές και ερείπια.

Να αναλάβει το ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) την διακυβέρνηση της χώρας. Έτσι κι αλλιώς αυτό κάνει κουμάντο εδώ.

Αντιγράφω από το ρεπορτάζ:

«Από τα συνολικά 19 έργα τα οποία έχουν χαρακτηρισθεί στρατηγικές επενδύσεις και εντάχθηκαν στο καθεστώς fast track, μόνο σε δύο έχουν ξεκινήσει εργασίες».

Αυτό θα πει Fast track. Ούτε ο Χάμιλτον, ο πρωταθλητής της Φόρμουλα 1, δεν κινείται με τέτοιες ταχύτητες.

Και σκεφθείτε: αυτές οι επενδύσεις έχουν εγκριθεί – έχουν περάσει από την πιο δύσκολη φάση υποβολής σχεδίων, προτάσεων, προϋπολογισμών. Και σε δύο μόνο έχουν ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ εργασίες. 

Για το πότε θα ολοκληρωθούν και θα λειτουργήσουν, μόνον ο Δίας το ξέρει.

Είμαι σίγουρος πως πολλοί, διαβάζοντας τον τίτλο, θα ενοχληθούν και θα μουρμουρίσουν: «Τι; Θα ξεπουλήσουμε την ιστορία μας και τους ένδοξους προγόνους μας για ζεστό χρήμα;»

Μα το κάνουμε ήδη – με τον χειρότερο τρόπο. Έτσι κι αλλιώς το μόνο εισόδημα που μπαίνει στην χώρα, είναι από τον τουρισμό. 

Προτείνω να το επεκτείνουμε και να το εκμεταλλευθούμε καλύτερα.

Δεν προτείνω βέβαια μία αρχαία Disneyland,  με τους Έλληνες να φοράνε χλαμύδες, και να γίνονται συνεχώς επαναλαμβανόμενοι αθλητικοί, ρητορικοί και δραματικοί αγώνες στην χώρα που ανακάλυψε τον αθλητισμό, την ρητορική και την τραγωδία. Να μπορούν να συμμετέχουν και οι επισκέπτες μας!

Γιατί διακόσια χρόνια τώρα, άλλο κεφάλαιο δεν αποκτήσαμε εκτός από το παρελθόν μας. Αυτό εκμεταλλευόμαστε, αυτό πουλάμε. 

Περηφανευόμαστε για τους αρχαίους μας προγόνους (ανάθεμα κι αν τους ξέρουμε κι μας συνδέει άλλο τίποτα με αυτούς, εκτός από τη γλώσσα). 

Να μας αναλάβει λοιπόν όλους το ΚΑΣ, να τελειώνουμε.

Και για να σοβαρευτούμε:

Από το ΚΑΣ εγώ περιμένω μόνον ένα πράγμα. Να βρει τρόπους ώστε η αρχαία μας κληρονομιά να συντηρηθεί και να αξιοποιηθεί χωρίς να ανακόπτει την ανάπτυξη και την ευημερία της χώρας.

Να – πώς το έχουν κάνει οι γείτονές μας οι Ιταλοί; Με γούστο, με φινέτσα, έχουν εντάξει όλη τους την - πιο μακρόχρονη από την δική μας – ιστορία, μέσα στην σημερινή τους πραγματικότητα.

Χωρίς «απαγορεύομεν και διατάσσομεν», ας επιστρατεύσουν την φαντασία και την δημιουργικότητά τους, ας συνεργαστούν με αρχιτέκτονες, γλύπτες, εικαστικούς, έτσι που και την αρχαία κληρονομιά να προβάλλουμε και την ανάπτυξη της χώρας να μην εμποδίζουμε.

Οι απαγορεύσεις είναι ένα βάρβαρο και στείρο μέσο. Είναι βέβαια και το πιο εύκολο. «Πονάει κεφάλι – κόψει κεφάλι!» Εδώ σας θέλω, σοφοί μου αρχαιολόγοι, δανειστείτε λίγη έστω ευρηματικότητα και ευφυΐα από αυτούς που υπερασπίζεστε και βρείτε λύσεις!

Διότι αν δεν γίνει αυτό, η επόμενη πρότασή μου θα ήταν η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΣ. Έχει αποδειχθεί βλαβερό, ατελέσφορο και επιζήμιο για το σύνολο. Απαγόρευση λοιπόν (να δείτε την γλύκα) και αντικατάστασή του με ένα όργανο πιο ευέλικτο, πιο δημιουργικό, πιο παραγωγικό,  που να έχει σαν σκοπό όχι απλώς την προστασία της αρχαίας κληρονομιάς, αλλά την αξιοποίησή της.

«Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες…» έγραφε πριν ογδόντα χρόνια ο Σεφέρης. Τις μεγάλες πέτρες της αρχαιότητας τις κουβαλάμε όλοι στις πλάτες μας διακόσια χρόνια. 

Έχουμε γίνει παρελθοντολάγνοι και οπισθοδρομικοί. Καιρός είναι να ελαφρώσει αυτό το βάρος. Κουβαλάμε υπέρμετρη γνώση, σκέψη και τέχνη τις οποίες αγνοούμε (ωραίες οι εκδόσεις του Αριστοτέλη που μοιράζει το Βήμα – πόσοι τις διαβάζουν;) 

Να μην κουβαλάμε όμως και κάθε δείγμα αρχαίας παρουσίας, κάθε πέτρα σαν εμπόδιο!

ΕΚΑΣ το ΚΑΣ!

Sunday, March 31, 2019

Λυκόφως μιας αυτοκρατορίας;


Η πρώτη μου επαφή με την Αγγλία ήταν οι τέσσερεις αρχικές συγχορδίες της Πέμπτης Συμφωνίας του Μπετόβεν και η φωνή του εκφωνητή που, συνοδευμένη από άφθονα παράσιτα, ακουγόταν βραχνή να αρθρώνει τις μαγικές λέξεις: «Εδώ Λονδίνο. Ακούτε την Ελληνική εκπομπή του Μπι Μπι Σι».

Ήταν Κατοχή και η σύνδεση με το Λονδίνο ήταν έγκλημα για τις κατοχικές αρχές. Όμως αποτελούσε και τη μόνη δυνατότητα να μαθαίνουμε τι γινόταν στον πόλεμο μια και όλα τα άλλα μέσα διακινούσαν γερμανική προπαγάνδα.

(Και σκέπτομαι τώρα, ότι ενώ γνωρίζαμε πως η εκπομπή αυτή ανήκε σε ένα από τα αντιμαχόμενα κράτη, ποτέ δεν αμφιβάλαμε για την ειλικρίνειά της. Μετέδιδε ακόμα και τις ήττες και τις αποτυχίες των συμμάχων, ίσως λιγότερο εμφατικά. Αλλά από τότε πίστεψα κάτι, που αργότερα το επιβεβαίωσα πολλές φορές. Οι Άγγλοι δεν λένε ψέματα).

Τα τελευταία χρόνια της Κατοχής μάθαινα με μανία Αγγλικά, έτσι που σύντομα μπορούσα να ακούω και αγγλόφωνες εκπομπές. Θυμάμαι την συγκίνησή μου όταν άκουσα για πρώτη φορά τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. Ο Θεός ο ίδιος δεν θα με είχε συγκλονίσει περισσότερο. Ολομόναχος ο άνθρωπος αυτός, στην αρχή, είχε αντιστρέψει τις τύχες του πολέμου – είχε νικήσει την σιδηρόφρακτη Γερμανία και σώσει την Ευρώπη.

Από τότε άρχισε η σχέση μου με την Αγγλία και δεν σταμάτησε μέχρι σήμερα. Μετά πήγα σε αγγλόφωνο σχολείο, όπου όλα τα μαθήματα διδάσκονταν στα Αγγλικά και η γλώσσα αυτή μου έγινε τόσο οικεία όσο η δική μου.

(Εκεί ξεχώρισα για πρώτη φορά και την προφορά-διαφορά μεταξύ Αγγλικών και Αμερικάνικων. Είχαμε μερικούς καθαρόαιμους Βρετανούς καθηγητές που ξεχώριζαν σαν την μύγα μες το γάλα).

Διαβάζοντας φανατικά πέρασα από όλες τις φάσεις: την φάση Κίπλινγκ (της αυτοκρατορίας) την φάση Ντίκενς (αχ! ο Ολιβερ Τουίστ και οι Μεγάλες Προσδοκίες) προχωρώντας στα πιο μοντέρνα μυθιστορήματα και ποιήματα: από την «Έρημη Χώρα» μέχρι τον «Οδυσσέα» του Τζόυς.

Και ήρθε η εποχή των ταξιδιών. Πρώτη φορά έφτασα στο Λονδίνο οδηγώντας αριστεροτίμονο αυτοκίνητο σε ανάποδους δρόμους. Γύρισα με αυτό την μισή Βρετανία. Αργότερα έφτασα στη Σκοτία και την αγάπησα. Έζησα αρκετό καιρό στο όμορφο Γουίμπλεντον. Στην αρχή διάβαζα Times, αλλά μετά Guardian.

Μελέτησα την ιστορία αυτής της χώρας περισσότερο κι από της δικής μας. Ήταν διδακτική γιατί πρωτοπορούσε συνεχώς. Μέσα στο σκοτεινό Μεσαίωνα έβγαλε την Magna Carta – τον πρώτο χάρτη ελευθεριών, το  πρώτο συμβόλαιο λαού και εξουσίας.  Πρωτοπόρησε στην κοινοβουλευτική δημοκρατία, πρώτη κατάργησε την δουλεία.

Και ξαφνικά κάτι έσπασε, κάτι χάλασε. Φτηνοί και ψεύτες δημαγωγοί άρχισαν να πουλάνε σάπιο εμπόρευμα στολισμένο με ωραία λόγια. Παρακολούθησα την προπαγάνδα υπέρ του Brexit και έφριξα. Ποτέ στη ζωή μου, ούτε στο τελευταίο χωριό της πατρίδας μου, δεν είχα ακούσει τόσο χοντρά ψέματα.

Κι όμως ψήφησαν τους απατεώνες. Κι όταν, πολύ σύντομα, αναγνώρισαν το λάθος, η αγγλική τους ακαμψία κατέστησε την κωλοτούμπα αδύνατη. Και γλιστράνε τώρα προς ένα Καιάδα που είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που τους υποσχέθηκαν οι δημαγωγοί. Μόνον ένα θαύμα μπορεί να τους σώσει – και θαύματα στην εποχή μας δεν γίνονται. Χρειάζονται έναν ηγέτη της τάξης του Τσόρτσιλ ή της Θάτσερ και έχουν μία τρομαλέα κυρία που φοβάται και τον ίσκιο της  κι ένα χαοτικό κοινοβούλιο που δεν ξέρει τι θέλει.

Αν δεν επισυμβεί το θαύμα που λέγαμε, η ιστορία αυτή θα κρατήσει πολλά χρόνια και η χώρα θα υποφέρει άσχημα. Πιθανότατα δεν θα προλάβω να μάθω το τέλος. Και θα έχω χάσει άλλον ένα πυλώνα από τους λίγους που βρήκα στη ζωή μου.

Sunday, March 24, 2019

Η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας


«Έφηβοι δεσμώτες των smartphones!» Ο τίτλος είναι ολοσέλιδος σε μεγάλη και σοβαρή κυριακάτικη εφημερίδα ενώ ο υπότιτλος επεξηγεί: «Πώς η ευρεία χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οδηγεί τους νέους, και ειδικότερα τα κορίτσια, στην κατάθλιψη».

(Βεβαίως οδηγεί και σε εκατοντάδες ωραία πράγματα – κείμενα, μουσικές, εικόνες. Παρατηρώ τελευταία πως ο σημαντικός συγγραφέας Κώστας Μαυρουδής αφήνει σχεδόν κάθε μέρα ένα ωραίο ψήγμα κειμένου στο Facebook).

Η καταδίκη αυτή των κινητών μου θύμισε την πρώτη δαιμονοποίηση της τεχνολογίας που έζησα:  τις επιθέσεις του Τύπου (αριστερού και δεξιού) εναντίον των flippers  που οδήγησαν στην απαγόρευσή τους τον Μάρτιο του 1965 από την Κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου. Τα αθώα «φλιπεράκια», με τα οποία παίζαμε, θεωρήθηκαν «ψυχοφθόρα» και κατηγορήθηκαν για όλα τα δεινά: από την διαφθορά της νεολαίας μέχρι την «μη πιστή τήρηση της κομματικής γραμμής» (από την Αριστερά, βεβαίως). Η απαγόρευση οδήγησε στον θάνατο 4000 πολύχρωμων ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε όλη τη χώρα. Σήμερα, τα λίγα που επέζησαν, είναι αντικείμενα για συλλέκτες.

Φυσικά οι παλιοί θα θυμούνται τις αντιδράσεις όταν κυκλοφόρησαν τα πρώτα τρανζίστορ. Η νεολαία με τα ραδιοφωνάκια κολλημένα στο αυτί, είτε οι παρέες που κουβαλούσαν φορητά ηχοσυστήματα με παντοδύναμα μπάσα, ενοχλούσαν και θεωρήθηκαν και αυτές μηχανές που οδηγούσαν στον δρόμο της απώλειας.

Για να μην πούμε τι άκουσε – και τι ακούει ακόμα – η τηλεόραση. Σύσταση στους γονείς να την απαγορεύσουν τελείως στα παιδιά, τρόποι κλειδώματος και αδρανοποίησης. Ώσπου άρχισαν να εμφανίζονται σοβαρές μελέτες και έρευνες που  έδειχναν καλύτερες επιδόσεις και οξύτερη αντίληψη στα παιδιά που έβλεπαν περισσότερη τηλεόραση. Το «χαζοκούτι» περιέχει σαφώς πολλά σκουπίδια. Αλλά μήπως και το μεγαλύτερο ποσοστό των εντύπων δεν είναι σκουπίδια; Η επιλογή είναι δική μας.

Και φυσικά οι υπολογιστές έχουν θεωρηθεί ένοχοι για μυριάδες κακουργήματα και  τα βιντεοπαιχνίδια (που σήμερα έχουν ονομαστεί «ή δέκατη τέχνη» ενώ έχουν ξεπεράσει τον κινηματογράφο σε επιδόσεις, διάδοση και τζίρο) εισπράττουν ακόμα όλες τις συκοφαντίες της γης. Μέχρι που και εκεί αποδείχθηκε πως οξύνουν και εντείνουν την αντίληψη και την πρόσληψη των νέων. Γυμναστική του νου!

Η ανθρωπότητα προχωρεί αντιδρώντας στο καινούργιο. Το φοβάται, το δαιμονοποιεί, το πολεμάει – αλλά τελικά το υιοθετεί. 

Και ευτυχώς. Το έξυπνο κινητό είναι η κορυφαία επινόηση της ιστορίας του ανθρώπου, γιατί σε αυτό συγκλίνουν όλες οι τεχνολογίες. 

Ο Arthur Clark είχε πει: «Κάθε ιδιαίτερα προχωρημένη τεχνολογία δεν διαφέρει από την μαγεία». Και πραγματικά μαγικό είναι ένα κουτάκι που χωράει στην τσέπη σου, περιέχει όλο το Διαδίκτυο, όλες τις γνώσεις και τις τέχνες του ανθρώπου. (Και βγάζει καλύτερες φωτογραφίες από τις περισσότερες μηχανές).

Όπως εμφανίζεται στο ρεπορτάζ, η έρευνα είναι σαφώς μεροληπτική – πράγμα που φαίνεται όταν ορίζει το έτος 2007 ως annus horribilis – τρομακτικό έτος – όπου άρχισε η μαζική κατάρρευση των «θυμάτων». Τότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά το iPhone, το πρώτο «έξυπνο» τηλέφωνο. Αλλά, ήταν ακόμα πρωτόγονο (φυσικό) και μόνο μετά από μερικά χρόνια άρχισε να  διαδίδεται και να επηρεάζει. Το ότι, και μόνο με την εμφάνισή του,  βύθισε κόσμο στην κατάθλιψη, είναι λίγο περίεργο.

Φυσικά όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου έχουν και αρνητικές πλευρές που πρέπει να ερευνώνται. Αλλά τίτλοι όπως «δεσμώτες των smartphones» είναι τεχνοφοβικός λαϊκισμός. Η τόση έμφαση, προκαλεί την υποψία πως  ψυχολόγοι και συναφείς ειδικότητες, ανακαλύπτουν νέα σύνδρομα, προκειμένου να αποκτήσουν νέους πελάτες… 

Sunday, March 17, 2019

Πώς δεν έγινα δημοσιογράφος



«Εσείς οι δημοσιογράφοι φταίτε για όλα!»

Όπως όλες οι γενικεύσεις, και αυτή είναι και ρατσιστική και λανθασμένη. Αλλά είναι ακόμα πιο λανθασμένη όταν απευθύνεται σε κάποιον όπως εγώ που …δεν είναι δημοσιογράφος.

Την ακούω δεκαετίες τώρα. Το κοινό δεν ξεχωρίζει ειδικότητες. 

Όποιος υπογράφει στήλες σε έντυπα ή εμφανίζεται στην τηλεόραση θεωρείται γενικώς δημοσιογράφος.

Και ως γνωστόν οι δημοσιογράφοι ταυτίζονται με τα γεγονότα που αναφέρουν (αυτή είναι η αρχαιότερη εκδοχή των fake news). Πιο παλιά ακόμα ήταν η περίπτωση του αγγελιαφόρου στις αρχαίες τραγωδίες, ή στα παραμύθια (όπου συχνά του παίρνανε και το κεφάλι) όταν έφερνε άσκημα νέα. Να μην πούμε για τους άτυχους «μάντεις κακών». Η Κασσάνδρα όλο σωστά προφήτευε και όμως της βγήκε κακό όνομα.

Αλίμονο:  οι καημένοι οι δημοσιογράφοι ευθύνονται για τα γεγονότα, όσο και οι γιατροί για τις αρρώστιες που ανακαλύπτουν στις διαγνώσεις τους. (Τουλάχιστον όμως οι γιατροί πολύ συχνα θεραπεύουν).

Και τι γίνεται με τους γράφοντες μη δημοσιογράφους; Γιορτάζουν επέτειο!

Φέτος κλείνουν σαράντα χρόνια από το 1979, τότε που ο εκδότης Γιάννης Πουρνάρας με κάλεσε και μου πρότεινε να γράφω μία εβδομαδιαία στήλη στο περιοδικό του, τα «Επίκαιρα».

Είχε προηγηθεί, το 75, η έκδοση του βιβλίου μου: «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» που με μεταμόρφωσε από σοβαρό δοκιμιογράφο και ποιητή, σε μεγάλη celebrity. (Δυστυχώς).

Η συνεργασία με τα «Επίκαιρα» πήγε καλά. Κράτησε τρία χρόνια, η κυκλοφορία ανέβηκε και το περιοδικό γέμισε επιστολές προς την στήλη. Μέχρι που ο Πουρνάρας μου έκοψε για δεύτερη φορά ένα άρθρο (υπέρ του Πολιτικού Γάμου) και παραιτήθηκα. (Τον είχα προειδοποιήσει). Έξη μήνες μετά, το περιοδικό έκλεισε.

Ήταν η πρώτη από έντεκα παραιτήσεις – για τον ίδιο ακριβώς λόγο.

Μετά, βρέθηκα να κολυμπάω μέσα σε μια θάλασσα από ΜΜΕ. Κυριακάτικες εφημερίδες: Βήμα, Καθημερινή (δύο θητείες) Έθνος,Ελευθεροτυπία. Περιοδικά: 4Τροχοί , CAR, RAM, Discovery & Science, Φωτογράφος, Odyssey,  Status.

1987 Τηλεόραση: ET2, (εκπομπή «Διάλογοι» η πρώτη ελληνική Face to face – με  έκοψε το ΠΑΣΟΚ). 1993 ET1: «Περιπέτειες Ιδεών» (με έκοψε η Ν.Δ.). Ραδιόφωνο: 9.84, Τρίτο Πρόγραμμα.

Διαδίκτυο: LiFO, Protagon, και πίσω τώρα στο Βήμα. Παράλληλα 13 χρόνια blog (1200 άρθρα με μυριάδες επισκέψεις).

Δημοσιογράφος  δεν έγινα βέβαια ποτέ. Ούτε έρευνα, ούτε ρεπορτάζ. Πάντα εξωτερικός συνεργάτης με μπλοκάκι. Χρονογράφημα (είδος λογοτεχνικό) ή επιφυλλίδα. Δεν απέκτησα γραφείο σε ΜΜΕ ούτε θέση στο μισθολόγιο. Συνεργασία δι’ αλληλογραφίας. Παλιά με φαξ, αργότερα με email. Η ΕΣΗΕΑ δεν με ξέρει.

40 χρόνια – ούτε μία μέρα απών. Και δεν είχα καμία πρόθεση να ασχοληθώ με τα Μαζικά Μέσα – είχα σπουδάσει φιλοσοφία και βιοποριζόμουν εργαζόμενος ως κειμενογράφος στην διαφήμιση. Απώτερος σκοπός: μια συγγραφική σταδιοδρομία. Που είχε ήδη ξεκινήσει με καλούς οιωνούς, όταν, μέσα στη χούντα, μου προέκυψε, σαν αντίδραση, η «Δυστυχία».

Αυτή άλλαξε την πορεία μου. Η επιτυχία της (η πρώτη έκδοση εξαφανίστηκε αυθημερόν) περιέργως συνεχίζεται, τόσο στην Ελλάδα (37 ανατυπώσεις) όσο και παγκόσμια – έχει μεταφραστεί σε 10 γλώσσες μαζί και με άλλα μου βιβλία.

Η επιτυχία αυτή είχε για μένα οδυνηρές συνέπειες. Με απέκοψε από την σοβαρή ελληνική διανόηση (τότε αυστηρά αριστερή και αλλεργική τόσο στα «μπεστ-σέλερ», όσο και στην σάτιρα). Όταν μάλιστα έμαθαν ότι υπήρξα διαφημιστής – δηλαδή υπηρέτης των καπιταλιστών - χάος! Το τελευταίο καρφί στο φέρετρο.

Μετά το 89, που μπερδεύτηκαν οι ταμπέλες, τα πράγματα έγιναν ακόμα χειρότερα για μένα διότι δεν χωρούσα σε κανένα κουτάκι: Σε άλλα ήμουν Δεξιός, σε άλλα Αριστερός και συνήθως στη μέση. 

«Έχεις μεγάλο κοινό» μου είπε ένας εκδότης, «αλλά δεν μπορεί να βασιστεί κανείς σε σένα. Γράφεις ό,τι σου κατέβει!». «Μήπως γι αυτό έχω μεγάλο κοινό;» τον ρώτησα. 

Εντωμεταξύ δεν έπαψα να γράφω και να εκδίδω «σοβαρά» βιβλία, αλλά για το συγγραφικό συνάφι παρέμεινα εσαεί περιθωριακός.  

Έτσι έγινα ένα περίεργο υβρίδιο: για τους πολλούς, σχολιαστής της ελληνικής πραγματικότητας, (ο Ροΐδης θα έγραφε: «διορθωτής του Ρωμαίικου») για ελάχιστους Έλληνες και περισσότερους ξένους κριτικούς συγγραφέας και στοχαστής – και επιπλέον: φωτογράφος (δύο εκθέσεις και λευκώματα), μεταφραστής και παρουσιαστής τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκπομπών  Με δύο λέξεις: «Μοναχικός Πολυπράγμων», όπως ήταν ο τίτλος της έκθεσης που μου αφιέρωσε το Μουσείο Μπενάκη στα 80 μου.

Δημοσιογράφος πάντως, δεν έγινα!

Saturday, March 09, 2019

Για μιαν άλλη Καθαρή Δευτέρα


Σας την εύχομαι αυτή τη Δευτέρα
καθαρή – ολοκάθαρη.
Ούτε ένα συννεφάκι στον Ουρανό
Μικροί αετοί καρφιτσωμένοι στο στερέωμα
ζωγραφισμένοι από τον Μπάρμπα-Σπύρο Βασιλείου,
ώστε να μην πέφτουν και κλαίνε τα παιδιά.
Αλλά εκεί, σταθεροί, να δείχνουν
Το βάθος του ουρανού και του μέλλοντος μας.

Όμως δεν είναι αληθινοί. Σκηνογραφία!
Σκηνογραφία να κρύβει τη λάσπη
με την οποία ζούμε και παλεύουμε.

Νηστήσιμα δεν χρειαζόμαστε φέτος
Τόσα χρόνια νηστεύουμε
όλα τα λιπαρά και τα αρτύματα.
Καμία διαφορά δεν θα είχε η νηστεία.
Ίσως του χρόνου βρούμε κάτι καλό, να το στερηθούμε.

Τέτοια μέρα παλιά ανέβαινε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής
ίσιος και ευθυτενής στου Φιλοπάππου
και μέτραγε τις ωραίες πλάκες του Πικιώνη
που είχε συνθέσει το ψηφιδωτό της ζωής μας
από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα.

Αλλά που να φανταστεί ο σοφός Πικιώνης,
πόσο ακάθαρτοι θα υποδεχθούμε φέτος την καθαρή αυτή μέρα.

Ήταν κάτι γιορτές παλιά που ξεφαντώναμε, έξω καρδιά!
Με μουσικές, νταούλια, κλαρίνα και όργανα.
Μερικοί λεβέντες χόρευαν και πήδαγαν στα ουράνια.
Τώρα κανείς δεν πηδάει παρά για να ορμήξει στον άλλο,
Να πιαστούνε μπαμπέσικα με βαριοπούλες και μολότωφ
Χωρίς καλά-καλά να ξέρουν γιατί.

Έτσι ξένοι πια αντί για φίλοι, μεζέδες δεν έχουμε παρά οργή και φθόνο.
Κερνάμε μίσος και χολή, λάσπη, βία κι απάτη.
Κανείς δεν εμπιστεύεται τον άλλο, κανείς δεν στηρίζει
παρά μονάχα τους «δικούς» του.
Κανείς δεν αγαπάει: λίγοι ερωτευμένοι στο σπασμένο παγκάκι
και οι μανάδες που αγκαλιάζουν τα παιδιά τους.    

Άραγε θα έρθει ποτέ καιρός να πορευτούμε ενωμένοι;
Να ζήσουμε μία Δευτέρα καθαρή από μίσος και φθόνο.
Να γιορτάσουμε μέσα σε παιδικές ζωγραφιές, ανάμεσα σε δέντρα και σπιτάκια,
να κερδίσουμε πάλι την αθωότητα και την καλή καρδιά.

Και να έρθει τότε μια Καθαρή Δευτέρα φωτεινή και διάφανη
πάνω από την Ελλάδα…