Sunday, November 11, 2018

Μιχάλης ο Μέγας


Όταν μιλάνε για «Μεγάλους Έλληνες» αναφέρονται σε πολιτικούς, στρατηλάτες, ποιητές. Εγώ έχω μία πολύ μικρή λίστα με επικεφαλής τον Μιχάλη Δερτούζο – έναν επιστήμονα που άλλαξε την ζωή της ανθρωπότητας.

Στις 5 Νοεμβρίου θα γινόταν 82 χρόνων. Όπως συνήθως βιαζόταν και είχε «κλέψει» ένα χρόνο. Όλη η τάξη μας, του 1935 – αυτός του 36. Έκλεψε όμως και από την διάρκεια. Βιάστηκε να φύγει το 2001.

Ποιος ήταν; Ο Μιχάλης Δερτούζος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 5 Νοεμβρίου του 1936. Προχθές η Google τίμησε παγκόσμια τα γενέθλιά του με Google-Doodle. Ο πατέρας του ήταν ναύαρχος του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και η μητέρα του πιανίστρια κονσέρτων κλασσικής μουσικής. Μετά την αποφοίτησή του από το Κολλέγιο Αθηνών, φοίτησε στο Πανεπιστήμιο του Άρκανσω με υποτροφία Fulbright και συνέχισε τις σπουδές του κάνοντας διδακτορικό στο MIT. Άριστος παντού, το 1968 εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του διάσημου πανεπιστημίου και το 1974 έγινε διευθυντής του Εργαστηρίου για την επιστήμη των Υπολογιστών (Laboratory for Computer Science).

Υπό την καθοδήγηση του Δερτούζου, το Εργαστήριο του MIT εξελίχθηκε σε ένα δυνατό ερευνητικό κέντρο με εκατοντάδες ερευνητές να υλοποιούν καινοτομίες όπως το ARPANET, την κρυπτογράφηση RSA, τα λογιστικά φύλλα και τον αλγόριθμο που χρησιμοποιείται για την ασφαλή μετάδοση των δεδομένων. 

Παράλληλα ο Δερτούζος κατάφερε να κάνει το LCS το κέντρο του World Wide Web Consortium (W3C), μια «συμμαχία» εταιρειών με σκοπό την προώθηση, την εξέλιξη και τη διασύνδεση του Παγκόσμιου Ιστού – που ονομάζουμε Ιντερνέτ. Ήταν αυτός που προσέλαβε στο ΜΙΤ τον Sir Timothy Berners-Lee, τον επινοητή του WWW.

Ήδη από το 1980, o Δερτούζος έγραφε για την «Αγορά Πληροφοριών», (The Information Market Place) μια έννοια την οποία επεξεργάστηκε περισσότερο στο βιβλίο που εξέδωσε το 1997 υπό τον τίτλο «Πώς θα είναι: Πώς ο Νέος Κόσμος της Πληροφορίας θα αλλάξει τη ζωή μας;». Ο Bill Gates έγραψε τον πρόλογο, ονομάζοντάς τον προφήτη της νέας εποχής.

Το τελευταίο του βιβλίο αφορούσε στην διεύρυνση και την απλοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας. Δεν έζησε να δει μία μορφή της: την καταπληκτική εξέλιξη και διάδοση των έξυπνων τηλεφώνων, που έγιναν πολυχρηστικοί υπολογιστές τσέπης.

Από το 1974 ο Δερτούζος υπήρξε σύμβουλος όλων των αμερικανών προέδρων σε θέματα πληροφορικής. Ήταν ένας τεράστιος άνθρωπος (γύρω στα δύο μέτρα) με ένα τεράστιο γέλιο. Το χιούμορ του ήταν ισάξιο με την ευφυΐα του…

Για μένα ήταν φίλος. Συμμαθητής στο σχολείο, κολλητός στην εφηβεία. Μετά τον έβλεπα κάθε φορά που ερχόταν στην Ελλάδα. Συνεργαστήκαμε και στην διοίκηση του Κολλεγίου. Δημοσίευσα το τελευταίο του κείμενο - που μου είχε στείλει σε σχέδιο - στο περιοδικό των αποφοίτων. Έχω όλα του τα βιβλία με αφιερώσεις. 

Σε ένα από αυτά μου έγραφε: "Στον Νίκο, που από ποιητής πάει κομπιουτεράς, από τον συμμαθητή και φίλο του ...που πάει ανάποδα. Με αγάπη, Μιχάλης 2/97."

Ήταν η τάση του: ξεκίνησε από την τεχνολογία και βλέποντας πόσο άνοιγε ο ορίζοντάς της, όδευε προς την φιλοσοφία. Στην αφιέρωση του τελευταίου του βιβλίου μου γράφει: «Καθώς βλέπεις, πάω πίσω. Εσύ έγραψες το πρώτο βιβλίο σου περί ψηφιακής εποχής. Εγώ ακόμα περιμένω έμπνευση για το πρώτο φιλοσοφικό μου».

Αναφέρεται στο βιβλίο μου «Ψηφιακή Ζωή», το πιο αποτυχημένο μου, το μόνο που δεν έκανε δεύτερη έκδοση. Άλλη μία απόδειξη πως στην Ευρωπαϊκή χώρα που δεν έχει ούτε ένα τεχνολογικό ή επιστημονικό περιοδικό (αλλά έχει τρία αστρολογικά!) ελάχιστοι ενδιαφέρονται για τεχνολογία.

Ο σκηνοθέτης Γιώργος Δάμπασης γύρισε ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του. Θα το έπαιζα σε όλα τα σχολεία. Μήπως και αντιληφθούν κάποιοι το νόημα της αριστείας.

Το "blog του Νίκου Δήμου" κάθε Κυριακή στο "Βήμα".   

Sunday, November 04, 2018

Παρανοϊκή μεγαλομανία


Άραγε οι Έλληνες ζούνε μόνιμα μέσα στον φόβο; Ισχύει αυτό που γράφει ο δημοφιλής Έλληνας ιστορικός Κυριάκος Σιμόπουλος, στο βιβλίο του: «Ξενοκρατία, Μισελληνισμός και Υποτέλεια» (1989); «Ο Ελληνισμός αγωνίζεται επί δύο χιλιετίες σε έναν εχθρικό κόσμο υπό συνεχή απειλή ολοκληρωτικού αφανισμού». Παρανοϊκή σκέψη – αλλά βαθειά ριζωμένη. Και παρακάτω ξεκαθαρίζει ότι βασικός εχθρός του Έλληνα δεν είναι ο Τούρκος – αλλά η Δύση. Αυτή τον απειλεί με ολοκληρωτικό αφανισμό.

Προχθές ο Αλβανοέλληνας συγγραφέας Γκαζμέντ Καπλάνι (για τον οποίο έγραφα πριν δύο εβδομάδες) αναρωτήθηκε στην σελίδα του στο Facebook γιατί τόσοι πολλοί Έλληνες πιστεύουν βαθύτατα: «…ότι ο κόσμος, από την Αλβανία μέχρι το Ισραήλ και από την Δημοκρατία της Μακεδονίας μέχρι τις ΗΠΑ, τους μισεί, συνωμοτεί εναντίον της χώρας, δεν τους αγαπάει, τους καταδιώκει και τους φθονεί. Αυτή η φοβερή ικανότητα μιας τόσο τυχερής ιστορικά χώρας, όπως η Ελλάδα, να προσπαθεί με κάθε μέσο να κάνει ακόμα και τους φίλους της εχθρούς και να σπρώξει τον εαυτό της στο περιθώριο (με αποτέλεσμα σήμερα να κινδυνεύει να βρίσκεται όχι απλά στο περιθώριο της Ευρώπης αλλά και των Βαλκανίων): όλα αυτά πείτε μου πως μπορώ να τα εξηγήσω…;».

Την ίδια μέρα – κατά τύχη – ήρθε η απάντηση: δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα μιας έρευνας που έκανε το Pew Research Center (ένας πολύ σοβαρός οργανισμός ερευνών) τα έτη 2015-17 σε 34 κράτη στην Ευρώπη μεταξύ 56.000 ενηλίκων. Ανάμεσα σε άλλες ερωτήσεις η πιο ενδιαφέρουσα (και αυτή που απαντά έμμεσα στην απορία του Καπλάνι) είναι η εξής:

Συμφωνείτε με την άποψη: «Ο λαός μας δεν είναι τέλειος, αλλά  ο πολιτισμός μας είναι ανώτερος των άλλων».

Με την άποψη αυτή συμφωνούν μόνο το 20% των υπερήφανων Ισπανών, το 36% των σωβινιστών Γάλλων, το 28% των Σουηδών – ΑΛΛΑ ΤΟ 89% ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ! 

Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, σχεδόν διπλάσιο των Άγγλων, Γερμανών και Ιταλών.

Κι αυτή την απάντηση για την υπεροχή μας την δώσαμε στα πιο σκοτεινά μας χρόνια, με κράτος χρεοκοπημένο και θεσμούς σε διάλυση. Και όχι, η ερώτηση δεν αφορούσε τους αρχαίους μας προγόνους, αλλά τον σημερινό μας πολιτισμό.

Μα αν έχουμε τέτοια γνώμη για τον εαυτό μας, πώς να μην πιστεύουμε ότι μας ζηλεύουν,  μας φθονούν, μας εποφθαλμιούν και μας υπονομεύουν οι πάντες;

Το μόνιμο πρόβλημα των Ελλήνων είναι αυτή η μανιοκαταθλιπτική διπολικότητα που μας δέρνει. Από την μία πλευρά πιστεύουμε (όπως δείχνει και η έρευνα) ότι είμαστε ο περιούσιος λαός, το άνθος της ανθρωπότητας – κι από την άλλη, συγκρίνοντας την κατάστασή μας με των άλλων Ευρωπαίων, ελεεινολογούμε το χάλι μας – που ούτε τα σκουπίδια μας δεν μπορούμε να μαζέψουμε. 

Ταυτόχρονο πλέγμα μεγαλομανίας με σύμπλεγμα κατωτερότητας.

Και φυσικά κάποιος φταίει για την κατάστασή μας. Όχι βέβαια εμείς οι ίδιοι, αφού είμαστε ισόθεοι. Οι άλλοι που μας φθονούν, που συνωμοτούν εναντίον μας, που μας υπονομεύουν, μας εκμεταλλεύονται και μας εξαπατούν – που μας εμποδίζουν να προκόψουμε.  Οι Γερμανοί τώρα, παλιότερα οι Αμερικανοί, η CIA, πιο παλιά η Intelligence Service και τώρα πάλι ο Σόρος, οι Μασόνοι, οι Επτά Σοφοί της Σιών…κλπ.

Εκεί μας οδήγησαν η παράδοση, η οικογένεια, το σχολείο, ο στρατός,  οι πανηγυρικοί, η αρχαιολατρία, η αυτοδοξολόγηση. Γίναμε ο πιο εθνικιστικός λαός της Ευρώπης – μονίμως μεθυσμένοι «με το αθάνατο κρασί του ‘21» και πιο πίσω, μέχρι τον Μαραθώνα και την Σαλαμίνα.

Ενδιαφέροντα στοιχεία από την ίδια έρευνα: Μόνο το 31% των ελληνικών οικογενειών θα δεχόταν ένα μουσουλμάνο ως μέλος και μόνο το 35% έναν εβραίο. (Συγκριτικά: το 55% των Γερμανών – μουσουλμάνο – και  το 76% των Γάλλων – εβραίο).

Έτσι λοιπόν, διπλοκουμπωμένοι μέσα στην μοναδικότητά μας βλέπουμε, τους άλλους πότε αφ ’υψηλού και πότε από τα βάθη. Πότε ως είδωλα και πότε ως καταχθόνιους εχθρούς. Οι οποίοι συνεχώς συνασπίζονται και συνωμοτούν εναντίον μας. Το πλαστό τσιτάτο του Κίσιντζερ («πρέπει να καταστρέψουμε τους Έλληνες») είναι η τελική απόδειξη της παρανοϊκής μεγαλομανίας μας…

*Τα στοιχεία για την έρευνα από ρεπορτάζ του Παύλου Παπαδόπουλου, «Καθημερινή», 30.10.18. Όπως κάθε Κυριακή, το blog δημοσιεύεται στην εφημερίδα "Το Βήμα". 

Saturday, November 03, 2018

Τα ποιητικά βιβλία του Ν. Δ.


Οι λίγοι που ξέρουν καλά τη δουλειά μου, γνωρίζουν ότι μέχρι τα 38 μου χρόνια έγραφα και δημοσίευα μόνο ποιήματα. (Βλ. και το βιβλίο του Παναγιώτη Αριστοτελίδη: "Ο άγνωστος ποιητής Νίκος Δήμου", εκδόσεις Gutenberg). Αυτό το θυμήθηκε και ο φίλος Δημήτρης Φύσσας και οργάνωσε μία σχετική εκπομπή στον 984 με απαγγελίες. Ακούστε την εδώ:

Με την ευκαιρία ξέθαψα κι εγώ τα ποιητικά μου βιβλία και τα φωτογράφησα. Όπως βλέπετε, δεν είναι λίγα. Πάνω από 10.

Το σκοτεινό κομμάτι δίπλα στο "Νέο βιβλίο των γάτων" είναι η συλλογή "Σκοτεινός θάλαμος". Εχει μαύρο εξώφυλλο με τον τίτλο γραμμενο σε αχνά γκρίζα γράμματα - δεν φαίνεται τίποτα.

Η πρώτη μου συλλογή ("Ιμεροι", πάνω αριστερά), κυκλοφόρησε το 1953 όταν ήμουν ακόμα μαθητής. Εξώφυλλο και εικονογράφηση Αλέξανδρου Τζώνη, ένα χρόνο μικρότερου συμμαθητή μου που μετά τον έχασα. Έμαθα πως έγινε καθηγητής αρχιτεκτονικης στο Harvard. Αργότερα ο παλιός φίλος blogger Steppenwolf μου έστειλε ένα βιογραφικό του Α. Τζώνη αρκετό να γεμίσει ένα τόμο...





Saturday, October 27, 2018

Ένα παιδί στον πόλεμο



Το πρώτο πράγμα που θυμάμαι είναι να με ξυπνάνε στον βαθύ ύπνο, να με τυλίγουν σε μία τραχιά κουβέρτα που μου έγδερνε το μάγουλο και να μου λένε ότι με κατεβάζουν στο «καταφύγιο» (καινούργια λέξη).

Μαζί ακούω και τις σειρήνες που ουρλιάζανε μέσα στο σκοτάδι. 

Από τότε, όποτε ακούω σειρήνες, ανατριχιάζω.

Το καταφύγιο δεν ήταν άλλο από το πλυσταριό μας που είχε ένα αρκετά μεγάλο χώρο για να φιλοξενήσει εμάς, τους ενοίκους του ισογείου και άλλους τρεις γείτονες. Ο απέναντι ειδικός (καθηγητής στο Πολυτεχνείο, όπως έμαθα αργότερα) είχε γνωματεύσει ότι το σπίτι που μέναμε, διώροφο, νεόδμητο, από «μπετόν αρμέ» (νέες λέξεις) ήταν το ασφαλέστερο της γειτονιάς.

Τελικά δεν ήταν πραγματικός «συναγερμός» (νέα λέξη) αλλά δοκιμή. Αυτό το μάθαμε μετά. Και σιγά σιγά συνηθίσαμε στην ιδέα πως ήταν αλήθεια αυτό που έλεγαν, ότι οι εχθροί δεν επρόκειτο να βομβαρδίσουν την Αθήνα. Έτσι, σε λίγο αρχίσαμε να αγνοούμε τους συναγερμούς.

Είμαι πέντε χρόνων, και μόλις έχει ξεκινήσει ο Ελληνοιταλικός πόλεμος. Ξέρω καλά τι θα πει πόλεμος, κάθε μέρα τον παίζω με τα στρατιωτάκια μου, άλλα πλακέ από μολύβι κι άλλα πιο ωραία, από κάτι σαν πλαστικό. Δεν το ξέρω τότε αλλά αυτά φορούσαν γερμανικές στολές. Έχω και ένα φρούριο (που στην αρχή το έλεγα «φλούριο») που (κι αυτό δεν το ήξερα τότε) ήταν μεσαιωνικό. Με τάφρο γύρω-γύρω, πύργους και πυργίσκους, τείχη και προμαχώνες. 

Τώρα τι γύρευαν γερμανοί μοτοσικλετιστές να εισβάλουν σε μεσαιωνικό κάστρο, μόνο η φαντασία μου το ήξερε.

Ωστόσο ο πραγματικός πόλεμος ήταν διαφορετικός από τον δικό μου. Στην αρχή έμοιαζε με μεγάλο πανηγύρι. Ομάδες-ομάδες νέων πήγαιναν να καταταγούν τραγουδώντας και ζητωκραυγάζοντας. Ο ενθουσιασμός ήταν ολοκληρωτικός και κολλητικός. Για πότε κυκλοφόρησαν τα τραγούδια του πολέμου, δεν το κατάλαβα. Κι εμείς τα παιδιά τραγουδούσαμε:

«Με το χαμόγελο στα χείλη / παν οι φαντάροι μας μπροστά!/ και γίναν οι Ιταλοί ρεζίλι…».

Γενικά οι Ιταλοί εμφανίζονταν σαν δειλοί και αστείοι, κοκκορόφτεροι που τους έπαιρνε φαλάγγι ο τσολιάς σε όλες τις γελοιογραφίες. Το άλλο μας αγαπημένο τραγούδι ήταν το 
«Κορόιδο Μουσολίνι». Μεγάλο γλέντι!

Κάπου βέβαια στα βουνά της Αλβανίας άνθρωποι πέθαιναν από σφαίρες ή από το κρύο, ακρωτηριάζονταν από τραύματα ή κρυοπαγήματα. Αλλά αυτό τον πόλεμο δεν τον νιώθαμε – ιδιαίτερα εμείς τα παιδιά.

Νίκες γιορτάζαμε, πόλεις άγνωστες γνωρίζαμε: Πρεμετή, Αργυρόκαστρο, Άγιοι Σαράντα…

Οι μανάδες μας πλέκανε κάλτσες και πουλόβερ για τη «Φανέλα του Στρατιώτη». Οι κοπέλες, στο πλεκτό, καρφίτσωναν και σημειώματα με γλυκόλογα για τους φαντάρους.

Φίλες της μητέρας μου έγιναν εθελόντριες νοσοκόμες. Πέρασαν κι από το σπίτι και με εντυπωσίασαν με τα κολλαριστά τους καλύμματα.

Τις νύχτες, παρά τις απαγορεύσεις, ανεβαίναμε στις ταράτσες να δούμε τις αερομαχίες. Νέες λέξεις: τροχιοδεικτικά, αντιαεροπορικά, δέσμες προβολέων που διασταυρώνονταν πάνω στα αεροσκάφη. Είχαμε μάθει και τα ονόματά τους: θυμάμαι τα Μέσερσμιτ, τα Στούκας και τα Σπιτφάιρ. Παρακολούθησα την μεγάλη αερομαχία πάνω από τον Πειραιά με δεκάδες αεροσκάφη. 

Πού να ξέρω πως ήρωας αυτής της μάχης ήταν ο μετέπειτα αγαπημένος συγγραφέας όλων των παιδιών, ο πανύψηλος Ρόαλντ Νταλ, τότε πιλότος της RAF.

Πρώτη φορά κατάλαβα πόσο βαρύ και σοβαρό πράγμα ήταν ο πόλεμος, όταν είδα τους Γερμανούς να μπαίνουν στην Αθήνα. Μια μηχανή από ανθρώπους. Ξαφνικά σφίχτηκε το στομάχι μου. Από τον ενθουσιασμό πέρασα στο άγχος και την κατάθλιψη.

Και μετά ήρθε ο χειμώνας του 41 και οι άνθρωποι που φωνάζανε «πεινάω» ξαπλωμένοι στο πεζοδρόμιο, μπροστά στα σπίτια μας. Κι εμείς μέσα πεινούσαμε περισσότερο ακούγοντάς τους. Και δεν είχαμε ούτε μπομπότα να τους δώσουμε.

Τότε έπαψα να παίζω με τα στρατιωτάκια μου…


Το blog Doncat δημοσιεύεται κάθε Κυριακή στο "Βήμα".

Sunday, October 21, 2018

«Αλβανέ – αλβανέ…»


Γερνάμε και φτωχαίνουμε σαν χώρα.

Οι στατιστικές λένε ότι το 2050 θα είμαστε ενάμισι εκατομμύριο λιγότεροι – και πολύ πιο γέροι. Γεννιούνται λιγότερα παιδιά, φεύγουν περισσότεροι νέοι και αν συνεχίσουμε έτσι, μπορεί να λιγοστέψουμε τόσο, που να μας κρατήσει η Ευρώπη σαν δείγμα. Έτσι, για φυλάμε την Ακρόπολη.

Δεν με απασχολεί το 2050 – άλλωστε αποκλείεται να υπάρχω τότε, όσες εξελίξεις κι αν εμφανιστούν στην γηριατρική. Και για την Ελλάδα δεν θα πενθήσω από τώρα: ο κάθε λαός φτιάχνει την μοίρα του.

Ναι – είναι η πατρίδα μου. Και ναι, φυσικά την αγαπάω.  Αλλιώς δεν θα έγραφα τόσα βιβλία, άρθρα και σχόλια, προσπαθώντας να την βοηθήσω. Ναι, τα περισσότερα ήταν επικριτικά. Αλλά το έχω ξαναπεί: αληθινός πατριώτης δεν είναι αυτός που φωνάζει: «Ζήτω» και βουρκώνει όταν ακούει τον Μάντζαρο. Αντίθετα είναι εκείνος που προσπαθεί να επισημάνει και να διορθώσει τα κακώς κείμενα.

Έχω διορθώσει κανένα «κακώς κείμενο»; Πολύ αμφιβάλλω. Έχω διορθώσει μερικά κακά κείμενα – δικά μου και άλλων. Αλλά δεν νομίζω ότι έχω αλλάξει κάτι. Κι αυτό το κείμενο επισημαίνει ένα κακώς κείμενο. Τερατωδώς κακό. Θα αλλάξει;

Το θέμα αυτού του κειμένου είναι ο διεθνώς πιο επιτυχημένος Έλληνας συγγραφέας της γενιάς του. Είναι Έλληνας επειδή γράφει Ελληνικά. Αλλά τυπικά δεν είναι: «λόγω» (όπως γράφει) «της πολυετούς άρνησης του ελληνικού κράτους να του χορηγήσει την ελληνική υπηκοότητα».

Μπήκε «λαθραία» στην Ελλάδα από την Αλβανία, χωρίς να ξέρει λέξη Ελληνικά, το 1991. Έκανε όλες τις δουλειές του λαθρομετανάστη: οικοδόμος, λαντζέρης περιπτεράς. Μαθαίνοντας Ελληνικά. Σπούδασε φιλολογία στο Καποδιστριακό και ολοκλήρωσε διδακτορικό στο Πάντειο. Για δέκα χρόνια (2001-2011) ήταν αρθρογράφος στα ΝΕΑ. (Εκεί τον πρωτοδιάβασα, μαζί με χιλιάδες άλλους). 

Έγραψε τρία βιβλία στα Ελληνικά που μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά γερμανικά, πολωνικά, δανέζικα και φυσικά Αλβανικά. Τώρα διδάσκει σε Αμερικανικό πανεπιστήμιο. Το βιογραφικό του, στο εξώφυλλο της τελευταίας Ελληνικής έκδοσής του, τελειώνει με την φράση: «Μετά από 25 χρόνια εργασίας και ζωής στην Ελλάδα, αποφάσισε να μεταναστεύει στις ΗΠΑ, λόγω…» Βλ. παραπάνω.

Διαβάζοντας αυτά τα λόγια ένιωσα βαθειά ντροπή. Δηλαδή κύριοι γραφειοκράτες και καρεκλοκένταυροι – τι παραπάνω θα έπρεπε να κάνει ένας μετανάστης για να σας πείσει ότι είναι άξιος να αποκτήσει την ελληνική υπηκοότητα – που ήδη έχει το παιδί του. 

Εγώ θα τον αναγόρευα όχι απλώς Έλληνα αλλά «επίτιμο Έλληνα». Μακάρι να είχαμε κι άλλους δύο-τρεις σαν κι αυτόν!

Ήδη αγανακτώ για το καψώνι που κάνει ο Δήμος Αθηναίων σε γνωστούς μου Αλβανούς: είκοσι δύο χρόνια στην Ελλάδα, άψογα ελληνικά, τα παιδιά τους ήδη Έλληνες, δουλευταράδες,  έχουν αγοράσει σπίτι και ξεπληρώνουν τακτικά τις δόσεις. Τέσσερα χρόνια – και βάλε – αναμονής η επιτροπή για να αποφασίσει!

Ας επιστρέψουμε στην αρχή του άρθρου: γερνάμε και λιγοστεύουμε! Όταν το 13ο αιώνα η κυρίως Ελλάδα είχε ερημώσει (επιδημίες, πόλεμοι, πειρατές) οι Αλβανοί (που αργότερα ονομάσαμε Αρβανίτες) κατέβηκαν και αποίκησαν την Αττική, τη Βόρεια Πελοπόννησο, τα νησιά του Αργοσαρωνικού κι άλλα μέρη της Ελλάδας. Πολέμησαν μαζί μας στην Επανάσταση και ήταν οι γενναιότεροί μας οπλαρχηγοί. Κάνετε μία βόλτα στο Πεδίο του Άρεως να δείτε πόσοι ήρωες έχουν αλβανικά ονόματα… Και μπορεί να αλλάξαμε τα τοπωνύμια που έμαθα παιδί: Μπογιάτι, Κιούρκα, Λιόπεσι, Κριεκούκι, αλλά μερικά μας ξέφυγαν: το αεροδρόμιό μας θυμίζει  τον μεγάλο πολέμαρχο, αρχιστράτηγο της Βενετίας, Μπούα Σπάτα.

Η χώρα που γερνάει και φθίνει χρειάζεται νέο αίμα. Μου φαίνεται αλήθεια περίεργο να θέλει κανείς να γίνει Έλληνας, την στιγμή που όλο και περισσότεροι Έλληνες θα ήθελαν να είναι κάτι άλλο. Όσο κι αν φαίνεται λίγο …προδοτικό μερικούς μετανάστες τους χρειαζόμαστε πια περισσότερο από όσο μας χρειάζονται αυτοί.

Όσο για τον συγγραφέα, όπως αρκετοί θα έχουν μαντέψει, ονομάζεται Γκάζμεντ Καπλάνι. Διαβάστε το υπέροχο βιβλίο του: «Μικρό Ημερολόγιο Συνόρων», που κυκλοφόρησε σε νέα έκδοση. 

Προκαλώ τον υπεύθυνο που τον «έκοψε», να μας εξηγήσει γιατί μας στέρησε από ένα τέτοιο συμπατριώτη και την Ελληνική γλώσσα από ένα σπουδαίο συγγραφέα; Αλλιώς, του αφιερώνω το γνωστό σύνθημα: «Αλβανέ Αλβανέ δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ!» από την …ανάποδη.

Sunday, October 14, 2018

Με τα μάτια των ξένων


Παραθέριζα, για λίγες μέρες, σε ένα μικρό συγκρότημα, στην Αργολίδα. Συγκάτοικοι ήταν μία ξένη οικογένεια που αριθμούσε πάνω από σαράντα άτομα. Παππούς, γιαγιά, οκτώ μεγάλα παιδιά (5 γιοί, τρεις κόρες) με τις οικογένειές τους που αριθμούν από τέσσερα ως έξη άτομα η κάθε μία. Δεν κατάφερα να τους μετρήσω – όλο και κάποιο νέο πρόσωπο εμφανιζόταν…

Έρχονται τακτικά στην Ελλάδα. Κάθε χρόνο, μένουν κάπου όλοι μαζί για δέκα μέρες – σε πατριαρχικές διακοπές – και μετά σκορπίζουν. Άλλος πάει σε νησί και άλλος κάνει αναρρίχηση στα Μετέωρα. Τώρα, εδώ, παρακολούθησαν παραστάσεις στην Επίδαυρο. Καλλιεργημένοι άνθρωποι όλοι και έχοντας οι περισσότεροι διαβάσει αρχαίο δράμα, απορούσαν με τις «πρωτοτυπίες» που ανεβάζουν τα τελευταία χρόνια οι διάφοροι σκηνοθέτες. Όλοι επιστήμονες: αρχιτέκτονες, μηχανικοί, καθηγητές, ιστορικοί.

Μου έκανε εντύπωση πως αυτή η ομάδα ανθρώπων έπαιρνε διαφορετικές μορφές. Από μεγάλη παρέα γλεντιού, μεταμορφώνονταν σε μία συντονισμένη μελωδική χορωδία, ή μοιράζονταν σε αθλητικές ομάδες που συναγωνίζονταν μεταξύ τους. Ό,τι κι αν έκαναν, έδιναν την εντύπωση ενός αρμονικού συνόλου.

Δυστυχώς συνυπήρξαμε μόνο για τρεις μέρες – ήταν ο καιρός της διάλυσης του γκρουπ. Ωστόσο αυτό που κατάλαβα, έξω από την αγάπη τους για την Ελλάδα, ήταν η βαθύτατη γνώση και ο σεβασμός τους για τη φύση.

Ναι, υπάρχουν και τέτοιοι «τουρίστες». Οι οποίοι,  ξεπερνώντας όλα αυτά που μας ενοχλούν, πάνε βαθύτερα στην ουσία. Μιλώντας μαζί τους μπορείς να μάθεις πράγματα για τη χώρα σου που δεν τα υποπτευόσουν. Και βλέποντάς την με τα δικά τους τα μάτια, να την καταλάβεις αλλιώς.
Είναι αυτοί που, όταν κατεβαίνουν σε μία ακρογιαλιά, πρώτα μαζεύουν τα σκουπίδια και μετά βουτάνε. Που, όταν κάνουν κάπου πικ-νικ, αφήνουν το χώρο πιο καθαρό από ότι ήταν πριν πάνε. Που τα παιδιά τους παίζουν ζωντανά και γρήγορα, χωρίς να τσιρίζουν, να ουρλιάζουν και να τρυπάνε τα αυτιά των ανθρώπων γύρω τους.

Αχ, γιατί – σκεπτόμουνα – να μην μπορούμε κι εμείς να φερόμαστε στην Ελλάδα, όπως φέρονται αυτοί;  

Και μετά συλλογίστηκα πως αυτοί έχουν πίσω τους πολλούς αιώνες συνεχή ευρωπαϊκό πολιτισμό, συνεχείς αγώνες για θεσμούς και δικαιώματα, ενώ εμείς τι έχουμε; Χίλια χρόνια Βυζαντινής απολυταρχίας, φεουδαρχίας και θρησκοληψίας και τετρακόσια Οθωμανικής κατοχής. Τι άφησαν πίσω; Καμία ανανέωση, καμία αλλαγή – ούτε καν η Εικονομαχία, η μόνη προοδευτική μας κίνηση, δεν πέτυχε. 

Οι Ευρωπαίοι είχαν πίσω τους την Magna Carta, την Αναγέννηση, την θρησκευτική μεταρρύθμιση, τον Διαφωτισμό, την αμερικανική επανάσταση με την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, την Γαλλική επανάσταση. Και όλα αυτά από μία ακμαία αστική τάξη που οργάνωσε το κράτος δικαίου, τους βασικούς θεσμούς και την κοινωνία των πολιτών. Εμείς αστούς δεν προλάβαμε να αποκτήσουμε. Ξέρετε, εκείνους που θαύμαζε ο Μαρξ. Που διαμόρφωσαν κανόνες συμπεριφοράς, τους οποίους εμείς φτύνουμε, μιλώντας για τσιριμόνιες και περιττές ευγένειες.

Αλίμονο: η χώρα που ακόμα δεν μπορεί να διαχειριστεί τα σκουπίδια της, θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να φτάσει σε ένα επαρκές επίπεδο πολιτισμού και συμπεριφοράς.

Και φοβάμαι πως όχι μόνον εμείς – αλλά ούτε και τα εγγόνια μας δε θα ζήσουν σε μια τέτοια χώρα…

Sunday, October 07, 2018

Εξήντα χρόνια Βερολίνο


Το πρώτο μου αντίκρισμα: πριν να χτιστεί το Τείχος. Ουσιαστικά ήταν ακόμα η προπολεμική πόλη, με μερικά μπαλώματα και πολλά ερείπια. Υπήρχαν τότε οι συμμαχικοί τομείς – ο γαλλικός, ο αγγλικός και ο αμερικανικός. Ο ρωσικός ήταν ήδη η πρωτεύουσα της DDR – της Γερμανικής Δημοκρατικής Δημοκρατίας. (Τι πλεονασμός! Λες και αναγράφοντας δύο φορές την δημοκρατία στην επωνυμία του κράτους, θα γινόταν πιο δημοκρατικό. Το πόσο δημοκρατικό ήταν, είχε ήδη φανεί στην εξέγερση της 17 Ιουνίου 1953).


Από την πρώτη επίσκεψη θυμάμαι: την γκρεμισμένη εκκλησία στο KuDamm, την συνοικία Hansa Viertel, μουσείο σύγχρονης αρχιτεκτονικής του Bauhaus, τα πάμφθηνα βιβλία που αγοράσαμε στο Ανατολικό Βερολίνο – όλα, τυχαία, αριστερών συγγραφέων, συγγενών και φίλων. Ακόμα έχω την Αισθητική του Hegel, (έκδοση του 1955 με πρόλογο Lukács, 1173 σελίδες, πανόδετη – αν  θυμάμαι καλά, μάρκα τρία). Αριστερός ο Έγελος; Η μόνη σχέση του με τον Μαρξ, ήταν το αναποδογύρισμα της Διαλεκτικής του.

Το πέρασμα ήταν ελεύθερο για τους τουρίστες και κυκλοφορούσαμε στο Ανατολικό Βερολίνο. Το περπάτημα στην Λεωφόρο Στάλιν (Stalin Allee) για την οποία το κράτος έδειχνε πολύ περήφανο, ήταν ένας εφιάλτης. Έκτοτε έχει χρησιμεύσει σαν σκηνικό στα χειρότερα όνειρά μου. Την έχει (πολύ σωστά) διατηρήσει το σημερινό καθεστώς και αξίζει μία επίσκεψη. Είναι η τέλεια αρχιτεκτονική έκφραση της απόλυτης και ωμής απολυταρχίας. 

Οι επόμενες επισκέψεις μου είχαν, σαν σήμα κατατεθέν, το Τείχος. Ακόμα και τις νύχτες, στο ξενοδοχείο, το ένιωθα να με βαραίνει, σαν να είχε οικοδομηθεί επάνω στο στήθος μου. Ο αποκλεισμός της πόλης έδινε στη ζωή ένα τόνο υστερίας – ιδιαίτερα στις διασκεδάσεις. Νόμιζες πως παίζονταν συνεχώς «οι τελευταίες ημέρες της Πομπηίας».  

Έτσι άρχισα να αποφεύγω το Βερολίνο. Λειψία, Βαϊμάρη – οι επόμενοι ανατολικοί προορισμοί.

Πολλές επισκέψεις πια στη δεκαετία του 90 – όπου οργίαζαν οι γερανοί. Ανοικοδόμηση παντού: όλη η πόλη ένα μελίσσι. Άρχισα να την χαίρομαι μετά το 2000 – όπου μπορούσες να την χαζέψεις χωρίς σκαλωσιές και ικριώματα.

Η πόλη δίχως κέντρο. Δάση, άλση, ποτάμια, νησιά χωρίζουν τις συνοικίες της. Ανοίξτε το Google Earth. Ένα απέραντο πάρκο και ανάμεσα στις συστάδες των δέντρων, συστάδες σπιτιών. Δίπλα στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, η τύψη των Γερμανών. Στην ακριβότερη περιοχή της πόλης, το απέραντο μνημείο του Ολοκαυτώματος. Εκατοντάδες τεράστιοι μαύροι κύβοι σχηματίζουν ένα λαβύρινθο ενοχής.

Κάθε φορά που πηγαίνω, το Βερολίνο έχει αλλάξει. Κάθε φορά μου επιφυλάσσει μία έκπληξη. Και τώρα, που ετοιμάζομαι, έχω μία προαίσθηση – και δεν ξέρω αν είναι καλή ή κακή. Γιατί το Βερολίνο εξελίσσεται – αλλά εγώ γερνάω.

Από όλες τις σημερινές μεγαλουπόλεις πρέπει να είναι η πιο ζωντανή. Και η πιο πλούσια σε μνήμες. Μέσα σε εκατό χρόνια έχει συμπυκνώσει ιστορία αιώνων. 

Σίγουρα είναι η πιο δυνατή σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Έχεις τόσες επιλογές που ζαλίζεσαι. Εδώ καλπάζουν μαζί όλες οι πρωτοπορίες!

Το Μόναχο είναι η δεύτερη πατρίδα μου: σπούδασα και έζησα εκεί έξη χρόνια. Αλλά το Βερολίνο είναι το μέτρο – κάθε επίσκεψη και ένας σταθμός.

Όταν θα διαβάζετε αυτό, εγώ θα έχω ήδη επιστρέψει (αχ, αυτή η χρονική διολίσθηση του εβδομαδιαίου φύλλου). Και θα ξέρω ήδη πόσο έχω γεράσει…


Sunday, September 30, 2018

Επιστροφή στη φύση



Από όλα τα βλέμματα που έχω εισπράξει στη ζωή μου, αυτά που με συγκίνησαν περισσότερο είναι τα άδολα και τίμια βλέμματα ενός ζώου συντροφιάς. Ξέρεις ότι πίσω από το βλέμμα δεν κρύβεται τίποτα: ούτε δόλος, ούτε συμφέρον, ούτε υστεροβουλία. Προσφέρει την αγάπη του αυθόρμητα και έντιμα – και σε συνδέει με την Φύση, όπως ήταν πριν ακόμα την χαλάσει ο άνθρωπος.

«Τα ζώα δεν διώχθηκαν ποτέ από τον Παράδεισο» έγραψε ο Μίλαν Κούντερα. Και – προσθέτω – δεν άλλαξαν εδώ και χιλιάδες χρόνια. Την ίδια γοητεία της θεάς-γάτας των αρχαίων Αιγυπτίων, της Μπάστετ, νιώθουν και οι σημερινοί θαυμαστές των μικρών μας αιλουροειδών.

Ένα ζώο μπορεί να σου χαρίσει την πιο σταθερή σχέση. Δεν θα σε προδώσει ποτέ.

Φυσικό λοιπόν από όλες τις «Ημέρες» που έχει καθιερώσει ο ΟΗΕ, μία να με συγκινεί ιδιαίτερα: Η 4η Οκτωβρίου. Όχι δεν είναι της μητέρας, ή του πατέρα, ή της ειρήνης. Είναι η «Ημέρα των Ζώων».
Είναι κατά τη γνώμη μου και αυτή που έχουμε περισσότερο ανάγκη στην Ελλάδα. Διότι τις μανάδες και του πατεράδες μας τους αγαπάμε και τους σεβόμαστε. Αλλά τα ζώα σε αυτή τη χώρα υποφέρουν όσο σε καμία άλλη ευρωπαϊκή.

Και δεν μιλάω μόνο για τα ταλαίπωρα ζωντανά που με αποτρόπαιο τρόπο σφάζουμε και καταναλώνουμε. Η σύγκριση ανάμεσα στα ελληνικά σφαγεία και σε άλλα ευρωπαϊκά, είναι αρκετή για να σε κάνει χορτοφάγο. (Δεν έγινα ακόμη vegan, αλλά πλέον αποφεύγω το κρέας, όσο μπορώ).

Μιλάω κυρίως για την μεγάλη πληγή της Ελλάδας, τα αδέσποτα.

Πολλές φορές συναντάω την έκπληξη στα μάτια συμπατριωτών μου όταν τους λέω πως στις άλλες δυτικό- και κεντρικό-ευρωπαϊκές χώρες ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΘΟΛΟΥ ΑΔΕΣΠΟΤΑ!

Τα αδέσποτα είναι δημιούργημα των ανεύθυνων ανθρώπων. Που μαζεύουν ένα γατάκι κι αφού παίξουν μαζί του τα παιδιά – το πετάνε στο δρόμο. Που αμολάνε τον σκύλο κάπου στα βόρεια προάστια για να πάνε άνετα διακοπές. Που δεν στειρώνουν τα δικά τους ζωντανά και έτσι πολλαπλασιάζουν τον πληθυσμό των αδέσποτων.

Τα οποία περνάνε ζωή μαρτυρική – μέσα στην πείνα και την αρρώστια – πριν καταλήξουν κάτω από τις ρόδες ενός αυτοκινήτου ή με φρικτό θάνατο από φόλες. Για να μην μιλήσω για εκείνα τα «τυχερά», που βρίσκουν ακόμα πιο μαρτυρικό τέλος στα χέρια ενός «βασανιστή ζώων», από αυτούς που δυστυχώς αφθονούν στην Ελλάδα. Ενώ έχουν πλαστεί, τα αθώα και άκακα, για να δίνουν συντροφιά και παρηγοριά σε κάποιον άνθρωπο που την έχει ανάγκη.

Γι αυτό και τα Εθνικά Συστήματα Υγείας στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες πληρώνουν έκτακτο «επίδομα ζώων συντροφιάς» σε όσους υπερήλικες ή ανήμπορους το ζητήσουν. Δεν το κάνουν για φιλοζωϊκούς λόγους. Έχει αποδειχθεί ότι η παρουσία των ζώων μειώνει τα έξοδα νοσηλείας και περίθαλψης και άρα εξοικονομεί περισσότερα από όσο κοστίζει.

Δεν θα συναντήσετε ούτε ένα αδέσποτο στους δρόμους αυτών των χωρών. Ο έλεγχος των γεννήσεων έχει μηδενίσει τον αριθμό τους – και όσα παρόλα αυτά ξεφύγουν, βρίσκουν καταφύγιο σε πολύ οργανωμένα άσυλα, από όπου και θα τα προμηθευτεί η νέα τους οικογένεια. Έτσι καταργείται και άλλο ένα δυσάρεστο: η εμπορία ζώων συντροφιάς από τα καταστήματα ζωοτροφών. Γιατί και αυτά ταλαιπωρούνται πολύ, κλεισμένα μέσα σε στενά κλουβιά.

Ακούω διάχυτες φωνές να υψώνονται γύρω μου: «Εδώ υποφέρουν τόσοι και τόσοι άνθρωποι – από τους μετανάστες στη Μόρια, τους άνεργους στις πόλεις, τους άστεγους, τους συνταξιούχους, τους καρκινοπαθείς του ΕΕΟΠΥ – κι εσύ μας μιλάς για τα ζώα;»

Ναι, μιλάω για τα ζώα, διότι για μένα βασικό σύμπτωμα της υπανάπτυκτης σκέψης και νοοτροπίας, είναι η διαίρεση των όντων – και των προβλημάτων – σε κατηγορίες. Η μέριμνα για τα ζώα δεν είναι θέμα κόστους: σπαταλάμε πολύ περισσότερα σε διάφορες γελοίες εκδηλώσεις. Με ελάχιστες ρυθμίσεις και χωρίς μεγάλες θυσίες θα μπορούσαμε να είχαμε ξεφύγει από την βαλκανική ντροπή. Φτάνει να το θέλαμε. 

Κι έτσι θα βρισκόμασταν πολύ πιο κοντά στη φύση, παρά που δηλώνουμε όλοι φανατικοί φυσιολάτρες και οικολόγοι. Τα ζώα μας είναι ο κρίκος που μας συνδέει.

Sunday, September 23, 2018

Με λάθος διλήμματα


Διαβάζω στις εφημερίδες:

«Το δίλημμα των εκλογών – και κατά συνέπεια η τύχη της χώρας – θα κριθεί ανάμεσα σε δύο θέματα: Το Μακεδονικό και την περικοπή των συντάξεων».

Και σκέπτομαι: τι τυχερός που είμαι να ζω τα τελευταία μου χρόνια σε μία χώρα που δεν ξέρει ούτε καν τα προβλήματά της. Που θα επιλέξει ανάμεσα σε δύο παραμύθια: ένα του παρελθόντος κι ένα σημερινό.  Που θα ψηφίσει είτε αυτόν που θα ανεμίζει σημαίες – είτε αυτόν που θα της πουλήσει παρηγοριά.

Και σε κάθε περίπτωση θα διαλέξει ένα ψεύδος. Διότι βέβαια δεν είναι αυτά τα σημαντικά προβλήματα της χώρας. Αλλά με λίγη προσπάθεια μπορεί να γίνουν και να προστεθούν στα πολύ χειρότερα υπάρχοντα.

Σίγουρα δεν είναι μείζον πρόβλημα της χώρας το να υπερασπιστεί μία, εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια, καθαρά γεωγραφική ονομασία. Που, όπως κάθε γεωγραφική ονομασία, ανήκει σε όσους την κατοικούν. Επειδή δηλαδή μερικοί πολιτικάντηδες προσπάθησαν (και προσπαθούν ακόμα) μέσω ενός εθνικιστικού μύθου να ανέβουν τα σκαλοπάτια της εξουσίας, θα έρθει η χώρα αντιμέτωπη με την απλή λογική – αλλά και με όλο τον Δυτικό κόσμο στον οποίο (υποτίθεται ότι) ανήκει!

Όσο για τις συντάξεις: η μη περικοπή τους θα ανακουφίσει μερικές χιλιάδες συνταξιούχων και θα βάλει το τελευταίο καρφί στο φέρετρο μίας χρεοκοπημένης χώρας. Δεκαεπτά δισεκατομμύρια ευρώ πληρώνει ακόμα κάθε χρόνο η φτωχή Ελλάδα από τον προϋπολογισμό της για την στήριξη των συντάξεων! 30% πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσον όρο. Η συνέχιση αυτής της  πολιτικής θα έχει σαν αποτέλεσμα για να σωθούν οι συνταξιούχοι, να βουλιάξουμε όλοι (μαζί και οι συνταξιούχοι…).

Πρέπει να καταλάβουν οι πάντες  ότι ίσως ο κύριος λόγος που φτάσαμε στην Κρίση ήταν ο πληθωρισμός των συντάξεων. Η Ελλάδα ήταν ο παράδεισος των συνταξιούχων: πρόωρων, μαϊμούδων, θυγατρικών, ψευδοαναπηρικών, αντιστασιακών, κλπ. Ξοδεύαμε για συντάξεις περισσότερα από χώρες πολλαπλάσιες σε μέγεθος και σε πλούτο. Οι εταίροι, που αποφάσισαν την περικοπή, δεν είναι σαδιστές, ούτε έχουν προηγούμενα με τα «περήφανα γηρατειά». Απλώς γνωρίζουν πρόσθεση και αφαίρεση. Τα ποσά δεν βγαίνουν!

Το τραγικό είναι πως, ενώ η χώρα βουλιάζει, κανείς δεν ασχολείται με τα πραγματικά της προβλήματα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δηλώνει υπερηφάνως ότι θα καταψηφίσει την συμφωνία για το Μακεδονικό (ξεχνώντας και την προϊστορία του κόμματος του, που χάραξε η αδελφή του) μόνο και μόνο για να μαζέψει ψηφαλάκια. Και για τον ίδιο λόγο ο Αλέξης Τσίπρας παριστάνει τον υπερασπιστή των πτωχών συνταξιούχων, πολεμώντας σκληρά για να αθετήσει …την ίδια την υπογραφή του.

Πότε θα ωριμάσουν οι Έλληνες; Πότε θα καταλάβουν ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι  να ασχοληθούμε με τα πραγματικά φλέγοντα προβλήματα. Πότε θα τολμήσουν οι πολιτικοί μας να πούνε και σκληρές αλήθειες; Π. χ. ότι το κεφάλαιο που θα εξοικονομηθεί από τις συντάξεις, αν επενδυθεί σωστά, μπορεί να αποδώσει γρήγορα πλούτο και να ανακουφίσει πολύ περισσότερους ανέργους και πενόμενους. 

Ανάπτυξη χρειάζεται αυτή η χώρα, ΑΝΑΠΤΥΞΗ με κεφαλαία. Αλλά αυτή θέλει λίγο χρόνο – ενώ οι εκλογές είναι αύριο. Κι έτσι φοβάμαι πως θα πάμε στις κάλπες πάλι με λάθος διλήμματα…

Sunday, September 16, 2018

Το μυρμήγκι και η μεγάλη εταιρία


Την λέξη εταιρία στον τίτλο θα έπρεπε να την είχα γράψει με κεφαλαίο. Γιατί είναι μία πολύ Μεγάλη Πολυεθνική Εταιρία – η μόνη στον χώρο της παγκόσμια. Από εκείνες που ορθώνονται τεράστιες. Μυρμήγκια στα πόδια τους οι πελάτες. Όχι μόνο λόγω μεγέθους – αλλά και λόγω αριθμού.  Μυριάδες μυρμήγκια.

Οργιζόμαστε για το δαιδαλώδες, σκοτεινό και χαώδες κράτος, όπου ο πολίτης ταλαιπωρείται, καταπιέζεται και εκμηδενίζεται μέσα σε γραφειοκρατικούς λαβύρινθους. Δεν διαφέρουν όμως και πολύ από το κράτος αυτές οι μεγάλες πολυεθνικές. 

Η εταιρία, στην οποία αναφέρομαι, αποδείχθηκε χειρότερη από κράτος. Είναι εντελώς απρόσιτη. Ακόμα και το πιο κακό-οργανωμένο υπουργείο έχει ώρες προσέλευσης για το κοινό. Θα κουραστείς, θα πήξεις αλλά κάποτε θα μιλήσεις με κάποιον αρμόδιο. Εδώ αποκλείεται. 

Υπάρχει βέβαια ένα «τηλεφωνικό κέντρο εξυπηρέτησης πελατών». Σου ζητούν προκαταβολικά συγγνώμη διότι οι συνεργάτες είναι ήδη απασχολημένοι. Σε διαβεβαιώνουν ότι είσαι σε γραμμή προτεραιότητας. Μετά από ώρες αναμονής, βλαστημάς και την προτεραιότητα και την εταιρία, και κλείνεις το τηλέφωνο. Αν δεν 
σου το κλείσουν πρώτοι αυτοί. 

Αλλά και αν τελικά ανοίξει η θύρα του Παραδείσου και αξιωθείς να μιλήσεις με «εκπρόσωπο» η πιθανότητα είναι ότι δεν θα γίνει τίποτα. Θα ενδιαφερθεί, θα υποσχεθεί ότι θα φροντίσει το θέμα και όταν θα έχει αποτέλεσμα, θα σε πάρει τηλέφωνο. Συνήθως δεν σε παίρνει ποτέ. 

Ως εδώ είμαι βέβαιος πως η ιστορία σας είναι γνωστή. Πως την έχετε ζήσει αρκετές φορές στο πετσί σας. Όταν την αφηγούμαι, όλοι ταυτίζονται και την αναγνωρίζουν. (Το ενδιαφέρον είναι ότι ο καθένας την αποδίδει σε άλλη εταιρία. Φαίνεται ότι η Οδύσσεια της κακής εξυπηρέτησης είναι πολύ διαδεδομένη στη χώρα μας).

Η διαφορά με τη δική μου ιστορία είναι μια, αλλά σημαντική. Όλες οι άλλες παρόμοιες ταλαιπωρίες που ξέρω (είτε τις έζησα εγώ, είτε άλλοι) κάποτε τελειώνουν. Συνήθως με χάπι-εντ. Μερικές φορές και με διαζύγιο.

Η δική μου όμως δεν εξελίσσεται. Επαναλαμβάνεται, επί μήνες. Κι έτσι που πάει, φαίνεται πως δεν θα τελειώσει ποτέ. 

Η Μεγάλη εταιρία είναι πάροχος. Πουλάει τηλεφωνικές και διαδικτυακές υπηρεσίες. Πριν από μερικά χρόνια μας είχε κάνει μία προσφορά για μία τηλεφωνική σύνδεση, μαζί με δικτυακή ADSL στα 24Μbps. Η τιμή ήταν καλή, την δεχθήκαμε.

Βέβαια η διαδικτυακή σύνδεση ήταν αργή και σπάνια έφτανε την μισή της ονομαστική ταχύτητα. Έτσι, όταν μας έγινε η πρόταση να αναβαθμίσουμε την σύνδεση σε VDSL, που θεωρητικά φτάνει τα 50 Mbps, δεχθήκαμε, παρόλη τη επιβάρυνση.

Η εγκατάσταση έγινε. Αποκτήσαμε πιο γρήγορο Διαδίκτυο – αλλά ξαφνικά δεν είχαμε σταθερό τηλέφωνο. Αλλάχτηκε το ρούτερ – καμία διαφορά. 

Από τότε έχουν περάσει τέσσερεις μήνες. Η τηλεφωνική σύνδεση επανήλθε μετά από μία εβδομάδα αλλά χάθηκε την επόμενη. 

Έκτοτε σταθερό τηλέφωνο έχουμε με διαλείμματα εβδομάδων εκτός από τις τελευταίες μέρες, όπου έχουμε περάσει  τρεις εβδομάδες χωρίς σταθερό (ευτυχώς που υπάρχουν τα κινητά!). 

Αυτά που αδυνατώ να περιγράψω είναι οι ατέλειωτες ώρες αναμονής προκειμένου να αναγγείλουμε κάθε νέα βλάβη στο Κέντρο Εξυπηρετήσεως (!) Πελατών, τις εξοργιστικές υποσχέσεις που ουδέποτε τηρούνται (θα σας πάρω ανυπερθέτως αύριο το πρωί – και δεν σε παίρνει ποτέ!) τις τεχνολογικά αφελείς εξηγήσεις για τις επαναλαμβανόμενες βλάβες. Ζητήσαμε ακόμα να εξετάσουμε την περίπτωση καλωδιακής σύνδεσης (Cable to home) δεδομένου ότι οπτική ίνα της ίδιας εταιρίας έχει φτάσει στον γείτονά μας. Μας υποσχέθηκαν ότι θα μας πάρουν την άλλη μέρα . Όσο πήραν εσάς…  

Και τώρα τι κάνω; Τα καταστήματα δηλώνουν αναρμόδια. Τα γραφεία (πήγα και εκεί!) φρούρια απόρθητα. Να απευθυνθώ σε δικηγόρο; (Έξοδα και τρεχάματα). Να διακόψω το συμβόλαιο; Αλλά θα μείνω χωρίς ιντερνέτ – και πού θα γράφω το μπλογκ; Κάφκα!

Πρέπει να πω ότι ποτέ δεν έχω νιώσει τέτοιο φτύσιμο κατά πρόσωπο. Πλήρης αδιαφορία και περιφρόνηση, για το μυρμήγκι που έχει το θράσος και την αξίωση να ζητάει – τι; Αυτό  που πληρώνει!

Sunday, September 09, 2018

Οι Θεοί που σκοτώνουν


Πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την βία στην Μιανμάρ: «Η πληροφορία ότι τα θύματα ήταν 10.000 είναι μάλλον υποτιμημένη. Χιλιάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν από σφαίρες, οι περισσότεροι ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν. Άλλοι κάηκαν ζωντανοί μέσα στα σπίτια τους. Βιασμοί και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας ασκήθηκαν σε μαζική κλίμακα. Παιδιά δολοφονήθηκαν μπροστά στους γονείς τους. Το λιγότερο 392 χωριά καταστράφηκαν μερικά ή ολοκληρωτικά».

Τα Ηνωμένα Έθνη απαγγέλουν προς τους στρατηγούς της Μιανμάρ την (σπάνια) κατηγορία της γενοκτονίας και ζητούν να δικαστούν σε διεθνές δικαστήριο. Εντωμεταξύ 700.000 πρόσφυγες έχουν καταφύγει στο Μπάγκλα Ντες και άλλα γειτονικά κράτη.

Ποιος ήταν ο λόγος που εξολοθρεύτηκαν τόσοι άμαχοι και απροστάτευτοι άνθρωποι; Απλό:  Ήταν Μουσουλμάνοι (Ροχίνγκια) σε ένα Βουδιστικό κράτος.

Τι ειρωνεία! Ο Βούδας, ένας ταπεινός μοναχός που ουδέποτε ισχυρίστηκε πως ήταν θεός, που δεν κήρυξε θρησκεία αλλά μόνο μία μέθοδο για να απαλύνει τον πόνο και την οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης – να γίνει αιτία τόσου φρικτού κι απάνθρωπου διωγμού.

Διαβάζω το τελευταίο βιβλίο του ιστορικού Χάιντς Ρίχτερ (που μόλις κυκλοφόρησε στην Γερμανία) με τίτλο: «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο». Εκεί ο Ρίχτερ διαφωτίζει για την μεγάλη αλλαγή που έγινε στην Τουρκία τα τελευταία χρόνια της Αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί, που σε όλη την ιστορία τους ήταν ανεκτικοί και ανοιχτοί σε όλα τα θρησκευτικά δόγματα, που έφεραν και εγκατέστησαν τους Σεφαραδίτες Εβραίους από την Ισπανία, που έδωσαν προνόμια και δυνατότητες στους Αρμένηδες και τους Έλληνες εμπόρους, ξαφνικά με το κήρυγμα του Πανισλαμισμού έγιναν φανατικοί τζιχαντιστές. 

Μεταφράζω: «Ο Πόλεμος τον οποίο άσκησε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο παγκόσμιο ήταν εντελώς διαφορετικός από τον αντίστοιχο στην Δυτική και Ανατολική Ευρώπη. Ήταν ένα Τζιχάντ (ιερός πόλεμος)». Διαφορετικό από το αρχικό αραβικό Τζιχάντ που πολεμούσε όλους τους «άπιστους», εδώ αφορούσε ιδιαίτερες κατηγορίες απίστων που ζούσαν μέσα στην αυτοκρατορία και ενοχλούσαν για διάφορους λόγους. Εστράφη κυρίως εναντίον των Αρμενίων και των Ελλήνων.

Η Αρμενική γενοκτονία που εξαφάνισε με αποτρόπαιο τρόπο (πορείες θανάτου) ενάμιση εκατομμύριο ανθρώπους ήταν η πρώτη μεγάλη γενοκτονία του 20ου  αιώνα. Ακολούθησε το Ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους Ναζί που εξολόθρευσε έξη εκατομμύρια. Ένα μικρό ολοκαύτωμα ήταν και η Σερμπρένιτσα – πολύ κοντά μας σε χώρο και σε χρόνο. Μόνον αμάρτημα των θυμάτων: ήταν Μουσουλμάνοι. Άλλοι, ομόδοξοι, τους εκδικήθηκαν, ρίχνοντας τους Πύργους στην Νέα Υόρκη.

Και γιατί έγιναν όλα αυτά τα αποτρόπαια; Γιατί οι μεν πίστευαν άλλο θεό από τους δε. Μα οι θεοί είναι όλοι καλοί και κηρύσσουν την αγάπη την καλοσύνη και την φιλανθρωπία! Ναι, αλλά οι άνθρωποι είναι ατελείς και μοχθηροί και δεν έχουν πάντα τον Θεό τους. Ο Χριστιανισμός, η θρησκεία της αγάπης, εξολόθρευε μυριάδες ιθαγενείς για να προσηλυτίσει μερικές εκατοντάδες. Χριστιανοί έσφαξαν χιλιάδες χριστιανούς την νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου. Θα έλεγε κανείς ότι, μαζί με τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες, οι μονοθεϊστικές θρησκείες έχουν προκαλέσει τις περισσότερες θηριωδίες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Θεοί αιμοβόροι! Και στην δική μας Εικονομαχία δολοφονήθηκαν «δεκάκις μύριοι» - εκατό χιλιάδες. (Πάλι Χριστιανοί από Χριστιανούς).

Θρησκείες: «Όταν χίλιοι άνθρωποι πιστέψουν μία κατασκευασμένη ιστορία για ένα μήνα, αυτό είναι πλαστές ειδήσεις (fake news). Όταν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι την πιστέψουν για χίλια χρόνια, πρόκειται για θρησκεία». (Yuval Noah Harari: «21 Lessons for the 21st Century». Ν. Υ. 2018).

Sunday, September 02, 2018

«Στρατηγέ τι ζητούσες στη Λάρισα;»

Με τον πρόσφατο ανασχηματισμό, ένα άτυχο υπουργείο (το πια άτυχο, πάντα) βρήκε ένα καλό υπουργό. 

Μιλάω για το Υπουργείο Πολιτισμού και την κυρία Μυρσίνη Ζορμπά.

Το τι «νούμερα» έχουν περάσει από αυτό το υπουργείο δεν λέγεται. 

Ιδιαίτερα τελευταία. Και είναι ένα από τα πιο δύσκολα και άκρως ευαίσθητα. Έχει μία σιδερένια γραφειοκρατία, πολύπλοκους οργανισμούς, συμβούλια και συνδικαλιστικά σωματεία (π. χ. ΚΑΣ, Αρχαιοφύλακες και Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων) και ένα «νευρωτικό» αντικείμενο: την τέχνη!

Ακόμα και πανθομολογουμένως ευφυείς άνθρωποι (όπως ο Βαγγέλης Βενιζέλος) έχουν βρει το μπελά τους μέσα στους λαβυρίνθους του.

Η κυρία Ζορμπά έχει (θεωρητικά) όλες τις προϋποθέσεις για να αντιμετωπίσει αυτόν τον Μινώταυρο. Είναι καλλιεργημένη και ευαίσθητη, έχει εμπειρίες διοίκησης και διαχείρισης (θυμίζω το Κέντρο Βιβλίου) έχει πείρα εξωτερικού – από την Ευρωβουλή. Και κυρίως γνωρίζει το αντικείμενο του υπουργείου εκ των ένδον και δεν θα χρειαστεί να την ξεναγήσουν, όπως τους διάφορους άσχετους προκατόχους της.

Ας προσθέσω και μία προσωπική μαρτυρία: έχω συνεργαστεί μαζί της και την βρήκα ευφυή, συνεργάσιμη και αποτελεσματική.

Οπότε μπορούμε να πούμε πως ο ανασχηματισμός του κ. Τσίπρα πέτυχε κατά το ένα πεντηκοστό τρίτο…

Το πρόβλημα είναι τι θα γίνει με τους άλλους 52 εκ των οποίων οι περισσότεροι έχουν ήδη αποδειχθεί μάλλον άχρηστοι.

(Μα πώς τα καταφέρνουν άλλα μεγαλύτερα κράτη με 16 και 18 υπουργούς;)

Το άλλο πρόβλημα είναι αν η κυρία Ζορμπά θα μπορέσει να συνεργαστεί και να αποδώσει μέσα σε μία τέτοια κυβέρνηση.

Το τρίτο πρόβλημα είναι γιατί η κυρία αυτή αποφάσισε να λάβει μέρος σε μία τέτοια κυβέρνηση.

Ομολογώ ότι εξεπλάγην όταν άκουσα το όνομά της. «Στρατηγέ τι ζητούσες στη Λάρισα, συ ένας Υδραίος;» αναφώνησα με τον Εγγονόπουλο.

Αλλά το γιατί η κυρία Ζορμπά αποφάσισε να αναλάβει υπουργείο σε μία Κυβέρνηση της «Πρώτη Φορά Αριστερά» (που πιθανότατα είναι και η τελευταία) αποτελεί προσωπικό της θέμα που ίσως μόνον ο ψυχαναλυτής της (αν υπάρχει) θα μπορούσε να αναλύσει.  

Εγώ χαίρομαι που το ταλαίπωρο Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά υπουργό έχοντα σχέση και με τον Πολιτισμό αλλά και με το management του Πολιτισμού. (Συγγνώμη για τη ξένη λέξη αλλά σωστή μετάφραση δεν έχω και αν την έγραφα απλώς με ελληνικά στοιχεία θα χτύπαγε άσκημα).

Δεν ξέρω αν ο πολιτισμός είναι «η βαριά βιομηχανία της Ελλάδος» (λέγεται και για τον τουρισμό – και μάλλον του ταιριάζει καλύτερα). Είναι πάντως γεγονός ότι ελέω των αρχαίων κατοίκων αυτής της χώρας, που ονομάζουμε πρόγονούς μας, υπάρχει υλικό άφθονο και πλούσιο. Από γλυπτά μέχρι τραγωδίες και από κτήρια μέχρι μύθους.

Αλλά και οι νεότεροι Έλληνες αποδείχθηκαν δημιουργικοί και παραγωγικοί παραπάνω από όσο αναλογούσε στον πληθυσμό και την φτώχεια τους. 

Υλικό λοιπόν για επίδειξη στα εκατομμύρια των επισκεπτών μας και για εξαγωγή στις διάφορες εκδηλώσεις που συμμετέχουμε, υπάρχει άφθονο. Περισσεύει και για τους γηγενείς.

Μέχρι σήμερα, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις (π. χ. Μουσείο Ακρόπολης), δεν κατορθώσαμε να αξιοποιήσουμε σωστά τους θησαυρούς μας. Η έλλειψη πόρων δεν είναι δικαιολογία: το ίδιο το υλικό μπορεί να αποφέρει άφθονους πόρους.

Για το καλό λοιπόν όλων των Ξένων (αλλά και των Ελλήνων – υπάρχουν και αυτοί) εραστών του αρχαίου και νέου Ελληνικού πολιτισμού, σας εύχομαι καλή επιτυχία.

(Και καλά ξεμπερδέματα εκεί που μπλέξατε…)  

Sunday, August 26, 2018

Τεστ νοημοσύνης


Ξαφνικά είχα μία ιδέα που μου φάνηκε πολύ χρήσιμη. Περιέχει μία και μόνη πρόταση: 

«Όποιος θέλει να κατέβει στην πολιτική, να περνάει πρώτα ένα τεστ νοημοσύνης».

Αυτό αφορά και τους νυν πολιτικούς – γενικά όλους τους υποψήφιους. Και ίσως να το επεκτείνω και στους ενδιαφερόμενους για σημαντικές δημόσιες θέσεις.

Πώς μου ήρθε αυτή η ιδέα; Όσο περνάει ο καιρός ισχυροποιείται μέσα μου η εντύπωση ότι μας κυβερνούν ηλίθιοι.

Διότι μόνον ελλιπής λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να εξηγήσει πολλές αποφάσεις που λαμβάνονται, καθώς και αντιδράσεις σε γεγονότα.

Μην μου πείτε πως οι κινήσεις των Αρχών απέναντι στην πυρκαγιά που έκαψε 96 ανθρώπους ήταν έργον νοημόνων ανθρώπων!

Η φωτιά ξεκίνησε από τις ενέργειες ενός …πανέξυπνου που αποφάσισε να κάψει διάφορα ξερόκλαδα  στην αυλή του. Με άνεμο πολλών μποφόρ!

Και μετά έπεσε το χάος της ασυνεννοησίας. Δρόμοι κλείνανε, αντιφατικές οδηγίες δίνονταν – όλα με αποτέλεσμα να γίνεται το αντίθετο από το επιδιωκόμενο.

Όταν τα πράγματα πηγαίνουν στραβά, επιστρατεύονται όλων των ειδών οι εξηγήσεις εκτός από μία: την βλακεία!

Και όμως η παρουσία της είναι προφανής σε πάρα πολλές περιπτώσεις.

Θα ήμουν πολύ περίεργος να έβλεπα τα αποτελέσματα μιας μέτρησης – ακόμα και σε ένα στοιχειώδες τεστ Binet-Simon – του κ. Τόσκα, της κυρίας Δούρου και των επιτελών τους. 

Κι ας μην μου πουν οι ψυχολόγοι πως το τεστ αυτό είναι ξεπερασμένο. Ακόμα το χρησιμοποιούν μεγάλα κράτη και οργανισμοί. Μπορεί να μην είναι ακριβές στην βαθμολόγηση της μεγαλοφυίας όσο το διάδοχό του Stanford-Binet. Αλλά η βλακεία δεν του ξεφεύγει με τίποτα..

Βέβαια μερικά πράγματα όπως οι δηλώσεις του Πάνου Καμμένου την επόμενη μέρα δεν χρειάζονται μέτρηση. Η αξιολόγησή τους γίνεται αυτόματα.

Το αυτό ισχύει για πολλές από τις αποφάσεις της σημερινής μας κυβέρνησης. Που μπορεί να έχει επικεφαλής ένα ξύπνιο πολιτικό («ξύπνιο», όχι ακριβώς ευφυή – με τάση προς την πονηριά) αλλά μέσα της περιλαμβάνει αρκετούς στόκους. Οι οποίοι έχουν την τάση (όπως στο έργο του «Περί βλακών» καταγράφει ο ιδιοφυής Λεμπέσης) να συνασπίζονται και να αλληλοϋποστηρίζονται.

Ιδίως στον Δημόσιο Τομέα ο συνασπισμός αυτός είναι εξουθενωτικός. Ένας, αναμφισβήτητα ευφυής πολιτικός μου έλεγε πως στις υπουργικές του θητείες, η μάχη εναντίον της συμπαγούς βλακείας των γραφειοκρατών ήταν διαρκής και ανελέητη. 

Φυσικό, μία και η γραφειοκρατία είναι παράγωγο της βλακείας. Ο φόβος του λάθους που κάνει τον γραφειοκράτη να χρειάζεται πέντε σφραγίδες και υπογραφές εκεί που θα υπερεπαρκούσε η μία – δεν οφείλεται στην ανικανότητα του συστήματος. Η ίδια του η βλακεία κάνει τον βλάκα ανασφαλή.

Ίσως να είναι κοντά ο καιρός που θα εφευρεθεί το όνειρο πολλών ευφυών ανθρώπων: το «Βλακόμετρο». Η «ψηφιακή ανάλυση κειμένου», που ήδη επιτρέπει σχεδόν αλάνθαστες μηχανικές μεταφράσεις, εύκολα μπορεί να μετράει την πρωτοτυπία και την ακρίβεια μιας φράσης.

Βλέπω να έρχεται η εποχή που στο κάτω δεξιό μέρος της οθόνης θα βρίσκεται το Βλακόμετρο, και θα χτυπάει κόκκινο κάθε φορά που θα ακούγεται ένα από τα δεκάδες μαργαριτάρια που στολίζουν την τηλεόρασή μας.

(Μπα – ονειρεύομαι. Έτσι και εφευρεθεί, είμαι σίγουρος πως αμέσως οι πολιτικοί θα το απαγορεύσουν! Με πρώτον τον Τραμπ…). 

Sunday, August 19, 2018

Οι συναγερμοί του Αυγούστου


Μου αρέσει ο Αύγουστος στην Αθήνα. Η πόλη είναι πιο άδεια, πιο φιλική, πιο ανθρώπινη. Δεκαετίες τώρα ρυθμίζω έτσι τις διακοπές μου ώστε τον Αύγουστο να είμαι στην πρωτεύουσα. Όχι μόνο επειδή είναι η πόλη καλύτερη – αλλά επειδή είναι υπερφορτωμένοι και απαίσιοι οι «τουριστικοί προορισμοί».

Μια-δύο φορές κάναμε το λάθος να πάρουμε διακοπές τον Αύγουστο. Αυτές δεν ήταν διακοπές – ήταν καταναγκαστικά έργα. Να παρακαλάς για ένα τραπέζι, ένα νερό, μία καρέκλα. Να μην τολμάς να μετακινήσεις το αυτοκίνητο από την μία και μοναδική θέση που βρήκες – αλλιώς θα πρέπει να το παρκάρεις στο βουνό.

Οπότε, λοιπόν, Αθήνα. Ανακαλύπτεις πάλι την πόλη των παιδικών σου χρόνων. Αντίθετα με άλλες πρωτεύουσες, που έχουν εντελώς ξαναχτιστεί, η Αθήνα δεν έχει αλλάξει πολύ από τις δεκαετίες του 50 και του 60. Εντάξει, μερικές γειτονιές δεν είναι πια επισκέψιμες (όπως τα Εξάρχεια) και μερικές περιοχές είναι κατειλημμένες (όπως το Πεδίον του Άρεως). 

Δεν το πιστεύω πως δίναμε ραντεβού και περνάγαμε νυχτερινές ώρες σε αυτό το πάρκο, χωρίς ποτέ να το σκεφθούμε δύο φορές!

Οι πολλοί τουρίστες δεν με ενοχλούν – μαζεύονται κυρίως γύρω από την Ακρόπολη και την Πλάκα. Υπάρχουν καινούργια ωραία στέκια στην Μητροπόλεως και τους γύρω δρόμους. Είναι συνήθως νέα, ωραία παιδιά, στολίζουν το χώρο.

Αλλά και στις παλιές κλασικές γειτονιές (Παγκράτι, Κυψέλη) λειτουργούν μαγαζιά ευχάριστα. Κι ενώ υποτίθεται ότι «όλοι έχουν φύγει» υπάρχει ακόμα αρκετός κόσμος που τα ζωντανεύει. Η διαφορά με άλλους μήνες είναι πως τώρα βρίσκεις να παρκάρεις.

Α, ναι – να μην ξεχάσω «τα θερινά τα σινεμά». Άλλες μικρές οάσεις.

Ωστόσο φεύγοντας οι Αθηναίοι μας άφησαν πίσω μερικά αρνητικά πράγματα. Ένα από αυτά είναι οι συναγερμοί.

Η διαφορά μεταξύ ενός καλού κι ενός φθηνού συναγερμού είναι αισθητή …στους τρίτους. Οι φτηνοί συναγερμοί διεγείρονται με το παραμικρό φύσημα του αέρα, δεν συνδέονται με κάποιο κέντρο που να ελέγχει την λειτουργία τους και μπορεί να αποτελέσουν έναν εφιάλτη για ολόκληρη την γειτονιά. Μέρα-νύχτα, ώρες ατέλειωτες, ουρλιάζουν, κάνοντας το βίο αβίωτο στους περίοικους.

Ο ιδιοκτήτης του συναγερμού τον ενεργοποίησε φεύγοντας για να προστατέψει την περιουσία του. Όμως δεν θα έπρεπε να είναι καταγραμμένος κάπου στα κιτάπια της αστυνομίας ώστε να μπορεί να ανευρεθεί στην ανάγκη; Έστω και για την δική του προστασία. 

Ας αφήσουμε πως η ηχορρύπανση είναι ποινικό αδίκημα για το οποίο φέρει ευθύνη. Αλλά τώρα πού να τον βρεις για να κερδίσεις έστω μια ανάσα ησυχίας;

Η άλλη πληγή του Αυγούστου είναι οι μοναχικοί σκύλοι, σε μπαλκόνια, βεράντες, και κήπους. Κι αυτοί αποτελούν …ποινικό αδίκημα. (Το τιμωρεί ο νόμος για την προστασία των ζώων). Κι αυτοί είναι πηγή ηχορρύπανσης. Αλλά ενώ οι συναγερμοί λειτουργούν χωρίς να ...υποφέρουν (απλώς καταναλώνουν ρεύμα) οι σκύλοι με το γαύγισμα, κοινοποιούν την μοναξιά και την δυστυχία τους. Δεν αρκεί κάποιος από καιρό σε καιρό να γεμίζει την ταΐστρα τους και το μπολ με νερό… 

Τι θλιβερό σε μια συμπαθητική γειτονιά, σε ένα ωραίο προάστιο,  η κυρίαρχη εντύπωση να είναι ένας (ή και περισσότεροι) συναγερμοί που τρυπάνε τη μέρα και τη νύχτα με τον αντιπαθέστατο ήχο τους και οι απελπισμένοι σκύλοι που γαυγίζουν μέσα στην μοναξιά τους…

Κι όμως, παρόλα αυτά, αγαπάω την Αθήνα τον Αύγουστο!

Sunday, August 12, 2018

Κομπολόι από αναμνήσεις


Αρχές δεκαετίας του 60. Στην αριστερή πλευρά της εισόδου του θεάτρου «Βρετάνια» στην Πανεπιστημίου, υπάρχει μία πόρτα. Οδηγεί σε ένα μπαρ, που αν θυμάμαι καλά, ονομαζόταν BabisBar. Μάλλον αυτό ήταν το όνομά του, μια και ανήκε στον (αργότερα διάσημο) Μπάμπη Μωρέ.

Αργά τα βράδια μαζευόταν εκεί μία παρέα. Προεξάρχων ο δημοσιογράφος (και αργότερα διευθυντής) του «Βήματος» Χάρης Μπουσμπουρέλης. Τακτικό μέλος ο επίσης δημοσιογράφος Οδυσσέας Ζούλας. Κατά καιρούς περνούσαν από εκεί διάφοροι του «συναφιού» με κορυφαίο τον Λέοντα Καραπαναγιώτη.

Εγώ, άρτι επιστρέψας από τις σπουδές μου στην Γερμανία, περνούσα τους τελευταίους μήνες της θητείας μου στο Ναυτικό, κάνοντας (προς βιοπορισμόν) δουλειές του ποδαριού, όπως: μεταφράσεις βιβλίων, μαθήματα ξένων γλωσσών, συγγραφή σχολιασμού ταινιών μικρού μήκους, ραδιοφωνικές εκπομπές – κι ό,τι άλλο ήθελε προκύψει.

Δεν θυμάμαι πώς βρέθηκα σε αυτή την παρέα, ούτε ποιος με είχε συστήσει. Γεγονός είναι ότι περνούσαμε καλά. Κάποια στιγμή ο Ζούλας μας κάλεσε στο σπίτι του όπου γνωρίσαμε την σύζυγό του Βαρβάρα, το γένος Δράκου, επίδοξη συγγραφέα που μόλις είχε κυκλοφορήσει το πρώτο της βιβλίο. Κάπου υπάρχει ακόμα, με αφιέρωση, στα αχανή βάθη της βιβλιοθήκης μου.

Σε λίγο γνωρίσαμε και την κόρη του, βρέφος μόλις, αλλά με ισχυρές απόψεις. Όταν ήθελε κάτι, καλόν θα ήταν να το αποκτήσει…

Ένα καλοκαίρι ο Μπάμπης Μωρές μετακόμισε το μπαρ του στην Ύδρα και το ονόμασε «Λαγουδέρα». Για δύο περίπου δεκαετίες ήταν διάσημο, συγκεντρώνοντας επιφανείς Έλληνες και ξένους. Η παρέα μετακόμισε και αυτή στην Ύδρα, εμπλουτισμένη με πολλά βαριά ονόματα. Κάπου στα χαρτιά μου έχω μία φωτογραφία με τον αδικοχαμένο Τζο Ντασέν. Εκεί γνώρισα τον Λήοναρντ Κοέν, λογοτέχνη ακόμα. Ο Καραπαναγιώτης μου είχε συστήσει την πανέμορφη Νανά Ησαία, ποιήτρια και ζωγράφο, μαθήτρια του Τέτση. Είχε διατελέσει γραμματεύς του Κωνσταντίνου Καραμανλή (πράγμα που με έσωσε στην θητεία μου) αλλά αργότερα μόναζε στην Ύδρα. Καλή ζωγράφος (έχω ένα πίνακα που μου χάρισε) αλλά ακόμα καλύτερη ποιήτρια. Πέθανε νέα, στα 60+ της.

Εγώ είχα τρυπώσει στη διαφήμιση – την μόνη δουλειά που μπορούσε τότε να μου εγγυηθεί ένα πιάτο (καλό) φαΐ. Μέχρι που χόρτασα και το έριξα στο γράψιμο.

Ο Οδυσσέας Ζούλας έφυγε νωρίς, το 1992. Νομίζω πως δεν ξεπέρασε την απώλεια της γυναίκας και της κόρης του, που ερωτεύθηκαν (και οι δύο) το Γιάννη Διακογιάννη.

Όλο αυτό το κομπολόι των αναμνήσεων ξεκίνησε αντίστροφα, από τον πρόωρο και γενναίο θάνατο της Ρίκας Βαγιάνη. Πιθανότατα της πιο γοητευτικής και ενδιαφέρουσας από τις γυναίκες που γνώρισα. Τα είχε μέσα του αυτό όλα αυτό το μωρό, που αντάμωσα πριν 55 χρόνια. Την ομορφιά, το τσαγανό και το χιούμορ. Βρεθήκαμε δίπλα-δίπλα σε εκπομπές και στήλες και χάρηκα την οξυδέρκεια και την ελευθερία της.

Είναι περίεργο να βλέπεις τους νεότερους να φεύγουν – όταν μάλιστα έχουν τόσο πάθος για ζωή.

Πένθος, πολύ, τελευταία. Και ο Λορέντζος Μαβίλης:
Αν δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι,
τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν:
Θέλουν, μα δεν βολεί να λησμονήσουν.

Sunday, August 05, 2018

Ένα σπίτι στο Μάτι


Η ιστορία του αρχίζει όταν παντρεύεται η (ετεροθαλής) αδελφή μου. Ο γαμπρός μου, μαζί με τον αδελφό του, έχουν ένα μεγάλο οικόπεδο επάνω στη θάλασσα, στο Μάτι, στη θέση «Ζούγκλα». (Δίπλα στην ομώνυμη ταβέρνα). Στο σπίτι που χτίστηκε εκεί, πέρασα τα εφηβικά και φοιτητικά μου καλοκαίρια, από το 1948 ως το 1960. Πριν 70 χρόνια…

Τρία πράγματα σημάδευαν τότε εκείνη την περιοχή: η απόλυτη ερημιά (ένα σπίτι – παραθαλάσσιο – κάθε δύο χιλιόμετρα), το εντελώς «τροπικό» πυκνό πευκοδάσος (παιδιά, τρυπώναμε μέσα σαν εξερευνητές) και οι ανελέητοι βοριάδες που μαστίγωναν όλη την ακτή – από τον Άγιο Ανδρέα ως τη Ραφήνα. Μετακινούσαν ακόμα και βαριά έπιπλα στις βεράντες.

Αναμνήσεις: Χωματόδρομοι με λεπτό κοκκινόχωμα όπου άφηναν τα ίχνη τους τα λάστιχα του ποδηλάτου μου. Πρωινό ξύπνημα για ψάρεμα με πετονιά, ή (άκαρπο) κυνήγι στο δάσος. Βουτιές στο Κόκκινο Λιμανάκι και, τα βράδια, τραγούδι στα βραχάκια κάτω στη θάλασσα. Τα πρώτα πάρτι, οι πρώτες επαφές. Μουσικό μοτίβο: Moonlight Serenade (Glenn Miller). Στην αρχή με …γεννήτρια.

Πολλά χρόνια μετά έγραφα:

Τη λέγαμε αμμουδιά, αλλά δεν ήταν. Μικροί τόποι άμμου ανάμεσα σε βράχους. Ίσα που χώραγε να καθίσει ένας άνθρωπος, με τα πόδια του μέσα στο νερό.

Οι πέτρες ήταν άσχημες. Δεν υπήρχαν ωραία βότσαλα γυαλισμένα από το κύμα. Παντού συμπαγή κοκκινωπά πετρώματα άμορφα, με ενσωματωμένους μέσα τους βράχους, κροκάλες, κοχύλια. Σκληρό τοπίο. Σαν τη βρεγμένη, γλιστερή ξέρα που πατούσες μπαίνοντας στη θάλασσα.

Ο βοριάς φύσαγε αδιάκοπα. Από τις εξήντα μέρες των διακοπών οι μισές ανήκαν στο μελτέμι. Ούτε να σταθείς δεν μπορούσες.

Όταν ξαναπήγα, μετά από χρόνια, δεν αναγνώρισα τίποτα. Ξαφνικά η ακτή είχε γίνει τείχος πολυκατοικίες. Από τον παράλιο δρόμο (άσφαλτος βέβαια πια) ούτε που υποψιαζόσουν τη θάλασσα. Την έβλεπες μόνο από το μπαλκόνι της τελευταίας παραθαλάσσιας σειράς. Η αν έπαιρνες ένα από τα στενά μονοπάτια ανάμεσα στις πολυκατοικίες που υποτίθεται ότι εξασφαλίζουν την «πρόσβαση προς τη θάλασσα». Τα περισσότερα φραγμένα ή ασφαλισμένα.

Το λαβύρινθο με τα αυθαίρετα μέσα στο δάσος, ανάμεσα στη λεωφόρο Μαραθώνος και την ακτή, τον είδα με τα χρόνια να στήνει τις παγίδες του.

Το σπίτι όμως πάντα εκεί. Πήγαινα για προσκύνημα. Στάθηκε σημαντικό για μένα. Έζησα πολύ όμορφα καλοκαίρια κοντά στη θάλασσα - τα πιο ανέμελα και ξέγνοιαστα της ζωής μου.
                                                 

Άνεμος πήρε τα σπίτια που αγάπησα. Το σπίτι στο Μάτι, πρώτα χωρίστηκε στα δύο σαν το Βερολίνο (όταν οι διαφορές δύο αδερφών αποδείχθηκαν αγεφύρωτες) και μετά πουλήθηκε.  Τελευταία φορά το είδα πριν τρία χρόνια. Υπήρχε ακόμα, χαμηλό, λευκό, μονώροφο, ανάμεσα σε τεράστιες πολυκατοικίες, να κοιτάζει την θάλασσα.

Δεν τολμάω να δω τώρα τι έχει απομείνει.

Sunday, July 29, 2018

Ανοιχτή επιστολή στην κυρία Δούρου

Αγαπητή Κυρία, 

πρέπει να πω ότι οι πρώτες σας Παρουσίες στην τοπική αυτοδιοίκηση ήταν συμπαθητικές. Βέβαια με χάλασε λίγο εκείνο το: «Όλοι ένα βήμα πίσω» αλλά το παρέκαμψα. Νέα γυναίκα είναι, ζωντανή, όμορφη – θέλει να φανεί.

Ωστόσο η μέθοδος του «λάθε βιώσας» που αρχίσατε από την αρχή να εφαρμόζετε, μου έκανε εντύπωση. Όποτε εμφανιζόταν σοβαρό πρόβλημα, η Δούρου δεν ήταν εκεί. Αμέσως ξετυλιγόταν μία γραφειοκρατική κορδέλα που μπέρδευε τα πράγματα – αλλά η Δούρου δεν ήταν εκεί.

Εμφανέστατο έγινε το πρόβλημα με τις πλημμύρες της Μάνδρας. Απλές αποφάσεις που θα είχαν ξεπεράσει προβλήματα (όπως π.χ. η διακοπή κυκλοφορίας στην παλαιά Εθνική Αθηνών Κορίνθου, έτσι που να μην επιπλέουν νταλίκες μέσα στον οικισμό) δεν τις πήρε κανείς. Άλλωστε εσείς δεν ήσασταν εκεί. Εμφανιστήκατε μετά από μέρες με κάτι ασαφή μελλοντικά σχέδια που ακόμα σέρνονται.

Και σε μια πράξη ύψιστου ναρκισσισμού, καταθέσατε μήνυση κατά του …εαυτού σας. Άραγε εκδικάστηκε; Και γιατί τότε κυκλοφορείτε ελεύθερη; 23 νεκροί δεν ήσαν αρκετοί;

Με τα σκουπίδια και την διαχείρισή τους, θριαμβεύσατε. Παραλίγο να διχοτομήσουμε τον ΧΥΤΑ της Φυλής κι από κει που επρόκειτο να μην έχουμε κανένα, αποκτήσαμε δύο…

Αλλά βέβαια το αποκορύφωμα της καριέρας σας ήταν οι προχθεσινές πυρκαγιές στην Αττική. Και πάλι, εσείς απουσιάζατε. Έτσι καταφέρατε να πολλαπλασιάστε και τον αριθμό των θυμάτων και των ζημιών, σε ύψος ρεκόρ.

Τι να πω; Μπορεί να είναι γρουσουζιά, ή κακό μάτι. Σύμπτωση, ή βουντού. Φαίνεται ότι αυτό με την ιδιότητα του περιφερειάρχη, δεν το έχετε. Δεν σας πάει – πως να το κάνουμε…

Κι επειδή δεν το βλέπω να παραιτείστε, όπως η σεμνή υπουργός εσωτερικών της Πορτογαλίας (έχετε πάνω από εκατό λόγους να το κάνετε – αλλά καμία ευαισθησία)…

Γι αυτό μία θερμή παράκληση. Ζητήστε από το μεγάλο αφεντικό να σας μετακομίσει σε κάποια άλλη θέση. Όποια και να είναι. Κάπου στα πολιτιστικά ή και τα προπαγανδιστικά. Οτιδήποτε εκτός από του ανθρώπου που έχει την ευθύνη για την διαχείριση και την οργάνωση μιας περιφέρειας. Η παραμονή σας στη θέση του περιφερειάρχη είναι κίνδυνος-θάνατος για την Αττική. Ξεκινήσαμε με 23 νεκρούς και ανεβήκαμε στους 80+. 

Αν συνεχίστε έτσι, δεν θα της έχουν μείνει και πολλοί κάτοικοι, μέχρι να φύγετε…

Sunday, July 22, 2018

Στην άλλη ζωή…



Μεγαλώνοντας στενεύουν τα περιθώρια. Όχι μόνο του χρόνου αλλά και των δυνατοτήτων.

Όμως υπάρχουν πράγματα που θέλω οπωσδήποτε να τα ζήσω. Μου είναι π.χ. αδιανόητο να εξαφανιστώ από αυτό τον κόσμο χωρίς να έχω περιηγηθεί την Ινδία. Έχω ασχοληθεί χρόνια με την ιστορία και την σκέψη της, έχω γράψει βιβλία, έχω μελετήσει την τέχνη της. Από τον καιρό που, παιδί, διάβαζα Κίπλινγκ, νοσταλγώ την Ινδία. Αλλά δεν μπόρεσα ποτέ να πάω. Και φυσικά δεν ήθελα να την επισκεφθώ με τουρ πακέτο – αλλά μόνος και με άφθονο χρόνο στη διάθεσή μου. Ε, όταν είχα τις αντοχές δεν είχα τα μέσα – μετά δεν είχα τις δυνάμεις.

Και κάτι πιο κοντινό: δεν έχω αποβιβαστεί στα περισσότερα ελληνικά νησιά. Στο Ιόνιο κάτι γίνεται (μου λείπουν οι Παξοί). Πρόπερσι συμπλήρωσα με τα υπέροχα Κύθηρα. Αλλά στο Αιγαίο – πανωλεθρία! Ούτε το 15%. Χάλια και στα Δωδεκάνησα και τις Σποράδες.

Αν πείτε για τα βιβλία που δεν έχω διαβάσει… τραγωδία! Και κάθε μέρα πληθαίνουν.

Κι επειδή μου είναι αδιανόητο πως θα φύγω πεινασμένος και στερημένος, άρχισα να πιστεύω πως – δεν είναι δυνατόν! – θα υπάρχει και άλλη ζωή. Δεν μπορεί όποιος μας έπλασε (ο Θεός, η Φύση) να έβαλε μέσα μας τόσες επιθυμίες, ανάγκες, μεράκια, σεβντάδες – χωρίς να φροντίσει για την εκπλήρωσή τους. Θα ήταν άδικο!

Κάποιος θα με ρωτήσει: - ποιος σου είπε πως η ζωή είναι δίκαια;

Λογικά σωστό. Κανείς. Αλλά αυτό δεν με εμποδίζει από το να ονειρεύομαι μία ακόμα ζωή. Όχι, δεν με ενδιαφέρουν τα συννεφάκια και οι άρπες του Παραδείσου, ούτε τα ουρί και τα πιλάφια των Μουσουλμάνων. Απλή ζωή θέλω, σαν αυτή που έζησα, αλλά μεγαλύτερη ακόμα σε πλούτο και διάρκεια… Ίσως και να ανανεώνεται στο τέλος.

Τι θα έκανα στον επόμενο βίο μου; Να ένας πρώτος, πρόχειρος κατάλογος. Ξεκινώντας με τα πράγματα που δεν προλαβαίνω πια ούτε να ονειρευτώ:

Θα άλλαζα τέχνη και επάγγελμα. Από συγγραφέας, θα γινόμουν μουσικός. Από μικρός το επιθυμούσα – δεν μου το επέτρεψαν. Έτσι προσπάθησα να κάνω (μάλλον ανεπιτυχώς) μουσική με τις λέξεις.

Θα σπούδαζα μουσική, όχι μόνο θεωρητικά (όπως ήδη έκανα σ’ αυτή τη ζωή) αλλά και στην πράξη. Όργανο! Εκτελεστής – βιρτουόζος. Ίσως και συνθέτης;

Θα έδινα μεγαλύτερη προσοχή στο σώμα μου. Δεν θα πέρναγα τα μαθητικά μου χρόνια  κρυμμένος στις βιβλιοθήκες, αποφεύγοντας τα μαθήματα σωματικής αγωγής. (Τα θεωρούσα χάσιμο χρόνου). Θα έκανα και κάποιο σπορ – έτσι ώστε να διατηρήσω την φόρμα μου. Τώρα ξέρω…

Κι από εκεί και πέρα τα ίδια που έκανα σε αυτή τη ζωή, σε ακόμα μεγαλύτερη κλίμακα. Διάβασμα, σχέσεις, ταξίδια.

Α, βέβαια, θα χρειαζόμουν και κάποια δουλειά, για βιοπορισμό. Αν τα κατάφερνα, θα ακολουθούσα την συνταγή αυτής της ζωής. Θα νοίκιαζα το μυαλό μου για μερικά χρόνια και με τα έσοδα αυτά θα πορευόμουν τα υπόλοιπα. Κάτι θα κέρδιζα κι από την τέχνη μου – 
όπως έκανα τώρα, με τα βιβλία.

Τα χρήματα είναι πολύ σημαντικά, όχι γι’ αυτά που σου επιτρέπουν να κάνεις – αλλά γι αυτά που σου δίνουν την δυνατότητα να αποφύγεις. Στο σημερινό σύστημα (που μάλλον δεν θα έχει αλλάξει) είναι ο πρώτος παράγοντας ανεξαρτησίας. Έντεκα παραιτήσεις μου το απέδειξαν.

Α, ναι – και ίσως να ζούσα σε άλλη χώρα (κάποια κεντροευρωπαϊκή κατά προτίμηση) κάνοντας πάντα διακοπές στην Ελλάδα.

Κι αν δεν υπάρξει άλλη ζωή; Η – ακόμα χειρότερα – αν ισχύει η πίστη τόσων λαών στην μετεμψύχωση και ξαναζήσω σαν άλλο ον – π. χ. κατσαρίδα;

Ε, λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση θα γίνω η πιο ενοχλητική και αντιπαθητική κατσαρίδα όλων των εποχών. Για να εκδικηθώ όσους θα ζουν, ενώ εγώ θα έρπω!