Sunday, April 14, 2019

Κάλλιο νέος, πλούσιος και υγιής…



…παρά γέρος, φτωχός και άρρωστος.

Θα την έχετε σίγουρα ακούσει αυτή τη φράση – είναι το αποκορύφωμα του αυτονόητου. Δεν μπορώ ούτε να φανταστώ άνθρωπο που να διαφωνήσει με αυτήν.

Ωστόσο υπάρχουν μερικά συμπληρώματα που την κάνουν ακόμα πιο αυτονόητη. Π. χ. αν στο τέλος της φράσης προσθέσει κάποιος τις λέξεις «…στην Ελλάδα». Διότι το να είσαι άρρωστος στην Ελλάδα (εκεί, στην αρρώστια, καταλήγει η φράση) διαφέρει πολύ από το να αρρωστήσεις π.χ. στη Δανία. (Έχω πείρα και των δύο καταστάσεων).

Η διαφορά είναι τόσο μεγάλη που σχεδόν ακυρώνει τις πρώτες λέξεις της έκφρασης – τις έννοιες γέρος και φτωχός. Σε μία Σκανδιναβική χώρα, ακόμα και οι γέροντες και οι φτωχοί βρίσκουν άρτια περίθαλψη και αντιμετώπιση από το σύστημα υγείας.

Ενώ στην Ελλάδα… Έβλεπα τα αποτελέσματα της έρευνας All Can* που έγινε πρόσφατα σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες. (Δείγμα για την Ελλάδα 640 καρκινοπαθείς). Τραγικές ελλείψεις, τόσο στην απόλυτα απαραίτητη έγκαιρη διάγνωση και ενημέρωση, όσο και στην οικονομική υποστήριξη. 89% των ασθενών επιβαρύνθηκαν οικονομικά κατά την διάρκεια της νόσου.

Μα, θα αναρωτηθείτε, δεν υπάρχει η Δημόσια Περίθαλψη, το ΕΣΥ και δεν είναι όλοι (ή έστω οι περισσότεροι) Έλληνες ασφαλισμένοι στο Δημόσιο ή σε κάποιο ταμείο;

Δυστυχώς στη χώρα μας – όπως και σε άλλους τομείς – η περίθαλψη έχει διχοτομηθεί αφήνοντας στη μέση ένα τεράστιο κενό. Η Δημόσια είναι υποστελεχωμένη, με λίγους (και κουρασμένους) γιατρούς, τεχνολογικές ελλείψεις και ελάχιστους πόρους. (Όχι μόνο γιατί το κράτος δεν πληρώνει, αλλά και διότι η εισφορά του δεν αξιοποιείται. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ιωάννη Υφαντόπουλο ένα 40-45% των πόρων που κατευθύνονται στα δημόσια νοσοκομεία δεν αποδίδει όφελος για τους ασθενείς).

Δεν είναι ανάγκη να περιγράψω τις καθυστερήσεις, την ταλαιπωρία, τα ράντζα στις εφημερίες, κλπ. Τα ζούμε οι περισσότεροι κάθε μέρα.

Από την άλλη πλευρά η Ιδιωτική ανθίζει (και λόγω των ελλείψεων της Δημόσιας). Έχει πλούσια εμφάνιση, πληθώρα γιατρών, προχωρημένο τεχνολογικό εξοπλισμό καλή και γρήγορη εξυπηρέτηση. Αλλά είναι πανάκριβη. Απρόσιτη για το 90% των Ελλήνων.

Δεν υπάρχει ο μέσος όρος: νοσοκομεία καθαρά, οργανωμένα, με επαρκή στελέχωση και εξοπλισμό – αλλά χωρίς να συναγωνίζονται το Χίλτον σε πολυτέλεια. Αυτός ο μέσος όρος είναι ανύπαρκτος, όπως και η εξαφανισμένη Μεσαία Τάξη στην οποία αντιστοιχεί.

Ο τρίτος παίκτης σε αυτό το παιχνίδι είναι η ιδιωτική ασφάλιση. Αυτή θα μπορούσε να καλύψει ένα μέρος από το χάσμα ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτική περίθαλψη. Αλλά και αυτή είναι ακριβή και υποτυπώδης. (Ασφάλιστρα κλάδου ζωής: 0,9% του ΑΕΠ, έναντι 4,6% μέσου όρου στην Ευρώπη). Δεν λειτουργούν, όπως σε άλλες χώρες, μικτά συστήματα κρατικής και ιδιωτικής ασφάλισης που να απαλύνουν το πρόβλημα και να καλύπτουν το κενό. 

Επιπλέον – για να μην ξεχνάμε και τον πρώτο πόλο της αρχικής μας φράσης – τους γέροντες – οι δικές μας ασφαλιστικές δεν καλύπτουν όλες τις ηλικίες. Ενώ το προσδόκιμο ζωής έχει μεγαλώσει εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια, οι περισσότερες ασφαλιστικές εταιρίες δεν ανεβάζουν τα δικά τους όρια ηλικίας.

Έτσι, ένας ογδοντάχρονος δεν βρίσκει ασφαλιστή στην Ελλάδα και οι μόνες του καταφυγές είναι δύο ξένες Αγγλικές εταιρίες. Οι οποίες εκμεταλλευόμενες την ολιγοπωλιακή τους θέση, ανεβάζουν κάθε χρόνο τα ασφάλιστρα, ζητούν υψηλές συμμετοχές και μερικές φορές απαιτούν εξαιρέσεις νοσημάτων με πολύ περίεργες αιτιολογίες.

Οπότε η γνωστή αρχική μας φράση συμπληρώνεται ως εξής: Αν δεν είσαι νέος, πλούσιος και υγιής – κάλλιο να ζεις στην Σκανδιναβία…

* Ρεπορτάζ Πέννυς Μπουλούτζα στην Καθημερινή 11.4.

Sunday, April 07, 2019

ΚΑΣ Ή CASH?


Μετά και την τελευταία απόφαση του ΚΑΣ, να κηρύξει αρχαιολογικό χώρο τον μισό Πειραιά, έχω να προτείνω τα εξής:

Να ανακηρυχθεί όλη η Ελλάδα αρχαιολογικός χώρος.

Να σταματήσει κάθε προσπάθεια ανάπτυξης (βιομηχανίες, εργαστήρια, βιοτεχνίες, εμπόριο, κλπ.) εκτός από τον τουρισμό αλλά σε καθορισμένα από το ΚΑΣ μέρη.

Να μεταβληθεί όλη η Ελλάδα σε ένα τεράστιο αρχαιολογικό πάρκο. Να έρχονται οι τουρίστες από όλο τον κόσμο και να θαυμάζουν ανασκαφές και ερείπια.

Να αναλάβει το ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) την διακυβέρνηση της χώρας. Έτσι κι αλλιώς αυτό κάνει κουμάντο εδώ.

Αντιγράφω από το ρεπορτάζ:

«Από τα συνολικά 19 έργα τα οποία έχουν χαρακτηρισθεί στρατηγικές επενδύσεις και εντάχθηκαν στο καθεστώς fast track, μόνο σε δύο έχουν ξεκινήσει εργασίες».

Αυτό θα πει Fast track. Ούτε ο Χάμιλτον, ο πρωταθλητής της Φόρμουλα 1, δεν κινείται με τέτοιες ταχύτητες.

Και σκεφθείτε: αυτές οι επενδύσεις έχουν εγκριθεί – έχουν περάσει από την πιο δύσκολη φάση υποβολής σχεδίων, προτάσεων, προϋπολογισμών. Και σε δύο μόνο έχουν ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ εργασίες. 

Για το πότε θα ολοκληρωθούν και θα λειτουργήσουν, μόνον ο Δίας το ξέρει.

Είμαι σίγουρος πως πολλοί, διαβάζοντας τον τίτλο, θα ενοχληθούν και θα μουρμουρίσουν: «Τι; Θα ξεπουλήσουμε την ιστορία μας και τους ένδοξους προγόνους μας για ζεστό χρήμα;»

Μα το κάνουμε ήδη – με τον χειρότερο τρόπο. Έτσι κι αλλιώς το μόνο εισόδημα που μπαίνει στην χώρα, είναι από τον τουρισμό. 

Προτείνω να το επεκτείνουμε και να το εκμεταλλευθούμε καλύτερα.

Δεν προτείνω βέβαια μία αρχαία Disneyland,  με τους Έλληνες να φοράνε χλαμύδες, και να γίνονται συνεχώς επαναλαμβανόμενοι αθλητικοί, ρητορικοί και δραματικοί αγώνες στην χώρα που ανακάλυψε τον αθλητισμό, την ρητορική και την τραγωδία. Να μπορούν να συμμετέχουν και οι επισκέπτες μας!

Γιατί διακόσια χρόνια τώρα, άλλο κεφάλαιο δεν αποκτήσαμε εκτός από το παρελθόν μας. Αυτό εκμεταλλευόμαστε, αυτό πουλάμε. 

Περηφανευόμαστε για τους αρχαίους μας προγόνους (ανάθεμα κι αν τους ξέρουμε κι μας συνδέει άλλο τίποτα με αυτούς, εκτός από τη γλώσσα). 

Να μας αναλάβει λοιπόν όλους το ΚΑΣ, να τελειώνουμε.

Και για να σοβαρευτούμε:

Από το ΚΑΣ εγώ περιμένω μόνον ένα πράγμα. Να βρει τρόπους ώστε η αρχαία μας κληρονομιά να συντηρηθεί και να αξιοποιηθεί χωρίς να ανακόπτει την ανάπτυξη και την ευημερία της χώρας.

Να – πώς το έχουν κάνει οι γείτονές μας οι Ιταλοί; Με γούστο, με φινέτσα, έχουν εντάξει όλη τους την - πιο μακρόχρονη από την δική μας – ιστορία, μέσα στην σημερινή τους πραγματικότητα.

Χωρίς «απαγορεύομεν και διατάσσομεν», ας επιστρατεύσουν την φαντασία και την δημιουργικότητά τους, ας συνεργαστούν με αρχιτέκτονες, γλύπτες, εικαστικούς, έτσι που και την αρχαία κληρονομιά να προβάλλουμε και την ανάπτυξη της χώρας να μην εμποδίζουμε.

Οι απαγορεύσεις είναι ένα βάρβαρο και στείρο μέσο. Είναι βέβαια και το πιο εύκολο. «Πονάει κεφάλι – κόψει κεφάλι!» Εδώ σας θέλω, σοφοί μου αρχαιολόγοι, δανειστείτε λίγη έστω ευρηματικότητα και ευφυΐα από αυτούς που υπερασπίζεστε και βρείτε λύσεις!

Διότι αν δεν γίνει αυτό, η επόμενη πρότασή μου θα ήταν η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΣ. Έχει αποδειχθεί βλαβερό, ατελέσφορο και επιζήμιο για το σύνολο. Απαγόρευση λοιπόν (να δείτε την γλύκα) και αντικατάστασή του με ένα όργανο πιο ευέλικτο, πιο δημιουργικό, πιο παραγωγικό,  που να έχει σαν σκοπό όχι απλώς την προστασία της αρχαίας κληρονομιάς, αλλά την αξιοποίησή της.

«Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες…» έγραφε πριν ογδόντα χρόνια ο Σεφέρης. Τις μεγάλες πέτρες της αρχαιότητας τις κουβαλάμε όλοι στις πλάτες μας διακόσια χρόνια. 

Έχουμε γίνει παρελθοντολάγνοι και οπισθοδρομικοί. Καιρός είναι να ελαφρώσει αυτό το βάρος. Κουβαλάμε υπέρμετρη γνώση, σκέψη και τέχνη τις οποίες αγνοούμε (ωραίες οι εκδόσεις του Αριστοτέλη που μοιράζει το Βήμα – πόσοι τις διαβάζουν;) 

Να μην κουβαλάμε όμως και κάθε δείγμα αρχαίας παρουσίας, κάθε πέτρα σαν εμπόδιο!

ΕΚΑΣ το ΚΑΣ!

Sunday, March 31, 2019

Λυκόφως μιας αυτοκρατορίας;


Η πρώτη μου επαφή με την Αγγλία ήταν οι τέσσερεις αρχικές συγχορδίες της Πέμπτης Συμφωνίας του Μπετόβεν και η φωνή του εκφωνητή που, συνοδευμένη από άφθονα παράσιτα, ακουγόταν βραχνή να αρθρώνει τις μαγικές λέξεις: «Εδώ Λονδίνο. Ακούτε την Ελληνική εκπομπή του Μπι Μπι Σι».

Ήταν Κατοχή και η σύνδεση με το Λονδίνο ήταν έγκλημα για τις κατοχικές αρχές. Όμως αποτελούσε και τη μόνη δυνατότητα να μαθαίνουμε τι γινόταν στον πόλεμο μια και όλα τα άλλα μέσα διακινούσαν γερμανική προπαγάνδα.

(Και σκέπτομαι τώρα, ότι ενώ γνωρίζαμε πως η εκπομπή αυτή ανήκε σε ένα από τα αντιμαχόμενα κράτη, ποτέ δεν αμφιβάλαμε για την ειλικρίνειά της. Μετέδιδε ακόμα και τις ήττες και τις αποτυχίες των συμμάχων, ίσως λιγότερο εμφατικά. Αλλά από τότε πίστεψα κάτι, που αργότερα το επιβεβαίωσα πολλές φορές. Οι Άγγλοι δεν λένε ψέματα).

Τα τελευταία χρόνια της Κατοχής μάθαινα με μανία Αγγλικά, έτσι που σύντομα μπορούσα να ακούω και αγγλόφωνες εκπομπές. Θυμάμαι την συγκίνησή μου όταν άκουσα για πρώτη φορά τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. Ο Θεός ο ίδιος δεν θα με είχε συγκλονίσει περισσότερο. Ολομόναχος ο άνθρωπος αυτός, στην αρχή, είχε αντιστρέψει τις τύχες του πολέμου – είχε νικήσει την σιδηρόφρακτη Γερμανία και σώσει την Ευρώπη.

Από τότε άρχισε η σχέση μου με την Αγγλία και δεν σταμάτησε μέχρι σήμερα. Μετά πήγα σε αγγλόφωνο σχολείο, όπου όλα τα μαθήματα διδάσκονταν στα Αγγλικά και η γλώσσα αυτή μου έγινε τόσο οικεία όσο η δική μου.

(Εκεί ξεχώρισα για πρώτη φορά και την προφορά-διαφορά μεταξύ Αγγλικών και Αμερικάνικων. Είχαμε μερικούς καθαρόαιμους Βρετανούς καθηγητές που ξεχώριζαν σαν την μύγα μες το γάλα).

Διαβάζοντας φανατικά πέρασα από όλες τις φάσεις: την φάση Κίπλινγκ (της αυτοκρατορίας) την φάση Ντίκενς (αχ! ο Ολιβερ Τουίστ και οι Μεγάλες Προσδοκίες) προχωρώντας στα πιο μοντέρνα μυθιστορήματα και ποιήματα: από την «Έρημη Χώρα» μέχρι τον «Οδυσσέα» του Τζόυς.

Και ήρθε η εποχή των ταξιδιών. Πρώτη φορά έφτασα στο Λονδίνο οδηγώντας αριστεροτίμονο αυτοκίνητο σε ανάποδους δρόμους. Γύρισα με αυτό την μισή Βρετανία. Αργότερα έφτασα στη Σκοτία και την αγάπησα. Έζησα αρκετό καιρό στο όμορφο Γουίμπλεντον. Στην αρχή διάβαζα Times, αλλά μετά Guardian.

Μελέτησα την ιστορία αυτής της χώρας περισσότερο κι από της δικής μας. Ήταν διδακτική γιατί πρωτοπορούσε συνεχώς. Μέσα στο σκοτεινό Μεσαίωνα έβγαλε την Magna Carta – τον πρώτο χάρτη ελευθεριών, το  πρώτο συμβόλαιο λαού και εξουσίας.  Πρωτοπόρησε στην κοινοβουλευτική δημοκρατία, πρώτη κατάργησε την δουλεία.

Και ξαφνικά κάτι έσπασε, κάτι χάλασε. Φτηνοί και ψεύτες δημαγωγοί άρχισαν να πουλάνε σάπιο εμπόρευμα στολισμένο με ωραία λόγια. Παρακολούθησα την προπαγάνδα υπέρ του Brexit και έφριξα. Ποτέ στη ζωή μου, ούτε στο τελευταίο χωριό της πατρίδας μου, δεν είχα ακούσει τόσο χοντρά ψέματα.

Κι όμως ψήφησαν τους απατεώνες. Κι όταν, πολύ σύντομα, αναγνώρισαν το λάθος, η αγγλική τους ακαμψία κατέστησε την κωλοτούμπα αδύνατη. Και γλιστράνε τώρα προς ένα Καιάδα που είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που τους υποσχέθηκαν οι δημαγωγοί. Μόνον ένα θαύμα μπορεί να τους σώσει – και θαύματα στην εποχή μας δεν γίνονται. Χρειάζονται έναν ηγέτη της τάξης του Τσόρτσιλ ή της Θάτσερ και έχουν μία τρομαλέα κυρία που φοβάται και τον ίσκιο της  κι ένα χαοτικό κοινοβούλιο που δεν ξέρει τι θέλει.

Αν δεν επισυμβεί το θαύμα που λέγαμε, η ιστορία αυτή θα κρατήσει πολλά χρόνια και η χώρα θα υποφέρει άσχημα. Πιθανότατα δεν θα προλάβω να μάθω το τέλος. Και θα έχω χάσει άλλον ένα πυλώνα από τους λίγους που βρήκα στη ζωή μου.

Sunday, March 24, 2019

Η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας


«Έφηβοι δεσμώτες των smartphones!» Ο τίτλος είναι ολοσέλιδος σε μεγάλη και σοβαρή κυριακάτικη εφημερίδα ενώ ο υπότιτλος επεξηγεί: «Πώς η ευρεία χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οδηγεί τους νέους, και ειδικότερα τα κορίτσια, στην κατάθλιψη».

(Βεβαίως οδηγεί και σε εκατοντάδες ωραία πράγματα – κείμενα, μουσικές, εικόνες. Παρατηρώ τελευταία πως ο σημαντικός συγγραφέας Κώστας Μαυρουδής αφήνει σχεδόν κάθε μέρα ένα ωραίο ψήγμα κειμένου στο Facebook).

Η καταδίκη αυτή των κινητών μου θύμισε την πρώτη δαιμονοποίηση της τεχνολογίας που έζησα:  τις επιθέσεις του Τύπου (αριστερού και δεξιού) εναντίον των flippers  που οδήγησαν στην απαγόρευσή τους τον Μάρτιο του 1965 από την Κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου. Τα αθώα «φλιπεράκια», με τα οποία παίζαμε, θεωρήθηκαν «ψυχοφθόρα» και κατηγορήθηκαν για όλα τα δεινά: από την διαφθορά της νεολαίας μέχρι την «μη πιστή τήρηση της κομματικής γραμμής» (από την Αριστερά, βεβαίως). Η απαγόρευση οδήγησε στον θάνατο 4000 πολύχρωμων ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε όλη τη χώρα. Σήμερα, τα λίγα που επέζησαν, είναι αντικείμενα για συλλέκτες.

Φυσικά οι παλιοί θα θυμούνται τις αντιδράσεις όταν κυκλοφόρησαν τα πρώτα τρανζίστορ. Η νεολαία με τα ραδιοφωνάκια κολλημένα στο αυτί, είτε οι παρέες που κουβαλούσαν φορητά ηχοσυστήματα με παντοδύναμα μπάσα, ενοχλούσαν και θεωρήθηκαν και αυτές μηχανές που οδηγούσαν στον δρόμο της απώλειας.

Για να μην πούμε τι άκουσε – και τι ακούει ακόμα – η τηλεόραση. Σύσταση στους γονείς να την απαγορεύσουν τελείως στα παιδιά, τρόποι κλειδώματος και αδρανοποίησης. Ώσπου άρχισαν να εμφανίζονται σοβαρές μελέτες και έρευνες που  έδειχναν καλύτερες επιδόσεις και οξύτερη αντίληψη στα παιδιά που έβλεπαν περισσότερη τηλεόραση. Το «χαζοκούτι» περιέχει σαφώς πολλά σκουπίδια. Αλλά μήπως και το μεγαλύτερο ποσοστό των εντύπων δεν είναι σκουπίδια; Η επιλογή είναι δική μας.

Και φυσικά οι υπολογιστές έχουν θεωρηθεί ένοχοι για μυριάδες κακουργήματα και  τα βιντεοπαιχνίδια (που σήμερα έχουν ονομαστεί «ή δέκατη τέχνη» ενώ έχουν ξεπεράσει τον κινηματογράφο σε επιδόσεις, διάδοση και τζίρο) εισπράττουν ακόμα όλες τις συκοφαντίες της γης. Μέχρι που και εκεί αποδείχθηκε πως οξύνουν και εντείνουν την αντίληψη και την πρόσληψη των νέων. Γυμναστική του νου!

Η ανθρωπότητα προχωρεί αντιδρώντας στο καινούργιο. Το φοβάται, το δαιμονοποιεί, το πολεμάει – αλλά τελικά το υιοθετεί. 

Και ευτυχώς. Το έξυπνο κινητό είναι η κορυφαία επινόηση της ιστορίας του ανθρώπου, γιατί σε αυτό συγκλίνουν όλες οι τεχνολογίες. 

Ο Arthur Clark είχε πει: «Κάθε ιδιαίτερα προχωρημένη τεχνολογία δεν διαφέρει από την μαγεία». Και πραγματικά μαγικό είναι ένα κουτάκι που χωράει στην τσέπη σου, περιέχει όλο το Διαδίκτυο, όλες τις γνώσεις και τις τέχνες του ανθρώπου. (Και βγάζει καλύτερες φωτογραφίες από τις περισσότερες μηχανές).

Όπως εμφανίζεται στο ρεπορτάζ, η έρευνα είναι σαφώς μεροληπτική – πράγμα που φαίνεται όταν ορίζει το έτος 2007 ως annus horribilis – τρομακτικό έτος – όπου άρχισε η μαζική κατάρρευση των «θυμάτων». Τότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά το iPhone, το πρώτο «έξυπνο» τηλέφωνο. Αλλά, ήταν ακόμα πρωτόγονο (φυσικό) και μόνο μετά από μερικά χρόνια άρχισε να  διαδίδεται και να επηρεάζει. Το ότι, και μόνο με την εμφάνισή του,  βύθισε κόσμο στην κατάθλιψη, είναι λίγο περίεργο.

Φυσικά όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου έχουν και αρνητικές πλευρές που πρέπει να ερευνώνται. Αλλά τίτλοι όπως «δεσμώτες των smartphones» είναι τεχνοφοβικός λαϊκισμός. Η τόση έμφαση, προκαλεί την υποψία πως  ψυχολόγοι και συναφείς ειδικότητες, ανακαλύπτουν νέα σύνδρομα, προκειμένου να αποκτήσουν νέους πελάτες… 

Sunday, March 17, 2019

Πώς δεν έγινα δημοσιογράφος



«Εσείς οι δημοσιογράφοι φταίτε για όλα!»

Όπως όλες οι γενικεύσεις, και αυτή είναι και ρατσιστική και λανθασμένη. Αλλά είναι ακόμα πιο λανθασμένη όταν απευθύνεται σε κάποιον όπως εγώ που …δεν είναι δημοσιογράφος.

Την ακούω δεκαετίες τώρα. Το κοινό δεν ξεχωρίζει ειδικότητες. 

Όποιος υπογράφει στήλες σε έντυπα ή εμφανίζεται στην τηλεόραση θεωρείται γενικώς δημοσιογράφος.

Και ως γνωστόν οι δημοσιογράφοι ταυτίζονται με τα γεγονότα που αναφέρουν (αυτή είναι η αρχαιότερη εκδοχή των fake news). Πιο παλιά ακόμα ήταν η περίπτωση του αγγελιαφόρου στις αρχαίες τραγωδίες, ή στα παραμύθια (όπου συχνά του παίρνανε και το κεφάλι) όταν έφερνε άσκημα νέα. Να μην πούμε για τους άτυχους «μάντεις κακών». Η Κασσάνδρα όλο σωστά προφήτευε και όμως της βγήκε κακό όνομα.

Αλίμονο:  οι καημένοι οι δημοσιογράφοι ευθύνονται για τα γεγονότα, όσο και οι γιατροί για τις αρρώστιες που ανακαλύπτουν στις διαγνώσεις τους. (Τουλάχιστον όμως οι γιατροί πολύ συχνα θεραπεύουν).

Και τι γίνεται με τους γράφοντες μη δημοσιογράφους; Γιορτάζουν επέτειο!

Φέτος κλείνουν σαράντα χρόνια από το 1979, τότε που ο εκδότης Γιάννης Πουρνάρας με κάλεσε και μου πρότεινε να γράφω μία εβδομαδιαία στήλη στο περιοδικό του, τα «Επίκαιρα».

Είχε προηγηθεί, το 75, η έκδοση του βιβλίου μου: «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» που με μεταμόρφωσε από σοβαρό δοκιμιογράφο και ποιητή, σε μεγάλη celebrity. (Δυστυχώς).

Η συνεργασία με τα «Επίκαιρα» πήγε καλά. Κράτησε τρία χρόνια, η κυκλοφορία ανέβηκε και το περιοδικό γέμισε επιστολές προς την στήλη. Μέχρι που ο Πουρνάρας μου έκοψε για δεύτερη φορά ένα άρθρο (υπέρ του Πολιτικού Γάμου) και παραιτήθηκα. (Τον είχα προειδοποιήσει). Έξη μήνες μετά, το περιοδικό έκλεισε.

Ήταν η πρώτη από έντεκα παραιτήσεις – για τον ίδιο ακριβώς λόγο.

Μετά, βρέθηκα να κολυμπάω μέσα σε μια θάλασσα από ΜΜΕ. Κυριακάτικες εφημερίδες: Βήμα, Καθημερινή (δύο θητείες) Έθνος,Ελευθεροτυπία. Περιοδικά: 4Τροχοί , CAR, RAM, Discovery & Science, Φωτογράφος, Odyssey,  Status.

1987 Τηλεόραση: ET2, (εκπομπή «Διάλογοι» η πρώτη ελληνική Face to face – με  έκοψε το ΠΑΣΟΚ). 1993 ET1: «Περιπέτειες Ιδεών» (με έκοψε η Ν.Δ.). Ραδιόφωνο: 9.84, Τρίτο Πρόγραμμα.

Διαδίκτυο: LiFO, Protagon, και πίσω τώρα στο Βήμα. Παράλληλα 13 χρόνια blog (1200 άρθρα με μυριάδες επισκέψεις).

Δημοσιογράφος  δεν έγινα βέβαια ποτέ. Ούτε έρευνα, ούτε ρεπορτάζ. Πάντα εξωτερικός συνεργάτης με μπλοκάκι. Χρονογράφημα (είδος λογοτεχνικό) ή επιφυλλίδα. Δεν απέκτησα γραφείο σε ΜΜΕ ούτε θέση στο μισθολόγιο. Συνεργασία δι’ αλληλογραφίας. Παλιά με φαξ, αργότερα με email. Η ΕΣΗΕΑ δεν με ξέρει.

40 χρόνια – ούτε μία μέρα απών. Και δεν είχα καμία πρόθεση να ασχοληθώ με τα Μαζικά Μέσα – είχα σπουδάσει φιλοσοφία και βιοποριζόμουν εργαζόμενος ως κειμενογράφος στην διαφήμιση. Απώτερος σκοπός: μια συγγραφική σταδιοδρομία. Που είχε ήδη ξεκινήσει με καλούς οιωνούς, όταν, μέσα στη χούντα, μου προέκυψε, σαν αντίδραση, η «Δυστυχία».

Αυτή άλλαξε την πορεία μου. Η επιτυχία της (η πρώτη έκδοση εξαφανίστηκε αυθημερόν) περιέργως συνεχίζεται, τόσο στην Ελλάδα (37 ανατυπώσεις) όσο και παγκόσμια – έχει μεταφραστεί σε 10 γλώσσες μαζί και με άλλα μου βιβλία.

Η επιτυχία αυτή είχε για μένα οδυνηρές συνέπειες. Με απέκοψε από την σοβαρή ελληνική διανόηση (τότε αυστηρά αριστερή και αλλεργική τόσο στα «μπεστ-σέλερ», όσο και στην σάτιρα). Όταν μάλιστα έμαθαν ότι υπήρξα διαφημιστής – δηλαδή υπηρέτης των καπιταλιστών - χάος! Το τελευταίο καρφί στο φέρετρο.

Μετά το 89, που μπερδεύτηκαν οι ταμπέλες, τα πράγματα έγιναν ακόμα χειρότερα για μένα διότι δεν χωρούσα σε κανένα κουτάκι: Σε άλλα ήμουν Δεξιός, σε άλλα Αριστερός και συνήθως στη μέση. 

«Έχεις μεγάλο κοινό» μου είπε ένας εκδότης, «αλλά δεν μπορεί να βασιστεί κανείς σε σένα. Γράφεις ό,τι σου κατέβει!». «Μήπως γι αυτό έχω μεγάλο κοινό;» τον ρώτησα. 

Εντωμεταξύ δεν έπαψα να γράφω και να εκδίδω «σοβαρά» βιβλία, αλλά για το συγγραφικό συνάφι παρέμεινα εσαεί περιθωριακός.  

Έτσι έγινα ένα περίεργο υβρίδιο: για τους πολλούς, σχολιαστής της ελληνικής πραγματικότητας, (ο Ροΐδης θα έγραφε: «διορθωτής του Ρωμαίικου») για ελάχιστους Έλληνες και περισσότερους ξένους κριτικούς συγγραφέας και στοχαστής – και επιπλέον: φωτογράφος (δύο εκθέσεις και λευκώματα), μεταφραστής και παρουσιαστής τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκπομπών  Με δύο λέξεις: «Μοναχικός Πολυπράγμων», όπως ήταν ο τίτλος της έκθεσης που μου αφιέρωσε το Μουσείο Μπενάκη στα 80 μου.

Δημοσιογράφος πάντως, δεν έγινα!

Saturday, March 09, 2019

Για μιαν άλλη Καθαρή Δευτέρα


Σας την εύχομαι αυτή τη Δευτέρα
καθαρή – ολοκάθαρη.
Ούτε ένα συννεφάκι στον Ουρανό
Μικροί αετοί καρφιτσωμένοι στο στερέωμα
ζωγραφισμένοι από τον Μπάρμπα-Σπύρο Βασιλείου,
ώστε να μην πέφτουν και κλαίνε τα παιδιά.
Αλλά εκεί, σταθεροί, να δείχνουν
Το βάθος του ουρανού και του μέλλοντος μας.

Όμως δεν είναι αληθινοί. Σκηνογραφία!
Σκηνογραφία να κρύβει τη λάσπη
με την οποία ζούμε και παλεύουμε.

Νηστήσιμα δεν χρειαζόμαστε φέτος
Τόσα χρόνια νηστεύουμε
όλα τα λιπαρά και τα αρτύματα.
Καμία διαφορά δεν θα είχε η νηστεία.
Ίσως του χρόνου βρούμε κάτι καλό, να το στερηθούμε.

Τέτοια μέρα παλιά ανέβαινε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής
ίσιος και ευθυτενής στου Φιλοπάππου
και μέτραγε τις ωραίες πλάκες του Πικιώνη
που είχε συνθέσει το ψηφιδωτό της ζωής μας
από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα.

Αλλά που να φανταστεί ο σοφός Πικιώνης,
πόσο ακάθαρτοι θα υποδεχθούμε φέτος την καθαρή αυτή μέρα.

Ήταν κάτι γιορτές παλιά που ξεφαντώναμε, έξω καρδιά!
Με μουσικές, νταούλια, κλαρίνα και όργανα.
Μερικοί λεβέντες χόρευαν και πήδαγαν στα ουράνια.
Τώρα κανείς δεν πηδάει παρά για να ορμήξει στον άλλο,
Να πιαστούνε μπαμπέσικα με βαριοπούλες και μολότωφ
Χωρίς καλά-καλά να ξέρουν γιατί.

Έτσι ξένοι πια αντί για φίλοι, μεζέδες δεν έχουμε παρά οργή και φθόνο.
Κερνάμε μίσος και χολή, λάσπη, βία κι απάτη.
Κανείς δεν εμπιστεύεται τον άλλο, κανείς δεν στηρίζει
παρά μονάχα τους «δικούς» του.
Κανείς δεν αγαπάει: λίγοι ερωτευμένοι στο σπασμένο παγκάκι
και οι μανάδες που αγκαλιάζουν τα παιδιά τους.    

Άραγε θα έρθει ποτέ καιρός να πορευτούμε ενωμένοι;
Να ζήσουμε μία Δευτέρα καθαρή από μίσος και φθόνο.
Να γιορτάσουμε μέσα σε παιδικές ζωγραφιές, ανάμεσα σε δέντρα και σπιτάκια,
να κερδίσουμε πάλι την αθωότητα και την καλή καρδιά.

Και να έρθει τότε μια Καθαρή Δευτέρα φωτεινή και διάφανη
πάνω από την Ελλάδα…


Sunday, March 03, 2019

Οι ανύπαρκτες μειονότητες


Αν ήμουν ο Έλληνας πρέσβης στο Λονδίνο και έπαιρνα εντολή από την υπηρεσία μου να απαντήσω στο BBC γράφοντας ότι «στην Ελλάδα υπάρχει μόνο μία μειονότης, η Μουσουλμανική» θα έστελνα πίσω …μία παραίτηση.

Γιατί δεν θα άντεχα ένα τόσο μεγάλο ψέμα, μόνο και μόνο επειδή εδώ και χρόνια (από τον καιρό του Μεταξά) έχει καθιερωθεί αυτή η ανόητη φράση σαν επίσημη πολιτική του Ελληνικού Κράτους.

Διότι εκτός από την Μουσουλμανική (στην πραγματικότητα: Τουρκική) υπάρχουν εδώ πολλές μειονότητες: Εθνικές (Αλβανικές, Σλαβικές, Τουρκικές) Θρησκευτικές,  (Εβραίοι, Καθολικοί, Διαμαρτυρόμενοι, Μάρτυρες του Ιεχωβά), γλωσσικές  (Σλαβόφωνοι,  Ρωσοπόντιοι, τουρκόφωνοι και αλβανόφωνοι, Εβραίοι, Βλάχοι, Αρμένιοι και Τσιγγάνοι).

Γιατί άραγε «έγινε σάλος» όταν ένας κοτσονάτος ενενηνταδυάχρονος έλληνας σλαβόφωνος δικηγόρος αφηγήθηκε στο BBC τι διωγμούς έχει υποστεί η κοινότητά του από τον καιρό του Μεταξά. Ένας άνθρωπος που από την αρχή διευκρίνισε πως είναι εθνικά Μακεδόνας, αλλά Έλληνας πατριώτης.

Δηλαδή ένας δικός μας Βορειοηπειρώτης ή Κωνσταντινουπολίτης δεν έχει το δικαίωμα να νιώθει εθνικά Έλληνας; Η αρχή του αυτοπροσδιορισμού που συνυπογράψαμε κι εμείς στην Διεθνή Συμφωνία της ΔΑΣΕ (νυν ΟΑΣΕ) ισχύει μόνο για τους δικούς μας μειονοτικούς και όχι για τους ξένους;

Ο φανατικός εθνικισμός μας φταίει που μας φοβίζουν τόσο οι μειονότητες, ενώ είμαστε από τις πιο ομοιογενείς χώρες της Ευρώπης; Γιατί; Επειδή μιλάνε άλλη γλώσσα; Έχουν άλλη θρησκεία; Για σκεφθείτε την Ελβετία: τέσσερεις επίσημες γλώσσες και τουλάχιστον δύο θρησκείες! Εθνική συνεργασία και συνοχή: απόλυτη!

Ενώ εδώ οι μειονότητές μας ανήκουν στην κατηγορία που περιέγραψε ο Γιώργος Μαργαρίτης στο διαφωτιστικό βιβλίο του: «Ανεπιθύμητοι Συμπατριώτες», 2005.

Έχω ζήσει σε χώρες που αποτελούνται από «μεγάλες μειονότητες» και κατάλαβα πως αυτές είναι πλούτος για ένα έθνος. Πάρτε την Γερμανία: τα «κρατίδια» που λέμε εμείς (μερικά μεγαλύτερα από την Ελλάδα…) έχουν τις δικές τους διαλέκτους που διδάσκονται στα σχολεία, έχουν δική τους ιστορία, λογοτεχνία, θέατρο - και είναι τελείως διακριτά: Όταν δύο Βαυαροί μιλούν την διάλεκτό τους, ένας Βερολινέζος δεν καταλαβαίνει λέξη.

Πολύ σωστά γράφει ο Πάσχος Μανδραβέλης (Καθημερινή 26.2.) ότι: «Οι υπερεθνικιστές είναι αυτοί που μεταμορφώνουν τις μειονότητες σε πολιτικές οντότητες. Η εργώδης προσπάθεια για ομογενοποίηση των πληθυσμών καταλήγει κατά κανόνα σε διώξεις, και οι άνθρωποι –οι λίγοι, οι διαφορετικοί– πρέπει να πάρουν το στάτους της μειονότητας για να προστατευτούν».

Τι τράβηξαν οι Μουσουλμάνοι της Θράκης! Έζησα την εποχή με τις «μπάρες» όπου χρειαζόσουν ειδική άδεια  για να περιηγηθείς χωριά. Όπου οι ντόπιοι ούτε άδεια οδήγησης αυτοκινήτου ή τρακτέρ, ούτε άδεια οικοδομής μπορούσαν να πάρουν.

Είναι παράδοξο: φοβόμαστε τις μειονότητες και κάνουμε ότι μπορούμε για να τις καταπιέσουμε και να τις στρέψουμε εναντίον μας. Ενώ η φυσική τάση μίας μικρής ομάδας ανθρώπων που ζει μέσα σε ένα μεγαλύτερο σύνολο, είναι να ενσωματωθεί και τελικά να αφομοιωθεί.

Υπήρξαν και θετικές εξαιρέσεις: «Η εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων» στην Θράκη υπήρξε ένα διεθνώς πρωτοποριακό έργο. Με το παλιό δίγλωσσο μειονοτικό σχολείο τα παιδιά δεν μάθαιναν ούτε Ελληνικά ούτε Τουρκικά. Ως το 1997 το 65% των παιδιών της μειονότητας δεν τέλειωναν το γυμνάσιο. Αξίζει να μπείτε στο YouTube για να δείτε πως άλλαξαν τα πράγματα. Πληκτρολογήστε: «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων» και θα παρακολουθήσετε ένα θαύμα.

Αυτός είναι ο σωστός τρόπος να αντιμετωπίζεται μία μειονότητα. Με σεβασμό στα δικαιώματά της και με βοήθεια για την ενσωμάτωση και την προκοπή των μελών της.

Υπογράψαμε τη συμφωνία των Πρεσπών που, με όλες τις ελλείψεις και τα λάθη της, ήταν ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση – και τώρα δημιουργούμε ζητήματα από το τίποτα! Είναι καιρός να ενηλικιωθούμε και να μην μας εκμεταλλεύονται όσοι σπεκουλάρουν πάνω σε αστήρικτους φόβους. Θυμηθείτε τον Dr. Samuel Johnson: «Ο εθνικισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των παλιανθρώπων». 

Sunday, February 24, 2019

Οι «τσιριμόνιες»


Τον πρώτο καιρό, η ευγένεια και η προθυμία των ανθρώπων με είχε κάνει καχύποπτο.

Ζητούσες μία πληροφορία για κάποιο δρόμο και επέμεναν, όχι μόνο να σου δείξουν, αλλά να σε πάνε εκεί. Ή έστω να σε ξεβγάλουν προς την κατεύθυνση.

Ρωτούσες για το πλησιέστερο ταχυδρομείο – και μόνο που δεν σου αγόραζαν το γραμματόσημο.

Με τις κοπέλες οι παρεξηγήσεις ήταν περισσότερες. Τόσο χαμογελαστές και συμπαθητικές, που εμείς τα αγόρια (ιδιαίτερα οι Έλληνες) νομίζαμε πως μας φλερτάρουν.

Τίποτα από όλα αυτά. Οι άνθρωποι ήταν απλώς ευγενικοί. Κάτι που – αλίμονο – μας ήταν εντελώς ξένο.

Ήμασταν σε χώρες του Βορρά, της Μεσευρώπης. Και όχι σε εύκολες εποχές – αμέσως μετά τον πόλεμο. Πόλεις μισογκρεμισμένες. Αλλά η ευγένεια ατσαλάκωτη.

Και η γκρίνια, το παράπονο, πουθενά.

«Υποκριτικά είναι όλα αυτά, έλεγε ο συμφοιτητής. Από μέσα σε βρίζουν».

Την τρίτη φορά, του απάντησα:

«Προτιμώ να με βρίζουν από μέσα τους – αλλά να μου χαμογελάνε απέξω – παρά το αντίστροφο. Έχω βαρεθεί στη Αθήνα κάθε πρωί να βλέπω κατεβασμένα μούτρα στο λεωφορείο – πένθιμα, σαν να 
τους έχουν σκοτώσει τον πατέρα».

Ήταν αδιανόητη η διαφορά με την Ελλάδα. 

Έχω διηγηθεί σε άλλο μέρος την ιστορία μου με τον περιπτερά. Αλλά είναι πολύ χαρακτηριστική και την επαναλαμβάνω. 

Στο περίπτερο της γειτονιάς μου, ο περιπτεράς με ήξερε από μικρό – αγόραζα τσιγάρα και εφημερίδες για τον πατέρα μου. Μόνο που όταν γύρισα από το εξωτερικό, χωρίς να το καταλάβω, άλλαξα τρόπο προσφώνησης και προσέγγισης:

«Παρακαλώ, θα μπορούσατε να μου δώσετε ένα πακέτο Άσσο Φίλτρο;»

Με κοίταξε περίεργα. Και μετά από μέρες είπε σε ένα κολλητό μου: «Τι έπαθε ο Δήμου; «Αδελφή» έγινε και μιλάει με τσιριμόνιες;».

Οπότε την επόμενη φορά έχωσα το χέρι μου στο άνοιγμα σαν γροθιά και είπα, (πολύ αντρίκια): «Δώσε, ρε έναν Άσσο!».

Και αποκατέστησα την ανδροπρέπειά μου.

Από τότε δεν άλλαξαν πολλά πράγματα. Μόνο οι πωλήτριες στα μαγαζιά σε υποδέχονται με χαμόγελο. (Τις εκπαιδεύουν). Αλλά στο Μετρό και στα ασανσέρ, όταν ανοίγουν οι πόρτες, φαίνεται η εσώτερη φύση μας.

Για μας τους Έλληνες η ευγένεια έχει ακόμα παραμείνει μία «τσιριμόνια»: κάτι ψεύτικο, επίπλαστο και ξένο. Η απουσία της αποτελεί την σαφέστερη απόδειξη πως δεν αποκτήσαμε ποτέ αστική τάξη.

«Μικρό το κακό!» θα έλεγε ο Πολλάκης.

Ίσως όχι και τόσο μικρό. Γιατί αυτή η αναθεματισμένη αστική τάξη, η ελάχιστη, η καθ ημάς λοιδορούμενη, έφερνε μαζί της όλα τα πράγματα που μας λείπουν: διαφωτισμό, Κράτος Δικαίου, Ανθρώπινα Δικαιώματα και ελευθερίες, κοινωνία πολιτών, διάκριση των εξουσιών… 

Η – ακόμα και ασθενής – πολιτική μας αρετή των τελευταίων δεκαετιών έχει δώσει την θέση της σε μία κοινωνία ανθρωποφάγων.

Η ευγένεια δεν είναι απλώς μία επίδειξη καλών τρόπων. Δείχνει τον σεβασμό που έχουμε προς τον συνάνθρωπο. Κι αυτό είναι το πιο σοβαρό θεμέλιο της κοινωνίας, που το έχουμε χάσει εντελώς τα τελευταία χρόνια. Ο σεβασμός και η εμπιστοσύνη στον Άλλον είναι τα δύο στηρίγματα της κοινωνίας και της πολιτικής. 

Όμως εδώ, η τελευταία επίφαση, το τελευταίο λούστρο έφυγε από πάνω μας και βλέπουμε τα ηγετικά στελέχη της κοινωνίας μας να βρίζονται και να τσακώνονται σαν παλιοί μαουνιέρηδες.

Δεν τα πιστεύω πια, αυτά που βλέπω και ακούω κάθε μέρα στην τηλεόραση ή στο YouTube. Λυπάμαι που δεν είμαι πιο νέος. Θα έφευγα τρέχοντας. Αυτή η κοινωνία δεν θεραπεύεται πια με τίποτα. Μόνον η φυγή μπορεί να σε γλυτώσει. 

Sunday, February 17, 2019

Οι «Ανώνυμοι των Εθνών»


Διαβάζοντας για την ανακήρυξη του Κωνσταντίνου Γιαννίτση (πατέρα του πρώην υπουργού Κώστα Γιαννίτση) σε «Δίκαιο των Εθνών», από την πρέσβειρα του Ισραήλ, γύρισα πίσω πολλές δεκαετίες και θυμήθηκα μερικούς ανώνυμους «Δίκαιους» που γνώρισα προσωπικά – και που με κίνδυνο της ζωής τους έσωσαν Εβραίους στα χρόνια της Κατοχής. Αυτοί ούτε διάκριση κέρδισαν, ούτε το όνομά τους γράφτηκε με χρυσά γράμματα.

Πέρασα τον πόλεμο και την Κατοχή στην οδό Μιχαήλ Βόδα 143. Μεσοτοιχία με το σπίτι μας σε μία μονοκατοικία, έμενε ένας Ιταλός, μεγάλης ηλικίας με την κόρη του την κυρία Μαρίτσα (που η μητέρα μου αποκαλούσε γεροντοκόρη). Το όνομά του: Αλωνεύτης (το τελικό σίγμα ήταν μάλλον ελληνική προσθήκη). Μιλούσε αρκετά καλά αλλά σπασμένα Ελληνικά με ιδιότυπη προφορά. Πολλές φορές με καλούσε στο σπίτι του να δούμε εικόνες σε βιβλία. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μου μίλησε για τον Βούδα (τον πρόφερε Μπούντα) δείχνοντάς μου μία απεικόνισή του στο Λαρούς. «Μεγκάλο σοφό το Μπούντα» μου έλεγε. «Μεγκάλη καλοσύνη».

Κάποια στιγμή μαθεύτηκε στην γειτονιά ότι ο Αλωνεύτη έκρυβε στο σπίτι του έναν Εβραίο από την Θεσσαλονίκη. Το έμαθαν αρκετοί – δεν μίλησε κανείς. Άλλωστε η γειτονιά ήταν αντιστασιακή: Δύο σπίτια πριν από μας κατοικούσε η οικογένεια του Κώστα Περρίκου, του πρώτου (και ίσως σημαντικότερου) ήρωα της Αντίστασης, ηγέτη της ΠΕΑΝ, που το Σεπτέμβριο του 42 ανατίναξε τα γραφεία της ΕΣΠΟ (ελληνικής φασιστικής οργάνωσης – Πατησίων και Γλάδστωνος) και προδομένος, το Φεβρουάριο του 1943 τουφεκίστηκε στην Καισαριανή. Με τον γιό του – συνομήλικό μου και αργότερα συμμαθητή μου – Μίμη, κάναμε μόνιμα παρέα.

Τον κύριο Σαλτιέλ, φιλοξενούμενο του Αλωνεύτη, τον είδα μία και μόνη φορά, μετά το τέλος της Κατοχής, όταν – χωρίς πια να κρύβεται – ήρθε να επισκεφθεί τους σωτήρες του και να αποχαιρετίσει την γειτονιά. Τότε έμαθα και το όνομά του. Ήταν ένα νέος άνθρωπος, ψηλός, με λεπτό μουστάκι.

Ακόμα πιο ηρωική ήταν η απόφαση της γιαγιάς της συζύγου μου – χήρας αξιωματικού του Β.Ν., με δύο μικρά παιδιά – να κρύψει στο σπίτι της μία ολόκληρη εβραϊκή οικογένεια. Τέσσερα άτομα, δύο αδελφοί, η σύζυγος του μεγαλύτερου και η κόρη του. Στα Κάτω Πατήσια, σε μονοκατοικία υπήρχε μεγάλο υπόγειο στο οποίο προστέθηκε κρυφή καταπακτή για κρυψώνα σε περίπτωση κινδύνου. Δύο φορές χρειάστηκε να κρυφτούνε – η μία έχει μείνει στα ανέκδοτα της οικογένειας. Η σύζυγος του μεγάλου αδελφού ανέλαβε να μαγειρέψει ένα εβραϊκό φαγητό. Χτυπάει η εξωτερική πόρτα – κοιτάνε: περίπολο Γερμανικό! Κρύβονται όλοι στην καταπακτή και ανοίγει η γιαγιά με την κατσαρόλα στα χέρια.
-         
    Μάθαμε ότι κρύβετε εβραίους με λίρες, είπε ο έλληνας διερμηνέας.
-         
    Αν είχαμε λίρες, λέει η γιαγιά, προτείνοντας την κατσαρόλα, αυτό το παλιόφαγο θα τρώγαμε;

Η μυρουδιά ήταν φαίνεται πειστική και το περίπολο έφυγε.
Δεύτερη φορά τους καρφώσανε το καλοκαίρι του 44. Τους συνέλαβαν και τους έκλεισαν στο Χαϊδάρι. Ήταν όμως το τέλος της Κατοχής και σύντομα τα στρατόπεδα διαλύθηκαν.

Ας προσθέσω πως, όπως γίνεται συχνά στα μυθιστορήματα, ο νεότερος εβραίος αδελφός, ερωτεύθηκε την κόρη της γιαγιάς, βαφτίστηκε Χριστιανός, την νυμφεύτηκε – με αποτέλεσμα …την σύζυγό μου.

Δύο περιπτώσεις ανώνυμων ηρωικών πράξεων. Ποιος θα απονείμει τον τίτλο του «Δίκαιου των Εθνών» στο «κύριο Αλωνεύτη», που τιμούσε το «Μπούντα», ή στην κυρία Σταυρούλα Χούθη που μόνη, με δύο παιδιά, έσωσε τέσσερεις Εβραίους από το Άουσβιτς, όπου κατέληξαν πενήντα χιλιάδες Θεσσαλονικιοί συμπατριώτες τους…

Sunday, February 10, 2019

Ο Πρωθυπουργός και η Γάτα

Για άλλον Πρωθυπουργό είχε γραφτεί αυτό το ποίημα (Κωνστ. Καραμανλής, 1976). Αλλά να που έτυχε άλλη δημόσια συνάντηση πρωθυπουργού με γάτα. Έτσι αντέγραψα την φωτογραφία από την εφημερίδα και το ποίημα από την σελίδα 57 του δικού μου "Βιβλίου των Γάτων" (Πατάκης, 6η έκδοση).



Έντιμος, Ικανός και Μόνος


Αγαπητέ Σταύρο

Τελικά όλα τα ποντίκια εγκατέλειψαν το Ποτάμι (εκτός από δύο, αν λογαριάζω σωστά) και έμεινες μόνος. Πλήρωσες ακριβά την ευθύτητα και την συνέπειά σου. Βρέθηκες στην ίδια θέση με Πολιτικούς και Πνευματικούς Γίγαντες, όπως ο Βασίλης Λεβέντης, ο Πάνος Καμμένος* και η Φώφη Γεννηματά – αλλά αυτοί έσωσαν το αρχηγιλίκι τους και την Ομάδα τους (έστω και με τσόντες) ενώ εσύ αποψιλώθηκες και έμεινες να μιλάς με την σκιά σου.

Εύχομαι και ελπίζω το μέλλον να είναι διαφορετικό και να σου επιφυλάσσει μία καλύτερη τύχη. Αλλά φοβάμαι. Αυτός ο λαός, μαζί με τα άλλα πολλαπλά του χαρίσματα, που τον κάνουν μοναδικό στον κόσμο, έχει και μία ειδική μεταχείριση για τους πολιτικούς που δεν τον γλύφουν, δεν τον κολακεύουν, δεν του χαϊδεύουν τα αυτιά. Τους απομονώνει, τους ευνουχίζει, τους περιθωριοποιεί και τους εξουδετερώνει.

Κατά τη γνώμη μου ο πιο ευφυής και ικανός πολιτικός νους των τελευταίων σαράντα χρόνων ήταν ο Στέφανος Μάνος. Η προσωποποίηση του ορθολογισμού και της αποτελεσματικότητας. Στα πράγματα που έχει πει, τα σωστά αγγίζουν το 90%. Και στα ελάχιστα διαστήματα που βρέθηκε σε θέση εξουσίας, έκανε περισσότερα έργα από ότι άλλοι σε δεκαετίες.

Όταν όμως σύστησε δικό του κόμμα με την παρεξηγημένη επωνυμία; «Οι Φιλελεύθεροι», δεν τον τίμησε ούτε το 1% των ψηφοφόρων. (Τι παρεξήγηση! Οι Έλληνες, φιλελεύθεροι; Αυθέντη χρειάζονται που να τους χαϊδεύει και να τους ποδηγετεί.).

Όταν βλέπω ποιοι μας κυβερνούν και σκέπτομαι πως ανάμεσά τους δεν είναι ο Αλέκος Παπαδόπουλος (που σε μία κρίσιμη στιγμή έσωσε την Ελλάδα από την χρεωκοπία), η Άννα Διαμαντοπούλου που οργάνωσε και εφάρμοσε για λίγους μήνες – όσο την άφησαν) την πιο τολμηρή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που θα είχε αλλάξει την μορφή της Ελλάδας, ο Τάσος Γιαννίτσης που αν είχε εφαρμόσει το συνταξιοδοτικό του πρόγραμμα, θα είχαμε γλιτώσει την κρίση και την κατάρρευση – νιώθω πραγματική αγανάκτηση.

Κι ας μιλήσουμε για πρωθυπουργούς. Τώρα, με την επέτειο των εκατό χρόνων, θα περισσέψουν τα καλά λόγια για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Όμως, όσο περνάνε τα χρόνια, τα θετικά της θητείας του σκοτεινιάζουν μπροστά στα αρνητικά. Για μένα ήταν ο άνθρωπος που άνοιξε τον δρόμο στην Κρίση – με τους δανεισμούς – και στον Αλέξη Τσίπρα – με την δημαγωγία και τον λαϊκισμό του. Το χειρότερο με τον Ανδρέα ήταν πως δεν είχε άλλοθι: ήξερε πολύ καλά τι έκανε. Ήταν ευφυής, καταρτισμένος αλλά amoral όπως λένε οι Γάλλοι. Χωρίς κανένα ηθικό φραγμό.

Ο καλύτερος πρωθυπουργός που είχαμε μετά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ήταν ο Κώστας Σημίτης. Κι όμως είναι ο λιγότερο δημοφιλής – γιατί δε είχε επάνω του ίχνος λαϊκισμού. Το γεγονός πως ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του Ελληνικού Κράτους που αντιπαρατέθηκε στην Εκκλησία χωρίς να ηττηθεί και να εξευτελιστεί (υπόθεση ταυτοτήτων) είναι το μόνο δείγμα πολιτικής χειραφέτησης των νεώτερων χρόνων. (Την ώρα που ο υποψήφιος διάδοχός του υπέγραφε στο δημοψήφισμα, γνωρίζοντας ότι είναι παράνομο).

Ναι – και στους πρωθυπουργούς και αρχηγούς ατυχήσαμε. Ο διάδοχος του Σημίτη με την συνέργεια του νυν ΠτΔ διόγκωσε το κράτος και το χρέος, ενώ ο δικός του διάδοχος έκανε ένα χρόνο να καταλάβει ότι είχαμε χρεοκοπήσει. Και ο τότε αρχηγός της αντιπολίτευσης αντί να σπεύσει να βοηθήσει, όπως έκαναν οι αντιπολιτευόμενοι αρχηγοί της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, άρχισε τον «αντιμνημονιακό» αγώνα με τα αλήστου μνήμης «Ζάππεια».

Λοιπόν, Σταύρο, το να βρεθείς μόνος στην σχεδία που διαπλέει το Ποτάμι, είναι κατά κάποιον τρόπο μία διάκριση. Είναι η μοίρα των εκλεκτών, των ικανών και των έντιμων. Συχνά σκέπτομαι πως, αν έβαζα υποψηφιότητα και έπαιρνα πολλές ψήφους, θα ψαχνόμουνα να βρω τι λάθος έχω κάνει.

Σου εύχομαι όμως εσύ να πάρεις πολλές ψήφους – και χωρίς να κάνεις λάθος.


*Το κείμενο παραδόθηκε στην εφημερίδα πριν την διάλυση της Κ. Ο. Καμμένου

Sunday, February 03, 2019

Θέμα: Οι Μακεδόνες (Μαθητική έκθεση)


Εμείς οι Μακεδόνες είμαστε περίεργοι άνθρωποι. Όλοι οι Έλληνες έχουν μία Πατρίδα – την Ελλάδα. Οι Μακεδόνες έχουν δύο: την Ελλάδα και την Μακεδονία. Και δεν τους φτάνει η πρώτη, όταν νιώθουν ότι απειλείται η δεύτερη. Γι αυτούς η Μακεδονία προηγείται.

Κι ενώ τόσα χρόνια ζούνε με την Ανατολική Θράκη (των Τούρκων) και την Βόρεια Ήπειρο (των Αλβανών) τώρα είναι έξαλλοι με την Βόρεια Μακεδονία!

Εκτός από δύο πατρίδες οι Μακεδόνες έχουν και πολλούς τόπους καταγωγής. Οι περισσότεροι είναι Μικρασιάτες – κυρίως Πόντιοι. Άλλοι από διάφορες περιοχές μέσα ή έξω από την Ελλάδα. Λίγοι – οι ντόπιοι – κατάγονται από την Μακεδονία.

Η δασκάλα των Γαλλικών μας είπε ότι λόγω των παλαιών και πολλών αναμίξεων, (τότε στην περιοχή ζούσαν ανακατεμένοι Τούρκοι, Έλληνες, Αλβανοί, Βούλγαροι, Βλάχοι, Εβραίοι και Σλάβοι) η Μακεδονία έδωσε το όνομά της σε δύο διάσημες διεθνείς φρουτοσαλάτες: την Γαλλική: Macédoine des Fruits  και την Ιταλική: Macedonia dei Frutti.

Εκτός από πατρίδες και τόπους καταγωγής, οι Μακεδόνες χωρίζονται κα σε φυλές: η διασημότερη και πολυπληθέστεροι είναι οι (Μ)Παοκτζήδες. Υπάρχουν και οι Αρειανοί (καμία σχέση με τον πλανήτη) και οι Ηρακληδείς που είναι και οι αρχαιότεροι.

Οι φυλές, όταν αντιμάχονται, αποκαλούν τους αντίπαλους: «Βούλγαρους». Πάντως φέτος το πρωτάθλημα θα το πάρει σίγουρα ο ΠΑΟΚ και θα πανηγυρίσει η μισή πόλη.

Οι Θεσσαλονικείς Μακεδόνες ονομάζουν τους Αθηναίους «Χαμουτζήδες» διότι (κατ’ αυτούς) λένε «χάμου» αντί για «χάμω».

(Ποτέ δεν έχω ακούσει Αθηναίο να λέει: «χάμου»).

Οι Αθηναίοι αμύνονται χρησιμοποιώντας το δεύτερο ενικό των Βόρειων: «Να σε κάνω κεφτεδάκια», «να σε ανοίξω από πίσω», κλπ.

Ο διασημότερος Μακεδόνας σήμερα είναι ο Ιβάν Σαββίδης. Δεν ξέρει Ελληνικά αλλά είναι αυθεντικός Ρωσοπόντιος. Μετά από αυτόν ακολουθούν ο Γιάννης Μπουτάρης, ο Λουτσέσκου και ο Ζορρό.

Το Μακεδονικό ζήτημα ξεκίνησε όταν ο Τίτο ονόμασε το νότιο τμήμα της Σερβίας Μακεδονία. Αλλά εμείς είχαμε το κοπυράιτ του ονόματος, όπως μας το είχε κληροδοτήσει αυτοπροσώπως ο Μέγας Αλέξανδρος. Το κακό είναι πως είχαμε χάσει τη διαθήκη.

Για να εκδικηθούν τον Μέγα Αλέξανδρο, οι Σκοπιανοί γέμισαν την πόλη τους με απαίσια αγάλματά του. Επίσης την μεθόριο με καζίνα, για να χάνουν οι Έλληνες τα λεφτά τους.

Μόλις ξεκίνησε η διαπραγμάτευση στις Πρέσπες οι θείοι μου έγιναν από δύο χωριά: Θα μας πάρουν την Μακεδονία έλεγε ο ένας – Μα τι λες; – ενάμιση εκατομμύριο ξυπόλυτοι είναι, ούτε στρατό, έχουν ούτε αεροπορία – Ναι αλλά έχουν πίσω τους την Αμερική. Ποια Αμερική; – δεν λες την Τουρκία; – ποια Τουρκία; – την Ρωσία, έλεγε ο τρίτος.

Τελικά έκλεισε η συμφωνία και δεν χάσαμε ακόμα τίποτα! 

Άλλωστε εμείς  κατείχαμε το 51% της Μακεδονίας  όπως γράφει το βιβλίο της ιστορίας. Και ξέρω πως όποιος έχει το 51% κάνει ό,τι θέλει επειδή έχει την πλειοψηφία των μετοχών.

Εγώ πάντως φέτος έχω προπονηθεί πολύ στα Αγγλικά μου γιατί πέρυσι στην Χαλκιδική είδα μια Βορειομακεδόνα (έτσι δεν τις λέμε τώρα;) που μου άρεσε πολύ αλλά δεν τόλμησα να της μιλήσω. 

Φέτος, όμως, θα έχω κλείσει και τα δεκαεπτά…

Sunday, January 27, 2019

Τα τσουνάμι των βιβλίων


Τι κάνει ένας άνθρωπος που αγόρασε το πρώτο του βιβλίο (δικό του – όχι δώρο) στα 13 του (θυσιάζοντας πολλά κουλουροτύρια) όταν περάσουν επτά δεκαετίες;

Συνεχίζει να κάνει το ίδιο (να αγοράζει και να διαβάζει…) θαμμένος μέσα σε δεκάδες χιλιάδες τόμους που καταλαμβάνουν σχεδόν όλο τον ζωτικό του χώρο.

Όμως, με τα χρόνια, όσο γίνεται γνωστός ως βιβλιοφάγος και βιβλιοσυλλέκτης, στα βιβλία που αγοράζει προστίθενται και εκείνα που του στέλνουν. Που είναι απείρως περισσότερα.

Πώς αντιδρά κανείς με ευγένεια και ευαισθησία σε ένα τέτοιο τσουνάμι;

Από τον καιρό που ήμουν και εγώ αρχάριος συγγραφέας που έστελνε αντίτυπα έργων του (στα οποία ουδέποτε έπαιρνε απάντηση) είχα ορκιστεί πως αν κάποτε αντιστραφούν οι ρόλοι εγώ θα απαντώ σε όλα τα βιβλία. Μεγάλα λόγια. Τώρα βλέπω πως αυτό είναι αδύνατο. Θα έπρεπε να διαβάζω δώδεκα ώρες τη μέρα, προσλαμβάνοντας και ένα επιτελείο βοηθών για τις αξιολογήσεις και απαντήσεις.

Το μόνο που κάνω: ρίχνω μία ματιά σε όλα. Σε βιβλία που με κερδίζουν, απαντώ μόνον εφόσον οι συγγραφείς τους παραθέτουν μία ηλεκτρονική διεύθυνση. Διάβολε, ζούμε στον 21ο αιώνα!

Από την τελευταία βιβλίο-πλημμύρα πάντως θέλω να ξεχωρίσω μερικά:

Και πρώτα ένα γεγονός: Μόλις κυκλοφόρησε στην Γερμανία η από καιρό αναμενόμενη μελέτη του ιστορικού Χάιντς Ρίχτερ: «Οι Έλληνες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία 1913-1923 – ο Διωγμός και η Εκδίωξή τους». (Die Griechen im Osmanischen Reich 1913-1923. Ihre Verfolgung und Vertreibung). Εκδ. Peleus.       

250 πυκνοτυπωμένες σελίδες με φωτογραφίες, μεγάλος χάρτης και εκτενής βιβλιογραφία. Είναι η συνέχεια του προηγούμενου τόμου: «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πρώτο Παγκόσμιο». Ανυπομονώ να διαβάσω την εξιστόρηση της τραγωδίας των Ποντίων. 

Με υπόδειξη του συγγραφέα διάβασα ήδη μία άγνωστη ως σήμερα εκτενέστατη περιγραφή της Αγγλίδας δημοσιογράφου Clare Sheridan (πρώτης εξαδέλφης  του Winston Churchill) που βρέθηκε στη Σμύρνη τις μέρες της εκκένωσης. Η Κόλαση του Δάντη μοιάζει παιδική χαρά…(Και να σκεφθεί κανείς ότι όλη αυτή τη φρίκη την ξεκινήσαμε εμείς…)

Μια και βρισκόμαστε στην Γερμανία: Ενδιαφέρον παρουσιάζει το βιβλίου του ιστορικού Andreas Rödder: «Wer hat Angst vor Deutschland (Ποιος φοβάται την Γερμανία;» Αναφέρει και την Ελλάδα – με ειδική συνέντευξη). Εκδ. S.Fischer

Η καλή ποιήτρια Μαρία Λαϊνά έγραφε από το 2009 ως το 2011 για το ένθετο «Βιβλιοθήκη» στην «Ελευθεροτυπία» μικρές χαριτωμένες ή σπαρακτικές επιφυλλίδες με τον τίτλο «Πεντάλ» και την υπογραφή Ποδηλάτης. Απόλαυση, από τις εκδόσεις «Πατάκης».

Οι εκδόσεις Gutenberg, με τις ειδικές σειρές Orbis Literae (Editio Minor και Aldina) έχουν δημιουργήσει μία φωλιά για βιβλιόφιλους. Επιλέγουν άγνωστα έργα γνωστών συγγραφέων (π. χ. Μπαλζάκ, Ντίκενς, Τόμας Μαν) ή και σχετικά άγνωστους στην Ελλάδα συγγραφείς π.χ. Τζων Ουίλλιαμς, Φορντ Μάντοξ Φορντ) τους οποίους παρουσιάζουν σε ιδιαίτερα καλαίσθητες και επιμελημένες εκδόσεις. Το μεγάλο γεγονός για την σειρά Editio Minor είναι η ουσιαστικά πρώτη παρουσίαση στη χώρα μας (μια παλιά δημοσίευση πέρασε απαρατήρητη) του κλασικού κινέζικου ερωτικού μυθιστορήματος «Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας». Θεωρείται ως το κορυφαίο δημιούργημα της κινεζικής λογοτεχνίας και οι 800 σελίδες του κυλάνε ανέμελα ανάμεσα στο πάθος και την ηδυπάθεια.

Για όσους νιώθουν κοντά στα ζώα του πλανήτη μας, η έκδοση «Ο άνθρωπος και τα άλλα Ζώα» (επιμέλεια Άννα Λυδάκη) παρουσιάζει κείμενα 80 συγγραφέων και επιστημόνων που φωτίζουν αυτή την πρωταρχικής σχέση που μας συνδέει με τους φυσικούς αδελφούς μας (Εκδ. Παπαζήση).

Και να μην ξεχνάμε το βιβλίο του πρύτανη της Ελληνικής οικονομικής δημοσιογραφίας Γιάννη Μαρίνου (33 χρόνια διευθυντής του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» και ακόμα μαχητικός αρθρογράφος στο ένθετο του «Βήματος» “Ανάπτυξη”): «Κωνσταντίνος Καραμανλής, Ανδρέας Παπανδρέου, Χαρίλαος Φλωράκης – εκμυστηρεύσεις τριών μεγάλων». (Πατάκης).

Sunday, January 20, 2019

Ο Τελευταίος Μακεδονομάχος



Είκοσι δύο χρόνια τώρα προσπαθώ να εξηγήσω το «Μακεδονικό» σε ξένους δημοσιογράφους.  (Έτσι και έχεις καταγραφεί στα καρνέ τους ως “γλωσσομαθής και ομιλητικός”, στις κρίσιμες στιγμές θα σε επισκεφθούν όλοι). «Μα φοβόσαστε ένα μικρό και άοπλο κράτος;» «Μα το όνομα Μακεδονία δεν αφορά κοινή γεωγραφική περιοχή;» «Μα πώς θεμελιώνετε το κίνδυνο του αλυτρωτισμού;». «Τι εννοείτε ότι τους εκχωρήσατε τη γλώσσα;»

Άντε τώρα να τους εξηγήσεις για τα «Μυστικά του Βάλτου», που έγραψε η προγιαγιά του Σαμαρά, για τους κομιτατζήδες και τους εξαρχικούς, τον Παύλο Μελά και τους Μακεδονομάχους…
Αυτή τη φορά όμως με βοήθησε πολύ ο Τελευταίος των Μακεδονομάχων.

Για μένα το «Μακεδονικό» έπαψε οριστικά να είναι πρόβλημα (είχα ήδη πολλές αμφιβολίες) όταν διάβασα το άρθρο του Νίκου Μέρτζου στην Καθημερινή της 12.1.19. Για όσους δεν ξέρουν τι εστί Μέρτζος, θα πω απλώς ότι ο τέως πρόεδρος της «Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών» είναι η συμπύκνωση της ουσίας του Ελληνικού Μακεδονικού Πνεύματος. Όταν λοιπόν αυτός γράφει ότι η συμφωνία των Πρεσπών είναι: «μια λύση που δεν αφήνει ανοιχτές πληγές στο σώμα της Ελλάδος» ενώ «αντίθετα κλείνει πολλές, εξοικονομεί πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο για άλλα πολύ σοβαρότερα μέτωπα, διασφαλίζει τη ρευστή βαλκανική ενδοχώρα μας, ανοίγει ευρύ πεδίο σε ήδη προγραμματισμένα διεθνή δίκτυα ενέργειας και μεταφορών σε ενιαίο πια ευρωατλαντικό χώρο και αναβαθμίζει κατακόρυφα την γεωπολιτική αξία την Ελλάδος. Κλειδί η Θεσσαλονίκη».

Τώρα βέβαια οι έξαλλοι Μακεδονομανείς τον αποκαλούν …προδότη. Αυτόν που εξήντα χρόνια ήταν η σημαία των Μακεδόνων! Αναρωτιέμαι αν η πλειοψηφία των Ελλήνων πάσχει από πατριωτική άνοια. Λέει ότι εκχωρήσαμε στους Βορειο-μακεδόνες την Μακεδονική γλώσσα. Μα είχαμε εμείς τέτοια γλώσσα, σλάβικη, (έτσι την ορίζει το νέο σύνταγμά τους) για να την εκχωρήσουμε; Τους δώσαμε λένε την εθνότητα. Μα για ποιο έθνος μιλάμε; Του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Μετά το θάνατό του οι Μακεδόνες σκόρπισαν και η λέξη Μακεδονία αντιστοιχούσε μόνο σε μία γεωγραφική περιοχή. Έθνη δεν υπήρχαν τότε, δημιουργήθηκαν ύστερα από 20 αιώνες.

Πλήρες πατριωτικό παραλήρημα, που κρατάει 22 χρόνια! Αδύνατο να το εξηγήσεις στους ξένους δημοσιογράφους – ή και σε οποιονδήποτε ορθολογικά σκεπτόμενο άνθρωπο. Ο οποίος δεν θα ξέρει πως εμείς οι Έλληνες έχουμε την τάση να ενθουσιαζόμαστε και να απογοητευόμαστε με το παραμικρό. Να σπέρνουμε θύελλες και να κυνηγάμε μύθους. Κι έτσι να φτάνουμε στην «ακατανόητη για τους μη Έλληνες διαμάχη για το ονοματολογικό» όπως έγραψε η σοβαρότερη Γερμανική εφημερίδα, η Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Στους ψύχραιμους οπαδούς και αντίπαλους, θα πρότεινα ως αντίδοτο δύο πολύ σοβαρά βιβλία που διαβάζω αυτό τον καιρό (αν και δυστυχώς, συνήθως, οι οπαδοί δεν διαβάζουν):

Και πρώτο από όλα αυτό που συνέγραψε ο – κατά τη γνώμη μου – σοφότερος των σημερινών Ελλήνων, Θεοδόσιος Τάσιος, με τίτλο: «Ξανά ο Αριστοτέλης». Σε μία μεγάλης καλαισθησίας έκδοση θα συναντήσετε έναν Αριστοτέλη που δεν τον ξέρατε (αχ, αυτή η «Μεσότης», πώς μας λείπει) – μαζί με τον Σωκράτη και τον Επίκουρο. (Εκδόσεις Άτων).

Το πιο σημαντικό βιβλίο που διαβάζω, (δεν τελειώνει εύκολα) είναι του Θωμά Μαυροφίδη: «Κοινωνία και σύστημα – εισαγωγή στη σύγχρονη συστημική θεωρία». (Εκδ. Πατάκη). Ζωτικής σημασίας κείμενο, για όσους θέλουν να κατανοήσουν την πολυπλοκότητα των σημερινών κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και προσωπικών σχέσεων με τη βοήθεια της συστημικής θεωρίας.

Αν σκεφθείτε λίγο πιο βαθιά και πιο ψύχραιμα (τα βιβλία βοηθάνε…) μπορεί και να δείτε φως.

Πάντως είναι καιρός να κλείσει το παρανοϊκό «Μακεδονικό» θέμα. Ίσως να είναι η πρώτη (και μόνη;) φορά που θα συμφωνήσω με τον Αλέξη Τσίπρα και τον Νικόλαο Μέρτζο.

Sunday, January 13, 2019

Το καλό και το κακό χιόνι



Το χιόνι το πρωτογνώρισα σε ζωγραφιές και φωτογραφίες. Κάτι καρτ-ποστάλ που μας έστελναν φίλοι από την Ελβετία. 

Απεικόνιζαν μικρά χωριουδάκια με μικρά σπιτάκια που είχαν μυτερές στέγες, γεμάτες χιόνι. Η μητέρα μου έλεγε πως τα ονόμαζαν «σαλέ» κι εγώ θυμόμουνα τα «μπατόν σαλέ» που κυκλοφορούσαν με τα ποτά όταν είχαμε κόσμο. Αργότερα έμαθα να τα διακρίνω από την προφορά.

Αυτό το χιόνι μου άρεσε: ήταν καλό και ωραίο – και υπήρχε σε πολλά από τα παραμύθια που αγαπούσα.

Το πραγματικό χιόνι όμως δεν ήταν ωραίο. Ήρθε τον πρώτο χειμώνα της Κατοχής μαζί με την πείνα, το κρύο (έξω αλλά και μέσα στο σπίτι - τα δάχτυλα γεμάτα χιονίστρες) και τους ανθρώπους που πέθαιναν στα πεζοδρόμια και τους μάζευε το κάρο του Δήμου.

Αυτό το χιόνι το μίσησα. Άλλωστε, αν θυμάμαι καλά (ήμουν έξη ετών) ήταν λίγο και βρώμικο, μέσα στην πόλη.

Το πραγματικό χιόνι το έζησα πολύ αργότερα για έξη ολόκληρα χρόνια όταν πήγα να σπουδάσω στο Μόναχο. Έγραψα γι αυτό:

Το Μόναχο βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο και οι Άλπεις του κλείνουν τον αέρα της Μεσογείου.

Στο Μόναχο κάνει πολύ κρύο.

Ένα Φλεβάρη - νομίζω ήταν του 58 - για ένα ολόκληρο μήνα είχαμε συνεχώς θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν. Που σε ορισμένα προάστια έφθαναν και τους -20°.

Και βέβαια κάθε χειμώνα είχαμε μόνιμο χιόνι.

Στο Μόναχο γνώρισα το χιόνι στην καθημερινή του παρουσία. Και αυτή δεν ήταν καθόλου ρομαντική. Ήταν το κακό χιόνι.

Βέβαια στις Βαυαρικές Άλπεις ήταν όμορφο. Αλλά στην πόλη είναι αλλιώς τα πράγματα. Εκεί το χιόνι σπάνια μένει λευκό και εκτυφλωτικό. Σύντομα βρομίζει - γίνεται αυτό το μίγμα χιονιού και λάσπης που οι Γερμανοί ονομάζουν matsch. Ή, αν κάνει πολύ κρύο, κρουσταλλιάζει και μετατρέπεται σε επικίνδυνο πάγο. Δεν είναι πια ούτε όμορφο.

Από εκεί και πέρα: γλιστράει, μπαίνει μέσα στα παπούτσια και βρέχει τις κάλτσες (ακόμα και τα μποτάκια δεν σε σώζανε), φράζει τις πόρτες και κλείνει τους δρόμους, απομονώνει τους ανθρώπους, τις πόλεις και τα χωριά. Κάθε μέρα φτυαρίζαμε την είσοδο. Όσοι είχαν αυτοκίνητα έπρεπε να τα ξεθάβουν. Πέντε μήνες χιόνι το 
χρόνο είναι αρκετοί για να σε κάνουν να το μισήσεις.

Έκτοτε μου έχει μείνει μία αντίδραση στο χιόνι που δεν την καταλαβαίνουν οι Έλληνες φίλοι. Οι οποίοι εξακολουθούν να ζουν στην εποχή των καρτ-ποστάλ και τώρα, στο γκλάμουρ των χιονοδρομικών κέντρων. Για μένα το χιόνι είναι ωραίο μόνον από μακριά. Αλλιώς είναι κακό.

Όμως δεν παύει η μαγεία της γραφής να το μεταμορφώνει. Όπως στο υπέροχο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Ο Έρωτας στα χιόνια». 

Όπου ο μόνιμα ερωτευμένος γέροντας, ο Μπάρμπα Γιανιός, επιστρέφοντας βράδυ στο σπίτι του πιωμένος, γλιστράει και πέφτει μπροστά στο σπίτι της γειτόνισσας  που γλυκοκοίταζε.

«Xειμών βαρύς, οικία καταρρέουσα, καρδία ρημασμένη. Mοναξία, ανία, κόσμος βαρύς, κακός, ανάλγητος. Yγεία κατεστραμμένη. Σώμα βασανισμένον, φθαρμένον, σωθικά λυωμένα. Δεν ημπορούσε πλέον να ζήση, να αισθανθή, να χαρή. Δεν ημπορούσε να εύρη παρηγορίαν, να ζεσταθή. Έπιε διά να σταθή, έπιε διά να πατήση, έπιε διά να γλιστρήση. Δεν επάτει πλέον ασφαλώς το έδαφος».

Και το καλό χιόνι του έκανε την ωραιότερη κηδεία:

«K’ επάνω εις την χιόνα έπεσε χιών. Kαι η χιών εστοιβάχθη, εσωρεύθη δύο πιθαμάς, εκορυφώθη. Kαι η χιών έγινε σινδών, σάβανον.

     Kαι ο μπαρμπα-Γιαννιός άσπρισεν όλος, κ’ εκοιμήθη υπό την χιόνα, διά να μη παρασταθή γυμνός και τετραχηλισμένος, αυτός και η ζωή του και αι πράξεις του, ενώπιον του Kριτού, του Παλαιού Hμερών, του Tρισαγίου».