Υστερόγραφα στο Ζάλογγο

Υ. Γ. 1. Μέγας αχός ακούστηκε, πολλά ντουφέκια πέφτουν. Εκατοντάδες μηνύματα και σχόλια σχετικά με τα άρθρα μου υπέρ της Ρεπούση (και της Αλήθειας). Το πιο συμπαθητικό μου το έστειλε η κ. Ο. Μπ. υπερασπιζόμενη την ομορφιά και την αναγκαιότητα των μύθων. Και νιώθω υποχρεωμένος (απέναντι στο θέμα) να παραθέσω εδώ την απάντησή μου:

Φυσικά είναι οι μύθοι και ωραίοι κι αναγκαίοι και χρήσιμοι. Όμως όταν είναι αυθόρμητοι, καθαροί, ποιητικοί μύθοι - και όχι υποβολιμαία προπαγάνδα. Π.χ. η ιστορία του Κρυφού Σχολειού και της Αγίας Λαύρας επινοήθηκαν και διαδόθηκαν από την Εκκλησία τριάντα χρόνια μετά την Επανάσταση – κι αυτό για να ξεπλύνουν τις ιστορικές της ευθύνες που 400 χρόνια στήριζε τους Τούρκους και κυνηγούσε το ελεύθερο πνεύμα. (Μάθετε για τον Μεθόδιο Ανθρακίτη που τόλμησε να διδάξει Νεύτωνα και πέθανε σε μπουντρούμι). Οι Σουλιώτισσες δεν ήταν καν Ελληνίδες, οι άντρες  τους ήταν διάσημοι Αλβανοί κατσικοκλέφτες (γι αυτό τους κυνήγησε ο Αλή Πασάς) και το περιστατικό συνέβη 15 χρόνια πριν την Επανάσταση. Όμως με τον μύθο του Ζαλόγγου τις εντάξαμε στην εθνική παράδοση, ότι «πέθαναν γενναία υπέρ πατρίδος». Ποιας πατρίδος;

Υ. Γ. 2. Έμαθα ότι η κυρία Αρβελέρ «κατακεραύνωσε» τηλεοπτικά την Ρεπούση:  Η διάσημη αυτή πολυθεσίτισσα κυρία (που, από τα πολλά αξιώματα, τα τελευταία 35 χρόνια σπάνια έβρισκε χρόνο να ασχοληθεί με την επιστήμη), ήταν φυσικό να υπερασπιστεί την παράδοση, η οποία την τρέφει.

Σώτη κι εγώ στον Ιανό

Για όσους δεν μπόρεσαν να έρθουν:
http://youtu.be/e1KkT6YiLEg

 

Τεχνολογία και τρίτη ηλικία

Όσο γερνάω, τόσο περισσότερη και καλύτερη τεχνολογία χρειάζομαι. Δεν εννοώ μόνον την ιατρική τεχνολογία που μου μετράει την πίεση, το σάκχαρο, τα λιπίδια. Σίγουρα και αυτή.

Ούτε μόνο την υποστηρικτική τεχνολογία που με βοηθάει να βλέπω (γυαλιά, τεχνητοί φακοί) να μασάω (τεχνητά δόντια, εμφυτεύματα) να ακούω (ακουστικά κλπ.).

Κυρίως εννοώ την τεχνολογία που με συμπληρώνει και με προεκτείνει – αυτή που από χρόνια ονομάζω προεκτατική. Π. χ.: στην ηλικία μου δεν μπορώ να τρέξω ούτε 100 μέτρα. Χρειάζομαι λοιπόν ένα αυτοκίνητο που να κάνει 0-100 σε κάτω από 10 δευτερόλεπτα, για να μου δίνει την ψευδαίσθηση της ταχύτητας. Ένα αυτοκίνητο με γρήγορο και ακριβές τιμόνι, καλά κρατήματα  και φρένα,  να μου δίνει την αίσθηση της ευελιξίας.  Όσο λιγότερο ακμαίος είμαι εγώ, τόσο πιο ακμαίο και ζωντανό θέλω να είναι το κινητικό μου συμπλήρωμα.

Επειδή η μνήμη μου εξασθενεί, χρειάζομαι έναν υπολογιστή με μεγάλη μνήμη και γρήγορη σύνδεση στο Διαδίκτυο, που να μου βρίσκει ότι ψάχνω. Και φυσικά με ένα γρήγορο επεξεργαστή και δυνατή κάρτα οθόνης. Ακόμα ένα έξυπνο κινητό με επίσης ταχύτατο επεξεργαστή, τετραπύρηνο ή και οκταπύρηνο, σε πολλά μεγκαχέρτς και μεγάλη οθόνη, άνετη στο διάβασμα. Δεν θα με χάλαγε και ένα καλό τάμπλετ…

Όσο πιο αδύναμος γίνομαι, τόσο πιο δυνατά εργαλεία απαιτώ. Η τεχνολογία έχει αλλάξει τα γηρατειά. Όχι μόνο έχει παρατείνει την διάρκεια της ζωής, όχι μόνο με την επανάσταση του Βιάγκρα (που σεμνότυφα αποσιωπούμε) έχει επεκτείνει την σεξουαλική δραστηριότητα, αλλά μας δίνει και τα μέσα να νιώθουμε ακμαίοι και δυνατοί, ακόμα κι όταν πια δεν είμαστε.

Οι περισσότεροι υπερήλικες εξαρτώνται απόλυτα από την τεχνολογία των φαρμάκων – χάρις σε αυτά λειτουργούν σωστά καρδιά, νεφρά και στομάχι – να το θυμούνται αυτό οι αντίπαλοι της τεχνολογίας…

Νέος ανεβαίνεις δύο-δύο τις σκάλες, μεγάλος χρειάζεσαι οπωσδήποτε το ασανσέρ. Θέλεις δυνατότερο φως όταν διαβάζεις, θέλεις περισσότερη ζέστη το χειμώνα και δροσιά το καλοκαίρι. Όλα αυτά είναι τεχνολογικά επιτεύγματα. Τα θεωρούμε συχνά αυτονόητα – τόσο απλά, όπως το ότι  ανάβει το φως όταν γυρίσουμε τον διακόπτη. Ε! λοιπόν χρειάστηκαν αιώνες μελέτης και έρευνας για να πραγματοποιηθεί αυτό το το κλικ.

Λένε για τους νέους. Όμως οι γέροι χρειάζονται περισσότερο τα τεχνήματα. Αγκαλιά πάνε τεχνολογία και τρίτη ηλικία – να το θυμάστε αυτό!

Η Σώτη Τριανταφύλλου κι εγώ συζητάμε για την τεχνολογία και τους νέους - χθές στον Ιανό. Το κείμενο αυτό το διάβασα εκτός προγράμματος. Φωτογραφίες Π. Αριστοτελίδης.

ΔΥΟ ΣΧΟΛΙΑ

Χθες όταν ανακοινώθηκε το κλείσμο της ΕΡΤ, έγραψα στο Facebook:

Όπως όταν κάποιος πεθάνει θυμόμαστε μόνο τα θετικά έτσι και με την ΕΡΤ. Ξαφνικά σκέφτηκα το Τρίτο Πρόγραμμα, τον "Κόσμο", το "Παρασκήνιο", και ξέχασα όλα αυτά που με ενοχλούσαν και με νευρίαζαν. Βλέποντας πάλι όλους αυτούς, που χρόνια βρίζανε την Δημόσια Τηλεόραση, να την υπερασπίζονται λάβροι, αποστασιοποιήθηκα.
Τελικά κανένα θέμα δεν έχει ούτε μία ούτε δύο πλευρές, αλλά πολλές...

Κι όταν στα σχόλια έπεσε η λέξη «εξυγίανση» πρόσθεσα:

Η "εξυγίανση" το μόνο που θα κατάφερνε θα ήταν μία απεργία διαρκείας από την ΠΟΣΠΕΡΤ και το πράγμα θα κολλούσε εκεί. Επειδή γνωρίζω την ΕΡΤ από μέσα επί 40 χρόνια έχω ζήσει πολλές απόπειρες βελτίωσης που απέτυχαν παταγωδώς. Δεν συμφωνώ βέβαια και με το αυταρχικό κλείσιμο αλλά φοβάμαι πως το πρόβλημα δεν θα λυνόταν εύκολα.

Προσθέτω ότι ίσως (χωρίς να το ξέρει κανείς) είμαι ίσως ο πρώτος που έριξε την ιδέα μιας ριζικής αναδόμησης. Το 1980, ο τότε πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης, μου ζήτησε μία πρόταση για την αναδιάρθρωση και εξυγίανση της ΕΡΤ. Παρεδόθη την 5.8.1980 και δημοσιεύεται στο τέλος του (δυσεύρετου τώρα) βιβλίου μου «Παρακμή και Πτώση της Νέας Δημοκρατίας» (Νεφέλη 1982). Ξαναδιάβασα τις προτάσεις μου και τις βρήκα ενδιαφέρουσες και επίκαιρες, μετά από 33 χρόνια. Φυσικά δεν άλλαξε κάτι, ο Γεώργιος Ράλλης, ευγενέστατος, με ευχαρίστησε στο τηλέφωνο λέγοντας πώς συμφωνεί με τις προτάσεις μου αλλά δυστυχώς για την τηλεόραση δεν μπορεί να γίνει τίποτα...

Υ. Γ. Γιατί Άννα;



Η παλαιά μου φίλη, δημοσιογράφος Άννα Γριμάνη, κρατάει μία στήλη στο περιοδικό «Κ» της Κυριακάτικης Καθημερινής, με τίτλο «Πατριδογνωσία». (Έγινε και τηλεοπτική εκπομπή). Πρόκειται για σύντομες συνεντεύξεις με έλληνες του εξωτερικού για το πώς βλέπουν την σημερινή Ελλάδα.

Την Κυριακή, 9. 6., στην συνέντευξη με τον κ. Γιάννη Βεντίκο, δημοσιεύθηκε μία  ακατανόητη παράγραφος. Την παραθέτω σε φωτογραφία. Προφανώς ο «σύγχρονος ήρωας» είμαι εγώ, και η «Δυστυχία» (σκέτη) είναι το βιβλίο μου: «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» μια και το παράθεμα που ακολουθεί είναι κατά λέξιν ο αφορισμός αριθ. 82 του βιβλίου.

Γιατί άραγε η παράλειψη του ονόματός μου, και το κουτσούρεμα του τίτλου; Εκτός από όλα τα άλλα, τα ακατανόητα κείμενα είναι κακή δημοσιογραφία!

___________________________________________________

Y. Γ.  Με email του, ο κ. Γιάννης Βεντίκος με πληροφορεί ότι "Η παράγραφός αυτή μεταφέρθηκε ακριβώς όπως την έστειλα (ηλεκτρονικά)".

Χαίρομαι που η Άννα Γριμάνη είναι αθώα του αίματος. Εξακολουθώ πάντως να πιστεύω πως η παράγραφος είναι δυσνόητη και θα έπρεπε η δημοσιογράφος, ή η σύνταξη να την είχαν διευκρινίσει έστω με έναν αστερίσκο.

Χαμένος παιδικός Παράδεισος

Μετά τον πόλεμο πουλήθηκε το μοναδικό ακίνητο από την προίκα της μητέρας μου. Την ίδια εποχή ο συνεταιρισμός εφοριακών απέκτησε την κυριότητα μιας έκτασης στο Νέο Ψυχικό. Ο πατέρας, ισόβιος σχεδόν διευθυντής στην Α’ Αθηνών (που τότε κάλυπτε την περιοχή έντεκα σημερινών εφοριών) διάλεξε για μας ένα προνομιούχο γωνιακό διπλό οικόπεδο και αποφάσισε να χτίσει.

Το σπίτι τελείωσε γρήγορα. Δώδεκα χρονών ήμουν όταν μετακομίσαμε εκεί. Τα δύο χρόνια που ακολούθησαν ήταν ίσως τα πιο όμορφα της ζωής μου. Είχα δικό μου κήπο, έναν ασπρόμαυρο σκύλο, τον Πρενς, και αμολιόμουν με το ποδήλατό μου στο σχεδόν ακατοίκητο Ψυχικό που ήταν κι αυτό σαν μεγάλος κήπος.

Η ευτυχία δεν κράτησε πολύ. Ο πατέρας είχε χτίσει ένα σπίτι μεγάλο και άβολο, μονοκατοικία με σχεδόν τρία πατώματα, που η μόνιμα ασθενική μητέρα δεν μπορούσε να το κουμαντάρει. Εν τω μεταξύ είχε χτιστεί η πολυκατοικία του γαμπρού μου στην Κυψέλη κι έτσι βρεθήκαμε κάτοικοι ισόγειου διαμερίσματος στην οδό Σύρου.

 

Ήταν κάτι σαν την έξοδο από τον παράδεισο. Με πόνεσε πολύ.

Το σπίτι στο Νέο Ψυχικό νοικιάστηκε σε ξένους (νομίζω υπάλληλοι πρεσβείας). Ήταν (κατά παράκληση της μητέρας) γραμμένο στο όνομά μου. Τον καιρό που σπούδαζα στην Γερμανία, ο πατέρας μου ζήτησε να τον εξουσιοδοτήσω για να το πουλήσει. Είχε βρει μία πολύ καλή ευκαιρία και θα μου αγόραζε διαμερίσματα που θα έδιναν καλύτερο εισόδημα – άσε που θα νοικιάζονταν πιο εύκολα.

Παράλληλα μου ήρθε τηλεγράφημα της μητέρας, που με ικέτευε να μην συναινέσω στην πώληση. «Ο πατέρας σου έχει χρέη και τα χρήματα θα εξαφανιστούν» έγραφε. Αλλά δεν ένιωθα πως είχα το ηθικό δικαίωμα να αρνηθώ.

Το σπίτι πουλήθηκε, τα χρήματα εξαφανίστηκαν κι έχασα το μοναδικό μου περιουσιακό στοιχείο, με όλες τις μνήμες της παιδικής μου ηλικίας.

Πριν από τρεις μέρες περπατούσα στο Νέο Ψυχικό. Το σπίτι ήταν εκεί – ένα από τα λίγα που δεν έγιναν πολυκατοικίες. Καλά συντηρημένο. Με συγκίνηση είδα λεπτομέρειες από τον κήπο και την είσοδο. Σαν τον κλέφτη το φωτογράφησα μέσα από τα κάγκελα.

Το κάποτε και παρ’ ολίγον σπίτι μου…

Νέο βιβλίο

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΙΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ;

 Ναι – απαντάει αυτό το βιβλίο. Αλλά μην σκεφθείτε μολότοφ, οδοφράγματα και ένοπλη πάλη. Η επανάσταση που χρειαζόμαστε είναι ειρηνική και αναίμακτη – αλλά γι αυτό και πιο δύσκολη. Όλα τα βασικά μας προβλήματα: διαφθορά, έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, γραφειοκρατία, αδιαφάνεια, κακοδιοίκηση, σπατάλη, φοροδιαφυγή, καθημερινή ταλαιπωρία, θα μπορούσαν να λυθούν με την καθολική εφαρμογή της νεότερης τεχνολογίας.

Μιλώντας με έναν αγανακτισμένο νέο, ο Νίκος Δήμου αποδεικνύει πως η πρώτη επανάσταση που μας χρειάζεται είναι τεχνολογική. Προϋποθέτει όμως βούληση και τεχνογνωσία. Πράγματα δύσκολα, όταν στις καίριες θέσεις υπάρχουν συντηρητικοί, αδρανείς και ψηφιακά αναλφάβητοι τεχνοφοβικοί.

Και πέρα από αυτό, σε ένα ζωντανό και μερικές φορές οξύ διάλογο, ξεδιπλώνονται όλοι οι τρόποι με τους οποίους η τεχνολογία εμπλουτίζει, ομορφαίνει και διευκολύνει τη ζωή μας.

 

 

Χανάμι

Γηράσκω αεί. Φέτος έμαθα πως η τελετουργική παρατήρηση που κάθε χρόνο κάνουν οι ιάπωνες στις ανθισμένες κερασιές λέγεται Χανάμι και είναι λατρεία  της ζωής. Πάντως η κερασιά της φωτογραφίας είναι στον δικό μου κήπο.

 

Γηράσκω. Και όταν δεν υπάρχουν σοβαρά προβλήματα υγείας (που, αλίμονο, πάντα έρχονται κάποτε) το σώμα βρίσκει μικρούς αλλά δραστικούς τρόπους να σου θυμίσει την παρουσία του και την φθορά του.

 

Έτσι, την ώρα αυτή που γράφω με ενοχλούν τρία μικρό-προβλήματα: Ένα νύχι στο δεξί πόδι έχει εισχωρήσει στο κρέας και με κάνει να κουτσαίνω, ένα δόντι έχει αποκτήσει υπερευαισθησία και με βελονίζει και το δεξί μάτι ετοιμάζει «κριθαράκι» (ιατρικά: χαλάζιον) και πονάει.

Κανένα από αυτά δεν είναι σοβαρό. Μάλιστα τώρα που έγραφα για το νύχι θυμήθηκα πως όταν παιδιά παίζαμε «τον γιατρό»  (πονηρό παιχνίδι), η βασική διάγνωση ήταν: «πόνος στον αστράγαλο και  πυρετό στο νύχι». (Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ο πόνος στον αστράγαλο – τόσο ευαίσθητη άρθρωση – να θεωρείται αστείο σαν τον πυρετό στο νύχι).

Ασήμαντα πράγματα, θα πείτε. Μα η καθημερινότητα αποτελείται κυρίως από ασήμαντα πράγματα. Αλλά τα λίγα σημαντικά είναι αρκετά για να σε λιώσουν.

Ο φίλος Πάνος, υψηλόβαθμο στέλεχος, έχασε τη δουλειά του. Η πολυεθνική του εταιρία έκλεισε το τμήμα όπου εργαζόταν. Είναι η τρίτη απόλυση γνωστού αυτή την εβδομάδα.

Ποτέ δεν θυμάμαι να έχουν ανθίσει τόσο οργιαστικά τα οπωροφόρα. Ζαλίζεσαι από χρώμα και άρωμα.

Δεν ξέρω αν μου φαίνεται εμένα, αλλά αυτή είναι μία υπερβολική άνοιξη. Η Αθήνα μυρίζει νεραντζιές και απελπισία. Ο νους δεν βρίσκει διεξόδους και οργίζεται με το σώμα και τις μικρό-ταλαιπωρίες του. Που παρεμβαίνει άγαρμπα. Τι είναι το Μνημόνιο, μπροστά σε ένα πονόδοντο; Κι εκείνος που κουτσαίνει από το νύχι, υποφέρει. (Αλλά ο άνεργος σίγουρα περισσότερο).

Μέσα σε όλα αυτά, εμείς οι σχολιαστές ανεβαίνουμε σε ψηλή έδρα για να κάνουμε το κήρυγμά μας. Που είναι μάταιο και ανώφελο. Είτε σωστά τα πούμε είτε λάθος, τίποτα δεν αλλάζει.  

Να λοιπόν σήμερα αυτό το ασήμαντο κείμενο για ασήμαντα πράγματα: νύχι, μάτι, δόντι. Κάποιος πρέπει να μιλήσει για τα μικρά και καθημερινά που μας ροκανίζουν το χρόνο και τη διάθεση. Αυτά κάπως θα θεραπευτούν. Τα άλλα;

Τουλάχιστον να μην μύριζαν τόσο δυνατά οι νεραντζιές…

Οι πασχαλιές δεν διαβάζουν ημερολόγια…

Το Πάσχα των Δυτικών ήταν νωρίς – των Ορθόδοξων αργεί. Έτσι φέτος οι πασχαλιές έμειναν χωρίς Πάσχα…

Φωτογραφίες παλιές και νέες

Επειδή δεν χωρούσαν πια ούτε στο site ούτε στο blog ανέβασα φωτογραφίες μου στο flickr. Από πανάρχαιες (Πλάκα 58) και ιστορικές (γάτος Μούψης στο κόκκινο αυτοκίνητο) μέχρι νεότερες (Βερολίνο 2012). Θα τις βρείτε εδώ: http://www.flickr.com/photos/nikosdimou/

Διάσημη φράση - διάσημο λάθος

“the only people for me are the mad ones, the ones who are mad to live, mad to talk, mad to be saved, desirous of everything at the same time, the ones who never yawn or say a commonplace thing, but burn, burn, burn like fabulous yellow roman candles exploding like spiders across the stars.”

Jack Kerouac

Αυτή είναι η γνωστή φράση του Κέρουακ, από το αριστούργημά του «On the Road”, όπου αναφέρει τους μόνους ανθρώπους που αντέχει «τους τρελούς, αυτούς που τρελαίνονται για ζωή, τρελαίνονται να μιλάνε, να σωθούνε,που επιθυμούν τα πάντα την ίδια στιγμή, αυτούς που δεν χασμουριούνται ή λένε κοινοτοπίες, αλλά καίγονται, καίγονται, καίγονται σαν παραμυθένια κίτρινα πυροτεχνήματα που εκρήγνυνται, σαν αράχνες ανάμεσα στα άστρα».

Κάποιος αγράμματος μεταφραστής, αγνοώντας ότι τα roman candles είναι πυροτεχνήματα, τα απέδωσε ως «ρωμαϊκά κεριά». Παρασύροντας δεκάδες σχολιαστές στο λάθος. Ο τελευταίος είναι ο καλός συγγραφέας και δημοσιογράφος Ηλίας Μαγκλίνης που σήμερα (6.4.13) στην «Καθημερινή» γράφει για τους ανθρώπους «που καίγονται,καίγονται, καίγονται σαν τα κίτρινα ρωμαϊκά κεριά». Πώς τώρα τα κεριά εκτινάσσονται σαν αράχνες ανάμεσα στα άστρα – δεν απόρησε ούτε κι αυτός…

Έχω βαρεθεί να συλλέγω μεταφραστικά λάθη. Σε πρόσφατη, άριστη κατά τα άλλα έκδοση των ποιημάτων«Άριελ» της Σύλβια Πλαθ, οι λυχνίες ενός παλιού ραδιοφώνου έγιναν «αυλοί» και δημιουργήθηκε εκ του μηδενός το εργοστάσιο παντελονιών Fatso.

Αυτά για την πιο κοινή γλώσσα, τα Αγγλικά. Αν προχωρήσω στα Γερμανικά και Γαλλικά, κάνω περιδέραιο από τα μαργαριτάρια. Οι μεταφραστές μας έχουν ποιητική διάθεση και οίστρο – αλλά σπάνια γνωρίζουν τις γλώσσες τους σε βάθος.

Το ορφανό "Δεν ξεχνώ".

 

 

Το σύνθημα το θυμούνται. Το αναφέρουν. Το εκμεταλλεύονται. Τον δημιουργό του, τον αποσιωπούν. Γράφει (30.3) στα ΝΕΑ η Έλενα Ακρίτα: «εκείνο το περίφημο σύνθημα «ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ», που αντήχησε μετά την εισβολή στην Κύπρο». Αντήχησε; Πώς; Μόνο του; Διαβάζω σε ένα blog (Πέτρος Αργυρίου): «Τότε γράφτηκε στους τοίχους το Δεν Ξεχνώ». Γράφτηκε; Πώς; Μόνο του;

Το «Δεν ξεχνώ» έχει πατέρα. Όσοι θέλουν να μάθουν λεπτομέρειες, ας κάνουν κλικ εδώ:

http://www.ndimou.gr/kypros_gr.asp

Δεν αναφερόμαστε σε ένα δημιούργημα, αποσιωπώντας τον δημιουργό του. Κι αν οι νεότεροι δεν έτυχε να ακούσουν, η κυρία Ακρίτα δεν διαθέτει ελαφρυντικά.

___________________________________________________

Το μικρό σήμα στο κάτω δεξιό μέρος της εικόνας, είναι η υπογραφή της εταιρίας μου.



To πνιγμένο κορίτσι

Ένα από τα πιο ασυνήθιστα και ωραία ποιήματα του Μπρεχτ είναι η Μπαλλάντα "για το πνιγμένο κορίτσι". Την έχει μελοποιήσει ο Κουρτ Βάιλ και τραγουδήσει η Λότε Λένυα. Παραθέτω μία πρόχειρη δική μου μετάφραση:
 

Kurt Weill - B. Brecht:  Die Ballade vom ertrunkenen Mädchen

(Η μπαλάντα του πνιγμένου κοριτσιού)

Όπως είχε πνιγεί και κατέβαινε πλέοντας το ρεύμα

από τα ρυάκια προς τους μεγάλους ποταμούς

Έλαμπε το οπάλιο του ουρανού θαυμαστό
σαν να έπρεπε να πραΰνει το πτώμα.

 

Φύκια και βρύα κολλούσαν επάνω της

έτσι που σιγά σιγά όλο και βάραινε

ψυχρά ψάρια προσπερνούσαν το πόδι της

φυτά και ζώα δυσκόλευαν το τελευταίο της ταξίδι 

Και ο ουρανός το σούρουπο σκοτείνιαζε σαν καπνός

Και την νύχτα ζύγιζε το φως των άστρων

Αλλά το πρωί ήταν φωτεινός ώστε και γι αυτήν

να υπάρχει  ξημέρωμα και βράδυ 

Όταν το χλομό της σώμα αποσυντέθηκε στο νερό

έγινε που με τον καιρό την ξέχασε κι ο Θεός

πρώτα το πρόσωπο, μετά τα χέρια και στο τέλος τα μαλλιά

- κι έγινε ψοφίμι στα ποτάμια με ψοφίμια πολλά.

Το τραγούδι εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=CbZfy1MpsZo

Το γερμανικό κείμενο από την σελίδα 252 του τέταρτου τόμου των απάντων του Μπρεχτ:

 

 

Marleen Bucholz

Ένα email με πληροφόρησε πως η Μαρλέεν της νιότης μου, πέθανε το πρωί της 9^ης Μαρτίου 2013, μετά από μακριά αρρώστια.

 

Μαζί της έφυγε μία εποχή – η πιο σημαντική για τη ζωή μου. Τα χρόνια των σπουδών μου στην Γερμανία – τα χρόνια που με έφτιαξαν κι όπου πρωταγωνιστούσαν δύο πρόσωπα. Ο καθηγητής Γιόζεφ Στύρμαν και η Μαρλέεν.

 

Όπως συμβαίνει με όλες τις μεγάλες και αληθινές αγάπες, δεν έπαψα ποτέ να την αγαπώ. Κι όποτε αργότερα βρισκόμασταν, πάντα ένιωθα βαθιά τρυφερότητα και έρωτα.

 

Μερικές φράσεις από το πορτρέτο της, στους «Δρόμους μου»:

 

Όταν την γνώρισα είχε μακριές κοτσίδες και την φήμη ενός παιδιού-θαύματος. Ήταν δεκαεννέα ετών και έγραφε χρονογράφημα στην Süddeutsche!

Γίναμε σύντομα εραστές και μείναμε μαζί τρία χρόνια - παρά τις αντιρρήσεις της δυναμικής μητέρας της. Η οποία είχε υψηλή θέση σε κινηματογραφική εταιρία και πολύ προοδευτικές απόψεις για όλα - πλην των Ελλήνων εραστών.

 

Είχε ένα πρόσωπο φοβερά εκφραστικό και ευμετάβλητο. Ώρες ώρες ήταν  πολύ ωραίο - άλλες ιδιαίτερα χαριτωμένο, πάντα φοβερά ζωντανό. Έξυπνη, εύστροφη και με κάτι που θα ονόμαζα έμφυτο καλό γούστο. Πηγαίναμε σε μία έκθεση ζωγραφικής. Μπορεί να μην ήξερε τίποτα για τον ζωγράφο, για την σχολή στην οποία ανήκε, να μην είχε μελετήσει - όμως αμέσως ξεχώριζε τα καλά έργα, με την ίδια σιγουριά που διάλεγε σωστά μία γραβάτα. Το ίδιο και στα κοντσέρτα - έπιανε αμέσως την καλή εκτέλεση. Άλλοι χρειάζονταν ώρες ανάλυσης για να καταλήξουν στο ίδιο συμπέρασμα, εκείνη το έβρισκε σε ένα λεπτό.

Πρέπει να ήταν η σωστή παιδεία που, εξ απαλών ονύχων, είχε πάρει από την μητέρα της μιαν ιδιαίτερα καλλιεργημένη γυναίκα. Όμως και οι παρέες, στις οποίες από παιδί σύχναζε, είχαν την τέχνη όχι για πολυτέλεια - αλλά για καθημερινότητα. Έτσι είχε μία φυσική σχέση με το πνεύμα, που σπάνια έχω συναντήσει.

 

Τα κείμενά της ήταν ειρωνικά και χαριτωμένα - φρέσκα και άμεσα. Κι εδώ κυριαρχούσε η φυσικότητα. Τίποτα το φιλολογικό, το φτιαχτό, το προσποιημένο.

Τον «μήνα του μέλιτος» τον περάσαμε στην Ελλάδα το πρώτο καλοκαίρι. Είχε ο πατέρας μου ένα φίλο ξενοδόχο στην Αιδηψό. Μας παραχώρησε το δώμα, πάνω στην ταράτσα του μικρού ξενοδοχείου - από το οποίο δεν κατεβήκαμε για μέρες. Μας ανέβαζαν επάνω πιατέλες με φρούτα, γλυκά και φαγητά κι εμείς κάναμε ηλιοθεραπεία στην ταράτσα και ατελείωτο έρωτα.

 

Ζήσαμε μαζί τρία υπέροχα χρόνια και ένα δύσκολο. Μετά, άλλα πενήντα τρία χρόνια χώρια, αλλά κουβαλώντας ο ένας τον άλλο μέσα μας – τόσο μας είχε εμποτίσει αυτή η σχέση. Η φωτογραφία βγήκε στην Πνύκα το 56 ή 57 – δεν θυμάμαι. Θυμάμαι μόνο πως όταν πάτησα το κουμπί για την αυτοφωτογράφηση κελαηδούσαν δυνατά πουλιά.

 



Χρυσό Ιωβηλαίο

Έτσι ήταν όταν τον άκουσα για πρώτη φορά. Το 1963 στην Οδό Βουλής (Ρουλότα του Τσιγγάνου) και ύστερα στο "Συμπόσιο" στην Πλάκα. Έβγαινε μετά την Ντόρα Γιαννακοπούλου και τον Γιώργο Μούτσιο και τραγούδαγε "Συννεφούλα" και "Ήλιε-ήλιε αρχηγέ". Α - ναι, και το "Βιετνάμ Γιε-Γιε".

Για πενήντα χρόνια τον παρακολουθώ συστηματικά. Είμαι fan και groupie. Και νομίζω πως ήμουν ο πρώτος που τον αποκάλεσε "Μεγάλο". Το 1975, στις Σημειώσεις της "Δυστυχίας" γράφω: "Ο μεγάλος (σε στίχο και μουσική) Διονύσης Σαββόπουλος έκλεισε σε μία φράση όσα προσπάθησα να πω σε πολλές σκέψεις". Το κείμενο αυτό ανατυπώθηκε 32 φορές - όσες και το βιβλίο.

Κι όσο περνάει ο καιρός υποκλίνομαι περισσότερο στο μέγεθός του. Μεγάλος ο Χατζιδάκις κι (αλίμονο*) κι ο Θεοδωράκης - αλλά τούτος εδώ είναι άλλου είδους δημιουργός: σημαντικός ποιητής πρώτα, δυνατός συνθέτης μετά και ακόμα ερμηνευτής (performer) απαράμιλλος. Κάτι σαν τον Μπρελ, τον Μπρασένς, τον Ντύλαν, τον Λέοναρντ Κοέν - όμως πιο σημαντικός κατά την ταπεινή μου γνώμη.

Πόσους δίσκους του έχω λιώσει από το παίξιμο! Εκείνο το "Βρώμικο Ψωμί" με τα κορυφαία του τραγούδια (Ζεϊμπέκικο, Δημοσθένους Λέξις) τρεις φορές το αγόρασα σε βινύλιο - ώσπου έγινε CD και ησύχασα. Τα "Τραπεζάκια έξω" τα άκουγα στο Λονδίνο και έκλαιγα. Με στοιχειώνει πάντα εκείνη η "Πρωτομαγιά".

Διονύση, γιορτάζεις τα πενήντα σου χρόνια στο τραγούδι - το ίδιο κάνω κι εγώ, με τα δικά μας πενήντα. Χρυσός γάμος! Λίγοι άνθρωποι μου έχουν χαρίσει τόσες συγκινήσεις. Να είσαι γερός, ωραίος και ήρεμος  πάντοτε!


Υ. Γ. Δεν πρόλαβε να δημοσιευθεί το κείμενο και έσπευσαν αρκετοί να μου θυμίσουν τις θέσεις που υποστήριζε στην νεο-ορθόδοξη φάση του ο Σαββόπουλος και τις οποίες είχε κατακεραυνώσει σε τηλεοπτική συζήτηση ο φίλος Βασίλης Ραφαηλίδης. Αυτά ανήκουν στην εποχή που ο Σαββόπουλος είχε προσκολληθεί στον Ράμφο και τους Νεο-ορθόδοξους (ο ίδιος ο Ράμφος είναι σήμερα 100% αντίθετος με αυτά που ελεγε τότε). Όμως εδώ δεν με ενδιαφέρει ο στοχαστής Σαββόπουλος (που άλλωστε έχει περάσει από πολλές μεταλλάξεις) αλλά ο καλλιτέχνης. Με τις ιδέες του ήμουν συνήθως αντίθετος - αλλά όχι με τα τραγούδια.

____________________________________________________

* Όταν ρώτησαν τον Αντρέ Ζιντ (και όχι τον Μπωντελαίρ - όπως είχα γράψει) ποιος είναι ο μεγαλύτερος Γάλλος ποιητής του 19ου αιώνα είπε: Hugo, hélas! (αλίμονο - ο Ουγκώ).

Του-ήττα

Μπήκα στο Twitter από περιέργεια λίγο μετά την ίδρυσή του. Το έψαξα επιπόλαια και δεν το ξανά-άνοιξα για χρόνια. Πριν μερικούς μήνες ξαναμπήκα κι άρχισα να «τουιτάρω» (τι λέξη!) με εκπληκτικά αργή για το μέσο συχνότητα. Έγραφα κάτι και το ξαναθυμόμουν μετά από μέρες.

Μέχρι που διατύπωσα μία άποψη η οποία ενόχλησε μερικούς. (Πολλοί συμφώνησαν - αφθονα τα retweets). Ο αντίλογος ήταν στην αρχή (σχεδόν) πολιτισμένος – ώσπου ήρθαν τα trolls. To Twitter σαν να γέμισε ύβρεις: χυδαίες, σεξουαλικές, σκατολογικές, δυσφημιστικές – και σε κάθε περίπτωση προσωπικές. Λέω «σαν να» επειδή δεν ήταν πολλές – αλλά αρκεί και μία πηγή δυσοσμίας για να μολύνει ένα χώρο.

Ο άνθρωπος δεν μαθαίνει. Τα ίδια είχα  πάθει πριν επτά χρόνια στο blog μου, ώσπου αναγκάστηκα πρώτα να βάλω φίλτρο (moderation), μετά να το κλείσω εντελώς (η moderation ήταν ιδιαίτερα κουραστική – έπρεπε να φιλτράρω γύρω στα 500 σχόλια την ημέρα) και, μετά από χρόνια, να το ανοίξω πάλι – αλλά χωρίς σχόλια.

Έχουν γραφτεί πολλά για την ψυχοπαθολογία των trolls, που απλώς καταστρέφουν χωρίς να απολαμβάνουν ούτε την δόξα της καταστροφής – μια και παραμένουν ανώνυμα. Δεν είμαι ειδικός και δεν θα ήθελα να διακινδυνεύσω ερμηνείες. Αλλά είναι γεγονός ότι υπονομεύουν ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα του Internet – τον ανοιχτό και ελεύθερο διάλογο.

Πολλά email μου λένε: αγνόησε τους. Μην τους κάνεις τη χάρη ούτε να απαντήσεις, ούτε να φύγεις. Σωστή συμβουλή, μόνο που προϋποθέτει ασθενή όσφρηση και γερό στομάχι. Πόσο αντέχεις να συζητάς μέσα σε ένα βόθρο;

Έτσι λοιπόν τους έκανα τη χάρη και έκλεισα τον λογαριασμό μου. Μπορούν να είναι υπερήφανοι διότι νίκησαν κατά κράτος, κι εγώ έζησα μια (του)ήττα. Βέβαια το τι κέρδισαν από τη νίκη αυτή δεν μου είναι εμφανές.


Ζητώ συγγνώμη από τους 6500 followers που ίσως περίμεναν κάτι καλύτερο από μένα. Υπάρχει πάντα αυτό το blog, (με εκατοντάδες κείμενα), το ndimou.gr (με ακόμα περισσότερα) και η εβδομαδιαία στήλη στη LiFO (με σχόλια). Φυσικά και τα βιβλία (κυρίως αυτά!)

Και τουλάχιστον εδώ ο αέρας είναι καθαρός.

Υ. Γ. Πρέπει να παίρνει κανείς πολύ στα σοβαρά το Τουίτερ για να μην καταλάβει ότι όλο το κείμενο είναι ειρωνικό. Ήδη από τον τίτλο του που μιλάει για ήττα (σιγά την ήττα!). Από όλα τα social media το Twitter είναι κατά τη γνώμη μου το λιγότερο ουσιαστικό. Πολύ junk. Ένα στα 100 tweets (και πολλά λέω) αξίζει να το προσέξεις. Δεν έχω την αίσθηση πως έχασα κάτι - μάλλον το αντίθετο.   

Η "Δυστυχία" συνεχίζει...

Κυκλοφορεί και η αγγλόφωνη έκδοση (Αγγλία, ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία, Νότια Αφρική). Η ισπανόφωνη είχε ιδιαίτερη απήχηση στη Νότια Αμερική, όπου πολλά έντυπα την επέλεξαν ανάμεσα στα "βιβλία της χρονιάς". Άναμένονται η κινεζική και τουρκική. Στη φωτογραφία έβαλα και την πρώτη ξενόγλωσση - την βουλγαρική.

Ένα μικρό βιβλίο προσπαθεί να φωτίσει το πρόβλημα της δύσκολης ελληνικής ταυτότητας σε όλο τον κόσμο. Αν κρίνω από τις κριτικές και τα σχόλια, έχει πετύχει να προβληματίσει και να οδηγήσει σε μία βαθύτερη ανάγνωση του "ελληνικού προβλήματος".

Η σημασία του να είσαι διδάκτωρ

Professor Dr. Dr. Dr. (h. c.)*

Στην Γερμανία υπάρχουν δύο ειδών τίτλοι. Ο κλασικός «κύριος/κυρία» και ο Διδακτορικός. Μάλιστα ο τελευταίος, όπως το Sir στην Αγγλία, υποκαθιστά και το όνομα. Έτσι αν ο John Smith τιμηθεί με τίτλο, χάνει το επίθετό του και γίνεται σκέτος Sir John, ενώ στην Γερμανία χάνει όλο του το όνομα και γίνεται απλώς Herr Doktor.

Θυμάμαι τις σερβιτόρες στα φοιτητικά εστιατόρια που ρωτούσαν συνεχώς αν κάποιος από τους τακτικούς θαμώνες είχε τελειώσει το διδακτορικό του, οπότε βέβαια θα έπρεπε να του απευθύνονται με τον ορθό τρόπο. Από την στιγμή αυτή άλλαζε  όχι μόνο η ζωή αλλά και το όνομά σου.

Γιατί όλα αυτά; Διότι, αν η απόκτηση του διδακτορικού είναι μία τόσο μεγάλη τιμή, η απώλεια του τίτλου είναι μέγιστη ατιμία. Σαν να σου ξηλώνουν τα γαλόνια στο στρατό.

Διαβάζω λοιπόν στις εφημερίδες πως ο διδακτορικός τίτλος αφαιρέθηκε από την υπουργό Παιδείας (!) της Γερμανίας Annette Schavan, διότι, σε μεταγενέστερη εξέταση της διδακτορικής της διατριβής, βρέθηκε ότι είχε κάνει αντιγραφές από άλλα συγγράμματα. (Ούτε μπορώ να φανταστώ τι θα έκανε στη χώρα μας μία τέτοια έρευνα…).

Είναι η δεύτερη περίπτωση, μετά την πολύ πιο ηχηρή του λαμπερού υπουργού (και κάποτε υποψήφιου διαδόχου της Μέρκελ) Karl-Theodor zu Guttenberg, όπου μάλιστα η Schavan είχε παίξει σημαίνοντα ρόλο στην υποβάθμισή του. Και αυτός είχε «φωραθεί κλέπτων οπώρας». Ο zu Guttemberg, όχι μόνο παραιτήθηκε αλλά αποχώρησε τελείως από την πολιτική. Για την Schavan τα πράγματα δεν είναι τόσο σαφή. Παραιτήθηκε βέβαια και αυτή από υπουργός, αλλά υπολογίζει στη στήριξη της Μέρκελ (είναι προσωπική της φίλη) και προτίθεται να προχωρήσει δικαστικά εναντίον του πανεπιστημίου που της αφαίρεσε τον τίτλο.

Τι μας ενδιαφέρουν όλα αυτά; Για τρεις λόγους: ο πρώτος, το πόσο μετράει σε μία προηγμένη χώρα η σωστή και τίμια επιστημονική εργασία. Και δεν μετράει μόνο μέχρι να πάρεις το «χαρτί» - αλλά και μετά.

Ο δεύτερος λόγος: και οι δύο αυτές αποκαλύψεις έγιναν μέσω Διαδικτύου! Από τις στιγμή που όλα τα κείμενα υπάρχουν στο Ιντερνέτ και οι μηχανές εύρεσης κάνουν παιχνιδάκι την σύγκριση… τρέμετε αντιγραφείς!

Ο τρίτος: η ευαισθησία των πολιτικών. Ήδη στην Ουγγαρία και την Πολωνία ανάλογα σκάνδαλα οδήγησαν σε παραιτήσεις. Ο Ρουμάνος πρόεδρος αγωνίζεται να κρατηθεί στη θέση του. Σκέπτεστε κάποιον Έλληνα υπουργό ή βουλευτή να παραιτείται και να αποσύρεται από την πολιτική, για ένα παρόμοιο λόγο;

_________________________________________________

* Είχα ένα καθηγητή που είχε πάρει δύο διδακτορικά και του είχε απονεμηθεί ένα τρίτο "τιμής ένεκεν" (honoris causa). Στην κάρτα του έβαζε και τα τρία, με διευκρίνηση για το τρίτο...

 

Σκέψεις σε κήπο

 

Μετά από μία άσκημη μέρα και μία δύσκολη νύχτα, βρίσκομαι ξαφνικά σε κήπο. Ένα μετά το άλλο φεύγουν από μέσα μου τα άγχη, οι πόνοι, οι έγνοιες. Και θυμάμαι τον Andrew Marvell που, πάνω από όλους τους ποιητές, μίλησε για αυτή την ευτυχία: να βρεθείς σε κήπο.

Thoughts in a Garden

HOW vainly men themselves amaze 

To win the palm, the oak, or bays,    

And their uncessant labours see        

Crown'd from some single herb or tree,       

Whose short and narrow-vergèd shade                  5

Does prudently their toils upbraid;    

While all the flowers and trees do close   

To weave the garlands of Repose. 

 

«Πόσο μάταια οι άνθρωποι θαμπώνονται

να κερδίσουν τον φοίνικα, τη δρυ, την δάφνη…»

όταν μπορούν (συνεχίζει) να χαρούν όλα τα φυτά που στεφανώνουν τις επιτυχίες τους μέσα στον κήπο της γαλήνης.

Ολόκληρο το ποίημα εδώ: http://www.bartleby.com/106/111.html

Σκέπτομαι την Νίκη Μαραγκού που χάθηκε παράκαιρα σε δυστύχημα στην Αίγυπτο. Η πρώτη της ποιητική συλλογή είχε τίτλο: «Τα από κήπου». Δεν την είχα συναντήσει ποτέ. Αλληλογραφούσαμε με βιβλία, μου άρεσε η γραφή της. Έφυγε και η πατρικία ποιήτρια Λύντια Στεφάνου, μεγάλη αυτή, φίνα φωνή.

Ο κήπος παρηγορεί. Λίγα φτάνουν ως εδώ – ο αέρας τα σκουπίζει με τα φύλλα. Θυμάμαι το Pervixi του Πετρώνιου:

Έζησα. Ποτέ πια τύχη κακή

Δεν θα μας πάρει πίσω ό,τι μας δόθηκε

(Pervixi. Neque enim fortuna malignior unquam

Eripiet nobis quod prior hora dedit. 

 

Όσο ζούμε. Κάποια στιγμή η fortuna malignior θα μας τα πάρει όλα.

 



Σπουδαίοι φιλοξενούμενοι στην ΕΡΤ

Σε περασμένο post είχα αναφέρει τις δύο εκπομπές της σειράς "Διάλογοι" (1987) που είχαν αναρτηθεί στο αρχείο της ΕΡΤ - με τον Κωνσταντίνο Τσάτσο και τον Νικηφόρο Βρεττάκο. Σήμερα η κυρία Δέσποινα Ζερβού, υπεύθυνη του αρχείου, με πληροφόρησε ότι ανέβηκαν και οι υπόλοιπες εκπομπές της σειράς. Παραθέτω τους φιλοξενούμενους και τις διευθύνσεις:


ΑΛΙΚΗ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΑΚΗ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91809&autostart=0 

ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91810&autostart=0 

ΖΙΛ ΝΤΑΣΕΝ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91802&autostart=0 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΟΤΣΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91842&autostart=0 

ΚΩΣΤΑΣ ΤΑΧΤΣΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91825&autostart=0 

ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91797&autostart=0 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΤΟΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91864&autostart=0

Μερικές από αυτές είναι μοναδικές τηλεοπτικές εμφανίσεις - όπως π.χ. του Κώστα Ταχτσή. Νομίζω πως αξίζουν μία επίσκεψη.

Η σειρά αυτή δεν ολοκληρώθηκε. Αναγκάστηκα να παραιτηθώ όταν ο νέος διευθυντής της ΕΡΤ2 Αντώνης Στρατής ζήτησε να εγκρίνει αυτός τους προσκεκλημένους. Ο προκάτοχός του Αλέκος Παπαδόπουλος (μετέπειτα υπουργός οικονομικών) μου είχε αφήσει πλήρη ελευθερία στην επιλογή. Μετά την παραίτησή μου η σειρά σταμάτησε και μερικές εκπομπές δεν μεταδόθηκαν ποτέ.