Στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Διαλογο-διαλέξεις: 9 αμφιλεγόμενα θέματα με τον Νίκο Δήμου 8 Οκτωβρίου 12 - 10 Δεκεμβρίου 12

Χώρος: Αμφιθέατρο Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη

Κάθε συνάντηση αρχίζει με μία σύντομη εισήγηση και την ανάγνωση ενός ή περισσοτέρων σχετικών κειμένων του Νίκου Δήμου. Ακολουθεί συζήτηση που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Στο τέλος κάθε δίωρου γίνεται ανάγνωση ενός λογοτεχνικού κειμένου-επιδόρπιου για να φεύγουν όσοι συμμετέχουν με καλή γεύση. 1. Περί Ορθολογισμού και Ανθρωπισμού 2. Περί Θεού 3. Περί Ελευθερίας 4. Περί Ζωοφιλίας και Φιλοζωίας 5. Περί Γνώσης και Αμφιβολίας 6. Περί Ανθελληνισμού 7. Περί Τεχνολογίας 8. Περί Σεξ και Πορνογραφίας 9. Περί Ποίησης και Δημιουργίας 8, 22, 29/10, 5, 12, 19, 26/11, 3, 10/12/2012 Κύκλος 9 διαλέξεων: 80 € , 40 € Μεμονωμένη διάλεξη: 10 € , 5 € Δευτέρα 18:00-20:00   _________________________________________________   Αντιγράφω ανακοίνωση που θα βρείτε στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη. Διευκρινίζω ότι τα χρήματα του εισιτηρίου (πάγια τακτική του Ιδρύματος) δεν θα εισπραχθούν από εμένα - τα διέθεσα για τους σκοπούς του Ιδρύματος.

178 χρόνια πριν από την Μέρκελ

Όθων

Από τις εντυπώσεις του νεαρού Emanuel von Friedrichsthal (1809-1842) Αυστριακού ταξιδευτή και φυσιοδίφη, που έζησε στην Ελλάδα την δεκαετία του '30.

Αφού γράψει για τα προτερήματα του Έλληνα (έφεση για μάθηση, ταλέντο, εξυπνάδα και πονηριά) προχωράει στα ελαττώματα:

«Τα χωριά και οι καλύβες φαίνονται υπερβολικά φτωχά – και αυτό επειδή οι κάτοικοί τους παραμένουν πιστοί στην συνήθεια που είχαν αποκτήσει στην Τουρκοκρατία: να μην δείχνουν καθόλου τον πλούτο τους… Η τσιγκουνιά και η ροπή στη δωροδοκία είναι ελαττώματα που δεν τους λείπουν. Πιο εύκολο είναι να κάνεις τον άθλο του Ηρακλή και να φέρεις τον Κέρβερο από τον Άδη, παρά να καταφέρεις έναν Έλληνα να σου ξεπληρώσει το χρέος του.

Το κλίμα και η συνήθεια τον έμαθαν να αγαπά την οκνηρή ζωή της Ανατολής και τίποτα δεν χαροποιεί τον Έλληνα περισσότερο από το να κερδίσει χρήματα χωρίς να δουλέψει.

Μία πολύ πρωτότυπη πτυχή της ελληνικής αφελούς ειλικρίνειας αποκαλύφθηκε όταν ο Βασιλέας (Όθωνας) επισκέφθηκε ένα ίδρυμα για τους ανάπηρους που είχε ιδρύσει ο Καποδίστριας. Απόρησε όταν είδε ανάμεσα στους απομάχους και ένα νέο υγιέστατο χωρικό και το είπε. Τότε του εξήγησε ο νέος ότι ο πατέρας του υπήρξε ανάπηρος πολέμου και τώρα είχε πάρει αυτός τη θέση του. Δεν είναι χαριτωμένο;»

(Μεταφράζω από το φύλλο 348 της Griechenland Zeitung, γερμανόφωνης εφημερίδας που εκδίδεται στην Αθήνα και δημοσιεύει σε συνέχειες τις εντυπώσεις του Friedrichsthal).

Η δυστυχία του να είσαι γκρι

Δεν μπορεί – θα έχετε ακούσει για το μπεστ σέλερ του καλοκαιριού: «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι». Πρωτόλειο μιας συμπαθούς και στρουμπουλής μεσόκοπης νοικοκυράς, έχει σαρώσει τις πωλήσεις σε όλο τον κόσμο – και στην Ελλάδα. Σαράντα εκατομμύρια αντίτυπα οι πρώτες πωλήσεις, σε τριάντα επτά χώρες αγόρασαν τα δικαιώματα και στα χαρτόδετα ξεπέρασε και τον Χάρυ Πότερ.

Η κυρία E. L. James (ψευδώνυμο της Erika Mitchell) πρέπει να είναι πολύ ευτυχής.

Το τι έχει γραφτεί γι αυτό το βιβλίο, δεν λέγεται. Αρνητικό φυσικά. (Έχετε ακούσει ποτέ καλά λόγια για ένα μπεστ σέλερ;) Θάψιμο όχι με φτυάρια αλλά με εκσκαφείς και μπουλντόζες.

Διάβασα το βιβλίο από περιέργεια. Είναι πράγματι φτηνό και από ένα σημείο και πέρα βαρετό. Το σεξ (γιατί περί σοφτ πορνό πρόκειται) είναι επαναληπτικό και λίγο πρωτόγονο. Αλλά διαβάζεται ευχάριστα, έχει κάποιο σασπένς και είναι ό,τι πρέπει σαν αναπλήρωση για νοικοκυρές που δεν έχουν υπερβεί την στάση του ιεραποστόλου.

Προς τι λοιπόν το μένος και η αγανάκτηση;  Η κυρία Τζαίημς δεν ισχυρίστηκε ποτέ ότι γράφει λογοτεχνία. Γιατί οι διανοούμενοι το κρίνουν με κριτήρια που δεν το αφορούν; Ένα ευχάριστο ανάγνωσμα έγραψε, λίγο γαργαλιστικό που θα τονώσει και τις πωλήσεις σαδομαζοχιστικού εξοπλισμού. Ο «Αλχημιστής» του Κοέλιο είναι πολύ χειρότερος γιατί έχει και αξιώσεις πνευματικότητας (τρομάρα του!).

Όμως, από την άλλη μεριά, αυτή η ψύχωση των ειδικών, να βγάζουν σκάρτο ότι αρέσει και πουλάει είναι κακή αρρώστια. Ξεχνάνε ότι τα «μεγάλα» μυθιστορήματα του 19^ου αιώνα (Ντίκενς, Μπαλζάκ, Τολστόι, κλπ.) ήταν όλα μπεστ σέλερ Έναν άριστο συγγραφέα, τον Στήβεν Κινγκ, τον έχουν αποκλείσει από τον «κανόνα» μόνο και μόνο επειδή είναι δημοφιλής.

Σε σημείο να φτάνει ο ίδιος ο δημιουργός να υποπτεύεται (ή και να αντιπαθεί) ένα έργο του, επειδή πέτυχε. Ο Χατζιδάκις όλη του την ύστερη ζωή μισούσε τα «Παιδιά του Πειραιά».

Περίεργη η μοίρα των μπεστ σέλερ. Είμαι σίγουρος πως η κυρία Τζέημς δεν μισεί το «γκρι». Αλλά εγώ έχω ανάμικτα συναισθήματα για την «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας».  Πριν από αυτήν, οι κριτικοί έγραφαν για μένα πολύ επαινετικά. Μόλις κυκλοφόρησε η «Δυστυχία» και απογειώθηκε σε πωλήσεις, έχασα κάθε έξωθεν καλή μαρτυρία. Όλοι ξαφνικά ξέθαψαν το αντι-πνευματικό επάγγελμά μου (τότε ήμουν διαφημιστής – και διάβολε, δεν μπορεί, κάποιο κόλπο έκανα για να πετύχει το βιβλίο).

Έκτοτε έπαψα να είμαι «πολίτης εις των ιδεών την πόλη». Όχι για το κοινό – αλλά για την ιντελιγκέντσια και τους κριτικούς. Και ποτέ δεν ανέκτησα το κύρος μου, καθότι το αναθεματισμένο βιβλίο συνεχίζει να πουλάει επί 37 χρόνια. Χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες και να μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες, για να διαβάσω μερικές θετικές κριτικές…

Όταν οι φιλόσοφοι έχουν χιούμορ...

Ο Ευάγγελος Ν. Ρούσσος είναι ιστορικός της φιλοσοφίας με ειδίκευση στους Προσωκρατικούς φιλοσόφους, συγγραφέας πολύτιμων έργων μοναδικών στην βιβλιογραφία μας. Περισσότερα γι αυτόν διαβάστε εδώ: http://www.taekpaideutika.gr/ekp_99-100/01.pdf.  Παρόλο που πέρασε τα 80 εξακολουθεί να παράγει έργο σημαντικό.

Αλλά πέρα από την φιλοσοφία διαπρέπει και στην ειρωνεία (σαν γνήσιος σωκρατικός). Προχθές μου έστειλε μία παρωδία επάνω στο γνωστό δημοτικό τραγούδι "Μάνα μου τα κλεφτόπουλα...". Με την άδειά του την αντιγράφω εδώ, στον δικό του κομψό γραφικό χαρακτήρα. 
 

Πίπτομεν!

Τίποτα δεν μπορεί να με βγάλει από την θερινή μου ραστώνη. Ένα μήνα έχω να γράψω εδώ, κι άλλον ένα στη LiFO, εκατοντάδες αφορμές πέρασαν μπροστά μου και εγώ ακίνητος και ατάραχος.

Ο Πολύδωρας διορίζει σκανδαλωδώς την κόρη του στη Βουλή: ξεσηκώνεται το σύμπαν και δεν παραιτείται κανείς – ούτε ο ίδιος ούτε η κόρη του (αλήθεια πώς να νιώθει;). Ο Σαμαράς διώχνει τον Διώτη και τον αντικαθιστά με τον έφορο της συνοικίας του. Τα τρία κόμματα μοιράζουν τα δημόσια αξιώματα όχι επιλέγοντας τους καλύτερους αλλά με τα ποσοστά τους: 50% ο μεγάλος και από 25% οι μικροί.

Πατροπαράδοτες τακτικές που ξεκινάνε από τον Τζουμπέ. Η χώρα βουλιάζει και ο μικροκομματισμός ανθίζει και λουλουδίζει. Αλλά ακόμα περισσότερο θάλλει ο λαϊκισμός, του οποίου πρωταθλητής αναμφισβήτητος αναδεικνύεται ο Ευάγγελος Βενιζέλος ο οποίος κάνει σκληρή αντιπολίτευση στον… εαυτό του.

Κι εγώ ατάραχος. Άλλη φορά θα έγραφα πολλά και άγρια. Αλλά τώρα αισθάνομαι εντελώς αδιάφορος. Όχι, τελικά δεν φταίει το καλοκαίρι. Είναι ότι έχω πια πεισθεί για την απόλυτη ματαιότητα κάθε πράξης και αντίδρασης.

«Αναβαίνομεν;» ρωτούσε ο ήρωας στην παλιά καθαρευουσιάνικη μετάφραση του Ιουλίου Βερν. («Μυστηριώδης Νήσος» - αρχή). Και η συνέχεια του διαλόγου:

« - Ουχί! τουναντίον! καταβαίνομεν!

- Ακόμα χειρότερα, κύριε Κύρε! Πίπτομεν!»

 Ναι, πέφτουμε στο βάραθρο. Τίποτα – τίποτα δεν μας σταματά!

Τι νόημα έχει να γράψεις;

Παλιά καλά blog

Όλοι οι νέοι φίλοι που μπαίνουν πρώτη φορά στο blog αλλά και οι παλιότεροι που επιστρέφουν θα διευκολυνθούν από ένα κατάλογο των δύο πρώτων χρόνων του nikosdimou και του doncat. Θα μπορούν να διαβάζουν κείμενα με όποια σειρά θέλουν χωρίς την κουραστική τμηματική αναδρομή. Αυτές είναι οι ένδοξες στιγμές του blog όπου είχε συγκεντρώσει δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες και όπου τα σχόλια ήταν συχνά εξίσου (η και περισσότερο) ενδιαφέροντα από τις δικές μου αναρτήσεις. Η διεύθυνση των καταλόγων βρίσκεται εδώ http://www.ndimou.gr/blog_gr.asp. Είναι δηλαδή στην αρχική ιστοσελίδα του ndimou.gr αλλά κι από εδώ ένα κλικ θα σας ταξιδέψει. Καλό ανάγνωσμα για το καλοκαίρι. 

Μία περίεργη φράση

..."τον Νίκο Δήμου (τεράστιο πνευματικό κεφάλαιο που ακρωτηριάζεται μόνο από εγωπάθεια)"...

Η φράση από άρθρο του καθηγητή Θανάση Διαμαντόπουλου στα ΝΕΑ της 10ης Ιουλίου. Επιγράφεται: "Οι καταξιωμένοι είναι απέξω" και περιέχει κατάλογο των (κατά τη γνώμη του) "καταξιωμένων" που λείπουν από την πολιτική ζωή. Περιλαμβάνει και εμένα. Μου κολλάει και μία παρένθεση (μόνον σε εμένα) με αυτή τη φράση που κατά τη γνώμη μου περιέχει δύο μεγάλες υπερβολές.

Ολόκληρο το άρθρο εδώ: http://www.tanea.gr/gnomes/?aid=4737038

Η φωτογραφία του "ακρωτηριασμένου εγωπαθούς" ειναι του Vladimir Rys. Δημοσιεύθηκε στις 15 Ιουνίου στην Sueddeutsche Zeitung - εικονογραφώντας μία συνέντευξη. 

Νέος κόσμος

Είχε πολύ καιρό να ανοίξει αυτό το παράθυρο.

Τα δέντρα εντωμεταξύ ψήλωσαν και άγγιξαν το πρεβάζι του.

Το βουνό στο βάθος δεν άλλαξε καθόλου.

Είναι το μόνο. Όλα τα άλλα έχουν αλλάξει - και πιο πολύ ο παρατηρητής. Τόσο που νιώθει σαν να το ανακάλυψε αυτός.

Κι έχει δίκιο. Αυτό το παράθυρο, αυτή τη θέα, αυτός την ανακάλυψε. Ο επόμενος, όταν έρθει, άλλα θα δει.

Ρένος Ρώτας (1922-2012)

Έφυγε από τη ζωή ο Ρένος Ρώτας - ένας από τους πιο σοφούς ανθρώπους που έχω γνωρίσει. Είχα γράψει γι αυτόν εδώ: http://doncat.blogspot.gr/2006/07/blog-post_09.html

Θα τον θυμούνται πολλοί.

____________________________________________

Την φωτογραφία αυτή (που τώρα κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο) την τράβηξα στις 2 Μαΐου 1998

στο κρησφύγετό του πάνω από την αρχαία Κόρινθο. Δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2002 στο περιοδικό "Φωτογράφος".

Ματαιωμένη εμφάνιση

Μετά από πολλά τηλεφωνήματα δέχθηκα πρόσκληση της ΝΕΤ να λάβω μέρος στο βραδινό εκλογικό πάνελ της Κυριακής. Είχα κόψει αυτή τη συνήθεια (παλιότερα πήγαινα) διότι τελικά ήταν ένα σόου χωρίς νόημα. Ο καθένας είχε καιρό για μία ατάκα (αλίμονο αν έπεφτε επάνω σε δηλώσεις αρχηγού) και μετά πήγαινε σπίτι του.

Αλλά αυτή τη φορά η κυρία Ο., που με κάλεσε ήταν πολύ ευγενική και επίμονη. Έτσι ενέδωσα.

Πήγα στην ώρα μου. Με μακιγιάρισαν και μου είπαν: «περιμένετε στο σαλόνι να σας φωνάξουμε».

Κάθισα και παρακολουθούσα την εκπομπή. Ένας-ένας έρχονταν οι άλλοι καλεσμένοι, σχεδόν όλοι πολιτικοί, περίμεναν δύο-τρία λεπτά, μετά πήγαιναν μέσα, κάτι συζητούσαν, κάτι διαπραγματεύονταν και ξαφνικά τους έβλεπα στην οθόνη.

Ύστερα από μία ώρα αναμονής σηκώθηκα να φύγω. Κατάλαβα ότι κι εδώ έπρεπε να έχεις «μέσον» ή να πιέσεις. Δεν είχα κανένα λόγο να το κάνω. Βγαίνοντας είδα πως είχαν στηθεί μπουφέδες, υποτίθεται για τους προσκεκλημένους, στους οποίους έτρωγε και έπινε το προσωπικό της ΕΡΤ.

Στην έξοδο με ρώτησαν αν ήθελα να ξεβαφτώ και με ευχαρίστησαν θερμά για την συμμετοχή μου…

__________________________________________

Η φωτογραφία με κινητό από παλιότερη εκπομπή.

Καταρράκτης φωτός

Και μέσα στο ζόφο είδα το φως να κυλάει να γκρεμίζεται πάνω στην μπουκαμβίλια. Σήκωσα το κινητό μου και φωτογράφησα. Κάτι αλλο από το σκοτάδι που μας τυλίγει: φως και χρώμα. Έστω για ένα λεπτό.

Συνέντευξη στο Spiegel + Υστερόγραφο

Το περιοδικό Spiegel στο σημερινό του τεύχος (4.6.)δημοσιεύει συνέντευξή μου δυόμισυ σελίδων. Θα βρείτε ελληνική μετάφραση στο ΒΗΜΑ online:
http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=460706&wordsinarticle=%CE%94%CE%97%CE%9C%CE%9F%CE%A5.
Ας σημειωθεί ότι υπάρχουν αστοχίες στην μετάφραση. Η "αβεβαιότητα" θα έπρεπε να αποδοθεί ως "ανασφάλεια". Το "πρόβλημα ταυτότητας" μεταφράζεται "υπαρξιακό πρόβλημα",  το "πρόγραμμα περικοπών" έγινε "πρόγραμμα λιτότητας", η "ύφεση" "αποπληθωρισμός" και η "χωλή Ευρώπη" έγινε "παράλυτη". Η φράση για την πρόγνωση έχει στο πρωτότυπο ως εξής: "Δεν θα αποτολμήσω καμία πρόγνωση - πράγμα που τελικά αποτελεί πρόγνωση". Έτσι όπως είναι τώρα, δεν βγάζει νόημα.

Διορθωμένη μετάφραση υπάρχει τώρα στο δικό μου site, εδώ: http://www.ndimou.gr/articledisplay.asp?cat_parent=39&time_id=730&cat_id=39

Είναι η τέταρτη συνέντευξή μου στο Spiegel. H πρώτη δόθηκε το 1977. Το βιβλίο μου που αναφέρεται είναι "Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας" το οποίο κυκλοφορεί τώρα και στην Γερμανία.

____________________________________________________

Υ. Γ. της επόμενης μέρας. Πριν 35 χρόνια, η συνέντευξη είχε ξεσηκώσει έναν οχετό από σχόλια μίσους. Φέτος ήταν ακόμα περισσότερα και πιο βίαια (βοηθάει και το Internet). Ελάχιστοι ασχολούνται με το περιεχόμενο, οι περισσότεροι βρίζουν το άτομο. Βέβαια τα σχόλια δικαιώνουν την θεση του κειμένου ότι δηλαδή δεν αντιδρούμε ορθολογικά αλλά συναισθηματικά. Παρόλο που θα έπρεπε να το έχω συνηθίσει, αυτό το μίσος με ξαφνιάζει πάντα. Τόσο πάθος απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν έχει βλάψει κανένα, δεν έχει ασκήσει εξουσία και μόνο εκφράζει τις απόψεις του, σταθερά, επί χρόνια; Καλά γράφει ο Ράμφος ότι κύριο γνώρισμα της νεοελληνικής κοινωνίας είναι ο φθόνος.

Οι τελευταίες ημέρες της Πομπηίας

Όλες αυτές οι προφητείες για την επερχόμενη καταστροφή της Ελλάδας σε επηρεάζουν, όσο κι αν αμύνεσαι.  Δεν είναι μόνο τα σενάρια της δραχμής αλλά και οι άλλοι μάντεις που προφητεύουν πως δεν σωζόμαστε μέσα ή έξω από το ευρώ. Το χρέος μας δεν είναι διαχειρίσιμο, το έλλειμμα μεγαλώνει, πρωτογενές πλεόνασμα δεν φαίνεται ούτε με τηλεσκόπιο.

Θυμάμαι κάτι τύπους με πανό κρεμασμένα μπρος πίσω (sandwich men) που κυκλοφορούσαν στους δρόμους της Νέας Υόρκης προφητεύοντας το τέλος του κόσμου. THE END OF THE WORLD IS NEAR, έγραφαν τα πανό.

Βέβαια η Πομπηία θάφτηκε ξαφνικά, χωρίς προειδοποιήσεις και προφητείες. (Δεν υπήρχαν τότε και σεισμολόγοι). Αλλά οι συγγραφείς, που έγραψαν αργότερα για την καταστροφή, δημιούργησαν μία ατμόσφαιρα ανησυχίας και πάθους για τις τελευταίες της μέρες. Κι εγώ νιώθω τώρα τον κόσμο αγριεμένο μπροστά στην προοπτική του άγνωστου. Κάτι φίλοι το έριξαν στην κατανάλωση (ξέρεις αν θα μπορούμε αργότερα να αγοράσουμε τέτοια πράγματα;). Οι πότες στοκάρουν ακριβά malts, οι υποχόνδριοι κάθε είδους φάρμακα.  Άλλοι θάβουν τις οικονομίες τους κι άλλοι τις εξάγουν. Κι αυτοί που δεν έχουν τίποτα να χάσουν, εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην καταστροφή. Όλοι, με κάποιον τρόπο, έχουν αλλάξει συμπεριφορά.

Ξέρω πως σίγουρα δεν έρχεται το τέλος. Κι αν ακόμα βουλιάξουμε θα είναι μία περίοδος σκοτεινή που θα διαρκέσει μερικά χρόνια. Έλα όμως που μερικοί (όπως εγώ) δεν έχουμε πολύ χρόνο μπροστά μας. (Να γιατί οι νέοι ψηφίζουν αλλιώς). Τι να το κάνω εγώ αν η ανάκαμψη έρθει σε δέκα χρόνια;

Κι είναι η ωραιότερη εποχή του χρόνου, ανάμεσα άνοιξη και καλοκαίρι. Φως γλυκό, μεγάλες ημέρες, θερμοκρασία τέλεια: ούτε ζέστη ούτε κρύο. «Για δες καιρό που διάλεξε…».

____________________________________________

Η εικόνα: Πίνακας του Ρώσου ζωγράφου Καρλ Μπριούλοφ (1833)

Ποια πραγματικότητα;

Δύο email, από τα πολλά που παίρνω, θέτουν με διαφορετικό τρόπο το ίδιο θέμα. Μου γράφει ο Τάκης, ασκούμενος ψυχίατρος:

«Στην δουλειά όλοι μιλάνε για εκλογές, στο σουπερμάρκετ το ίδιο. Άνθρωποι που συναντιούνται μετά από καιρό, το πρώτο εύκολο θέμα που βρίσκουν να πουν είναι τα κουτσομπολίστικα των κομμάτων... Σκέφτομαι πόσο ψυχοθεραπευτικό είναι όλο αυτό: τόσοι άνθρωποι έχουν ένα θέμα να ασχολούνται… Είναι το καινούργιο παιχνίδι τους, ξεχνάνε τα προβλήματά τους, μετέχουν σε ένα τεράστιο σήριαλ... Και όντως αν σκεφτείς δικαίως είναι ψυχοθεραπευτικό:  όχι μόνο ξεχνάς προσωρινά τα προβλήματα αλλά ξέρεις ότι όλα αυτά θα συνεχίσουν να υπάρχουν ενώ εσύ ο ίδιος όχι... Πόσο ανακουφιστική αίσθηση ασημαντότητας... Γι αυτό βλέπω τις ειδήσεις των οχτώ... για αυτό μάλλον σου γράφω τώρα...».

Ναι, τελικά, η ενασχόληση με τις εκλογές έχει γίνει ένα τεράστιο ρεάλιτι που μας αποπροσανατολίζει όλους. Κι όταν βγούμε από το στούντιο θα βρεθούμε μπροστά σε πραγματικότητες που τις έχουμε τόσο συζητήσει, ώστε να μην μπορούμε να τις αντιμετωπίσουμε…

Για τις πραγματικότητες μου γράφει και η Έλενα:

«Την προπαγάνδα που μαίνεται, ότι "πρέπει" να φυλαχτούμε μέσα στο μικρότερο κακό (εμείς), δήθεν για να αποτρέψουμε να γκρεμιστεί πάνω μας η Κόλαση (τους), την γράφουν ανέκαθεν στο δίκτυο οι άλλοι όλοι, σχετικοί ή άσχετοι, διαβασμένοι ή αδιάβαστοι, τρυφερά αφελείς ή απελπιστικά κακοήθεις. Κάτι καλύτερο, αν θέλετε, να μας δώσετε, όχι αυτό το μελάνωμα...».

Κι εδώ θα επαναλάβω την ερώτηση του Πιλάτου: «Τι εστίν αλήθεια;». Κι αν αυτό που η Έλενα ονομάζει προπαγάνδα, δεν είναι προπαγάνδα (όπως θα ελπίζαμε ενδόμυχα οι περισσότεροι) αλλά αλήθεια; Το να βαφτίζουμε προπαγάνδα ή προβοκάτσια τις αλήθειες που δεν μας αρέσουν, είναι ένας επικίνδυνος τρόπος άμυνας… Για πολλούς η «καταστροφική δραχμή» είναι ένας μύθος προορισμένος να μας τρομάξει. Για άλλους είναι μία σίγουρη αλήθεια.

Δυστυχώς ο μόνος τρόπος να μάθουμε ποιος έχει δίκιο είναι να βουτήξουμε στα βαθειά. Είτε θα αναδυθούμε σε έναν άλλο καλύτερο κόσμο, είτε θα τσακίσουμε τον αυχένα μας στα βράχια και θα μείνουμε στον βυθό…

........................................................................

(Ο φιλόσοφος Τσουάνγκ Τσου ονειρεύτηκε πως είναι πεταλούδα. Τόσο ζωηρό ήταν το όνειρο που όταν ξύπνησε δεν ήξερε αν ήταν ο Τσουάνγκ Τσου που ονειρεύτηκε την πεταλούδα, ή η πεταλούδα που ονειρεύεται τώρα πως είναι ο Τσουάνγκ Τσου).

Μισό εκατομμύριο!

----------------------------------

BlogCounter.com access statistics:

----------------------------------

http://doncat.blogspot.com

Number of hits since 03/17/2010: 499000

_______________________________________________________

Χθες μου ήρθε το παραπάνω μήνυμα από τον μετρητή που παρακολουθεί το blog μου.

Σε λίγο πάνω από δύο χρόνια (τον έβαλα στη νέα μορφή του ιστολογίου – η πρώτη είχε αρχίσει τον Ιανουάριο του 2006) μισό εκατομμύριο hits. Που σημαίνει μέσον όρο 631 την ημέρα, για ένα blog χωρίς σχόλια, χωρίς links, χωρίς δημοσιότητα και με αραιή και άτακτη δημοσίευση μετά από διακοπή τριών ετών.

Σας ευχαριστώ όλους από καρδιάς.

Εξορία

Το εξώφυλλο του Spiegel με έκανε να βουρκώσω. Ένιωσα σαν να με εξορίζουν – μαζί με την πατρίδα μου. Δεν με νοιάζει αυτή τη στιγμή να αποδώσω ευθύνες. Αλλά πονάω που μου παίρνουν την Ευρώπη.

Μεγάλωσα Ευρωπαίος στις πιο δύσκολες στιγμές του πολέμου και του μεσοπολέμου. Έμαθα γλώσσες, σπούδασα, ταξίδεψα, έζησα σε άλλες χώρες. Μορφώθηκα διαβάζοντας γαλλικά μυθιστορήματα, αγγλική ποίηση, γερμανικά δοκίμια. Πάντα ένιωθα ότι ευρύτερη πατρίδα μου ήταν η Ευρώπη – ενώ ιδιαίτερη η Ελλάδα.  Όταν μπήκαμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση αισθάνθηκα ολοκληρωμένος. Και τώρα με πετάνε έξω ως ανεπιθύμητο, αποτυχημένο.

Γεννήθηκα Ευρωπαίος και, όπως φαίνεται, θα πεθάνω τριτοκοσμικός. Αυτό μου επεφύλαξε η μοίρα.

____________________________________________

Y. Γ. Η πρώτη αντίδραση σε αυτό το κείμενο ήρθε με email: "Υπέροχο το τελευταίο ποστ στο μπλογκ... μοιάζει με ερωτική εξομολόγηση του Γκέμπελς! Συγχαρητήρια!".

Εκεί καταντήσαμε. Η αγάπη για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό να θεωρείται ναζισμός...

Αφύπνιση;

Το ξύπνημα από το όνειρο ήταν απότομο και άφησε μικτή γεύση. Χαρά για το τέλος του δικομματισμού (καιρός ήταν). Λύπη για την άνοδο του αυταρχισμού. (Και δεν εννοώ μόνο την Χρυσή Αυγή. Αυταρχικοί είναι και το ΚΚΕ και οι Ανεξάρτητοι Έλληνες). Κατάθλιψη για την κυριαρχία του λαϊκισμού - παντού. Και απορία για την συνέχεια.

Η φωτογραφία είναι από τις διαδηλώσεις των Αγανακτισμένων στο Σύνταγμα.

Σύμφωνοι, να μην πληρώσουμε την δική τους κρίση - αλλά την δική μας ποιος θα την πληρώσει;

Ελληνική άνοιξη;

Όσο πλησιάζουν οι εκλογές περνάω - χωρίς κανένα απολύτως λόγο - από την κατάθλιψη στην ευφορία. Ίσως επειδή η μαυρίλα, το χάος, η αδιέξοδη προοπτική δεν αντέχονται άλλο, αρχίζω και ξεφεύγω.

Ονειρεύομαι μία ελληνική άνοιξη σαν κι αυτή που φωτογράφησα πριν ένα μήνα. Μία ελληνική πολιτική άνοιξη που θα ανατρέψει την βρώμα, την μούχλα, την αδράνεια και θα ανεβάσει επάνω τα υγιή στοιχεία της ζωής μας.

Και αλήθεια, μία ουσιαστική άνοιξη δεν χρειάζεται επαναστάσεις και καρατομήσεις. Αρκετά αγανακτήσαμε, αρκετά κατεβήκαμε στους δρόμους. Χρειάζεται να αλλάξουμε μυαλά. Το σοκ της κρίσης να μας κάνει να σκεφτούμε αλλιώς. Όχι πια το βόλεμα του καθενός, που τελικά οδηγεί στην εξαθλίωση όλων.

Καμμία ένδειξη ότι πράγματι συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αντίθετα βλέπω ότι η ιδιοτέλεια, το μίσος, η προπέτεια και ο τσαμπουκάς (όλα αυτοκαταστροφικά) εξακολουθούν να κυριαρχούν. Αλλά επειδή δεν αντέχω να οραματίζομαι μία μετεκλογική κατεστραμμένη Ελλάδα, καταφεύγω  στο όνειρο. Ότι πολιτικοί και ψηφοφόροι έμαθαν από την κρίση, σκέφτηκαν λογικά, και βρήκαν λύσεις.

Θα ξυπνήσω άσκημα. Το ξέρω. Αλλά επιτρέψτε μου δύο μέρες φυγής...

Κι άλλο υστερόγραφο

Απελπισία με πιάνει! Εκατοντάδες (ίσως και χιλιάδες) σκόρπια κείμενα, σημειώσεις,  σπαράγματα χαμένα μέσα σε δεκαετίες δουλειάς… Τόσα, που τα ξεχνάω και ο ίδιος – και όταν βρεθώ μπροστά τους τα αντιμετωπίζω σαν ξένα. Πώς θα επιβιώσουν μέσα στο πέλαγος της γραφής που τώρα έγινε ο ωκεανός του Διαδικτύου;.

Με αφορμή το κείμενο του ληστή και την υπόμνηση του ορθολογισμού, φίλος αναγνώστης από την Σύρο έψαξε και βρήκε ένα από τα «Επίκαιρα» του ndimou.gr. Δεν το θυμόμουν. Βέβαια παρόμοιες ιδέες έχω διατυπώσει και αλλού (π. χ. στην κατακλείδα του βιβλίου μου: «Το Απόλυτο και το Τάβλι»). Αλλά εδώ εκφράζονται σύντομα και πολύ περιεκτικά. Το προσθέτω λοιπόν σαν υστερόγραφο:

Περί ορθολογισμού

Τρίτη 18 Δεκεμβρίου 2007

Διαβάζοντας το χθεσινό «Επίκαιρο» περί Θεού, ένας αναγνώστης μου έγραψε: «Πάντα ορθολογιστής».

Ορθολογιστής, ο άνθρωπος που έχει γράψει το Βιβλίο των Γάτων, το Ημερολόγιο του Καύσωνα και τις Κομμένες Λέξεις;

Και βέβαια όχι.

Η παρεξήγηση είναι βέβαια βαθειά ριζωμένη. Ως και ο Δημοσθένης  Κούρτοβικ, κορυφαίος Έλληνας κριτικός (και ο μόνος που έχει ασχοληθεί, κατά καιρούς, με βιβλία μου) με χαρακτήρισε  πριν από εβδομάδες (γράφοντας για άλλον) «οργανωμένο και συμπαγή ορθολογιστή». Προσθέτοντας ότι «η ιδεολογική συνέπεια… κάνει την κριτική σκέψη προβλέψιμη και, όχι σπάνια, άκαμπτη μέχρις αναισθησίας».

Πολλοί δεν κατανοούν πως ο ορθολογισμός είναι απαραίτητος για να σε οδηγήσει στα όρια και την υπέρβασή του. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει από τον ορθολογισμό – αλλά και κανείς χωρίς αυτόν.

 Ο ορθολογισμός για μένα ορίζει τα όρια της δημόσιας σκέψης, γνώσης και πράξης. Αυτής που μοιράζεται και ρυθμίζει (ή θα έπρεπε να) την κοινωνική ζωή μας. Η επιστήμη, η γνώση, η τεχνολογία.  Είναι ο ΚΟΚ, ο σεβασμός του άλλου, η κατηγορική προσταγή του Καντ. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι νόμοι, οι κανόνες. Χωρίς αυτά δεν μπορούμε να ζήσουμε. Είναι η «ελευθερία από».

Αλλά μόνο με αυτά, πάλι δεν μπορούμε να ζήσουμε. Ζούμε με ότι βρίσκεται πέρα από τον ορθολογισμό: την αγάπη, την ομορφιά, την πίστη. Την τέχνη, το συναίσθημα, την θρησκεία. Αυτά μας γεμίζουν. Είναι τα περιεχόμενα του ιδιωτικού μας χώρου. Τα οποία όμως προϋποθέτουν την ύπαρξη του δημόσιου ορθολογισμού για να λειτουργήσουν ανεμπόδιστα. Είναι η «ελευθερία προς».

Ανορθολογισμός υπάρχει όταν ο ιδιωτικός χώρος ξεχύνεται στον δημόσιο. Όταν το πάθος μου δεν σέβεται την ελευθερία του άλλου. Όταν η δική μου πίστη πρέπει να επιβληθεί στους άλλους.

Συμπερασματικά: είμαι ορθολογιστής, για να μπορώ να μην είμαι.  Οι μεγάλοι ποιητές που γνώρισα, από τον Ελύτη ως την Δημουλά, ήταν ορθολογιστές στην ζωή, για να μην είναι στην ποίηση.

_________________________________________

Είναι "ορθολογικές" οι μαργαρίτες που φωτογράφησα προχθές στο χωράφι; Όχι βέβαια - και γι αυτό είναι ωραίες.

Η απορία του ληστή

Από μικρό παιδί, όταν άκουγα τα Ευαγγέλια της Μεγάλης Πέμπτης ένιωθα συμπάθεια για τον αντιπαθέστερο ληστή. Όχι εκείνον που είπε το περίφημο “Μνήσθητί μου Κύριε…”, αλλά τον άλλο που “εβλασφήμει... λέγων: ει συ ει ο Χριστός, σώσον σεαυτόν και ημάς”.

Αυτόν δεν τον πήρε μαζί του ο Ιησούς στον Παράδεισο, όπως τον πιο θεοφοβούμενο ομότεχνό του (“...σήμερον μετ'εμού έση εν τώ παραδείσω”). Τότε έβρισκα άδικη αυτή την προτίμηση. Γιατί να μην αξιωθεί κι ο άλλος αμαρτωλός την σωτηρία; Έστω κι αν είχε “βλασφημήσει”. (Πού; Πώς; Κι αυτό μου φαινόταν ασαφές.)

Δεν ξέρω πόσο καλά θυμόσαστε τη σκηνή (Λουκ. κγ' 39-44): Στον “Κρανίου Τόπον” σταυρώνεται ο Ιησούς, μαζί του και οι δύο “κακούργοι”. “Ον μεν εκ δεξιών ον δε εξ αριστερών”. Ο πρώτος κάνει τη βλάσφημη ερώτηση. Ο δεύτερος τον επιπλήττει: “Ουδέ φοβεί συ τον Θεόν;...”. Εμείς, συνεχίζει, δίκαια τιμωρούμεθα “ούτος δε ουδέν άτοπον έπραξε.” Και, στρεφόμενος προς τον Ιησού: “Μνήσθητί μου Κύριε όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου”.

Τώρα, μετά τόσα χρόνια, μπόρεσα να εντοπίσω την δυσφορία μου. Ο “βλάσφημος” ληστής, με την ωμή, πραγματιστική απορία του, εκφράζει κάτι πολύ ανθρώπινο: τον ορθό λόγο. Τιμωρείται επειδή σκέπτεται λογικά - με τον τρόπο δηλαδή που είμαστε προγραμματισμένοι να λογιζόμαστε.

Γιατί, όσο κι αν φαίνεται αφελής η ερώτησή του, δεν παύει να είναι ακλόνητα λογική. Δεν αρνήθηκε, ούτε καν αμφισβήτησε την θεότητα του Ιησού. Την έθεσε σε απορητική δοκιμασία. (Αν...) Η βλασφημία του ήταν ότι δεν μπόρεσε να δεχθεί σαν δεδομένο το απίθανο - το ότι σταυρώνεται δίπλα του ο Υιός του Θεού!

Αν μάλιστα προεκτείνει κανείς περισσότερο την απορία του ληστή, μπορεί να περιλάβει όλο το “παράδοξο” (που θα έλεγε ο Kierkergaard) ή το “παράλογο” (absurdum, Τερτουλλιανός) του Χριστιανισμού. Γιατί ο παντοδύναμος και πανάγαθος Θεός έπρεπε να διαλέξει ένα τόσο έμμεσο, περίπλοκο (και παράξενο!) δρόμο για την λύτρωση του ανθρώπου;

Ενανθρώπιση, Σταύρωση, Ανάσταση - τόσα θαύματα παρά την λογικήν - κι ακόμα ο πόνος κι η οδύνη περισσεύουν!

Μπορούσε, απλούστερα, ο Ποιητής των Πάντων, να καταργήσει το Κακό στον κόσμο. Μπορούσε (να η αφελής, βλάσφημη, ευθύγραμμη λογική) να ακυρώσει την αμαρτία. Γιατί να μην είναι αυτός ο κόσμος Παράδεισος; Τι νόημα έχει που αφήνει τον άνθρωπο να βασανίζεται; Τι εξυπηρετεί ο πόνος κι ο θάνατος αθώων; Κι αυτός ακόμα ο “κακός” ληστής, πόσο υπεύθυνος είναι για την κακία του - όταν τον έχει πλάσει μια πανάγαθη και πανίσχυρη βούληση;

Βέβαια ο ληστής, αν ήταν διανοούμενος, θα μπορούσε να πει με τον Τερτουλλιανό: “δύναμαι να το πιστέψω, επειδή είναι ανόητο (quia ineptum est)” ή “το θεωρώ σίγουρο διότι είναι αδύνατο (quod impossibile est)”. Μη ων σοφός, είπε αυτό που θα έλεγε κάθε άνθρωπος, ακολουθώντας τους νόμους της σκέψης. Είπε (κι αυτό μέσα στον πόνο, στο μαρτύριό του): “Αν είσαι ο εκλεκτός, τότε σώσε τον εαυτό σου και μας”. Και για αυτή του τη σκέψη, δεν αξιώθηκε τον Παράδεισο.

Ίσως ξενίζει που ονομάζω αυτόν τον άξεστο άνθρωπο ορθολογιστή. Όμως η πρόταση “αν... τότε” βρίσκεται στη βάση κάθε ανθρώπινης συλλογιστικής και επιστήμης. Η (όποια) θεωρία ξεκινάει με μία υπόθεση (αν) και ολοκληρώνεται με κάποια δοκιμή (τότε). Ο ληστής, όπως κι ο άλλος ορθολογιστής, ο Θωμάς, γύρευε κάποια απόδειξη. (Αν και, μέσα στο μαρτύριό του, μπορεί ακόμα περισσότερο να ζητούσε μια σωτηρία.)

Θαυμάζω αυτούς που, σαν τον καλό ληστή, πιστεύουν στο απίθανο χωρίς τεκμήρια. Πολλές φορές λυπάμαι που δεν μπορώ να τους ακολουθήσω. Θα ήταν σίγουρα πολύ πιο άνετη μία ζωή χωρίς τον καταναγκασμό της λογικής. Αλίμονο - όσο κι αν προσπάθησα, δεν κατόρθωσα να ξεφύγω από τον κλοιό της. (Παρά μόνο στους χώρους της Τέχνης. Το δικό της Θαύμα με πείθει.)

Φυσικό λοιπόν να συμπαθώ όσους μου μοιάζουν. Σαν τον "κακό" ληστή. Φοβάμαι πως, στην θέση του, τα ίδια θα έλεγα (αν τα κατάφερνα να μιλήσω. Δεν αντέχω τον πόνο.) Έστω, θα τα σκεφτόμουνα. Και θα έχανα τον Παράδεισο.

Κι ας μην σκεφθεί κανείς πως δεν εκτιμώ το κήρυγμα της Αγάπης. Ίσα-ίσα, που είμαι φανατικός οπαδός της. Ακριβώς επειδή υπάρχει ο πόνος στον κόσμο κι επειδή είναι παράλογος (κι ο πόνος κι ο κόσμος) η αγάπη είναι η μόνη καταφυγή. Την βλέπω όμως όχι σαν δοξολόγηση της κατάστασης των πραγμάτων - αλλά σαν διαμαρτυρία εναντίον της. Γιατί αν δεν ήταν ο κόσμος άδικος και παράλογος, τι θα χρειαζόταν η αγάπη;

Και γι αυτό (επειδή πιστεύω στην αγάπη) τρέφω ακόμα την παλιά παιδική μου πεποίθηση. Πως ο Χριστός, αφού τέλειωσαν όλα, θα ξαναθυμήθηκε και τον "κακό" ληστή. Και θα τον φώναξε κοντά του, στον Παράδεισο.

(Πάσχα 1986)

__________________________________________________

Κι επειδή μου γράφουν περίεργα πράγματα για τον ορθολογισμό (φαίνεται ότι η έννοια έχει πολύ υποφέρει στον τόπο μας) υπενθυμίζω ένα κείμενό μου της 25ης Ιουνίου 2011 σε αυτό το blog:

 http://doncat.blogspot.com/2011/06/blog-post_25.html περί ορθολογισμού.

Σαν τα σκουπίδια...

Όπως καμία περιοχή στην Ελλάδα δεν δέχεται να φιλοξενήσει ΧΥΤΑ (αλλά για την χωματερή της σωπαίνει) έτσι και με τα ανθρώπινα σκουπίδια – τους μετανάστες.

Ανατριχιάζω στην ιδέα των στρατοπέδων (εντάξει: «χώροι φιλοξενίας», ο ευφημισμός) αλλά εκεί που έχει φτάσει η κατάσταση, είναι «μια κάποια λύση». Όμως πιστοί στην θεωρητική αρχή “not in my own backyard” (όχι στην δική μου αυλή) όλοι οι Έλληνες θέλουν να τους μαντρώσουν «κάπου αλλού», δηλαδή πουθενά.

Αυτά για τα ανθρώπινα απορρίμματα που η πείνα και η ανέχεια ξέβρασαν στις ακτές μας.

Υ. Γ. Ο υπάνθρωπος που με τα δάχτυλά του εξόρυξε τα μάτια του σκύλου του (μπροστά στον 16χρονο γιό του), καταγγέλθηκε, αλλά κυκλοφορεί ελεύθερος. Μετα από 4 αναβολές η υπόθεση μπήκε στο αρχείο.

Όλο και πιο συχνά, τελευταία, ντρέπομαι που υπάρχω.

To νόημα της 25ης Μαρτίου

Μάθαμε όλοι στο σχολείο μία φράση τόσο επαναστατική, ανατρεπτική και τολμηρή, που απορώ πως μπόρεσε να διεισδύσει εκεί μέσα. Είναι η γνωστή ρήση του Σολωμού: «Το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». Μάθαμε την φράση, αλλά ποτέ δεν την σκεφθήκαμε ως το τέλος. Γιατί αν το κάναμε, θα είχαμε ανατρέψει τα μισά σχολικά μας βιβλία, που είναι γεμάτα εθνικιστικές υπερβολές. Με το ρητό του αυτό ο Διονύσιος Σολωμός, μέσα στην άνθιση του εθνικισμού, πραγματοποιεί την υπέρβασή του. Διαλύει αυτόματα τους εθνικούς μύθους επάνω στους οποίους βασίζεται κάθε υπέρ-πατριωτισμός. Η ιστορία γίνεται χώρος δικαίου.

Αν ακολουθήσουμε την φράση του Σολωμού, ο πατριωτισμός γίνεται ένας νέος ανθρωπισμός. Αν κάνουμε σημαία μας την αλήθεια, τότε δεν χρειαζόμαστε πια πολλές σημαίες. Αν φτάσουμε να θεωρούμε εθνικό το αληθές, τότε πατρίδα όλων μας γίνεται μία: η αλήθεια.

___________________________________________
(Απάντηση σε ερώτημα του protagon.gr).

Δυστυχία - Ευτυχία: επιστολή και απάντηση

Από τον κύριο Π. Π. έλαβα το παρακάτω email:

Κύριε Δήμου.

Πριν από τριάντα τόσα χρόνια, γράψατε το βιβλίο «Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας».

Εύκολο εγχείρημα, το υλικό που δίνουν οι Έλληνες είναι τόσο πολύ που εύκολα γράφει κάποιος - αν και όχι με το ταλέντο το δικό σας.  

Αναρωτιέμαι αν τολμούσατε σήμερα -που όλοι η οικούμενη ξέρει τον «Έλληνα» σαν κάλπικη δεκάρα- να γράψετε το ακριβώς αντίθετο;

 Ένα κείμενο δηλαδή για την «Ευτυχία του να είσαι Έλληνας»  ή να γράψετε για τα καλά που έχει η φυλή μας.

Σαφώς πιο δύσκολο εγχείρημα, ακατόρθωτο όμως; 

Π. Π. 

Η απάντησή μου:

 

Θα σας συνιστούσα να διαβάσετε σήμερα την «Δυστυχία» (κυκλοφορεί η 31^η έκδοση – το βιβλίο ανατυπώνεται συνεχώς επί 37 χρόνια).

Φοβάμαι ότι δεν το έχετε διαβάσει ή δεν το έχετε προσέξει.

Δεν ασχολείται με τα «στραβά που έχει η φυλή μας». Είναι μία ανάλυση της δυσκολίας του να είσαι Έλληνας, των προβλημάτων ταυτότητας που μας κατατρύχουν. Είναι μία προσπάθεια αυτογνωσίας που τόσο μας λείπει και μας οδήγησε τελικά στην κρίση.

Την «ευτυχία του να είσαι έλληνας» την γράφουν όλοι οι Έλληνες υπερπατριώτες επί αιώνες – και γι αυτό καταντήσαμε εδώ…

Φιλικά,

Ν. Δ.

_______________________________________________________

Υ. Γ. του blog: Το βιβλίο «Η Ευτυχία του να είσαι Έλληνας» το έγραψε – τότε – ο κύριος Τάκης Καλονάρος, αλλά δεν ευδοκίμησε…

Η ιστορία του Καλγκονιτάκι

Το Καλγκονιτάκι ζει έξω από το σπίτι – και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς γιατί, παρόλο που το ταΐζουμε πάνω από δέκα χρόνια, παραμένει άγριο. Μία φορά μόνο καταφέραμε να το πιάσουμε (με παγίδα) για να το στειρώσουμε. Αλλιώς θα είχαμε γεμίσει γατάκια.

Το όνομά του το οφείλει στον πατέρα του, που τον λέγαμε Καλγκόν επειδή έπλενε τέλεια τα πιάτα. Η κόρη του ήταν φτυστή και άρα την ονομάσαμε με το υποκοριστικό του.

Ο μέσος όρος ζωής των αδέσποτων γατιών είναι πολύ χαμηλός. Το ότι το Καλγκονιτάκι έχει επιζήσει τόσα χρόνια, το οφείλει εν μέρει στην τακτική τροφή που παίρνει από μας, αλλά και στην αγριάδα του. Δεν εμπιστεύεται κανένα. Δέκα χρόνια τώρα το ταΐζω και πάλι το βάζει στα πόδια μόλις ανοίξω το παράθυρο για να βγάλω το πιάτο. Περιμένει όχι μόνο να κλείσω την μπαλκονόπορτα, αλλά και να απομακρυνθώ, για να πλησιάσει το φαί. Όχι σαν εκείνο το χαζό το Τέρι που τριβόταν στα πόδια όλου του κόσμου και πέθανε από κλωτσιά.

Τόσα χρόνια προσπαθούσα να το φωτογραφήσω αλλά πάντα μου ξέφευγε. Φοβόταν και την μηχανή. Μόλις την σήκωνα γινόταν καπνός. Έτσι, ενώ έχω δεκάδες φωτογραφίες όλων των γάτων της περιοχής και της ζωής μου – μόλις προχθές κατάφερα να ξεκλέψω μία εικόνα του. Ας είναι καλά ο τηλεφακός…

Ήρθε!

Το φθινόπωρο είχα φωτογραφήσει το πρώτο κίτρινο φύλλο που συνάντησα. Τώρα του απαντώ με ένα φρέσκο νέο πράσινο φύλλο που έβγαλε ο κισσός μπροστά στο παράθυρό μου.

Είναι πραγματικά η πρώτη μέρα της άνοιξης. Μετά από έναν σκληρό Φλεβάρη, ο Μάρτης, την τρίτη του μέρα, ντύθηκε φως. Τρελά πουλιά τιτιβίζουν τρελά. Ήπιο κλίμα, σχεδόν χλιαρό ύστερα από τα χιόνια, λαμπρός ήλιος και μαμούνια να αυτοκτονούν στο παρ μπριζ. Το χειμώνα καθάριζα μόνο λάσπες.  

Άλλη μία άνοιξη σε υποχρεώνει, ακόμα και μέσα στην κρίση, να ελπίζεις. Τι; Δεν το ξέρεις. Ίσως περισσότερο φως και χρώμα. Ανέξοδη, φτηνή ευτυχία. Γενναιόδωρη σε όλους η φύση.

Αύριο, λέει, θα χαλάσει πάλι ο καιρός. Μα η άνοιξη έδειξε το λαμπερό της πρόσωπο. Τώρα πια κανείς δεν θα μπορέσει να την σταματήσει.

Το ταξίδι της "Δυστυχίας"

«Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» ξεκίνησε ένα μεγάλο ταξίδι. Κυκλοφορεί ήδη στα Γερμανικά σε μετάφραση Μάρως Μαριολέα από τον εκδοτικό οίκο Kunstmann. Μπορείτε να την βρείτε στο Amazon.de. Στις 9 Μαρτίου θα κυκλοφορήσει στη Γαλλία από τις εκδόσεις Payot σε μετάφραση Ευρυδίκης Trichon-Μιλσανή. Η αγγλική μετάφραση είναι του David Connolly. Ετοιμάζονται και άλλες εκδόσεις σε άλλες χώρες.

Ελπίζω αυτό το μικρό βιβλίο, γραμμένο πριν 40 χρόνια με αγάπη και πόνο, να μπορέσει να εξηγήσει τον τραγικό, αντιφατικό και δύσκολο χαρακτήρα του Έλληνα σε όλους τους φίλους αλλά και εχθρούς μας.

Η «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» μετά από 40 χρόνια…

Το 1972, στον καιρό της χούντας γεννήθηκε μέσα μου ένα κείμενο αγανάκτησης. Ένα από τα βιβλία εκείνα που δεν προγραμματίζεις να γράψεις – αλλά σου επιβάλλονται από τις συνθήκες. Σημειώσεις έγιναν αφορισμοί, αφορισμοί δέθηκαν σε ένα σύνολο και μία αφήγηση.

Το βιβλίο εκδόθηκε μετά την πτώση της δικτατορίας (πώς θα γινόταν αλλιώς;). Η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σε δύο μέρες κι από τότε, επί 37 χρόνια, ανατυπώνεται συνέχεια. Σήμερα με συναντάνε άνθρωποι στο δρόμο και μου λένε: «Διάβασα το τελευταίο σας βιβλίο». Κι όταν ρωτάω ποιο, αναφέρουν: «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας».

Μία πικρή σάτιρα για την τραγική μοίρα του Έλληνα ανάμεσα στο άμετρο «θέλω» και το ανίσχυρο «μπορώ», ανάμεσα στον εθνικό (και ατομικό) μύθο και την πραγματικότητα, ανάμεσα στο ένδοξο παρελθόν και το φτωχό παρόν, ανάμεσα στην (ποθητή και μισητή) Δύση και την καθ’ ημάς Ανατολή.

Το ότι έγινε διαχρονικό, αποδεικνύει πως το θέμα που θίγει είναι ριζωμένο βαθιά μέσα μας. Πρόκειται για την προβληματική ταυτότητα του Έλληνα. Από εκεί πηγάζει και η υπερβολή και η αβεβαιότητα και η επιθετικότητα και η μοιρολατρία. Ο βαλκάνιος χωρικός που μέσα σε χρόνο μηδέν μεταφέρθηκε από τον Μεσαίωνα στην Νεοτερικότητα, που φόρεσε ταυτόχρονα την περικεφαλαία του Περικλή (και της καθαρεύουσας) και το ημίψηλο του Φράγκου, δεν έχει συνέλθει ακόμα από το σοκ. Όσο δεν λύνονται οι εσωτερικές μας αντιφάσεις θα παραμένουμε δυστυχείς. Γιατί όπως ορίζει το βιβλίο στην πρώτη του σελίδα, η δυστυχία δεν είναι άλλο από την απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Και η πρόσφατη κρίση δεν δείχνει τίποτα άλλο από την αδυναμία μας να προσαρμοστούμε σε έναν κόσμο που, κατά βάση, μας μένει ξένος… «Πάω στην Ευρώπη», «σπούδασα στην Ευρώπη», λέμε κάθε μέρα. Κι αν δεν είμαστε στην Ευρώπη – πού είμαστε;

Όπως γράφω και στο ειδικό υστερόγραφο για την Γερμανική έκδοση - για να επιβίωσουμε στον σύγχρονο κόσμο, πρέπει να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας.

__________________________________________________________

Φυσικά το βιβλίο κυκλοφορεί και στα Ελληνικά στην 30η του έκδοση. Η οποία είναι πανομοιότυπη με την εικονιζόμενη πρώτη. Μόνο ο εκδότης έχει αλλάξει.

Μεταξύ δύο κακών

Καλά το είπαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς στον Σόλωνα: «Ω Σόλων, Σόλων, Έλληνες αεί παίδες εστέ». Πριν εικοσιεπτά αιώνες το είπαν – αλλά ισχύει ακόμα.

Αν υπάρχει ένας χαρακτηρισμός που ταιριάζει στις αντιδράσεις μας τα τελευταία χρόνια είναι ο παιδισμός. Σαν κακομαθημένα παιδιά που τους παίρνουν τα παιχνίδια και τους υποχρεώνουν να μελετήσουν, θυμώνουμε με τους «μεγάλους» και τους βρίζουμε. Περιμένουμε από όλους να μας αγαπούν και να παραβλέπουν τις αταξίες μας. Για τις οποίες φταίνε πάντα οι άλλοι. Έτσι και κάποιος μας επιπλήξει γι αυτές, είναι μισέλληνας.

Από κει και πέρα το συναίσθημα και οι ηρωικές υπερβολές οργιάζουν: Οι Τροϊκανοί γίνονται τύρρανοι, οι Γερμανοί ναζιστική δύναμη κατοχής, η Ευρωπαϊκή Ένωση δυνάστες και δικτάτορες. Η απαίτηση να είμαστε εντάξει στις υποχρεώσεις μας ονομάζεται εκβιασμός. Και η εύλογη αντίδραση των ξένων σε όλους αυτούς τους χαρακτηρισμούς (στην αρχή έκπληξη, μετά θυμηδία και μετά οργή) αποκαλείται ύβρις και εξευτελισμός της χώρας μας και μας οδηγεί σε ακόμα πιο βίαιες κινήσεις.

Κηρύσσουμε την επανάσταση και κάνουμε αντίσταση - σε ποιους;

Έχουμε καταλάβει ποιο είναι το πρόβλημα; Αν μπορούσαμε έστω και μία στιγμή να σκεφθούμε ψύχραιμα και να κατανοήσουμε τι μας συμβαίνει.

Μας υποχρέωσε κανείς να δανειστούμε; Φταίνε οι άλλοι που το χρέος μας χτύπησε παγκόσμιο ρεκόρ; Μας ανάγκασε κανείς να παραμελήσουμε την παραγωγή μας και να εισάγουμε τα πάντα; Οι αγρότες μας, που μετέτρεψαν τις επιδοτήσεις σε Τσερόκι και Καγιέν, το έκαναν παρά τη θέλησή τους; Το κύκλωμα του φαρμάκου γιατί ανέβασε τις δαπάνες στο διπλό του μέσου όρου της Ε.Ε.; Η Τρόικα ήρθε με στρατό κατοχής ή μήπως εμείς την καλέσαμε; Η Μέρκελ, για ποιο λόγο είναι υποχρεωμένη να μας στηρίζει οικονομικά – και την βρίζουμε ακόμα κι όταν το κάνει;

Τι είπατε; Θέλει να προστατεύσει τις εξαγωγές της Γερμανίας; Οι εξαγωγές της προς Ελλάδα είναι μόλις το 0,5% του συνόλου. Και οι τράπεζές της έχουν ήδη εκποιήσει τα ελληνικά ομόλογα.

Ας καταλάβουμε κάτι: η Ευρώπη μπορεί άνετα να ζήσει χωρίς την Ελλάδα. Το 2% είμαστε, ούτε θα το καταλάβουν πως φύγαμε. (Αυτάρεσκη πατριωτική υπερβολή είναι ότι η αποχώρηση μας θα οδηγήσει σε κλυδωνισμό ή κατάρρευση της Ε.Ε.).

Αντίθετα η Ελλάδα δεν μπορεί να ζήσει χωρίς την Ευρώπη. Ιδιαίτερα τώρα που είναι αδύναμη και ευάλωτη. Ας αφήσουμε λοιπόν τα παιδιαρίσματα και τα πείσματα κι ας στρωθούμε στη δουλειά. Δεν θα μας σώσουν οι άλλοι – όμως μας παρέχουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να σωθούμε μόνοι μας. Αν το μπορούμε.

Παιδιαρίσματα οι απόψεις του ελληνικού λαού που μοιάζει να προτιμάει την χρεοκοπία από την ξένη βοήθεια; Μα, ναι. Ακριβώς αυτή η παιδαριώδης προτίμηση δείχνει την ανωριμότητα του λαού. Που άλλωστε γι αυτό το λόγο βυθίστηκε στην κρίση. Και που καταπίνει όσες θεωρίες συνομωσίας του σερβίρουν.

Και όχι, δεν ισχύει το λαϊκίστικο αξίωμα: «ο λαός έχει πάντα δίκιο».

Όλοι αυτοί οι βουλευτές που βγάζουν πατριωτικούς λόγους και αρνούνται την ψήφο, είναι «τζάμπα μάγκες» (μια φορά θα συμφωνήσω με τον Σαμαρά). Υπολογίζουν στο ότι η σύμβαση θα ψηφιστεί και κάνουν το μικρό τους σόου, μπας και διασωθούν στις εκλογές. Ο ύψιστος λαϊκισμός. Αψηφούν «γενναία» την χρεοκοπία γιατί υπολογίζουν ότι δεν έρθει. Αν όλα κρέμονταν από την δική τους ψήφο, αν ήξεραν πως αύριο έχαναν τις καταθέσεις τους, δεν έβρισκαν βενζίνα για τη λιμουζίνα τους και ψωμί για το σπίτι, θα σας έλεγα εγώ τι θα ψήφιζαν…

Υπερβάλλω; Κινδυνολογώ; Καθόλου. Ακόμα και ο κ. Βαρουφάκης, μέγας οπαδός της χρεοκοπίας, παραδέχεται ότι θα υπάρξει μία δύσκολη «περίοδος προσαρμογής» – χωρίς ποτέ να καθορίσει την χρονική της διάρκεια ούτε τα συγκεκριμένα προβλήματα που θα προκύψουν. Εύλογο, γιατί έτσι θα ακυρωνόταν η θεωρία του.

Σίγουρα το τρίτο Μνημόνιο έχει αρκετές και μεγάλες αδυναμίες. Απλώς η άλλη επιλογή είναι πολύ χειρότερη. Και μεταξύ δύο κακών…

Πριν είκοσι εννέα και πριν έξη χρόνια

Σε όσους με κατηγορούν για όψιμο αντι-παπανδρεϊσμό θα ήθελα να υπενθυμίσω δύο πράγματα:

Αρχές του 1983 (δεν είχε συμπληρωθεί ούτε ενάμιση χρόνος από την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία) είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο μου: «Η Χώρα του Εδώ και Τώρα». Ήταν μία σκληρή, σαρκαστική κριτική της Πράσινης Εισβολής και του ηγέτη της. Το βιβλίο μπήκε στις λίστες των μπεστ-σέλερ, έκανε επανωτές εκδόσεις, πούλησε δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα. Μετά το απέσυρα γιατί δεν μου αρέσει να κυκλοφορούν βιβλία μου με επικαιρικό χαρακτήρα. (Πριν από αυτό, για τον ίδιο λόγο, είχα αποσύρει το βιβλίο «Παρακμή και Πτώση της Νέας Δημοκρατίας» που είχε κυκλοφορήσει το 1981).

Τον Ιούλιο του 2006, σε αυτό το blog (doncat), έγραψα ένα κείμενο με τίτλο: Ηγετικό Αδιέξοδο. Ένα μεγάλο μέρος του ήταν αφιερωμένο στον Γιώργο Παπανδρέου. Το αντιγράφω:

Η τελευταία μου μεγάλη απογοήτευση ήταν ο Γιώργος Παπανδρέου.

Μου ήταν πάντα συμπαθής – όπως άλλωστε και στους περισσότερους. Όταν έγινε αρχηγός σκέφθηκα ότι θα μπορούσε να φέρει κάτι καινούργιο. (Ο Καραμανλής είχε τελειώσει οριστικά για μένα από τη στιγμή που υπέγραψε για τις ταυτότητες). Όταν μάλιστα ο Γ. Π. έκανε την περίφημη διεύρυνση, φέρνοντας στο ΠΑΣΟΚ μερικά από τα πιο παραγωγικά και λαμπερά μυαλά της ελληνικής πολιτικής, ενθουσιάστηκα. Εγώ, που ποτέ δεν είχα στηρίξει ή ψηφίσει ΠΑΣΟΚ (ίσα-ίσα είχα γράψει και το πρώτο βιβλίο κριτικής), βγήκα στην «Ελευθεροτυπία» και έγραψα δύο κείμενα εγκωμιαστικά – πράγμα που δεν είχα κάνει ποτέ πριν για πολιτικό αρχηγό. (Υπάρχουν στα «Επίκαιρα»).

Και τι έγινε; Ώδινεν όρος και έτεκεν μυν. Ο Μάνος, ο Ανδριανόπουλος, ο Ανδρουλάκης, παροπλίστηκαν αμέσως μετά τις εκλογές. Όχι μόνο δεν χρησίμευσαν (όπως νόμιζα) ως κινητήριες δυνάμεις της ανανέωσης – αλλά κλείστηκαν στο ντουλάπι σαν αμαρτήματα που έπρεπε να ξεχαστούν. Ξαναείδαμε τα ίδια πρόσωπα και ακούσαμε τον ίδιο ξύλινο λόγο της παλαιοπασοκικής λαϊκίστικης ρητορείας. Μερικές ανανεωτικές αναλαμπές (όπως η υποψηφιότητα της Καρα-Χασάν) δεν άλλαξαν τίποτα στην ουσία.

Ο Γιώργος Παπανδρέου ολισθαίνει προς την ανυπαρξία. Δεν μιλάω μόνο για τις δημοσκοπήσεις, όπου και το κόμμα του, αλλά κυρίως ο ίδιος, πέφτουν συνεχώς. Μιλάω για την παρουσία του (μάλλον θα έπρεπε να πω απουσία του). Όταν εμφανίζεται έχω μόνιμα την αίσθηση ότι συνεχώς έχει αλλού το νου του, ότι κάτι άλλο σκέπτεται. Σαν να είναι αφηρημένος και λίγο χαμένος. Ακόμα και οι οπαδοί του τον αντιμετωπίζουν ως εξωγήινο.

Οι επιλογές των συνεργατών του είναι από μέτριες ως αποτυχημένες. Πρόγραμμα συγκροτημένο δεν φαίνεται να υφίσταται, ούτε πολιτική γραμμή. Στα καυτά θέματα (παιδεία, οικονομία, εξωτερική πολιτική) υπάρχει απλώς ασάφεια. Τα πράγματα που λέει είναι συνήθως κοινοτοπίες. Αλλά και όταν πει κάτι ουσιαστικό, το χαντακώνει με την εκφορά του. (Η διαφορά από τον πατέρα του: Ο Α. Π. έλεγε ασήμαντα πράγματα με τέτοιο τρόπο που να φαίνονται σημαντικά. Ο γιος κάνει ακριβώς το αντίθετο).

Φοβάμαι πως αν δεν είχε το όνομα, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα έβγαινε ούτε βουλευτής.

Αυτά έγραφα στις 17.7.2006 – πριν έξη χρόνια. Και λυπάμαι που, για άλλη μία φορά, ήμουν καλός μάντης κακών.