Αντισημίτες – νυν και αεί;

Βαρέθηκα να βλέπω την Ελλάδα τελευταία σε όλες τις διεθνείς λίστες. Ψάχνοντας για πρωτιά, πέτυχα μία πολύ δυσάρεστη. Όπως τεκμηριώνουν τα στοιχεία, είμαστε πανευρωπαϊκά πρώτοι στον αντισημιτισμό. Σύμφωνα με έρευνα της ADL Global, που έγινε το 2014, το 69% των Ελλήνων τρέφει αντισημιτικές απόψεις. Η έρευνα αυτή επιβεβαιώθηκε από άλλη, του 2017, που έγινε από Έλληνες και ξένους επιστήμονες κάτω από την επιστασία του ιδρύματος Χάινριχ Μπελ σε αντιπροσωπευτικό δείγμα χιλίων ατόμων.  Από αυτούς το 75% δηλώνουν βέβαιοι ότι οι Εβραίοι εκμεταλλεύονται το Ολοκαύτωμα για ίδιον όφελος, ενώ το 71% πιστεύουν ότι οι Εβραίοι «έχουν μεγάλη εξουσία», είτε ως πολίτες, είτε ως κράτος, ή ως επιχειρηματίες.

Πολύ κοντά σε αυτή τη διαπίστωση είναι η άποψη που θα ακούσετε από κάθε δεύτερο ταξιτζή ότι: «οι Εβραίοι κυβερνούν τον κόσμο».

Το γιατί είμαστε τόσο αντισημίτες δεν το φώτισαν οι έρευνες. Έχει βέβαια μία αντισημιτική παράδοση η αρχαϊκή Ορθοδοξία μας, που χρόνια καταριέται τους Εβραίους μέσα στις εκκλησίες.  Μπορεί όμως να φανταστούμε πως είναι μία ακόμα εκδήλωση της αντιρρητικής μας κουλτούρας. Είμαστε γενικώς αντί: αντισυστημικοί, αντιδυτικοί, αντιευρωπαίοι, αντιγερμανοί, αντιαμερικανοί, κλπ. (Μόνον αντί-ρώσοι δεν είμαστε. Παραμένουμε, αιώνες τώρα, θαυμαστές του «ξανθού γένους»). Επίσης είμαστε πρώτοι στην συνομωσιολογία. Το 80% των Ελλήνων (έρευνα DiaNEOsis) πιστεύει πως η ζωή μας κατευθύνεται από μυστικά ξένα κέντρα. Ε, λοιπόν Εβραίοι και συνωμοσίες ταιριάζουν απόλυτα. Νομίζω μάλιστα ότι είμαστε από τις λίγες Ευρωπαϊκές χώρες όπου κυκλοφορεί ελεύθερα το πλαστογράφημα της Τσαρικής «Οχράνα» με τον τίτλο «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών». Εκεί τεκμηριώνεται – με φανταστικά επιχειρήματα – η άποψη πως «οι Εβραίοι κυβερνούν τον κόσμο».

Δεν φτάνει που είμαστε οι πρώτοι αντισημίτες αλλά έχουμε κατασκευάσει και εκεί τον μύθο μας. Ότι δήθεν οι Έλληνες ήταν φίλοι των Εβραίων και στην Κατοχή βοήθησαν πολλούς να αποφύγουν το Ολοκαύτωμα.

Το πόσο πολλούς «βοηθήσαμε» το τεκμηριώνουν οι στατιστικές. Μόνο 20% σώθηκαν στην Ελλάδα – η δεύτερη χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη. Οι Δανοί έσωσαν το 98,5%. Ακόμα και μέσα στην Γερμανία γλύτωσε το 45%! Στην Ζάκυνθο όμως  Μητροπολίτης και Δήμαρχος κατάφεραν να κρύψουν όλους τους Εβραίους, δείχνοντας ότι θα μπορούσαμε καλύτερα.

Θυμάμαι πριν είκοσι χρόνια, όταν μίλησα στην τελετή για τα εγκαίνια του Εβραϊκού Μουσείου της Αθήνας, μετά τους πολιτικούς (που αναμάσησαν τους γνωστούς  μύθους) είπα δυσάρεστες αλήθειες. Έζησα την πιο συγκινητική, πιο ευεργετική εμπειρία της ζωής μου. Όταν τελείωσα, πάνω από χίλιοι άνθρωποι, όρθιοι, δεν σταματούσαν να χειροκροτούν.

Ο τίτλος της ομιλίας μου ήταν: «2000 χρόνια μοναξιάς». Και έκλεινε με αυτά τα λόγια: «Τώρα οι Εβραίοι της Ελλάδας μας ανοίγουν το σπίτι τους, το σπίτι της παράδοσής τους. Κι όχι μόνο το σπίτι – μας προσκαλούν στα άδυτα της πίστης τους, στις συναγωγές τους, όπως έχουν σωθεί μέσα στο πολύτιμο μουσείο τους. Μας δείχνουν την τέχνη τους, την λατρευτική αλλά και την καθημερινή. Είναι μία ευκαιρία να τους γνωρίσουμε – έστω και μετά από δύο χιλιάδες χρόνια. Είναι μία ευκαιρία για να μπούμε στο παραμύθι – τραγικό παραμύθι – της ιστορίας τους. Και να τους πούμε, πως, όσο κι αν πολλές φορές τους πληγώσαμε, τους θέλουμε εδώ, κοντά μας. Είναι, μαζί με μας, ο πιο αρχαίος, ο πιο σοφός, αλλά και ο πιο κατατρεγμένος λαός του κόσμου. Καιρός να λήξουν τα δύο χιλιάδες χρόνια μοναξιάς».

Μπράβο λοιπόν στον Σταύρο Ζουμπουλάκη και στον Γιάννη Μπουτάρη που τόλμησαν κι αυτοί να πουν δυσάρεστα πράγματα. Και στους εθνικιστές – ρατσιστές μας λέω: ισχύει πάντα η εκείνη η ρήση του Σολωμού που συχνά αναφέρεται, αλλά σχεδόν ποτέ δεν τηρείται. Τίποτα πιο εθνικόν από το αληθές!

Δολοφονική επικαιρότητα

Να γράφεις σε εφημερίδα στην Ελλάδα… Να γράφεις σε εβδομαδιαία εφημερίδα, που σημαίνει να παραδίδεις το κείμενο τρεις ημέρες πριν την κυκλοφορία της. Να μην γράφεις ρεπορτάζ ή πολιτική ανάλυση – αλλά προσωπική στήλη-σχόλιο, μέσα σε ένθετο που προσδιορίζει το περιεχόμενό του με έναν υπότιτλο: «Ιδέες – γράμματα – επιστήμες».

Να γράφεις παραδείγματος χάριν στο «Βήμα», στο ένθετο «νέες εποχές». Γύρω από το δικό σου κείμενο δημοσιεύονται συνεργασίες διακεκριμένων πανεπιστημιακών, συγγραφέων, λόγιων, στοχαστών.

Να βρίσκεσαι σε μία περίεργη, νόθα σχέση με την επικαιρότητα. Να μην είσαι υποχρεωμένος να την ακολουθείς – αλλά να μην δύνασαι να την αγνοήσεις ολότελα.  Αλλιώς κινδυνεύεις να εισπράξεις από τον αναγνώστη μία αντίδραση του τύπου: «εδώ κινδυνεύουμε να βρεθούμε σε πόλεμο με την Τουρκία, κι εσύ μας αραδιάζεις φιλοσοφίες!»

Κι όμως η δουλειά σου είναι να «αραδιάζεις φιλοσοφίες». Έστω, την «καθημερινή ιστορία της ζωής και τη φιλοσοφία της», όπως όριζε ο Παύλος Νιρβάνας το χρονογράφημα  (που σήμερα ονομάζεται μπλογκ). Δηλαδή να προσπαθείς, όσο γίνεται, να προβληματίζεσαι, να στοχάζεσαι, να αναλύεις βαθύτερα τα αίτια και τους μηχανισμούς της πραγματικότητας.

Κι ενώ, λοιπόν, έχεις επεξεργαστεί ένα κείμενο, το έχεις ξαναδουλέψει δύο και τρεις φορές και το έχεις στείλει εγκαίρως στο έντυπό σου, ξαφνικά εισβάλει ο Ιβάν ο Τρομερός με την κουμπούρα – και σε μία στιγμή το κείμενό σου είναι ξεπερασμένο, άσχετο, παρωχημένο. Όλος ο κόσμος συζητάει, αναλύει, εξετάζει το επίκαιρο, άκρως εντυπωσιακό γεγονός κι εσύ ομιλείς – έστω, ποιητικά ή βαθυστόχαστα, περί ανέμων και υδάτων.

ΜΕΓΑΛΟΣ ΣΕΙΣΜΟΣ! ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ! ΡΙΖΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗ! 

Στο χώρο του Τύπου και των ΜΜΕ, η καυτή επικαιρότητα βασιλεύει. Μπορεί να επισκιάσει ή και να ακυρώσει το πιο ωραίο και σημαντικό κείμενο. Σκεφθείτε: πριν εκατόν είκοσι χρόνια, όταν ο Παπαδιαμάντης δημοσίευε σε εφημερίδες τα διηγήματά του, πόσοι αναγνώστες θα πρόσεχαν ένα ταπεινό αφήγημα του Σκιαθίτη, όταν στην πρώτη σελίδα φωνασκούσε οκτάστηλος τίτλος με πολλά θαυμαστικά, που αφορούσε χρεοκοπία ή πόλεμο;

(Ο Παπαδιαμάντης θα έπαιρνε την εκδίκησή του – οριστική όμως –  χρόνια μετά).

Έτσι λοιπόν γράφεις, ακροβατώντας ανάμεσα σε επικαιρότητα και αιωνιότητα, και συνήθως πέφτεις μεταξύ των δύο – στο κενό.

ΟΧΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ!

Η πρωτοσέλιδη φωτογραφία δείχνει ένα τεράστιο πανό. Φαίνονται πεντακάθαρα οι λέξεις:

«ΛΕΜΕ ΟΧΙ σε κάθε καινοτομία-πλατφόρμα, που κλέβει το ταξί και τη χώρα μας!».

Είναι από την προχθεσινή διαδήλωση των ταξιτζήδων.

Δεν θα με απασχολήσει εδώ το πρόβλημα των ταξί. Αλλά αυτές οι λέξεις: «ΟΧΙ σε κάθε καινοτομία!» κάτι μου έκαναν.

Ξαφνικά είδα μπροστά μου όλο το πρόβλημα της Ελλάδας σε τρεις φράσεις. 

1. «΄Οχι στην καινοτομία!»

(Τι τις θέλεις, βρε αδελφέ, τις καινοτομίες. Να ξεβολευτούμε όλοι – να μαθαίνουμε καινούρια δύσκολα πράγματα. Καλά δεν είμαστε κι έτσι;). 

2.    «Όχι στην καινοτομία που μας ζημιώνει!»

(Μήπως όμως ωφελεί κάποιους άλλους; Και μήπως εκείνοι είναι περισσότεροι; Π. χ. οι πελάτες των ταξί; Θα είχε τόση παγκόσμια επιτυχία η Uber, αν δεν εξυπηρετούσε καλύτερα το σύνολο;). 

3.  «Τα κεκτημένα είναι ιερά!»

(Εδώ είναι όλοι σύμμαχοι: δικαστές, ένστολοι, κρατικοί και δημοτικοί υπάλληλοι – ακόμα και οι παρανομούντες αναρχικοί. Δεν είναι κεκτημένο το άβατο των Εξαρχείων;).

Η Ελλάδα είναι μία χώρα που μισεί τις αλλαγές και τις καινοτομίες. Το δημοφιλέστερο σύνθημα ήταν το «Όπισθεν ολοταχώς!» του μακαριστού Χριστόδουλου. Το εφάρμοσε πιστά η σημερινή κυβέρνηση.

Πάρτε τα ΑΕΙ. Η πιο προοδευτική και καινοτόμος στιγμή στην ιστορία τους ήταν ο «νόμος Διαμαντοπούλου».  Ψηφίστηκε με ιστορικά μεγάλη πλειοψηφία από ολόκληρη τη Βουλή.

Οι μετέπειτα κυβερνήσεις – και ιδίως η σημερινή – τον ξεπάτωσαν κομμάτι-κομμάτι. Επανήλθε το άσυλο, ξαναφάνηκαν οι αιώνιοι φοιτητές και εκδιώχθηκαν τα συμβούλια, με τα παγκοσμίως διαπρεπή τους μέλη, πριν καν προλάβουν να συνεισφέρουν.

Τα συνδικάτα, που αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τον Δημόσιο Τομέα, δίνουν ηρωικές μάχες εναντίον των μεταρρυθμίσεων. Αδιαφορούν εντελώς για το κοινωνικό σύνολο –  κόπτονται μόνο για τα προνόμια των συνδικαλιστών και των πελατών τους. Ο Γιάννης Μαρίνος, πριν από πολλά χρόνια, τα είχε αποκαλέσει: «εσωτερικό στρατό κατοχής».

(Ακόμα πληρώνουμε, όλοι οι Έλληνες φορολογούμενοι, 600 εκατομμύρια Ευρώ το χρόνο για το συνταξιοδοτικό ταμείο της ΔΕΗ!).

Και επειδή ο Δημόσιος Τομέας και οι ΔΕΚΟ αποτελούν το συντριπτικά μεγαλύτερο κομμάτι της οικονομικής αλλά και κοινωνικής μας ζωής, έχουν καταφέρει να σαμποτάρουν την εφαρμογή όλων των μεταρρυθμίσεων. Δεν πάει να ψηφίζονται τα μεταρρυθμιστικά νομοσχέδια των μνημονίων – ΔΕΝ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ!

Είναι φυσικό. Κάθε μεταρρύθμιση, κάθε αλλαγή, κάποιον ενοχλεί, κάποιον ζημιώνει, κάποιον ξεβολεύει. Τι είπατε; Ωφελεί το σύνολο; Αλλά το σύνολο δεν είναι οργανωμένο ούτε κατεβαίνει στους δρόμους. Ούτε είναι πελάτης κανενός. Άρα παραμένουμε στάσιμοι – πράγμα που σήμερα σημαίνει οπισθοδρομικοί.

(Με την ευκαιρία: τι θα γίνει με την καύση των νεκρών; Δώδεκα χρόνια μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου – ούτε ένα αποτεφρωτήριο! Δεν βιάζομαι – αλλά, όσο ζω, θα το υπενθυμίζω…).

Εδώ είναι βαθιά Ανατολή. Κυβερνάνε μουλάδες και πασάδες. Συντεχνίες και μαφίες. Οι μισοί ατενίζουν προς την δοξασμένη αρχαία Ελλάδα και οι άλλοι προς τον Μεγάλο Οκτώβρη του 1917. 

Όλοι προς τα πίσω. Τι μας λέτε τώρα για …καινοτομίες; Η ψηφιακή εποχή μας προσπέρασε ήδη, η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση θα μας παρακάμψει. Τα Βαλκάνια καλπάζουν – δείτε τη Ρουμανία – ενώ  εμείς…

…ΕΝΔΟΞΩΣ ΠΡΟΧΩΡΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΙΚΑ – ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΙΣΘΕΝ!

ΗΓΕΤΗΣ;

Έγινες Αρχηγός. Πρόεδρος. Πρωθυπουργός. Κορυφαίος.

Ηγέτης, έγινες;

Βρέθηκες (χωρίς πολύ κόπο) επικεφαλής. Αναμφισβήτητος. Κυρίαρχος. Αφεντικό.

Ηγέτης έγινες;

Είχες το ένστικτο της επικράτησης. Με όλα τα μέσα. Πλάγια και μη. Μέσα στην ζούγκλα έπαιζες με όλους και με όλα – χωρίς ενδοιασμούς ή ενοχές. Επικρατούσες χαμογελώντας.

Χαρισματικός; Σίγουρα. Αλλά ηγέτης;

Γεννημένος σοφιστής, ήξερες πάντα να ανατρέπεις επιχειρήματα («τον ήσσονα λόγον κρείττω ποιείν») και στην έσχατη ανάγκη ανέτρεπες και τον εαυτό σου.

Δούλευες με την διαίσθηση και το ένστικτο – όχι με τον νου. Η ενδοσκόπηση και ο στοχασμός δεν ήταν ο χώρος σου. Το ταλέντο σε οδήγησε ψηλά – αλλά τώρα χρειάζεται κάτι περισσότερο από ταλέντο.

Τώρα έρχεται η ώρα της αλήθειας. Θα την αντέξεις – ή θα την κρύψεις κι από τον εαυτό σου;

Δύσκολο πια να γίνεις ηγέτης, όταν τόσον καιρό έπαιζες μόνο τον ρόλο του…

Ηγέτης είναι αυτός που πάνω από τον εαυτό του, βάζει τους άλλους. Που υπάρχει για τους άλλους. Αυτός που δεν θέλει μόνο να κερδίσει – αλλά να προσφέρει. Αυτός που περισσότερο κι από την εξουσία, νοιάζεται για την υστεροφημία. Βλέπει μακριά για τον τόπο του κι τον εαυτό του.

Πριν κάνει το πρώτο βήμα έχει κατέβει στα έγκατα της συνείδησής του και έχει αντιμετωπίσει την δική του εσωτερική πραγματικότητα με απόλυτη ειλικρίνεια και εντιμότητα. Χωρίς να χαρίζεται ούτε στον εαυτό του.

Ηγέτης είναι ο συνειδητός – όχι ο ταλαντούχος.

Ηγέτης είναι ο σοφός – όχι ο δημοφιλής.

Ηγέτης είναι ο θεληματικός – όχι ο παρορμητικός.

Ο τόπος αυτός είχε δύο πραγματικούς ηγέτες και δύο που δεν ολοκλήρωσαν. Ο Καποδίστριας δεν πρόλαβε. Ούτε ο Τρικούπης, παρόλο που έδωσε πολλά. Δεν τον άφησαν.

Οι πραγματικοί ηγέτες ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Αλλά το δικό σου πρότυπο είναι ο κακός μας δαίμων. Ο κορυφαίος στην σειρά των δημαγωγών – ο πιο ταλαντούχος και καταστροφικός.

Για να ηγηθείς ενός λαού, χωρίς να τον παραπλανήσεις, πρέπει να αντέχεις τις σκληρές και δυσάρεστες αλήθειες. Και να του τις λες.  

Πρέπει, πριν να κοιτάς έξω, να κοιτάς ένδον.

Μία θέα που υποθέτω ότι ελάχιστα γνωρίζεις – και μάλλον φοβάσαι.

Τώρα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο τόσο δύσκολο και επίμαχο, που δεν αρκεί το ταλέντο και η δεξιοτεχνία του πολιτικού ταχυδακτυλουργού.

Γιατί τώρα, από το άδειο καπέλο, δεν αρκεί να βγάλεις ένα τρομαγμένο κουνέλι – αλλά μία κομματιασμένη και κατασπαραγμένη Ελλάδα.

Κι αλίμονο! Δεν υπάρχει πια ο «Θεός της Ελλάδος», για να «βάλει το χέρι του»…

Η αγορά των ιδεών

Το 1973, Έλληνας συγγραφέας κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με τίτλο «Σκέψεις για μία φιλοσοφία της επικοινωνίας». Ένα χρόνο μετά συμπλήρωσε αυτό το έργο με ένα μικρότερο: «Προλεγόμενα σε μία φιλοσοφία της επικοινωνίας». Και τα δύο μαζί αποτέλεσαν μια τρίτη έκδοση: «Ο Δρόμος της Επικοινωνίας» που κυκλοφόρησε το 1975 και ανατυπώθηκε αρκετές φορές.

Τα βιβλία αυτά προσπάθησαν να οικοδομήσουν ένα φιλοσοφικό σύστημα βασισμένο στην οντολογική σημασία της επικοινωνίας. (Οντολογικό αποκαλείται στην φιλοσοφία κάθε τι που θεμελιώνει το ον). Στη θέση του “cogito” (σκέπτομαι άρα υπάρχω) πρότεινε το «επικοινωνώ άρα υπάρχω», που σημαίνει πως συνειδητοποιώ την ύπαρξή μου από την στιγμή που επικοινωνώ. Από εκεί και πέρα το βιβλίο επεξεργαζόταν τις μορφές και τις πρακτικές της επικοινωνίας.

Το 1981 ο ήδη γνωστός και καταξιωμένος Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας δημοσιεύει ένα βιβλίο με τίτλο: «Θεωρία του Επικοινωνιακού Πράττειν» (Theorie des kommunikativen Handelns). Το βιβλίο αυτό αναγορεύεται σε κορυφαίο του έργο, μεταφράζεται αμέσως σε πολλές γλώσσες και διδάσκεται στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια. Θεωρήθηκε ως το πρώτο κείμενο που εισάγει την έννοια της επικοινωνίας στον χώρο της φιλοσοφίας. 

Το 1984, ο ίδιος έλληνας συγγραφέας, μετά από πολυετείς έρευνες, εκδίδει το βιβλίο: «Ο Έλληνας Βούδας». Το πρώτο μέρος του αφορά τις επιδράσεις της ελληνιστικής τέχνης στις πρώτες απεικονίσεις του Βούδα. Το δεύτερο ασχολείται με τις κοσμογονικές επιδράσεις της βουδιστικής σκέψης στην Ελληνιστική φιλοσοφία.

Ξέρουμε ότι ο φιλόσοφος Πύρρων ακολούθησε τον Μέγα Αλέξανδρο ως την Ινδία και ήρθε σε επαφή με Ινδούς στοχαστές. Ο Πύρρων ήταν ο άνθρωπος που άλλαξε την ροή της ελληνικής (δηλαδή της παγκόσμιας τότε) φιλοσοφίας. Από εκεί που ήταν αναζήτηση γνώσης, έγινε παρηγορητική της ύπαρξης. Αυτή είναι μία καθαρά ανατολίτικη (και κυρίως Βουδιστική) δοξασία. Ο Πύρρων ίδρυσε την πρώτη από τις τρεις σχολές της ελληνιστικής φιλοσοφίας, την Σκεπτική. Οι επόμενες (Στωική και Επικούρεια) επηρεάστηκαν από αυτή, κυρίως ως προς τον τελικό στόχο της σκέψης: την αταραξία, ή αλυπία.

Ως τότε στην διεθνή βιβλιογραφία η στροφή στην μετά-αριστοτέλεια σκέψη αποδίδονταν στην αλλαγή της ελληνικής κοινωνίας μετά τον Μέγα Αλέξανδρο. Ο «Έλληνας Βούδας» ήταν το πρώτο βιβλίο που επισήμανε (τεκμηριώνοντας με αντιπαράθεση κειμένων από τις Βουδιστικές Σούτρας και τον Σέξτο Εμπειρικό) την επίδραση του Βουδισμού στην ελληνική σκέψη.

Ωστόσο, όπως ήταν φυσικό, μερικές δεκαετίες μετά, ακολουθώντας την συλλογιστική του Έλληνα συγγραφέα και άλλοι ερευνητές έφτασαν σε ανάλογα συμπεράσματα. Έτσι το 2010 εμφανίστηκε το βιβλίο του Adrian Kuzminski: «Πυρρωνισμός: Πώς οι Αρχαίοι Έλληνες ξανά-εφεύραν τον Βουδισμό» (Pyrrhonism: How the Ancient Greeks Reinvented Buddhism).

Και 33 χρόνια μετά το ελληνικό ‘πρωτότυπο’, κυκλοφορεί ο «Έλληνας Βούδας» στα Αγγλικά. Όχι όμως το βιβλίο – μόνον ο τίτλος του. Τo 2017, εκδίδεται στις ΗΠΑ το έργο του Christopher I. Beckwith: «Ο Έλληνας Βούδας: Η συνάντηση του Πύρρωνα με τον πρώιμο Βουδισμό στην Κεντρική Ασία». (Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia). Ακολουθεί τη σκέψη και την μέθοδο του ελληνικού, με  περισσότερο υλικό – και στο εξώφυλλό του αναγράφονται εγκωμιαστικές κριτικές – ιδιαίτερα για την πρωτοτυπία του.

Όχι, δεν μας κλέβουν οι ξένοι τις ιδέες μας – αφού τις αγνοούν. Οι πρωτότυπες ελληνικές σκέψεις πνίγονται και πεθαίνουν μέσα στην κλειστή και απομονωμένη ελληνική κοινωνία. Αντίθετα με αυτά τα ξένα βιβλία, που έχουν προκαλέσει παγκόσμιες αντιδράσεις, συζητήσεις, σχόλια, κριτικές και μελέτες – για τα ελληνικά, που προηγήθηκαν, δεν γράφτηκε λέξη. Ούτε στην Ελλάδα. Ούτε καν αρνητική…

Ιδού λοιπόν δύο παραδείγματα για το πώς ΔΕΝ λειτουργεί στην Ελλάδα η αγορά των ιδεών. Οι νέοι που μεταναστεύουν δεν το κάνουν μόνο για λόγους οικονομικούς – αλλά επειδή έχουν καταλάβει ότι μόνο στο εξωτερικό θα βρουν αναγνώριση, απήχηση και καταξίωση.

Μόνο συμπάθεια…

Ο άνθρωπος που έφυγε πρόσφατα για το μεγάλο και οριστικό ταξίδι, δεν είχε κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα. Σε όλους τους τομείς ήταν λίγο πάνω από τον μέσον όρο – αλλά όχι τόσο που να ενοχλεί. Ήταν αρκετά ευφυής, αρκούντως μορφωμένος και καλλιεργημένος, καλός συνομιλητής, ευχάριστος στην παρέα και σωστός στη δουλειά του.

Ξεχώριζε κυρίως με το να μην ξεχωρίζει: ήταν αθόρυβος, ήρεμος και, σε όλους ιδιαίτερα συμπαθής.

Αυτή του η ιδιότητα τον βοήθησε να πετύχει παντού. Χωρίς να είναι πολύ αποτελεσματικός στην δουλειά του, χωρίς να συμβάλει με νέες προτάσεις και ιδέες, χωρίς μεγάλες πρωτοβουλίες, κατάφερνε να γίνεται αγαπητός σε όλους τους συναλλασσόμενους. «Τι συμπαθητικό παιδί ο Κ.!» άκουγες συχνά και από όλους. Κι αργότερα: «Τι συμπαθής άνθρωπος!».

Το ίδιο και οι συνάδελφοί του στη δουλειά. Τον συμπαθούσαν χωρίς εξαιρέσεις. Σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, όπου υπήρχαν συχνές τρικυμίες, γύρω του η θάλασσα ήταν λάδι.

Συνηθισμένος να κινούμαι ανάμεσα σε έντονα αρνητικά και θετικά συναισθήματα, τον θαύμαζα πως γλιστρούσε, ψάρι μέσα στο νερό, αθόρυβος ανάμεσα στον κόσμο. Μία άλλη μορφή του «λάθε βιώσας» αλλά χωρίς κρυψίνοια.

Τον γνώρισα καλά, συνεργάστηκα μαζί του και πάντα είχα αυτή την αίσθηση ηπιότητας. Μερικές φορές η ανεμελιά του προκαλούσε προβλήματα – αλλά τα έλυνε με ένα αμήχανο χαμόγελο. Άλλοι μπορεί σε ανάλογες περιπτώσεις να κινδύνευαν με απόλυση – αλλά θα ήταν αδιανόητο ακόμα και να σκεφθεί κανείς κάτι τέτοιο, γι αυτόν τον τόσο συμπαθή άνθρωπο.

Μετά χαθήκαμε – τον έβλεπα σπάνια, στη χάση και τη φέξη. Αλλά πάντα κράταγε αυτή τη χάρη. Ήταν σαν φίλος με όλους, έστω κι αν ελάχιστα τον γνώριζαν. Όλοι τον θεωρούσαν δικό τους άνθρωπο. Ο γνωστός που με πήρε τηλέφωνο να μου αναγγείλει τον θάνατό του μου είπε: «ξέρω πως θα σου κοστίσει, γιατί ήσασταν πολύ φίλοι». 

Λάθος. Ουδέποτε ήμασταν πολύ φίλοι και τώρα είχα χρόνια να τον δω – αλλά η εικόνα που είχαν οι τρίτοι ήταν στερεότυπα ίδια για όλους.

Κατά βάθος πρέπει να ήταν μοναχικός κι ας απέπνεε φιλία και ζεστασιά. Η συμπάθεια που προκαλούσε σε όλο τον κόσμο, τελικά τον κρατούσε σε απόσταση. Σε ίση απόσταση από τους άλλους. Όμως είχε μία γλύκα που σου έκανε καλό.

Δεν ξέρω αν ήταν ευτυχισμένος. Αλλά η ζεστασιά που εξέπεμπε ήταν κάτι θετικό μέσα σε έναν ψυχρό και σκληρό κόσμο.  Θα λείψει από αρκετούς, υποθέτω. Άφησε πίσω του και ένα έργο: μικρό, αλλά ιδιαίτερα συμπαθητικό…

Υποψιάζομαι πως δεν θα ήθελε να αναφέρω το όνομά του.

Αγανάκτηση!

Αν ήμουν νεότερος θα είχα οριστικά εγκαταλείψει αυτό τον τόπο.

Στην ηλικία που έφτασα τώρα, θα τον εγκαταλείψω πια μόνον πεθαίνοντας – και πάλι διαμαρτυρόμενος. Διότι φοβάμαι ότι και η τελευταία μου επιθυμία (να καώ, αντί να ταφώ), δεν θα μπορεί να εκπληρωθεί. Κι ας έχει ψηφιστεί εδώ και δώδεκα χρόνια ο σχετικός νόμος!

Κοιτάζοντας πίσω θεωρώ πως αυτή η χώρα δικαιούται μόνον μία παγκόσμια διάκριση. Το Νόμπελ του ανορθολογισμού και της ανωριμότητας. Με άλλα λόγια, του να κάνεις τα εύκολα δύσκολα, να πνίγεσαι σε μία κουταλιά νερό, να βάζεις τρικλοποδιές στον εαυτό σου.

Η μοίρα μας έδωσε μία πανέμορφη χώρα, καλούς προστάτες (αυτοί μας βοήθησαν να ελευθερωθούμε και να τετραπλασιάσουμε την έκτασή μας – μόνοι εμείς σε αυτή την περιοχή) και διάσημους προγόνους.

Εμείς προσπαθούμε να ασκημύνουμε τη χώρα με τσιμέντο και σκουπίδια, μισούμε και βρίζουμε τους λαούς που μας βοήθησαν (ενώ αγαπούμε αυτούς που εντελώς αδιαφορούν – π. χ. Ρωσία) κι

όσο για τους προγόνους, απλώς τους εκμεταλλευόμαστε. Σαν κάτι ξεπεσμένους  αριστοκράτες που συνεχώς αραδιάζουν τίτλους και ονόματα.

Στα περίπου διακόσια χρόνια της ιστορίας μας, έχουμε καταφέρει να χρεοκοπήσουμε πολλές φορές και να σφαχτούμε μεταξύ μας περισσότερες. Και οι χρεοκοπίες και οι εμφύλιοι άρχισαν πριν καν ελευθερωθούμε. Στην επανάσταση του 21, πιο πολύ μεταξύ τους πολεμούσαν οι Έλληνες παρά με τους Τούρκους (το έχω ξαναγράψει αυτό). Η επανάσταση απέτυχε κι αν δεν γινόταν το Ναβαρίνο ίσως να ήμασταν ακόμα μία επαρχία της Τουρκίας.

Είμαστε ανίκανοι να διαχειριστούμε το βιός μας, χρεωνόμαστε πέρα από τις αντοχές μας, σπαταλάμε ό,τι δεν έχουμε και η διαφθορά κατατρώει το είναι και το έχει μας σαν σαράκι. Διαβρωμένοι από την κορυφή ως τα νύχια.

Καταφέρνουμε να περιπλέξουμε και να δέσουμε κόμπο τα απλούστερα προβλήματα. Άλλα κράτη, πιο ώριμα και πολιτισμένα, θα είχαν ξεμπερδέψει με το «Μακεδονικό» σε τρεις διασκέψεις. Τι είναι σήμερα η Μακεδονία; Ούτε έθνος ούτε κράτος – μία γεωγραφική περιοχή, χωρισμένη στα δύο. Ποιο το ζητούμενο; Να ξεχωρίζει η μία από την άλλη!

(Σκέπτεστε οι Γάλλοι κάτοικοι της Βρετάνης να ξεκινούσαν εκστρατεία εναντίον των Βρετανών, που τους πήραν το όνομα;)

Κι αν λυθεί τελικά αυτό το ψευδοπρόβλημα θα το χρωστάμε σε ένα δημαγωγό που αφού αθέτησε όλες του τις υποσχέσεις, αφού απέτυχε σε όλα του τα εγχειρήματα, προσπαθεί να επιβιώσει πολιτικά (και εκλογικά) ως σωτήρας σε ένα «εθνικό θέμα».

Αφού υποδύθηκε τρία χρόνια τον Ανδρέα Παπανδρέου ως κορυφαίο λαϊκιστή, τώρα παριστάνει ένα γιαλαντζή Ελευθέριο Βενιζέλο.

Που όμως χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να διχάσει τον λαό – προς ίδιον όφελος.

Αφόρητη Ελλάδα! Όπου ο καθένας φθονεί τον πλησίον του, ευχόμενος μόνο να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα.

Όπου οι τοίχοι των πόλεων μας, άθλια μουντζουρωμένοι, αποπνέουν όλη τη μιζέρια, το μίσος και την ανασφάλειά μας. Ναι, και σε άλλες χώρες υπάρχουν τοιχογραφίες και γκράφιτι – αλλά είναι έργα τέχνης, όχι άναρθρες κραυγές.

Σκέτη πια κατάθλιψη.

Κι αλήθεια, πόσο ξένος και μόνος νιώθει ένας άθεος και ειρηνιστής, σε μία χώρα όπου οι δημοφιλέστεροι θεσμοί είναι ο στρατός και η εκκλησία!

Ακόμα και το Ιράν θα ήταν καλύτερο…

Αγανάκτηση!

Παλίμψηστο πατρίδων

Ο πατέρας μου καταγόταν από την Ήπειρο. Η μάνα του από την Πελοπόννησο. Υπηρέτησε στο στρατό τα χρόνια του Μικρασιατικού. Ήταν λοχίας. Ποτέ δεν μίλαγε γι αυτόν τον πόλεμο. Ήταν εθνικόφρων και βασιλόφρων. Από αντίδραση, στην εφηβεία μου, διάβαζα Μαρξ και Πλεχάνωφ. Αργότερα, στην δεκαετία του 50, έζησα τον υπαρκτό σοσιαλισμό στην Ανατολική Γερμανία και άλλαξα γνώμη.

Ο πεθερός μου ήταν Σεφαραδίτης Εβραίος από την Θεσσαλονίκη. Από αυτούς που εγκαταστάθηκαν την πόλη, όταν το 1492 τους έδιωξαν οι Ισπανοί. Γλύτωσε το Άουσβιτς πηδώντας από ένα παράθυρο δευτέρου ορόφου. Όλη του η οικογένεια χάθηκε εκεί. Αργότερα, για να νυμφευθεί, βαφτίστηκε Χριστιανός.  Θεωρούσε τον εαυτό του Έλληνα Μακεδόνα. «Όταν το 1911 ο Ελληνικός στρατός κατέλαβε την Θεσσαλονίκη» μου έλεγε, «μόνο το 11% των κατοίκων ήταν Ελληνόφωνοι».

Η οικογένεια της μητέρας μου ήταν από την Γένοβα. Πριν πεντακόσια χρόνια, μαζί με άλλους Γενοβέζους ευγενείς, εγκαταστάθηκαν στην Χίο. Έγιναν ορθόδοξοι και Ρωμιοί. Αργότερα ένας προπάππος μου έγινε Δήμαρχος Χίου και πολλοί δρόμοι στην πόλη πήραν ονόματα προγόνων. Το 1822, με την καταστροφή της Χίου, όσοι επέζησαν, σκόρπισαν σε όλη την υφήλιο. Ένας πουλήθηκε στο σκλαβοπάζαρο της Σμύρνης σε αμερικανό πλοίαρχο και θεμελίωσε μεγάλο σόι Αμερικανών ναυάρχων. Άλλος έγινε μουσικολόγος στη Γαλλία (συνεργάτης του Ραβέλ) και άλλος ιστορικός στην Αγγλία. Ο κλάδος της μητέρας μου ήταν από τους ιδρυτές της Ερμούπολης.   

Ο Παπαρρηγόπουλος γράφει πως, στην επανάσταση του 21, όταν ο Μαυροκορδάτος θέλησε να βγάλει λόγο στα πληρώματα του ελληνικού στόλου, μίλαγε αρκετή ώρα και στο τέλος ζητωκραύγασε – χωρίς καμία αντίδραση από το ακροατήριο. Όταν όμως ο Κουντουριώτης τα ξαναείπε στα αλβανικά, επικράτησε μεγάλος ενθουσιασμός.

Όσοι χρησιμοποιούν το αεροδρόμιο στα Σπάτα, γνωρίζουν άραγε τον μεγάλο Αλβανό πολέμαρχο, τον Μπούα Σπάτα, που έφτασε να γίνει αρχιστράτηγος στην Βενετία; Δική του ήταν όλη η έκταση μέχρι και την Παιανία, που την είχε δωρίσει στον γαμπρό του τον Λιόπεση. (Έτσι αποκαλούσαν την περιοχή όταν ήμουν νέος. Όλη η Αττική είχε τότε αρβανίτικα τοπωνύμια: Κριεκούκι, Μπογιάτι, Κιούρκα… Στα χρόνια της Επανάστασης κυριαρχούσαν εκεί οι Αρβανίτες). Κι έξω από την Αττική τα περισσότερα τοπωνύμια ήτανε σλάβικα. (Αυτό παραπλάνησε τον Φαλμεράγιερ και μας έβγαλε όλους Σλάβους).

Όμως, μία είναι η Ελλάδα. Τόσο ο ηπειρώτης όσο κι ο φράγκος πρόγονός μου, τόσο η αρβανίτισα προ-γιαγιά, όσο και ο Εβραίος πεθερός μου, ήταν Έλληνες. Γιατί; Διότι ένιωθαν Έλληνες. Αυτός είναι ο σύγχρονος ορισμός της εθνικής ταυτότητας, όπως τον καθορίζει το σύμφωνο της Δ.Α.Σ. Ε. (Διάσκεψη για Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη – Ελσίνκι 1972). Το έχουμε συνυπογράψει κι εμείς.

Είσαι αυτό που νιώθεις. Και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να σου το αμφισβητήσει. Τούρκος υπήκοος στην Πόλη, που νιώθει Έλληνας – είναι Έλληνας. Και αντίστοιχα ο Έλληνας υπήκοος στη Θράκη, που νιώθει Τούρκος.

Αλλιώς; Αλλιώς πάμε στους στίχους του Ελύτη:

«Κι η πατρίδα / μία τοιχογραφία μ’ επιστρώσεις διαδοχικές φράγκικες ή σλαβικές /  που αν τύχει και βαλθείς για να την αποκαταστήσεις πας αμέσως φυλακή / και δίνεις λόγο»

Το κείμενο αυτό αφιερώνεται εξαιρετικά σε όσους κατέβουν σήμερα στους δρόμους, να διαδηλώσουν γι αυτό που νιώθουν. Ας τους θυμίσουμε πως, τουλάχιστον σύμφωνα με την ταυτότητά τους, θα έπρεπε να νιώθουν πρώτα Έλληνες.

Γράμμα σε νέο ποιητή

Τελικά το διέπραξες. Η συλλογή σου έφθασε, μαζί με το βιβλίο ενός 60άρη συναδέλφου σου. («Νέος ποιητής» κι αυτός – μόνο που άργησε 45 χρόνια να ανοίξει το συρτάρι του και δημοσιεύει τώρα τα πρωτόλεια).

Γιατί βιάστηκες; (Στον άλλο δεν λέω τίποτα – είναι ασυγχώρητος). Τα ποιήματά σου δεν είναι για πέταμα – αλλά δεν φέρνουν κάτι καινούργιο. Δεν ξέρω αν και πότε θα βρεις την δική σου φωνή, αλλά προς το παρόν βρίσκεσαι στο στάδιο της «δημιουργικής μίμησης».

Εκατοντάδες συλλογές νέων δημοσιεύονται κάθε χρόνο στη χώρα μας (και μετά λένε πως δεν υπάρχει ανάκαμψη!). Ανάμεσά τους κάπου κρύβεται κι ο μελλοντικός Ελύτης. Το επίπεδο είναι ασυνήθιστα υψηλό.

Όμως πολλές από αυτές κάποτε θα θεωρηθούν (κι από εσάς τους ίδιους)  «νεανικά αμαρτήματα» και θα αποκρύπτονται επιμελώς. Σχεδόν όλοι οι νέοι άνθρωποι περνάνε από μία «ποιητική φάση» στην εφηβεία ή μετά. Είναι κάτι σαν τις παιδικές ασθένειες… Αναπόφευκτες.

Βέβαια, οι αυτό-εκδόσεις ποιημάτων κινητοποιούν τον εκδοτικό κλάδο. Από την άποψη αυτή είναι παραγωγικές και ενισχύουν την εθνική οικονομία. Φυσικά, για την οικονομία πολύ καλύτερα θα ήταν αν, αντί ποιητικών συλλογών, ήμασταν πρώτοι σε παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών, που πωλούνται και εξάγονται, βελτιώνοντας και το εμπορικό ισοζύγιο. Αλλά τι να κάνουμε; Μοίρα μας είναι η λυρική έξαρση. (Το βλέπουμε και στα συλλαλητήρια). 

Έγραψα πριν για «αυτό-έκδοση». Πολύ σπάνια εκδότης θα χρηματοδοτήσει ποιητική συλλογή (εκτός και αν ονομάζεστε Δημουλά). Και δικαίως: οι νέες συλλογές δεν πουλάνε – ούτε καν φτάνουν στα βιβλιοπωλεία (δεν υπάρχει χώρος). Διακινούνται δι’ αλληλογραφίας.  Άρα αυτοχρηματοδότηση. (Συνήθως, συνεισφέρει η οικογένεια).

Εδώ υπεισέρχονται μερικοί εκδότες που έχουν μεταβάλλει αυτή την ανάγκη των νέων σε βιομηχανία. Προσφέρονται (έναντι αξιοπρεπούς τιμήματος) να εκδώσουν τα ποιήματα, ακόμα και να τα στείλουν: σε όλον π. χ. τον κατάλογο των μελών της Εταιρίας Συγγραφέων. 

Φυσικά αυτοί θα σας πουν ότι τα ποιήματά σας είναι εξαιρετικά: μία αποκάλυψη! Μη τους ακούτε. Το συμφέρον τους φροντίζουν.

Αντίθετα: βρείτε έναν καλό ποιητή ή αυστηρό κριτικό και πάρτε την γνώμη του – πριν  προχωρήσετε. Κάνετε τις αλλαγές ή τις περικοπές που θα σας προτείνει. Μην ξεχνάτε: το σημαντικότερο ποίημα του 20ου αιώνα, η «Έρημη Χώρα» του Έλιοτ, πετσοκόφτηκε ανηλεώς από τον Έζρα Πάουντ, στον οποίο είχε σταλεί ως δακτυλόγραφο. Αυτό που διαβάζουμε τώρα, είναι ό,τι απόμεινε.

Δεν χρειάζεται να κάνετε παρουσίαση του βιβλίου. Λίγα αποφέρει. Και στα αντίτυπα που ταχυδρομείτε, προσθέστε μία ηλεκτρονική διεύθυνση. Ενισχύει τις (μικρές) πιθανότητες να πάρετε κάποια απάντηση.

Ο δρόμος είναι δύσβατος. Θέλει επιμονή και υπομονή. Ποιος ξέρει όμως; Μπορεί σε μερικά χρόνια να μπείτε στον κατάλογο των «αγαπημένων βιβλίων» του Χαράλαμπου Γιαννακόπουλου («Το εικοσιτετράωρο ενός αναγνώστη»). Παρόλο που τα γούστα του στην ποίηση είναι παράξενα: Προτιμάει τον Κώστα Ουράνη, από τον Καβάφη, τον Σεφέρη, τον Σολωμό, τον Κάλβο και τον Καρυωτάκη, τους οποίους ούτε καν αναφέρει… 

Συνεχίστε πάντως νέοι ποιητές! Η Ελλάδα βουλιάζει – αλλά, τουλάχιστον, το κάνει τραγουδώντας!

Το Doncat δημοσιεύεται κάθε Κυριακή - στο "Βήμα".

Τα δέκα θανάσιμα σφάλματα.

Ένας ξένος ανταποκριτής μου ζήτησε να του καταγράψω τα βασικά αίτια της Ελληνικής κρίσης. Του απάντησα ότι και οι πλέον ειδικοί ερίζουν περί αυτών, αλλά αν θέλει την γνώμη ενός απλού πολίτη, μπορώ να του την γράψω σε ένα κομμάτι χαρτί. Το έκανα και μετά σκέφθηκα πως θα ήταν ενδιαφέρον να το ανεβάσω και στο μπλογκ μου, σαν αφορμή για συζήτηση και (αναπόφευκτους) καυγάδες.

Πιστεύω πως οι πολιτικοί μας φέρουν την κύρια ευθύνη – και ιδιαίτερα οι πρωθυπουργοί (πρωθυπουργοκεντρικόν σύστημα, γαρ). Οι πέντε τελευταίοι πρωθυπουργοί της χώρας συμμερίζονται τις ευθύνες για την Κρίση με αύξουσα κλίμακα – ο τελευταίος ήταν ο χειρότερος όλων. 

Περιέργως, ο μόνος πολιτικός που έκανε κάτι θετικό και χρήσιμο, ήταν ο ελάχιστα δημοφιλής αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος, στον οποίο χρωστάμε μία σημαντική απομείωση του χρέους. Για την επιτυχία του αυτή, βρέθηκε σχεδόν εκτός ενεργού πολιτικής.

Τα δέκα θανάσιμα σφάλματα:

1.   Η εμμονή Σημίτη να μας βάλει στην Ευρωζώνη. Η Ελλάδα δεν ήταν έτοιμη για το ευρώ – δεν ήταν σε θέση να το διαχειριστεί. Το αξιοποίησε μόνο σαν πηγή φτηνού δανεισμού που οδήγησε στο 2.

2.   Η διόγκωση των δημοσίων εξόδων και ο υπερδανεισμός επί Κώστα Καραμανλή. Εκεί έγινε η μεγαλύτερη ζημιά.

3.  Η αδυναμία του Γιώργου Παπανδρέου το 2009 να καταλάβει αμέσως την οικονομική κατάσταση της χώρας. Αμέριμνος μοίραζε χρήματα αντί να αντιδράσει αστραπιαία.

4.    Ο «ανένδοτος αγώνας» του Σαμαρά («Ζάππεια», κλπ.) εναντίον του Μνημονίου που ξεκίνησε το αντι-μνημονιακό μύθευμα και την άποψη πως τα Μνημόνια είναι αιτία και όχι σύμπτωμα της Κρίσης.

5.      Η αφέλεια των δανειστών να επιβάλλουν με εντολές τις μεταρρυθμίσεις, χωρίς πρώτα να πείσουν για την χρησιμότητα και την αναγκαιότητά τους και χωρίς να επιβλέψουν την εφαρμογή τους.

6.      Η εγκληματική λιποταξία του Φώτη Κουβέλη από την προεδρική εκλογή.

7.      Ο άκρατος λαϊκισμός και η ασύδοτη ψευδολογία των υποσχέσεων Τσίπρα.

8.      Το τραγικό εξάμηνο των ακροβασιών Βαρουφάκη, που μας στοίχισε 80 δις.

9.      Το ακόμα πιο τραγικό ακατανόητο δημοψήφισμα και η επακολουθήσασα (σωτήρια;) κωλοτούμπα.

10.  Τα capital controls, που ένας Θεός ξέρει πόσο ακόμα θα παραταθούν.

Πάνω από όλα όμως φταίει: Η ευπιστία, συναισθηματική φόρτιση, ανωριμότητα και έλλειψη κριτικής σκέψης του Ελληνικού λαού, που έφτασε στο σημείο να εμπιστευθεί και να ψηφίσει ανίδεους, ανίκανους και ανώριμους πολιτικούς οι οποίοι διέπραξαν όλα τα παραπάνω σφάλματα. Εξαιρώ τον Σημίτη: ήταν καλός πρωθυπουργός – αλλά με το ευρώ άνοιξε την πόρτα της κόλασης για τον επόμενο.

Λυπάμαι αλλά δεν μπορώ να συνταχθώ με την άποψη της συντριπτικής πλειοψηφίας (μέχρι και 80%!) των Ελλήνων, ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα συνέργειας και συνωμοσίας των εχθρών της Ελλάδας, που την φθονούν για την ένδοξη ιστορία της και επιβουλεύονται τα αμύθητα πλούτη του ελληνικού εδάφους και υπεδάφους. Αλίμονο! Είναι γνωστό πως οι Έλληνες συνηθίζουν να μεταθέτουν σε τρίτους τις ευθύνες, για ό,τι δυσάρεστο τους συμβαίνει.

Όσο για «τα αμύθητα πλούτη του ελληνικού εδάφους και υπεδάφους» είναι ένας από τους πολλούς Ελληνικούς μύθους. Μακάρι να αποδειχθεί κάποτε σωστός!

(Το doncat ανανεώνεται κάθε Κυριακή και δημοσιεύεται παράλληλα στην εφημερίδα "Το Βήμα").

Μακεδονικό – 26 χρόνια

Ξαναδιαβάζω τα άρθρα που δημοσίευσα το 1992 και 93 για το περίφημο «όνομα». Και απορώ που η συζήτηση γι αυτό συνεχίζεται σήμερα με τους ίδιους όρους. Διάφοροι προτείνουν ονόματα…

Μα δεν έχει κανείς καταλάβει πως το θέμα έχει κλείσει; Το όνομα πια καθιερώθηκε και είναι αυτό που δεν θέλαμε. Και όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων, θα παραμείνει. Σιγά το contra omnes! Σιγά μην αλλάξουν  παγκόσμια όλοι οι χάρτες, οι εγκυκλοπαίδειες, οι γεωγραφίες. Μακεδονία θα την λένε, όπως εμάς μας λένε Γραικία (Greece, Grèce, Griechenland) κι ας προσπαθούμε δεκαετίες τώρα να καθιερώσουμε το Hellas. (Πολύ σωστά το παρατήρησε ο Γιάννης Μαρίνος στο περασμένο «Βήμα»). Το πολύ-πολύ, σε μερικές αναφορές, αν καταλήξουμε στο «Βόρεια Μακεδονία», να μπαίνει ένα Β. μπροστά στο επάρατο.

Μεγαλύτερη εθνική ανοησία από τον χειρισμό αυτού του θέματος, δεν υπήρξε στην Ελληνική ιστορία. Μας έδωσαν την λύση έτοιμη (πακέτο Πινέιρο) κι εμείς την απορρίψαμε υπερηφάνως. ΤΟΤΕ ήταν ο καιρός,  μόλις εμφανιζόταν το νέο κράτος, να γραφτούν εξ’ αρχής οι χάρτες, οι γεωγραφίες, οι εγκυκλοπαίδειες. Ουρανομήκης, η ηλιθιότης των υπευθύνων. Νόμιζαν ότι ο χρόνος δουλεύει για μας – ενώ ήταν σαφές ότι ήδη συνέβαινε το αντίθετο.

Μπερδέψαμε (κι εξακολουθούμε να μπερδεύουμε) μία γεωγραφική περιοχή, με ένα έθνος. Το έθνος μας ονομάζεται Ελλάδα. Αυτό δεν το αμφισβήτησε κανείς.  Έγραφα το 1992: «Προσωπικά δεν θα μου άρεσε (ιστορικοί και αισθητικοί λόγοι) να χρησιμοποιούσαν τα Σκόπια τον όρο "Μακεδονία". Αλλά λογικά και νομικά δεν είναι εύκολο να τους απαγορευθεί. 'Όταν μάλιστα ανεχθήκαμε ήδη αυτήν την ονομασία επί δεκαετίες. (Από το 1946 υπήρχε `Ομόσπονδη Δημοκρατία της Μακεδονίας' με `μακεδονική' γλώσσα αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ). Και σίγουρα δεν θα το πετύχουμε με συλλαλητήρια ή με μποϋκοτάζ – που μάλλον αντίθετη επίδραση θα έχουν».

Και το 1993: «'Όλα αυτά ανήκουν  στην  ιστορία.  Η  Μακεδονική  Αυτοκρατορία κατακτήθηκε από   τους  Ρωμαίους,  ένας-ένας  οι  επίγονοι κατέρρευσαν.  Οι Μακεδόνες του Αλέξανδρου σκόρπισαν.  Ο  χώρος  όπου έζησαν αρχικά, έγινε Ρωμαϊκή επαρχία.  Ήδη, δηλαδή,  από τότε,  η  λέξη  Μακεδονία  ήταν  γεωγραφικός  κι όχι εθνοτικός προσδιορισμός.   Τεράστιες  μετακινήσεις  λαών   άλλαξαν   και ξανά άλλαξαν την σύνθεση του πληθυσμού.  Το μίγμα  ήταν  πλούσιο και  ποικίλο.  'Έτσι έφτασε η λέξη «Μακεδονία» στις ευρωπαϊκές κουζίνες  να  σημαίνει  την  ετερόκλιτη   σαλάτα   φρούτων,  ή λαχανικών.  Και ο ποιητής Auden να γράφει σε ένα ποίημα του 1946:  "The earth would soon, did Hermes run it,  /  Be like the Balkans". («Αν ο Ερμής κυβερνούσε τη γη, γρήγορα θα γινόταν σαν τα Βαλκάνια»).

Και μετά ήρθαν το «μακεδονικό ζήτημα»,  οι μακεδονικοί πόλεμοι – κάποτε, τέλος πάντων, η περιοχή αυτή μοιράστηκε στα τρία. Έτσι γράφουν και τα σχολικά μας βιβλία. Οι πληθυσμοί μετακινήθηκαν, έγιναν  πιο  ομοιογενείς.  Μετά από ογδόντα χρόνια τα πράγματα μοιάζουν ξεκάθαρα.  Άλλωστε οι περιοχές παίρνουν  την  εθνική ταυτότητα αυτών που τις κατοικούν.  Η Ελληνική Μακεδονία είναι Ελληνική, όχι λόγω Μεγαλέξανδρου, Βεργίνας,  Αριστοτέλη, κλπ.  – αλλά  διότι κατοικείται από Έλληνες.  (Αλλιώς θα έπρεπε και η Σικελία – Magna Grecia – να είναι Ελληνική)».

Από τότε, η δημοσιευμένη πρότασή μου ήταν «Βόρεια» ή «Άνω Μακεδονία». Το τι άκουσα δεν λέγεται. Οχετός ύβρεων περιέλουσε τον «προδότη», τον «αρνησίπατρη». Οι πωλήσεις των βιβλίων μου κατέρρευσαν.

Μετά από είκοσι έξη χρόνια, ή δικαίωση είναι ένα πιάτο που δεν τρώγεται πια. Τόσο κρύο.

(Ta άρθρα του 1992 και 1993, περιλαμβάνονται στο βιβλίο μου «Απολογία ενός Ανθέλληνα», 1997).

Από τον Επιμενίδη στον Τρότσκι

Παραμονή Πρωτοχρονιάς σε φιλικό σπίτι. Η χαρτοπαιξία κομμένη, κατ’ απαίτηση των κυριών. Μένει η πολιτική συζήτηση.

Ένας έθιξε το όνομα του ακατανόμαστου γείτονα, (χάρμα η «Μαρδακία!») άλλος μόλις είχε ακούσει για τον έξαλλο Ραβίνο. Κάποιος θυμήθηκε την Μποφίλιου.

Α! είπε ο φιλόσοφος της παρέας, η Μποφίλιου μου θύμισε τον Επιμενίδη.

Ποιος ήταν ο Επιμενίδης; Ρώτησε η παρέα.

«Η Μποφίλιου δήλωσε ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μία δικτατορία». Η φράση αυτή είναι σαν το περίφημο λογικό παράδοξο του Επιμενίδη. Το οποίο ακόμα παραμένει άλυτο. Ούτε οι πιο ψαγμένες αναλύσεις μαθηματικής λογικής δεν το έχουν επιλύσει.

»Τι είχε πει (κατά την παράδοση) ο Επιμενίδης ο Κρης; Τρεις φοβερές λέξεις. «Πας Κρης ψεύστης». Προσοχή όμως: εφόσον ο Επιμενίδης ήταν Κρης, έλεγε ψέματα. Άρα ο κάθε κρητικός ήταν ειλικρινής – και ο Επιμενίδης έλεγε την αλήθεια. Άρα…

»Τι σχέση έχει με αυτό το παράδοξο η φράση της Μποφίλιου; Μα και εδώ έχουμε αυτόματη αντίφαση και αυτοαναίρεση. Από τη στιγμή που ζεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και λες δημόσια πως είναι δικτατορία, έχεις ήδη αποδείξει ότι δεν είναι. Διότι σε οποιαδήποτε πραγματική δικτατορία αρθρώσεις μία τέτοια φράση, ούτε ακούγεται, ούτε δημοσιεύεται – κι εσένα σε τρώει το σκοτάδι.

»Όμως η καλή μας τραγουδίστρια, εκτός από μερικά αιχμηρά σχόλια στο Ιντερνετ, άλλες συνέπειες δεν υπέστη. Άρα μάλλον ζει σε μία περιοχή του πλανήτη που σέβεται την ελευθερία του λόγου και πολλά άλλα ανθρώπινα δικαιώματα. Κι αυτό το πολίτευμα, «δικτατορία» δεν το λες.

«Σκέψου τώρα να πας σε μία πραγματική δικτατορία – π. χ. Βόρεια Κορέα – και να πεις τέτοια πράγματα…» σχολίασε κάποιος.

«Είπε και άλλα η λαλίστατη», συνέχισε ο φιλόσοφος. «Όπως, ότι είναι Τροτσκίστρια.

»Ανέκαθεν με ενοχλούσαν οι πιστοί που δεν γνωρίζουν την πίστη τους. Π. χ. οι χριστιανοί που σταυροκοπιούνται, χωρίς να έχουν ποτέ διαβάσει την «Επί του Όρους Ομιλία». Όσο για τον Τρότσκι, η μόνη φράση του που επαληθεύτηκε ιστορικά ήταν αυτή που απεύθυνε στους Μενσεβίκους στις 25 Οκτωβρίου του 1917: «Τώρα ανήκετε στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας». Εκεί πλέον ανήκουν και όλοι οι θεωρητικοί της μεγάλης επανάστασης, που ονειρεύεται η ωραία Νατάσα…

»Στα φοιτητικά μου χρόνια, όταν σπούδαζα στην Δυτική Γερμανία, είχαμε διαπιστώσει πως οι Ανατολικοί λογόκριναν ακόμα και τον Μαρξ! Στις εκδόσεις του που αγοράζαμε λόγω φθήνιας (δεν υπήρχε ακόμα το Τείχος) έλειπαν φράσεις. Ας αφήσουμε που ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία του, τα «Χειρόγραφα» του 1844, ήταν μόνιμα σε έλλειψη στα Ανατολικά βιβλιοπωλεία (δεν ήταν πολύ …ορθόδοξο). Αντίθετα τα βιβλία των ντόπιων απαράτσικ  προσφέρονταν τζάμπα και άφθονα. (Όταν ξαναπήγα, το 1987, τα έργα του Χόνεκερ, χρυσόδετα, κάλυπταν ολόκληρο τοίχο με ράφια).

»Αυτό θα πει δικτατορία, αγαπητή Νατάσα. Να λογοκρίνεις και την δική σου Βίβλο. Πολλά στραβά έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά είναι ένας από τους ελάχιστους χώρους στον κόσμο όπου γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Λένε οι φίλοι σου στο ΚΚΕ (το οποίο ψηφίζεις) ότι αυτή είναι απλώς η επιφάνεια, ενώ στη βάση συνεχίζεται η εκμετάλλευση και καταπίεση του λαού. 

Ξεχνάνε να πούνε, πως στα καθεστώτα τα οποία νοσταλγούν και η εκμετάλλευση συνεχιζόταν (ακόμα χειρότερη: ρώτα για την «νομενκλατούρα») και η καταπίεση με πλήρη ανελευθερία. Μια φράση σαν τη δική σου οδηγούσε κατευθείαν στα Γκούλαγκ. Ως τώρα, κομμουνισμός και δημοκρατία δεν συνυπήρξαν ποτέ».

«Και ένα υστερόγραφο», έκλεισε την δημηγορία του ο φιλόσοφος: «Ας μην ξαναπεί στους συντρόφους εκεί, ότι είναι τροτσκίστρια. Ο Στάλιν (τον οποίο αποκατέστησαν) έβαλε τον Μερκαντέρ να δολοφονήσει τον Τρότσκι. Όπως άλλωστε εκκαθάρισε και όλους τους άλλους ηγέτες της επανάστασης…».

ΚΑΖΑΜΙΑΣ 2018

(Οι νεότεροι μπορεί να μην ξέρουν τι είναι ο Καζαμίας. Γράφει το Λεξικό της Ακαδημίας: «ετήσια λαϊκή έκδοση με ημερολόγιο, αστρολογικές προβλέψεις, και προφητείες, ανέκδοτα, ονειροκρίτη, συνταγές και άλλες πληροφορίες. Από το ιταλικό Casamia». Από τότε που βγήκε το Google – λέμε εμείς – έχει περιπέσει σε αχρηστία).

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

Μεγάλη αποκάλυψη συγκλονίζει την ανθρωπότητα. Κάποιος δαιμόνιος δημοσιογράφος ανακάλυψε πως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ντόναλντ Τασκ – πρόεδρος των ΗΠΑ ο ένας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο άλλος – δεν είναι άνθρωποι, αλλά καρτούν. Πρόκειται για ξαδέρφια του Ντόναλντ Ντακ – της διασημότερης πάπιας στον

κόσμο. Η αποκάλυψη έγινε όταν εμφανίστηκε στον Λευκό Οίκο ο Σκρουτζ Μακ Ντακ, θείος των ανωτέρω, να συγχαρεί τον ανεψιό του που του μείωσε την φορολογία με το τελευταίο φορολογικό νομοσχέδιο. (Ως γνωστόν, τώρα στις ΗΠΑ, οι παμπλούσιοι πληρώνουν λιγότερα).

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Ο Σκρουτζ ΜακΝτακ εμφανίστηκε και στις Βρυξέλλες. Πήγε στον άλλο ανεψιό του, τον Ντόναλντ Τασκ, να του υποβάλει νέο σχέδιο για την διαχείριση του μεταναστευτικού. Σύμφωνα με τον Σκρουτζ, ο συνεργάτης του Κύρος Γρανάζης έχει επινοήσει κάτι υπερδιαστημόπλοια που όταν τα μελέτησε ο Έλον Μασκ, μας έσκασε από τη ζήλια του. Η πρόταση του Σκρουτζ: φορτώστε τους μετανάστες και πρόσφυγες στα διαστημόπλοια και αμολήστε τους στο διάστημα. Εκεί, σύμφωνα με το νέο-φιλελεύθερο αξίωμα «ο καθένας είναι υπεύθυνος για την τύχη του», αφήστε τους στην τύχη τους. Ο άλλος Ντόναλντ, ο Τραμπ, επικροτεί ενθουσιωδώς την πρόταση.

ΜΑΡΤΙΟΣ

Κάπου στο υπερπέραν ο Μέγας Δημιουργός των καρτούν, Ουώλτ Ντίσνεϋ έμαθε για τα κατορθώματα των δημιουργημάτων του και αποφάσισε να επιστρέψει στη γη. Όπως ίσως γνωρίζετε, ο Ντίσνευ δεν πέθανε ποτέ. Λίγα δευτερόλεπτα πριν επέλθει το μοιραίον, μπήκε σε μία κρυογονική κάψουλα, διασωληνώθηκε, δικτυώθηκε και περιμένει  να ανακαλυφθούν οι νέες τεχνολογίες, που θα μπορούσαν να τον θεραπεύσουν, να τον αναβαθμίσουν και ανανεώσουν, ώστε να επιστρέψει δριμύτερος. Ενόψει όμως των καταστροφών που προοιωνίζονται με την ανάληψη του πλανήτη από την δυναστεία Ντακ, διακόπτει την συντήρηση, βγαίνει από την κάψουλα και ό,τι προκύψει.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

Την κάψουλα καπαρώνει αμέσως ο Μουγκάμπε. Οι αντίπαλοι των καρτούν συνασπίζονται. «Τώρα για πρώτη φορά καταλάβαμε», λέει ένας αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «γιατί συμπεριφέρεται έτσι ο Τραμπ. Νομίζαμε πως είναι άνθρωπος!». Ο δημοσιογράφος που πρώτος έκανε την αποκάλυψη, ερευνώντας έφθασε σε απίθανα αποτελέσματα. Έχει δίκιο το 80% των Ελλήνων που πιστεύει ότι μας κυβερνάνε μυστικές δυνάμεις. Οι θεωρίες συνωμοσίας βγαίνουν αληθινές. Μας κυβερνάνε δισδιάστατα καρτούν! Και το κακό είναι πως η προσπάθεια του δημιουργού τους να τα σταματήσει απέτυχε. Μόλις βγήκε από την κάψουλα έπεσε θύμα του Τραμπ,  εισπνέοντας καυσαέρια της «ανύπαρκτης» κλιματικής αλλαγής.

ΜΑΪΟΣ

Οι αποκαλύψεις συνεχίζονται. Μερικές ήταν προφανείς. Μη μου πείτε ότι δεν είχατε καταλάβει πως ο Πολάκης και ο Καρανίκας ήταν καρτούν; Για τον Λεβέντη το υποψιαζόμουν από τότε που έβγαινε στην Τηλεόραση. Αλλά και στον διεθνή χώρο – υπάρχει πιο προφανές καρτούν από τον Κιμ Γιονγκ Ουν;

Κάποιος βαθυστόχαστος σχολιαστής έγραψε ότι «ως τώρα είχαμε την αφελή εικόνα ότι τα καρτούν είναι διασκεδαστικά κινούμενα σχέδια για τα παιδιά. Μερικοί παιδοψυχολόγοι είχαν προσέξει πόσο βάρβαρα και αιμοβόρα είναι και τα είχαν απαγορέψει στις τις μικρές ηλικίες. Ποιος θα τα απαγορεύσει για τους μεγάλους;»

ΙΟΥΝΙΟΣ

Σας γράφω από το διάστημα. Η ιστορία της γης τελείωσε. Μετά από μία ακόμα κοκορομαχία Τραμπ και Κιμ πάτησαν ταυτόχρονα τα κόκκινα κουμπιά. Την ώρα εκείνη έκανα ρεπορτάζ μέσα σε ένα διαστημόπλοιο, που εκτοξεύθηκε αυτόματα από το σοκ των εκρήξεων. Βλέπω κάτω τον παλιό μας πλανήτη σαν Λούνα Παρκ σε μεγάλη γιορτή. Όλο πυροτεχνήματα. Αναρωτιέμαι αν θα μείνει κανείς να διαβάσει αυτά που γράφω. Τα ανέβασα στο μπλογκ μου όσο ακόμα υπήρχε το ιντερνέτ…

Τι να ευχηθώ τώρα; «Καλή Χρονιά»;

Κάλαντα 17, με περαστικά…

Καλήν ημέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας,
Χριστού την Θεία Γέννηση να πω στο αρχοντικό σας.  
Αρχοντικό πανέμορφο που πάνω κάτω απλώνεται…
Με το συμπάθιο, δηλαδή, ΕΝΦΙΑ τι πληρώνετε;

Κι εμείς σε ωραίο ρετιρέ ζούσαμε με ένα πάσο,
Μέχρι που μας απέλυσαν και μείναμε στον άσσο.
Κοκκίνισαν τα δάνεια και χάσαμε κάθε έρεισμα
Μας πήραν το διαμέρισμα – αλλά μας δώσαν μέρισμα!

Και τώρα την παραμονή εβγήκαμε στη γύρα
Ολόκληρη οικογένεια με τρίγωνο και λύρα
Είμαστε νεόπτωχοι αστοί, δεν ξέρουμε από φτώχια
Μοχθούμε να ξεφύγουμε της μοίρας μας τα βρόχια.

Ότι ελπίδες είχαμε εβγήκαν όλες σκάρτες…
Αν μετρητά δεν έχετε, δεχόμαστε και κάρτες.
Έστω μελομακάρονα – μήπως και κινητό;
Απ’ το διπλό τριπλό success, το χάσαμε κι αυτό!

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη
οι ουρανοί αγάλλονται και χαίρει η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται στην φάτνη των αλόγων…
Καλύτερα απ’ τη Μόρια, στη γη των παραλόγων.

Δίπλα, στην Ιερουσαλήμ, χαμός στα χαμηλά,
Αλλάχ, Χριστός και Ιεχωβάς την πόλη διεκδικούν.
«Δόξα εν υψίστοις» τραγουδούν οι άγγελοι ψηλά
αλλά είναι τόσα τα μπαμ-μπουμ, που ούτε τους ακούν.

Εκ της Περσίας έρχονται οι Μάγοι με τα δώρα…
Ο Πούτιν με τον Ερντογάν  μοιράζουνε μια χώρα.
Βλήματα στέλνουμε πολλά στις Αραβίας τα μέρη.
Σμύρνα, χρυσόν και λίβανον, δεν έχει το κεμέρι.

Περ-Αστικά μας όλων μας! Με μέτρα και μνημόνια,
Λιτότητα κι αναδουλειά, πέρασαν επτά χρόνια!
Η μέση τάξη βούλιαξε, η νεολαία φεύγει
Κι όποιος τσιμπήσει μία δουλειά, τον ΕΦΚΑ αποφεύγει.

Σ’ αυτό το σπίτι που’ ρθαμε πέτρα να μη ραΐσει, 
κι  ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια καλά να ζήσει.
Μακριά από πλειστηριασμούς και ειρηνοδικεία,
κατάσχεση, κατάληψη και κάθε αδικία.

Χρόνια Πολλά!

______________________________________

(Το "Βήμα της Κυριακής κυκλοφορεί Σάββατο - άρα κι εμείς).

Καλές γιορτές, συνάνθρωποι!

Όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα – η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης – προβληματίζομαι ξανά με αυτό το περίεργο φαινόμενο που λέγεται θρησκεία.

Για τους περισσότερους οι θρησκευτικές γιορτές είναι απλώς αφορμή για δώρα, γλέντι, καλοπέραση. (Εκτός από τους μη έχοντες – που βυθίζονται στη στέρηση και την μελαγχολία). Πόσοι άραγε εκείνες τις μέρες εμβαθύνουν στην διδασκαλία του Ιησού; Ένα κήρυγμα αγάπης, έγινε αφορμή ευωχίας και κατανάλωσης.

Υπάρχουν και χειρότερα: Ο Βούδας δεν ίδρυσε θρησκεία. Δεν ασχολήθηκε με θεούς (δεν αναφέρονται ποτέ στους λόγους του) ούτε αγίους. Το μόνο που τον ενδιέφερε ήταν να απαλύνει τον πόνο της ύπαρξης για τους ανθρώπους. Μια αγωγή, όχι μία πίστη. Συμπόνια, άσκηση, ενδοσκόπηση, έλεος.

Δυστυχώς οι οπαδοί του διαστρέβλωσαν τη διδασκαλία του και την έκαναν θρησκεία, παραβλέποντας τις διδαχές του, που δεν επέτρεπαν ούτε την απεικόνιση της μορφής του. Και τώρα οι Βουδιστές της Μιανμάρ κυνηγάνε και εξολοθρεύουν τους συμπατριώτες τους Ροχίνγκα, μόνο και μόνο επειδή δεν είναι Βουδιστές αλλά Μουσουλμάνοι. Θα τα έχετε διαβάσει: δεκάδες χιλιάδες νεκροί, πεντακόσιες χιλιάδες πρόσφυγες και ο ΟΗΕ μιλάει για γενοκτονία. Αυτά οι ειρηνιστές πιστοί του Βούδα!  

Η Μέση Ανατολή φλέγεται – και ποιος είναι ο λόγος; Για μας τους τρίτους ασήμαντος, για τους Μουσουλμάνους τεράστιος. Σουνίτες και Σιίτες σφάζονται αιώνες τώρα . Έψαξα να μάθω για τις διαφορές τους – δεν είναι καν θρησκευτικές. Πιστεύουν στον ίδιο θεό – τον Αλλάχ – έχουν τον ίδιο προφήτη – τον Μωάμεθ – ακολουθούν το ίδιο ιερό βιβλίο – το Κοράνι – και τους ίδιους ακριβώς κανόνες. Αλλά η διαδοχή του προφήτη έπρεπε κατά τους μεν να πάει σε συγγενή του, κατά τους δε – όχι.

Μήπως όμως εμείς δεν αποσχισθήκαμε από τους Καθολικούς για την διαφορά: «ομοούσιος» ή «ομοιοούσιος» – και το filioque;  Και οι Καθολικοί δεν έσφαξαν τους Διαμαρτυρόμενους τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου; Χριστιανοί όλοι μας, οπαδοί της Χριστιανικής Αγάπης…

Αν από κανένα συννεφάκι μας παρακολουθούν ο Βούδας, ο Μωάμεθ, ο Χριστός, δεν θα απορούν μονάχα. Θα οργίζονται και θα μας οικτίρουν. Κήρυξαν την αγάπη και την συμπόνια (ναι, και ο Μωάμεθ, μεταξύ των δικών του) και οι πιστοί των θρησκειών που ίδρυσαν, σφάζονται ακόμα και αναμεταξύ τους! 

Τουλάχιστον εκείνοι οι σοφοί Αρχαίοι Έλληνες δεν χρειάζονταν θρησκευτικές ή ιδεολογικές προφάσεις. Έκαναν πόλεμο για τον πόλεμο, την κατάκτηση, το πλιάτσικο. Δεν έλεγαν: πολεμάμε τους βαρβάρους (ή τους Σπαρτιάτες) επειδή πιστεύουν σε άλλο θεό. Δεν ήθελαν να προσηλυτίσουν – ήθελαν να κατακτήσουν. Και μπορούσαν να είναι απόλυτα κυνικοί. Όπως εμφανίζει ο Θουκυδίδης τους Αθηναίους στον διάλογό τους με τους Μηλίους.

Παράξενο πράγμα η θρησκεία. Βασική ανάγκη και παρηγοριά του ανθρώπου που τρέμει τον θάνατο, τον πόνο και την φθορά. Κι έρχεται λοιπόν τώρα η ίδια η θρησκεία και φέρνει τον θάνατο, τον πόνο και τη φθορά. Υπερασπίζεται τους φτωχούς και ντύνεται στα χρυσάφια. Κηρύττει την μελλοντική αιώνια ζωή και προσφέρει τον άμεσο θάνατο. Δοξολογεί την αγάπη και σπέρνει το μίσος…

Παράταιρες και παράτονες σκέψεις μέσα στην γιορτινή ατμόσφαιρα των ημερών. Όμως, ανάμεσα στους Αη Βασίληδες και τις γαλοπούλες, αξίζει για μια στιγμή να αναλογιστούμε τι και γιατί γιορτάζουμε…