To πνιγμένο κορίτσι

Ένα από τα πιο ασυνήθιστα και ωραία ποιήματα του Μπρεχτ είναι η Μπαλλάντα "για το πνιγμένο κορίτσι". Την έχει μελοποιήσει ο Κουρτ Βάιλ και τραγουδήσει η Λότε Λένυα. Παραθέτω μία πρόχειρη δική μου μετάφραση:
 

Kurt Weill - B. Brecht:  Die Ballade vom ertrunkenen Mädchen

(Η μπαλάντα του πνιγμένου κοριτσιού)

Όπως είχε πνιγεί και κατέβαινε πλέοντας το ρεύμα

από τα ρυάκια προς τους μεγάλους ποταμούς

Έλαμπε το οπάλιο του ουρανού θαυμαστό
σαν να έπρεπε να πραΰνει το πτώμα.

 

Φύκια και βρύα κολλούσαν επάνω της

έτσι που σιγά σιγά όλο και βάραινε

ψυχρά ψάρια προσπερνούσαν το πόδι της

φυτά και ζώα δυσκόλευαν το τελευταίο της ταξίδι 

Και ο ουρανός το σούρουπο σκοτείνιαζε σαν καπνός

Και την νύχτα ζύγιζε το φως των άστρων

Αλλά το πρωί ήταν φωτεινός ώστε και γι αυτήν

να υπάρχει  ξημέρωμα και βράδυ 

Όταν το χλομό της σώμα αποσυντέθηκε στο νερό

έγινε που με τον καιρό την ξέχασε κι ο Θεός

πρώτα το πρόσωπο, μετά τα χέρια και στο τέλος τα μαλλιά

- κι έγινε ψοφίμι στα ποτάμια με ψοφίμια πολλά.

Το τραγούδι εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=CbZfy1MpsZo

Το γερμανικό κείμενο από την σελίδα 252 του τέταρτου τόμου των απάντων του Μπρεχτ:

 

 

Marleen Bucholz

Ένα email με πληροφόρησε πως η Μαρλέεν της νιότης μου, πέθανε το πρωί της 9^ης Μαρτίου 2013, μετά από μακριά αρρώστια.

 

Μαζί της έφυγε μία εποχή – η πιο σημαντική για τη ζωή μου. Τα χρόνια των σπουδών μου στην Γερμανία – τα χρόνια που με έφτιαξαν κι όπου πρωταγωνιστούσαν δύο πρόσωπα. Ο καθηγητής Γιόζεφ Στύρμαν και η Μαρλέεν.

 

Όπως συμβαίνει με όλες τις μεγάλες και αληθινές αγάπες, δεν έπαψα ποτέ να την αγαπώ. Κι όποτε αργότερα βρισκόμασταν, πάντα ένιωθα βαθιά τρυφερότητα και έρωτα.

 

Μερικές φράσεις από το πορτρέτο της, στους «Δρόμους μου»:

 

Όταν την γνώρισα είχε μακριές κοτσίδες και την φήμη ενός παιδιού-θαύματος. Ήταν δεκαεννέα ετών και έγραφε χρονογράφημα στην Süddeutsche!

Γίναμε σύντομα εραστές και μείναμε μαζί τρία χρόνια - παρά τις αντιρρήσεις της δυναμικής μητέρας της. Η οποία είχε υψηλή θέση σε κινηματογραφική εταιρία και πολύ προοδευτικές απόψεις για όλα - πλην των Ελλήνων εραστών.

 

Είχε ένα πρόσωπο φοβερά εκφραστικό και ευμετάβλητο. Ώρες ώρες ήταν  πολύ ωραίο - άλλες ιδιαίτερα χαριτωμένο, πάντα φοβερά ζωντανό. Έξυπνη, εύστροφη και με κάτι που θα ονόμαζα έμφυτο καλό γούστο. Πηγαίναμε σε μία έκθεση ζωγραφικής. Μπορεί να μην ήξερε τίποτα για τον ζωγράφο, για την σχολή στην οποία ανήκε, να μην είχε μελετήσει - όμως αμέσως ξεχώριζε τα καλά έργα, με την ίδια σιγουριά που διάλεγε σωστά μία γραβάτα. Το ίδιο και στα κοντσέρτα - έπιανε αμέσως την καλή εκτέλεση. Άλλοι χρειάζονταν ώρες ανάλυσης για να καταλήξουν στο ίδιο συμπέρασμα, εκείνη το έβρισκε σε ένα λεπτό.

Πρέπει να ήταν η σωστή παιδεία που, εξ απαλών ονύχων, είχε πάρει από την μητέρα της μιαν ιδιαίτερα καλλιεργημένη γυναίκα. Όμως και οι παρέες, στις οποίες από παιδί σύχναζε, είχαν την τέχνη όχι για πολυτέλεια - αλλά για καθημερινότητα. Έτσι είχε μία φυσική σχέση με το πνεύμα, που σπάνια έχω συναντήσει.

 

Τα κείμενά της ήταν ειρωνικά και χαριτωμένα - φρέσκα και άμεσα. Κι εδώ κυριαρχούσε η φυσικότητα. Τίποτα το φιλολογικό, το φτιαχτό, το προσποιημένο.

Τον «μήνα του μέλιτος» τον περάσαμε στην Ελλάδα το πρώτο καλοκαίρι. Είχε ο πατέρας μου ένα φίλο ξενοδόχο στην Αιδηψό. Μας παραχώρησε το δώμα, πάνω στην ταράτσα του μικρού ξενοδοχείου - από το οποίο δεν κατεβήκαμε για μέρες. Μας ανέβαζαν επάνω πιατέλες με φρούτα, γλυκά και φαγητά κι εμείς κάναμε ηλιοθεραπεία στην ταράτσα και ατελείωτο έρωτα.

 

Ζήσαμε μαζί τρία υπέροχα χρόνια και ένα δύσκολο. Μετά, άλλα πενήντα τρία χρόνια χώρια, αλλά κουβαλώντας ο ένας τον άλλο μέσα μας – τόσο μας είχε εμποτίσει αυτή η σχέση. Η φωτογραφία βγήκε στην Πνύκα το 56 ή 57 – δεν θυμάμαι. Θυμάμαι μόνο πως όταν πάτησα το κουμπί για την αυτοφωτογράφηση κελαηδούσαν δυνατά πουλιά.

 



Χρυσό Ιωβηλαίο

Έτσι ήταν όταν τον άκουσα για πρώτη φορά. Το 1963 στην Οδό Βουλής (Ρουλότα του Τσιγγάνου) και ύστερα στο "Συμπόσιο" στην Πλάκα. Έβγαινε μετά την Ντόρα Γιαννακοπούλου και τον Γιώργο Μούτσιο και τραγούδαγε "Συννεφούλα" και "Ήλιε-ήλιε αρχηγέ". Α - ναι, και το "Βιετνάμ Γιε-Γιε".

Για πενήντα χρόνια τον παρακολουθώ συστηματικά. Είμαι fan και groupie. Και νομίζω πως ήμουν ο πρώτος που τον αποκάλεσε "Μεγάλο". Το 1975, στις Σημειώσεις της "Δυστυχίας" γράφω: "Ο μεγάλος (σε στίχο και μουσική) Διονύσης Σαββόπουλος έκλεισε σε μία φράση όσα προσπάθησα να πω σε πολλές σκέψεις". Το κείμενο αυτό ανατυπώθηκε 32 φορές - όσες και το βιβλίο.

Κι όσο περνάει ο καιρός υποκλίνομαι περισσότερο στο μέγεθός του. Μεγάλος ο Χατζιδάκις κι (αλίμονο*) κι ο Θεοδωράκης - αλλά τούτος εδώ είναι άλλου είδους δημιουργός: σημαντικός ποιητής πρώτα, δυνατός συνθέτης μετά και ακόμα ερμηνευτής (performer) απαράμιλλος. Κάτι σαν τον Μπρελ, τον Μπρασένς, τον Ντύλαν, τον Λέοναρντ Κοέν - όμως πιο σημαντικός κατά την ταπεινή μου γνώμη.

Πόσους δίσκους του έχω λιώσει από το παίξιμο! Εκείνο το "Βρώμικο Ψωμί" με τα κορυφαία του τραγούδια (Ζεϊμπέκικο, Δημοσθένους Λέξις) τρεις φορές το αγόρασα σε βινύλιο - ώσπου έγινε CD και ησύχασα. Τα "Τραπεζάκια έξω" τα άκουγα στο Λονδίνο και έκλαιγα. Με στοιχειώνει πάντα εκείνη η "Πρωτομαγιά".

Διονύση, γιορτάζεις τα πενήντα σου χρόνια στο τραγούδι - το ίδιο κάνω κι εγώ, με τα δικά μας πενήντα. Χρυσός γάμος! Λίγοι άνθρωποι μου έχουν χαρίσει τόσες συγκινήσεις. Να είσαι γερός, ωραίος και ήρεμος  πάντοτε!


Υ. Γ. Δεν πρόλαβε να δημοσιευθεί το κείμενο και έσπευσαν αρκετοί να μου θυμίσουν τις θέσεις που υποστήριζε στην νεο-ορθόδοξη φάση του ο Σαββόπουλος και τις οποίες είχε κατακεραυνώσει σε τηλεοπτική συζήτηση ο φίλος Βασίλης Ραφαηλίδης. Αυτά ανήκουν στην εποχή που ο Σαββόπουλος είχε προσκολληθεί στον Ράμφο και τους Νεο-ορθόδοξους (ο ίδιος ο Ράμφος είναι σήμερα 100% αντίθετος με αυτά που ελεγε τότε). Όμως εδώ δεν με ενδιαφέρει ο στοχαστής Σαββόπουλος (που άλλωστε έχει περάσει από πολλές μεταλλάξεις) αλλά ο καλλιτέχνης. Με τις ιδέες του ήμουν συνήθως αντίθετος - αλλά όχι με τα τραγούδια.

____________________________________________________

* Όταν ρώτησαν τον Αντρέ Ζιντ (και όχι τον Μπωντελαίρ - όπως είχα γράψει) ποιος είναι ο μεγαλύτερος Γάλλος ποιητής του 19ου αιώνα είπε: Hugo, hélas! (αλίμονο - ο Ουγκώ).

Του-ήττα

Μπήκα στο Twitter από περιέργεια λίγο μετά την ίδρυσή του. Το έψαξα επιπόλαια και δεν το ξανά-άνοιξα για χρόνια. Πριν μερικούς μήνες ξαναμπήκα κι άρχισα να «τουιτάρω» (τι λέξη!) με εκπληκτικά αργή για το μέσο συχνότητα. Έγραφα κάτι και το ξαναθυμόμουν μετά από μέρες.

Μέχρι που διατύπωσα μία άποψη η οποία ενόχλησε μερικούς. (Πολλοί συμφώνησαν - αφθονα τα retweets). Ο αντίλογος ήταν στην αρχή (σχεδόν) πολιτισμένος – ώσπου ήρθαν τα trolls. To Twitter σαν να γέμισε ύβρεις: χυδαίες, σεξουαλικές, σκατολογικές, δυσφημιστικές – και σε κάθε περίπτωση προσωπικές. Λέω «σαν να» επειδή δεν ήταν πολλές – αλλά αρκεί και μία πηγή δυσοσμίας για να μολύνει ένα χώρο.

Ο άνθρωπος δεν μαθαίνει. Τα ίδια είχα  πάθει πριν επτά χρόνια στο blog μου, ώσπου αναγκάστηκα πρώτα να βάλω φίλτρο (moderation), μετά να το κλείσω εντελώς (η moderation ήταν ιδιαίτερα κουραστική – έπρεπε να φιλτράρω γύρω στα 500 σχόλια την ημέρα) και, μετά από χρόνια, να το ανοίξω πάλι – αλλά χωρίς σχόλια.

Έχουν γραφτεί πολλά για την ψυχοπαθολογία των trolls, που απλώς καταστρέφουν χωρίς να απολαμβάνουν ούτε την δόξα της καταστροφής – μια και παραμένουν ανώνυμα. Δεν είμαι ειδικός και δεν θα ήθελα να διακινδυνεύσω ερμηνείες. Αλλά είναι γεγονός ότι υπονομεύουν ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα του Internet – τον ανοιχτό και ελεύθερο διάλογο.

Πολλά email μου λένε: αγνόησε τους. Μην τους κάνεις τη χάρη ούτε να απαντήσεις, ούτε να φύγεις. Σωστή συμβουλή, μόνο που προϋποθέτει ασθενή όσφρηση και γερό στομάχι. Πόσο αντέχεις να συζητάς μέσα σε ένα βόθρο;

Έτσι λοιπόν τους έκανα τη χάρη και έκλεισα τον λογαριασμό μου. Μπορούν να είναι υπερήφανοι διότι νίκησαν κατά κράτος, κι εγώ έζησα μια (του)ήττα. Βέβαια το τι κέρδισαν από τη νίκη αυτή δεν μου είναι εμφανές.


Ζητώ συγγνώμη από τους 6500 followers που ίσως περίμεναν κάτι καλύτερο από μένα. Υπάρχει πάντα αυτό το blog, (με εκατοντάδες κείμενα), το ndimou.gr (με ακόμα περισσότερα) και η εβδομαδιαία στήλη στη LiFO (με σχόλια). Φυσικά και τα βιβλία (κυρίως αυτά!)

Και τουλάχιστον εδώ ο αέρας είναι καθαρός.

Υ. Γ. Πρέπει να παίρνει κανείς πολύ στα σοβαρά το Τουίτερ για να μην καταλάβει ότι όλο το κείμενο είναι ειρωνικό. Ήδη από τον τίτλο του που μιλάει για ήττα (σιγά την ήττα!). Από όλα τα social media το Twitter είναι κατά τη γνώμη μου το λιγότερο ουσιαστικό. Πολύ junk. Ένα στα 100 tweets (και πολλά λέω) αξίζει να το προσέξεις. Δεν έχω την αίσθηση πως έχασα κάτι - μάλλον το αντίθετο.   

Η "Δυστυχία" συνεχίζει...

Κυκλοφορεί και η αγγλόφωνη έκδοση (Αγγλία, ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία, Νότια Αφρική). Η ισπανόφωνη είχε ιδιαίτερη απήχηση στη Νότια Αμερική, όπου πολλά έντυπα την επέλεξαν ανάμεσα στα "βιβλία της χρονιάς". Άναμένονται η κινεζική και τουρκική. Στη φωτογραφία έβαλα και την πρώτη ξενόγλωσση - την βουλγαρική.

Ένα μικρό βιβλίο προσπαθεί να φωτίσει το πρόβλημα της δύσκολης ελληνικής ταυτότητας σε όλο τον κόσμο. Αν κρίνω από τις κριτικές και τα σχόλια, έχει πετύχει να προβληματίσει και να οδηγήσει σε μία βαθύτερη ανάγνωση του "ελληνικού προβλήματος".

Η σημασία του να είσαι διδάκτωρ

Professor Dr. Dr. Dr. (h. c.)*

Στην Γερμανία υπάρχουν δύο ειδών τίτλοι. Ο κλασικός «κύριος/κυρία» και ο Διδακτορικός. Μάλιστα ο τελευταίος, όπως το Sir στην Αγγλία, υποκαθιστά και το όνομα. Έτσι αν ο John Smith τιμηθεί με τίτλο, χάνει το επίθετό του και γίνεται σκέτος Sir John, ενώ στην Γερμανία χάνει όλο του το όνομα και γίνεται απλώς Herr Doktor.

Θυμάμαι τις σερβιτόρες στα φοιτητικά εστιατόρια που ρωτούσαν συνεχώς αν κάποιος από τους τακτικούς θαμώνες είχε τελειώσει το διδακτορικό του, οπότε βέβαια θα έπρεπε να του απευθύνονται με τον ορθό τρόπο. Από την στιγμή αυτή άλλαζε  όχι μόνο η ζωή αλλά και το όνομά σου.

Γιατί όλα αυτά; Διότι, αν η απόκτηση του διδακτορικού είναι μία τόσο μεγάλη τιμή, η απώλεια του τίτλου είναι μέγιστη ατιμία. Σαν να σου ξηλώνουν τα γαλόνια στο στρατό.

Διαβάζω λοιπόν στις εφημερίδες πως ο διδακτορικός τίτλος αφαιρέθηκε από την υπουργό Παιδείας (!) της Γερμανίας Annette Schavan, διότι, σε μεταγενέστερη εξέταση της διδακτορικής της διατριβής, βρέθηκε ότι είχε κάνει αντιγραφές από άλλα συγγράμματα. (Ούτε μπορώ να φανταστώ τι θα έκανε στη χώρα μας μία τέτοια έρευνα…).

Είναι η δεύτερη περίπτωση, μετά την πολύ πιο ηχηρή του λαμπερού υπουργού (και κάποτε υποψήφιου διαδόχου της Μέρκελ) Karl-Theodor zu Guttenberg, όπου μάλιστα η Schavan είχε παίξει σημαίνοντα ρόλο στην υποβάθμισή του. Και αυτός είχε «φωραθεί κλέπτων οπώρας». Ο zu Guttemberg, όχι μόνο παραιτήθηκε αλλά αποχώρησε τελείως από την πολιτική. Για την Schavan τα πράγματα δεν είναι τόσο σαφή. Παραιτήθηκε βέβαια και αυτή από υπουργός, αλλά υπολογίζει στη στήριξη της Μέρκελ (είναι προσωπική της φίλη) και προτίθεται να προχωρήσει δικαστικά εναντίον του πανεπιστημίου που της αφαίρεσε τον τίτλο.

Τι μας ενδιαφέρουν όλα αυτά; Για τρεις λόγους: ο πρώτος, το πόσο μετράει σε μία προηγμένη χώρα η σωστή και τίμια επιστημονική εργασία. Και δεν μετράει μόνο μέχρι να πάρεις το «χαρτί» - αλλά και μετά.

Ο δεύτερος λόγος: και οι δύο αυτές αποκαλύψεις έγιναν μέσω Διαδικτύου! Από τις στιγμή που όλα τα κείμενα υπάρχουν στο Ιντερνέτ και οι μηχανές εύρεσης κάνουν παιχνιδάκι την σύγκριση… τρέμετε αντιγραφείς!

Ο τρίτος: η ευαισθησία των πολιτικών. Ήδη στην Ουγγαρία και την Πολωνία ανάλογα σκάνδαλα οδήγησαν σε παραιτήσεις. Ο Ρουμάνος πρόεδρος αγωνίζεται να κρατηθεί στη θέση του. Σκέπτεστε κάποιον Έλληνα υπουργό ή βουλευτή να παραιτείται και να αποσύρεται από την πολιτική, για ένα παρόμοιο λόγο;

_________________________________________________

* Είχα ένα καθηγητή που είχε πάρει δύο διδακτορικά και του είχε απονεμηθεί ένα τρίτο "τιμής ένεκεν" (honoris causa). Στην κάρτα του έβαζε και τα τρία, με διευκρίνηση για το τρίτο...

 

Σκέψεις σε κήπο

 

Μετά από μία άσκημη μέρα και μία δύσκολη νύχτα, βρίσκομαι ξαφνικά σε κήπο. Ένα μετά το άλλο φεύγουν από μέσα μου τα άγχη, οι πόνοι, οι έγνοιες. Και θυμάμαι τον Andrew Marvell που, πάνω από όλους τους ποιητές, μίλησε για αυτή την ευτυχία: να βρεθείς σε κήπο.

Thoughts in a Garden

HOW vainly men themselves amaze 

To win the palm, the oak, or bays,    

And their uncessant labours see        

Crown'd from some single herb or tree,       

Whose short and narrow-vergèd shade                  5

Does prudently their toils upbraid;    

While all the flowers and trees do close   

To weave the garlands of Repose. 

 

«Πόσο μάταια οι άνθρωποι θαμπώνονται

να κερδίσουν τον φοίνικα, τη δρυ, την δάφνη…»

όταν μπορούν (συνεχίζει) να χαρούν όλα τα φυτά που στεφανώνουν τις επιτυχίες τους μέσα στον κήπο της γαλήνης.

Ολόκληρο το ποίημα εδώ: http://www.bartleby.com/106/111.html

Σκέπτομαι την Νίκη Μαραγκού που χάθηκε παράκαιρα σε δυστύχημα στην Αίγυπτο. Η πρώτη της ποιητική συλλογή είχε τίτλο: «Τα από κήπου». Δεν την είχα συναντήσει ποτέ. Αλληλογραφούσαμε με βιβλία, μου άρεσε η γραφή της. Έφυγε και η πατρικία ποιήτρια Λύντια Στεφάνου, μεγάλη αυτή, φίνα φωνή.

Ο κήπος παρηγορεί. Λίγα φτάνουν ως εδώ – ο αέρας τα σκουπίζει με τα φύλλα. Θυμάμαι το Pervixi του Πετρώνιου:

Έζησα. Ποτέ πια τύχη κακή

Δεν θα μας πάρει πίσω ό,τι μας δόθηκε

(Pervixi. Neque enim fortuna malignior unquam

Eripiet nobis quod prior hora dedit. 

 

Όσο ζούμε. Κάποια στιγμή η fortuna malignior θα μας τα πάρει όλα.

 



Σπουδαίοι φιλοξενούμενοι στην ΕΡΤ

Σε περασμένο post είχα αναφέρει τις δύο εκπομπές της σειράς "Διάλογοι" (1987) που είχαν αναρτηθεί στο αρχείο της ΕΡΤ - με τον Κωνσταντίνο Τσάτσο και τον Νικηφόρο Βρεττάκο. Σήμερα η κυρία Δέσποινα Ζερβού, υπεύθυνη του αρχείου, με πληροφόρησε ότι ανέβηκαν και οι υπόλοιπες εκπομπές της σειράς. Παραθέτω τους φιλοξενούμενους και τις διευθύνσεις:


ΑΛΙΚΗ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΑΚΗ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91809&autostart=0 

ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91810&autostart=0 

ΖΙΛ ΝΤΑΣΕΝ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91802&autostart=0 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΟΤΣΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91842&autostart=0 

ΚΩΣΤΑΣ ΤΑΧΤΣΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91825&autostart=0 

ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91797&autostart=0 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΤΟΣ http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91864&autostart=0

Μερικές από αυτές είναι μοναδικές τηλεοπτικές εμφανίσεις - όπως π.χ. του Κώστα Ταχτσή. Νομίζω πως αξίζουν μία επίσκεψη.

Η σειρά αυτή δεν ολοκληρώθηκε. Αναγκάστηκα να παραιτηθώ όταν ο νέος διευθυντής της ΕΡΤ2 Αντώνης Στρατής ζήτησε να εγκρίνει αυτός τους προσκεκλημένους. Ο προκάτοχός του Αλέκος Παπαδόπουλος (μετέπειτα υπουργός οικονομικών) μου είχε αφήσει πλήρη ελευθερία στην επιλογή. Μετά την παραίτησή μου η σειρά σταμάτησε και μερικές εκπομπές δεν μεταδόθηκαν ποτέ.

Η αποθέωση της Κικής Δημουλά

Με την Κική Δημουλά έχω μία περίεργη σχέση. Ενώ είναι μεγαλύτερή μου (στην ηλικία, φυσικά και στην ποίηση) την βλέπω σαν παιδί μου, αφού ήμουν ο πρώτος που την πρόσεξε, που μίλησε και έγραψε γι αυτήν. Το δοκίμιό μου «Στην τετράγωνη νύχτα της φωτογραφίας» που κυκλοφόρησε το 1990 ήταν η πρώτη εκτενής ανάλυση της ποίησής της και όπως φαίνεται ισχύει ακόμα. Έτσι επελέγη πρόπερσι από τον ιστορικό εκδοτικό οίκο Gallimard ως πρόλογος για την γαλλική επιλογή των ποιημάτων της, και υπάρχουν πολλές αναφορές σε αυτό στην νεα Αμερικανική έκδοση “The Brazen Plagiarist” (Yale University Press, μετάφραση Cecile Inglessi Margellos & Rika Lesser).

Ας αφήσουμε και την φράση που είχα ξεστομίσει πριν 25 χρόνια και η οποία την συνοδεύει παντού: «Η Κική Δημουλά είναι η μεγαλύτερη ποιήτρια της ελληνικής γλώσσας μετά τη Σαπφώ». Φράση όμως που δικαιώθηκε όταν ο ίδιος ο Gallimard έβγαλε μία ανθολογία της παγκόσμιας γυναικείας ποίησης που αρχίζει με την Σαπφώ και τελειώνει με την Δημουλά.

Την αμερικάνικη έκδοση γιορτάσαμε χθες στο Μέγαρο Μουσικής. Νομίζω πως ποτέ έλληνας ποιητής δεν γνώρισε τέτοια αποθέωση. (Οι πανηγυρισμοί για τον Ρίτσο στα γήπεδα είχαν και πολιτικό χαρακτήρα). Πάνω από χίλιοι ακροατές (κατάμεστη η αίθουσα Τριάντη), δυόμιση ώρες οπτικοακουστική πανδαισία και το χειροκρότημα να μην σταματάει με τίποτα.

Η γιορτή αυτή ήταν το δημιούργημα ενός δαιμόνιου ανθρώπου. Καλός ποιητής λυρικός και σατιρικός, βραβευμένος πεζογράφος και δοκιμιογράφος (με ιδιαίτερα ευαίσθητες αναφορές σε θέματα μουσικής και γεύσης) είναι παράλληλα και ιδιοφυής οργανωτής καλλιτεχνικών εκδηλώσεων. Καθόλου εύκολο αυτό το τελευταίο – είναι κάτι ανάλογο με την τέχνη της σκηνοθεσίας. Μετέτρεψε την ποίηση της Δημουλά σε ακρόαμα και θέαμα επιστρατεύοντας ηθοποιούς και παρακινώντας σημαντικούς συνθέτες και σκηνοθέτες να δουλέψουν επάνω σε αυτήν.

Το όνομα αυτού: Γιάννης Ευσταθιάδης. Φίλος και συνοδοιπόρος εδώ και σαράντα χρόνια τον νιώθω κι αυτόν σαν παιδί μου, μια και προηγήθηκα στην τέχνη και της γραφής και της διαφήμισης. Έτσι στην χθεσινή εκδήλωση κρυμμένος στον εξώστη καμάρωνα σαν γύφτικο σκεπάρνι που δύο αγαπημένοι άνθρωποί μου με τους οποίους με συνδέουν τόσα πράγματα, είχαν την τιμητική τους. Φυσικά, σταρ και άξονας της βραδιάς ήταν η ανεπανάληπτη Κική και η μεταφράστριά της (εννοώ την Σεσίλ που είχε το κύριο βάρος). Ωστόσο κάτι έπρεπε να γραφτεί και για τον Γιάννη που δημιούργησε αυτή την ιστορική (ήδη) βραδιά.

__________________________________________

Το κείμενό μου για την Δημουλά βρίσκεται εδώ: http://www.ndimou.gr/articledisplay.asp?cat_parent=2&time_id=82&cat_id=2 

 

Άσχετος ή αγενής;

Εδώ και μερικά χρόνια οι μεγάλες εφημερίδες μας καθιέρωσαν στις επώνυμες στήλες να βάζουν κάτω από την υπογραφή του συντάκτη και την ηλεκτρονική του διεύθυνση (email). Για να μπορούν οι αναγνώστες να επικοινωνήσουν μαζί του. Όμως, πώς; Ιδού ένα παράδειγμα.

Την Τετάρτη 23.1. ο Δημήτρης Μητρόπουλος έγραψε στα ΝΕΑ, στη στήλη του «Αγιογραφίες», ένα κείμενο με τίτλο: «Εφήμερα». Άρχιζε έτσι:

«Το 1984, όταν επανεκδόθηκε το ημερήσιο «Βήμα», και μάλιστα για πρώτη φορά σε μορφή ταμπλόιντ, ο Παύλος Μάτεσις έγραφε για μερικούς μήνες καθημερινό χρονογράφημα. Μπορεί να είναι περισσότερο γνωστός ως θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος, αλλά ο εκλιπών είχε δώσει τότε μια δική του, αισθαντική αλλά και διεισδυτική εκδοχή για το καθημερινό δημοσιογραφικό σχόλιο. Σε ένα από τα τότε κείμενά του μάλιστα είχε αναφερθεί στο εφήμερο, ένα είδος πεταλούδας, περιγράφοντας με αυτόν τον έμμεσο τρόπο τη γοητεία αλλά και τη σύντομη διάρκεια της δημοσιογραφικής παρέμβασης. Είναι η ματιά του λογοτέχνη».

Πιθανόν να έγραφε και ο Παύλος Μάτεσις τότε στο Βήμα. Δεν το θυμάμαι. Σίγουρο είναι ότι έγραφα εγώ χρονογράφημα από την αρχή (1983 και όχι 84) ως το 87. Και ανάμεσα στα πρώτα, ήταν ένα με τίτλο «Οι Εφήμεροι», που αναδημοσιεύτηκε μετά σε βιβλία και ανθολογίες:

«Τι μένει από έναν χρονογράφο σαν πεθάνει; Ίσως μόνο ένα χρονογράφημα, που γράφει ένας άλλος, που κι αυτός έτσι θα ξεχαστεί. Ίσως κάτι περισσότερο: η ένταση ζωής που χάρισε στους αναγνώστες του. Ο πλούτος και η ευφορία που δώρισε -έστω και για στιγμές- σ' αυτούς που τον διάβαζαν. Αυτή η αίσθηση πρόσθετου βίου: μια αύρα γύρω από το όνομα, μία άλως πίσω από τις λέξεις.

Ο Αριστοτέλης (αλλά και ο Ροΐδης) έχουν γράψει για τα Εφήμερα, τα έντομα που ζουν μόνο μία μέρα: "...ζη και πέτεται μέχρι δείλης..." το εφήμερο πλάσμα. Έτσι και τα κείμενά μας, μιας ημέρας ζωή. Από σκόρπιες μέρες η ιστορία των χρονογράφων, λησμονημένες ψηφίδες. []

Εφήμερα κείμενα, για εφήμερους ανθρώπους. Η αιωνιότητα είναι άλλων το χωράφι».


Θεωρώ απίθανο να γράψαμε Μάτεσις κι εγώ, την ίδια εποχή, το ίδιο θέμα, στην ίδια εφημερίδα. Μάλλον ο Δημήτρης Μητρόπουλος μπέρδεψε τις υπογραφές.

Αυτό δικαιολογείται, μετά από 30 χρόνια. Αυτό που δεν δικαιολογείται, είναι ότι το σχετικό email που του έστειλα αυθημερόν έμεινε αναπάντητο. Και δεν ήταν η πρώτη φορά. Ήδη πριν από δύο μήνες είχα χρησιμοποιήσει πάλι το email του – χωρίς αποτέλεσμα. Και, διάβολε, δεν του έγραφε «ο ανώνυμος αναγνώστης» αλλά ένας συνάδελφος, παλαιότερος.

Έτσι με άφησε με την απορία: ο συντάκτης αυτός είναι ψηφιακά αναλφάβητος; Ή, απλώς, αγενής; 

____________________________________________

Το πλήρες κείμενο μου "Οι Εφήμεροι" βρίσκεται εδώ: http://www.ndimou.gr/articledisplay.asp?cat_parent=42&time_id=213&cat_id=42

_______________________________________________

Υ. Γ.: 10.2.13. Ο κ. Δημήτρης Μητρόπουλος απάντησε σήμερα στο μήνυμά μου - αλλά επειδή χαρακτηρίζει την επιστολή του ιδιωτική και τονίζει τον μη δημόσιο χαρακτήρα της, δεν δικαιούμαι να την δημοσιεύσω.

Y. Γ. 2: 11.2.13. Με την βοήθεια του Steppenwolf (που εντόπισε την ύπαρξη βιβλίου με τα χρονογραφήματα του Μάτεσι "Έκθεσις Ιδεών" και της Ειρήνης Γιαννάκη που το βρήκε, επιτέλους έχω στα χέρια μου το χρονογράφημα στο οποίο αναφέρεται ο Δημήτρης Μητρόπουλος. Το παραθέτω παρατηρώντας τα εξής:

α) δημοσιεύτηκε τουλάχιστον ένα χρόνο μετά το δικό μου (το βιβλίο του Μάτεσι προσδιορίζει: μετα το 85. 1985-2005).
β) έχει σχεδόν τον ίδιο τίτλο, με μία σημαντική διαφορά: "Οι εφήμεροι" (χρονογράφοι)  και "Τα εφήμερα" (έντομα) παραθέτει τις ίδιες αναφορές από Αριστοτέλη και Ροΐδη. Πρόκειται για σύμπτωση χωρίς ούτε υποψία αντιγραφής. Έχει άλλο θέμα.
γ) δεν αφορά "τη σύντομη διάρκεια της δημοσιογραφικής παρέμβασης" όπως γράφει ο Δ.Μ. αλλά τα έντομα καθ' εαυτά. Το δικό μου είναι που συγκρίνει τους εφήμερους με τα εφήμερα.

Έχουμε λοιπόν μία περίεργη σύνθεση μνήμης δύο κειμένων.

Π. Μάτεσι: Τα εφήμερα

Ο Εμμανουήλ Ροΐδης ο κρυπτολυρικότατος (όχι ο διαπομπευόμενος προσφάτως με "μεταφράσεις" σε "σημερινά" ελληνικά), μεταμφιέζοντας τον λυρισμό του με προσωπίδα την ευρυμάθεια, υμνεί το αναγκαίο και το τραγικό του έρωτα πληροφορώντας μας για το εφήμερο, το φτερωτό ζωύφιο που γεννιέται το πρωί και, έχοντας ολοκληρώσει τον κύκλο της ζωής, πεθαίνει πλήρες ωρών με τη δύση του ήλιου. Κατά την παράθεσή του φράσεων του Αριστοτέλη "ζη και πέτεται μέχρι δείλης [...] του ηλίου δυομένου αποθνήσκει, βιώσαν ημέραν μίαν, διό και καλείται εφήμερον".

Οι μικροσκοπικοί αυτοί συγκάτοικοί μας αποτελούν απόδειξη πως το βραχύ του βίου είναι υπόθεση απόλυτα υποκειμενική, σχετική. Σε μία ημέρα του δικού μας ημερολογίου, συμπυκνώνουν μία ζωή. Και, φυσικά, δεν θα μπορούσαν να σκεφτούν πως άλλοι συνταξιδιώτες τους στον πλανήτη ζουν πολύ περισσότερο. Ίσως δεν μπορούν να σκεφτούν ότι ζουν. Και, σίγουρα, δεν ευκαιρούν καθόλου να σκεφτούν: ζουν μόνο.

Τα ζωύφια αυτά δεν τρέφονται. Ούτε τους χρειάζεται, ούτε και ευκαιρούν. Γι΄αυτό δεν διαθέτουν στόμα πρόσφορο για λήψη τροφής.

Τα εφήμερα δεν αναπαύονται, δεν κάθονται. Πετούν μόνο, πάνω από νερά ήσυχα. Η ζωή τους, ομαδική, συνοψίζεται σε ένα ολιγόωρο φτερούγισμα. Στο διάστημα αυτό, αναζητούν σύντροφο και ερωτεύονται. Μόνο. Ζευγαρώνουν στον αέρα και, με τη δύση, χωρίς να το γνωρίζουν ή να το περιμένουν, ή να το φοβούνται, πεθαίνουν στον αέρα. Και πέφτουν στο νερό. Ένα συννεφάκι τοσοδά λιγότερο διάφανο από τον αέρα, πέφτουν στην επιφάνεια του νερού. Τόσο απαλά, που το νερό δεν κάνει τον κόπο να τα κατεβάσει στον βυθό. Τα αυγά τους μόνο βυθίζονται. Λίγο πριν πεθάνει, η θηλυκιά αφήνει να πέσουν στο νερό τα αυγά που θα κατέλθουν αθόρυβα στον βυθό, να συνεχιστεί το είδος.

Αιτία θανάτου; "Εξ υπερβολής έρωτος και ηδυπαθείας".

Ένα ζωύφιο που θέλω να το φαντάζομαι της συνομοταξίας των εφημέρων, το ανακάλυψα τυχαία χτες, φυλακισμένο πίσω από το τζάμι της μπαλκονόπορτας, άγνωστο πώς. Ο ήλιος σε λίγο θα έπεφτε, και το εφήμερο πάλευε επίμονα να διατρήσει το τζάμι, αόρατο εχθρό και εμπόδιο, να περάσει έξω, προς τη ζωή που σε λίγο θα έδυε. Από λάθος (ποιανού; ) είχε περάσει τη νεότητά του και την ώριμη ηλικία του πίσω από ένα τζάμι, μακριά από τον προορισμό του. Ένας υποψήφιος γέροντας ηλικίας πέντε ωρών, παρθένος (γέροντας: αποκλείεται να' ταν γερόντισσα, αυτή θα είχε βρει τρόπο να βγει), δεσμώτης, εξόριστος, λιποτάχτης άθελά του, ενώ έξω σε λίγο το ρολόι του ήλιου θα σήμαινε τη λήξη σε μια ζωή που δεν αναλώθηκε, εξαιτίας ενός χαζού εμποδίου (η πόρτα). Η αιτία δεν ήταν ούτε καν τραγική.

Του άνοιξα, και κατάφερα να το πείσω να βγει. Χύθηκε προς την ύπαιθρο, αναζητώντας εφημέρισσα αζευγάρωτη. Μόλις πρόφταινε να πεθάνει: ο ήλιος είχε αρχίσει την κάθοδό του.

Διαλογο-διαλέξεις - δικτυακό βίντεο

Τελικά είναι μεγαλύτερος ο κόπος του να ανεβάσεις μία διάλεξη στο Διαδίκτυο από του να την κάνεις. Πρώτα γιατί το ανέβασμα διαρκεί πολύ - ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ! Δηλαδή η μία δίωρη διάλεξη, σπασμένη σε 4 κομμάτια, θέλει συνολικά πάνω από 16 ώρες. Δεύτερο γιατί δεν έχεις την δυνατότητα παρέμβασης στο υλικό. Έτσι στο πρώτο βίντεο που ανέβασα υπάρχουν στην αρχή δύο λεπτά σιγής κι άλλο ένα όπου μπαίνει ο ήχος και ακούγονται άσχετα πράγματα - μέχρι να πάρω σήμα ότι έχω ήχο.

Βέβαια θα μπορούσα να αντιγράψω το DVD στον σκληρό δίσκο και να κάνω μοντάζ - αλλά αυτά τα έκανα νεότερος, δεν έχω πια περιθώρια. Λίγη υπομονή αγαπητοί θεατές!

Υπομονή όχι μόνο με το ξεκίνημα αλλά και την όλη ποιότητα. Μία και μόνη στατική κάμερα υπάρχει, δεν ζουμάρει, ο ήχος φτωχός και οι ερωτήσεις δεν ακούγονται καλά. Την επόμενη φορά (αν υπάρξει) θα συνεργαστώ με τον φορέα να γίνει κάτι καλύτερο.

Έχω ήδη στα χέρια μου έξη διαλέξεις (2-7) περιμένω τις δύο τελευταίες και υπάρχει ερωτηματικό για την πρώτη (τεχνικό πρόβλημα). Ανέβασα την δεύτερη "Περί Θεού" και σιγά σιγά θα προσθέτω τις άλλες. Είναι εδώ:
https://www.youtube.com/playlist?list=PL-YZizOT44uo-b9rrmHMCUapBsELFyGux

Αν για κάποιο λόγο δεν λειτουργεί ο σύνδεσμος, μπήτε στο YouTube και δώστε στην εύρεση (search) τις λέξεις: "Διαλογο-διαλέξεις". Καλή δύναμη!


YΓ. 48 ώρες μετά. Διαπίστωσα όχι έχω πολλά ακόμα να μάθω (π.χ. για το YouTube που δεν το είχα δουλέψει καθόλου). Ευχαριστώ τους φίλους που μου έγραψαν συμβουλές - και ιδιαίτερα τον Steppenwolf. Χάρη σε αυτούς μπόρεσα να κόψω τα αρχικά νεκρά διαστήματα από το πρώτο video.

ΥΓ. 2: Ανέβηκε και το θέμα 3, "Ελευθερία" - και χωρίς αναγγελία θα ανεβαίνουν σταδιακά και τα υπόλοιπα.

ΥΓ. 3: ΑΝΕΒΗΚΑΝ ΟΛΕΣ!. Έχω γκρουπάρει τα κομμάτια σε playlists όπου μπορεί κανείς να τα δει με την σειρά. Η διεύθυνση είναι:
https://www.youtube.com/user/nikodemus9/videos?view=1

Δεν ξεχνώ

 

Πήρα σήμερα το ακόλουθο μήνυμα:

Η FB σελίδα “Δεν Ξεχνώ” (δικό σας ως γνωστόν) https://www.facebook.com/den.3exnw είναι πρώτη στην κατηγορία Politics για την Ελλάδα με σύνολο 71.824 local fans(http://www.socialbakers.com/facebook-pages/247295425001-en-exn).

Μερικά πράγματα συνεχίζουν μόνα τους στον χρόνο...



Ένα και εβδομήντα τρία

Ψήλωσα πρόωρα. Ξαφνικά, στα δεκατέσσερα, βρέθηκα στην πρώτη τριάδα της τάξης. Μετά άρχισαν να με περνάνε ένας-ένας ώσπου κατέληξα στην τέταρτη τριάδα. Η ανάπτυξή μου τερμάτισε  στο ένα μέτρο και εβδομήντα τρία εκατοστά. Για τις αρχές της δεκαετίας του πενήντα, δεν ήταν άσκημα. Μετά άρχισαν να ψηλώνουν οι Έλληνες.

Το νούμερο αυτό με ακολουθεί μία ζωή. Με μικρό-παραλλαγές. Στο Ναυτικό με μέτρησαν 1.74, αλλά μάλλον έφταιγε το σύστημα. Αυτόν τον πόντο, που ξαφνικά κέρδισα, δεν τον κράτησα.

Με την σύντροφο και σύζυγό μου κάποτε ανταγωνιστήκαμε καθ’ ύψος. Ανάμεσα στις γυναίκες ήταν πιο ψηλή. Αλλά ψηλότερη κι από μένα, όπως παιχνιδιάρικα διατεινόταν; Μέχρι που μας μέτρησε μαζί, στο νοσοκομείο, η μετέπειτα κουμπάρα μας – και τότε αποδείχθηκε πως την ξεπερνούσα ένα πόντο. Πύρρεια νίκη, μια και υπερτερεί σε τόσα άλλα…

Τι είναι το ύψος μας; Ο κάθετος χώρος που καταλαμβάνουμε στη γή. Το μείον της απόστασης που μας χωρίζει από τα αστέρια. (Εκεί ψηλοί και κοντοί είμαστε ίσοι...)

Κυκλοφορώ λοιπόν, εξήντα χρόνια τώρα, ως 1,73. Δεν έχω μετρηθεί βέβαια πρόσφατα και μάλλον κάτι θα έχω χάσει. Ζαρώνει κανείς με την ηλικία. Στην πράξη, η πληροφορία αυτή θα αποδειχθεί χρήσιμη μόνον άλλη μία φορά… 

 

____________________________________________________________-

Εικονογράφηση του Dali για τον Δον Κιχώτη

"Διάλογοι" 1987

Περιμένοντας τα DVD των Διαλογο-διαλέξεων από το Ίδρυμα Θεοχαράκη έχω να προσφέρω κάτι ίσως πιο σημαντικό. Πληροφορήθηκα από έναν επιστολογράφο ότι η ΕΡΤ έχει ανεβάσει στο αρχείο της τους "Διαλόγους", την πρώτη "πρόσωπο με πρόσωπο" εκπομπή της Ελληνικής Τηλεόρασης. (Η διαφορά από τις συνεντεύξεις: εδώ ο οικοδεσπότης δεν ρωτάει απλώς - αλλά εκφράζει άποψη, συνδιαλέγεται). Δείτε την πρώτη εκπομπή με τον Κωνσταντίνο Τσάτσο (ήταν και η τελευταία του δημόσια παρουσία) και θα καταλάβετε τι εννοώ.
http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=90243&autostart=0

Υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες εκπομπές σε αυτή τη σειρά με τον Αλβανίας Αναστάσιο, τον Νικηφόρο Βρεττάκο, τον Κώστα Ταχτσή, τον Άγγελο Αγγελόπουλο - ακόμα και την ...Αλίκη Βουγιουκλάκη. Και το "είδωλον του νέου σώματός μου" που με πληγώνει να το βλέπω...

Υ.Γ. Με πληροφορούν ότι από την σειρά προς το παρόν εμφανίζονται μόνον οι εκπομπές με τον Τσάτσο και τον Βρεττάκο. Εδώ το link για την δεύτερη:

http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=91824&autostart=0

Άλλοι μπόρεσαν και είδαν την εκπομπή με τη Βουγιουκλάκη - αλλά με το αρχείο της ΕΡΤ δεν βγάζεις άκρη...
 

Κι εμείς που δεν θέλουμε Facebook?

Αγαπητέ Νίκο

Μαθαίνουμε κατά καιρούς ότι ανεβάζεις φωτογραφίες σου στο Facebook. Π. χ. κάτι ακούσαμε για ωραίους παπαγάλους. Κάποτε αυτά τα έβαζες στο blog. Τώρα πια το έχεις εγκαταλείψει και μόνο για την γκρίνια το θυμάσαι. Κι εμείς που δεν έχουμε Facebook;

Αυτό το mail ήρθε προχθές και με προβλημάτισε. Βέβαια οι Έλληνες στο Facebook πλησιάζουν τα 4 εκατομμύρια (δηλαδή λείπουν τα νήπια, οι γέροντες και οι αναλφάβητοι) πλην όμως υπάρχουν και μερικοί που δεν ανήκουν σε αυτές τις κατηγορίες και απλώς δεν το θέλουν. Ιδού λοιπόν! Μερικές από τις φωτογραφίες μεταναστεύουν εδώ.

 

Οι τεράστιοι αυτοί παπαγάλοι με επισκέφθηκαν ανήμερα την Πρωτοχρονιά στο εξοχικό μου. Επειδή τα πουλιά είναι καλό σημάδι (πόσοι ξέρουν πως η αρχαία σημασία της λέξης "οιωνός" σημαίνει πουλί) θεώρησα την επίσκεψή τους γούρι για τη χρονιά. Ας ελπίσουμε πως θα βγω σωστός.



Πώς βρέθηκαν στις πλαγιές της Πάρνηθας; Δεν υποφέρουν, αυτοί οι τροπικοί από το κρύο; Πάντως ήταν μία πολύ εξωτική νότα στην Πρωτοχρονιά μου.

Υστερόγραφο στην αυτοβιογραφία μου

Ο χρόνος τελειώνει – και δεν εννοώ μόνο το 2014. Μπαίνω στα 79 και μου φαίνεται απίθανο. Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου γέρο, ούτε τώρα μπορώ. Ξαφνιάζομαι κάθε φορά που το συνειδητοποιώ.

Νιώθω την ανάγκη μίας apologia pro vita sua – για να δανειστώ τον τίτλο του Newman. Όχι βέβαια απολογία αλλά απολογισμός και αν θέλετε υπεράσπιση της ζωής μου.

Για τα περισσότερα χρόνια μου το έχω ήδη κάνει στην τετράτομη αυτοβιογραφία μου. (Η έκδοση σε ένα τόμο έχει τον τίτλο: «Οι Δρόμοι μου»). Ωστόσο αυτό το βιβλίο έκλεισε τέλος του 2004. Από τότε μου συνέβησαν αρκετά, που αξίζει να καταγραφούν.

Ήταν πράγματα απρόσμενα. Νόμιζα πως η ζωή μου είχε τελειώσει – και σε πνεύμα αποχωρισμού και παραίτησης τέλειωνα το βιβλίο. Πού να ήξερα πως ακόμα και σε παρωχημένη ηλικία καραδοκούν εκπλήξεις. Η ζωή δεν τελειώνει ποτέ. Για τους δημιουργούς μάλιστα συνεχίζεται και μετά θάνατον, από το έργο τους. Π. χ. η μεταθανάτια ζωή του Κάφκα είναι ασύγκριτα πιο πλούσια, ενδιαφέρουσα και δυναμική από την άλλη. (Δυστυχώς, όχι για τον ίδιο…).

Το πρώτο που συνέβη: ενάμιση χρόνο μετά την κυκλοφορία των «Δρόμων» ξεκίνησα το πρώτο μου blog. Το δεύτερο σημαντικό: από τον Σεπτέμβριο το 2007 άρχισα να γράφω μία στήλη στο εβδομαδιαίο freepress LiFO, που συνεχίζει στον έκτο χρόνο της. Τρίτο: από το 2011 το βιβλίο μου «Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» (λόγω της Ελληνικής κρίσης) έγινε διεθνές μπεστ σέλερ. Κυκλοφορεί ήδη σε οκτώ γλώσσες σε πάνω από είκοσι χώρες και έπεται συνέχεια. Και το τέταρτο: ξεπερνώντας την αγοραφοβία μου, κατάφερα φέτος να κάνω 9 δίωρες διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη, συμπυκνώνοντας τα πιστεύω μου. (Σύντομα θα αναρτηθούν και στο Διαδίκτυο).

Όπως έχω ήδη γράψει, για ένα συγγραφέα το blog είναι μία αποκάλυψη. Το βιβλίο, αυτό το εμβληματικό όχημα, ξαφνικά μοιάζει στατικό και αδρανές. Η διαδικασία της έκδοσης, της κυκλοφορίας, της ανάγνωσης, της αποτίμησης – που στο βιβλίο διαρκούν μήνες και χρόνια, εδώ συμπυκνώνονται σε ώρες. Ο συγγραφέας έχει το κοινό κοντά του – όπως ο ηθοποιός – και απολαμβάνει αμέσως τις αντιδράσεις: τον έπαινο, τον ψόγο, την αντίρρηση. Ακούει να γεννιούνται παράλληλες με την δική του ιστορίες, που ο ίδιος τις πυροδότησε.

Χωρίς δαπάνες, εκδότες, τυπογράφους, βιβλιοδέτες, βιβλιοπώλες, ανεβάζεις μόνος σου το κείμενό σου στο Διαδίκτυο και οι αναγνώστες σε βρίσκουν. Με μαγικό τρόπο σε ανακαλύπτουν, κι αν είσαι καλός κάθε μέρα πληθαίνουν. Ήμουν παρών στο Διαδίκτυο από το 1997 με δικό μου Δικτυακό Τόπο (www.ndimou.gr) που υπάρχει ακόμα. Αλλά αυτές οι ιστοσελίδες είναι στατικές – δεν έχουν την ζωντάνια του διαλόγου. Ξεκίνησα το πρώτο μου blog (nikosdimou.blogspot.com) στις δύο Ιανουαρίου του 2006. Ήδη την πρώτη μέρα, χωρίς να αναγγελθεί πουθενά, κατέγραψα 400 επισκέψεις και 50 σχόλια. Μέχρι τα μέσα Μαΐου οι επισκέψεις είχαν φτάσει τις 240.000 και τα σχόλια 24.200 από 1.110 διαφορετικούς σχολιαστές. Στο τέλος του χρόνου σε αυτό και το doncat.blogspot.com  τα σχόλια είχαν περάσει τις 100.000. (Ευρετήρια υπάρχουν στην πρώτη σελίδα του ndimou.gr).

Σήμερα το blog συνεχίζεται (το διαβάζετε) χωρίς σχόλια (κάποια στιγμή τα έκλεισα – δεν προλάβαινα ούτε να τα δω) και με μικρότερη επισκεψιμότητα. Συνολικά, σε όλα μου τα blogs, έχω δημοσιεύσει πάνω από 600 κείμενα και 1000 φωτογραφίες. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σε έκταση έργο μου - ίσως και σε σημασία. Μαζί με τα εξαιρετικά σχόλια των πρώτων ετών είναι ένα συλλογικό επίτευγμα που με ξεπερνάει.

Η στήλη στην LiFO μού έδωσε ανταμοιβή μεγαλύτερη από τις ανάλογες συνεργασίες μου σε περιώνυμα έντυπα (Κυριακάτικες εφημερίδες: Βήμα, Καθημερινή, Ελευθεροτυπία). Σχόλια, email, μηνύματα, στατιστικές, έδειχναν μία εντυπωσιακή απήχηση. Στα 75 μου – όταν άλλοι είναι δέκα χρόνια στην σύνταξη – κέρδισα την διάκριση «Δημοσιογράφος της χρονιάς».

Όσο για την διεθνή επιτυχία της «Δυστυχίας», έχει πικρή γεύση. (Θα προτιμούσα να μην είχε χτυπήσει η κρίση τη χώρα μου). Πάντως αυτό που με ικανοποίησε πολύ περισσότερο από τις στατιστικές των πωλήσεων, είναι η αντιμετώπιση του βιβλίου από τους κριτικούς. Σε κατεβατά ολόκληρα ανέλυαν το πρόβλημα της ταυτότητας των Ελλήνων, την τραγική μοίρα του να φορτώνεσαι ένα υπερβολικά ένδοξο παρελθόν και να πρέπει να διαχειριστείς την δύσκολη σχέση με μία Δύση που σου είναι ξένη. Τελικά νομίζω πως η κυκλοφορία του βιβλίου βοήθησε σε μία πιο ουσιαστική αντιμετώπιση του Ελληνικού προβλήματος.

Αυτά ήταν τα θετικά των τελευταίων χρόνων. Τα αρνητικά μένουν τα ίδια. Τα γνωστά στερεότυπα παραμένουν και εμποδίζουν το πνευματικό μας κατεστημένο να με αντιμετωπίσει σαν ισότιμο μέλος. Τον «έπαινο του δήμου» τον κέρδισα αλλά οι «σοφιστές» αμύνονται ακόμα.

Στην πράξη το είδα αυτό όταν μία επανέκδοση κειμένου του Παναγιώτη Κονδύλη οδήγησε όλους τους κριτικούς να του αναγνωρίσουν την διαπίστωση για την ανυπαρξία αστικής τάξης στην Ελλάδα. Την διαπίστωση αυτή την είχα κάνει εγώ με το βιβλίο μου «Η Χαμένη Τάξη» εννέα χρόνια πριν από τον Κονδύλη. Αλλά πώς να το ξέρουν αυτό οι κριτικοί αφού (εκτός από έναν) δεν είχαν διαβάσει το βιβλίο μου; (Κι ας έκανε οκτώ ανατυπώσεις).

Γενικά οι κριτικοί και οι διανοούμενοι δεν ασχολούνται με τα βιβλία μου. Παλιά έγραφαν. Αλλά μετά την επιτυχία της «Δυστυχίας» (1975) έγινα ξαφνικά «ο διαφημιστής». Και στις βραβεύσεις (παντός είδους) τα βιβλία μου δεν έμπαιναν ούτε καν στις λίστες των υποψήφιων – σαν να μην υπήρχαν. Επιπλέον η ανθρωποφοβία μου δεν με βοήθησε στον τόσο σημαντικό τομέα των δημοσίων σχέσεων.

Το 2013 συμπληρώνω εξήντα χρόνια εκδοτικής παρουσίας στα γράμματα (η πρώτη μου ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε το 1953), με εξήντα δύο τίτλους και πωλήσεις πάνω από μισό εκατομμύριο αντίτυπα. (Προσοχή: ούτε ένα μυθιστόρημα…). Ίσως γι αυτό δυσκολεύομαι πια να βρω εκδότη…

Πορεύομαι προς το τέλος με μία γεύση αποτυχίας. Από παιδί ήθελα να γίνω συγγραφέας, μάγος των λέξεων – όπως αυτοί που με μάγευαν. Το πέτυχα; Νιώθω πως ναι, αλλά οι ομότεχνοι (το peer group της κοινωνιολογίας) δεν το αναγνώρισαν.  Μου φόρεσαν ένα καπέλο γενικού διανοούμενου (που με ενοχλεί). Τα βιβλία που έγραψα από αντίδραση (τα περί Ελλάδος) επισκίασαν εκείνα που έγραψα από αγάπη. Εγώ νιώθω ότι βρίσκομαι στο «Παρόλα αυτά», το «Βιβλίο των Γάτων», το «Ημερολόγιο του Καύσωνα», τα ποιήματα, τα δοκίμια και τα διηγήματα. Στην «Δυστυχία» και την «Απολογία ενός Ανθέλληνα» βρίσκεται μόνον η τσατίλα μου.

Ας είναι.

Τι περιμένω; Τίποτα το ιδιαίτερο – αν και δεν αποκλείεται να υπάρξουν πάλι εκπλήξεις. (Ελπίζω, όχι δυσάρεστες). Ο γάτος μου ο Don, που έδωσε το όνομά του σε αυτό το blog, είναι γέρος και πολύ άρρωστος. Εύχομαι και γι αυτόν και για μένα, με τα λόγια του Χρυσόστομου, να είναι «ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά τα τέλη» όταν θα έρθουν.