doncat

Πονόδοντος

2012-01-22T15:39:00.002+02:00

Αγόριανη, πριν μία εβδομάδα. Έτσι νιώθω τώρα...νεύρα σαν τα κλαδιά.

- Τι κάνεις;

- Χάλια. Αφόρητος πονόδοντος.

- Κακό αυτό. Πήγες στον οδοντίατρο;

- Εξετάσεις, ακτινογραφίες, αντιβιοτικά, παυσίπονακαι βλέπουμε. Δύσκολο μέλλον.

- Τι θα γράψεις στην επόμενη LiFO. Πάλι για την κρίση;

- Σίγουρα όχι. Δεν νομίζω ότι έχω κάτι να προσθέσω.Ευτυχώς ένας καλός φίλος μου έστειλε ένα ωραίο γράμμα – ίσως δημοσιεύσω αυτό.Γιατί εγώ τώρα μόνο για τον πονόδοντο μπορώ να γράψω. Με τρομάζει. Νιώθω πως ηαποδόμηση του σώματός μου άρχισε από τα δόντια.

- Έχεις προσέξει πώς ένας πονόδοντος αλλάζει τηνιεράρχηση όλων των πραγμάτων; Τίποτα δεν έχει πια σημασία μπροστά σε αυτό τοτρυπάνι που διαπερνά το κρανίο σου.

- Ακριβώς. Τον συνιστώ ως μέθοδο θεραπείας όλωντων άλλων δεινών: ποια κρίση, ποια ερωτική απογοήτευση, ποιο πέναλτι; Τίποταδεν αντέχει τη σύγκριση.

- Περαστικά!

- Πάω να πάρω κανένα παυσίπονο – αν και δεν ωφελούνσε αυτόν τον πόνο.

Το τηλέφωνο έκλεισε. Πήρα το χάπι και προσπάθησα ναχαλαρώσω. Ξέρω γιατί τρέμω τους οδοντίατρους – τραύμα της παιδικής ηλικίας.Τέτοιο που ακόμα με παραλύει. Υποφέρω διπλά: μία από το δόντι και μία από τοφόβο.

Σκέφθηκα πάλι αυτό που είπε ο συνομιλητής μου στο τηλέφωνο.Ένας πονόδοντος αλλάζει την πρόσληψη του κόσμου. Όταν η σκέψη σου δεν μπορεί ναφτάσει πέρα από την γνάθο, διαμορφώνεται μια άλλη αντίληψη. Συνήθως εγωιστική –κλείνεσαι μέσα στο άλγος σου. Αλλά μερικές φορές σε ευαισθητοποιεί στον πόνοτων άλλων. Ίσως να ήταν σωστό η εικόνατων πραγμάτων να περνούσε μέσα από ένα τέτοιο φίλτρο.

Πάντων μέτρον πόνος. Όχι απαραίτητα ο δικός μας. «Ο πόνοςτων ανθρώπων και των πραγμάτων» που έγραφε ο Καρυωτάκης. (Και η πείνα, πόνοςείναι).

Κι όταν μιλάμε για πολιτική, για οικονομία, για κοινωνία, θαέπρεπε να έχουμε ένα «πονόμετρο» να μετράμε πόση οδύνη επιφέρει σε πόσους κάθεμας σκέψη.

Αυτά μου υπαγόρευσε ο σκληρός μου πονόδοντος, μαζί με τηναίσθηση ότι συντρίβεται το σαγόνι μου. Έκλεισα τον υπολογιστή και πήγα ναξαπλώσω.

Το Σατανάκι έγινε αγγελάκι

2012-01-16T19:36:00.002+02:00

Ήταν μία μικρόσωμη γάτα. Όταν την πρωτοείδαμε νομίσαμε πωςήταν γατάκι – αλλά δεν μεγάλωσε. Μπορεί να ήταν ήδη τριών ή πέντε ετών. Τηνφέραμε από τα Κιούρκα στο Ψυχικό και έμεινε μαζί μας εννιά χρόνια. Ποτέ δενμάθαμε την πραγματική της ηλικία.

Όσο μπόι της έλειπε, τόσο τσαγανό διέθετε. Θυμάμαι όταν τηνπρωτοείδα: είχε κυνηγήσει έναν γάτο τρεις φορές σαν κι αυτήν και τον είχεανεβάσει σε δέντρο. Ήταν δυναμική, επίμονη και ατρόμητη. Από όλες τις γάτες τηςζωής μου καμιά δεν είχε τόσο έντονη προσωπικότητα.

Ήταν βέβαια και διάολος. Κανένα στυλό, κανένα ρολόι, κανένακινητό δεν ήταν ασφαλές. Το κοιτούσε επίμονα, το μάτι της γυάλιζε και σε έναδευτερόλεπτο έκανε με αυτό ό,τι ο Μέσι με την μπάλα. Όταν κατάφερε να βγάλει όλατα βύσματα πίσω από το στερεοφωνικό, κέρδισε επαξίως το όνομα της: Σατανάκι.

Κι όμως ήταν η πιο τρυφερή γάτα. Όταν δεν έκανε διαολιές(και όσο γερνούσε έκανε λιγότερες) ήθελε οπωσδήποτε αγκαλιά. Δέκα φορές να τηνκατέβαζες – δέκα θα ξαναπήδαγε επάνω σου. Γουργούριζε τόσο δυνατά που ακουγότανκαι δίπλα.

Επίσης ήταν μηντιακή. Όποτε έδινα συνέντευξη βρισκόταν στοπρώτο πλάνο. Θα την δείτε και στο Facebook, στην φωτογραφία μου (από ρεπορτάζ). Είχε εμφανιστεί σεόλα τα διεθνή τηλεοπτικά δίκτυα. Μία συνέντευξη στο BBC συνοδεύτηκεαπό το γουργουρητό της – η γατόφιλη δημοσιογράφος μου απαγόρευσε να την διώξωκαι εξήγησε στο κοινό τι άκουγε.

Με τούτα και με κείνα έγινε διάσημη, απέκτησε και δικό της blog (satanaki.blogspot.com) και πολλούς θαυμαστές. Αλλά παρόλααυτά η καλύτερή της ήταν όταν βλέπαμε τηλεόραση κι αυτή μεταφερόταν από την μίααγκαλιά στην άλλη.

Πριν μία ώρα, το Σατανάκι έφυγε από νεφρική ανεπάρκεια. Δενξέρω τώρα πώς θα ξαναδούμε τηλεόραση τα βράδια.

αργή πορεία - αργοπορία...

2012-01-13T15:03:00.002+02:00

αργούσε να καταλάβει

αργούσε να αποφασίσει

αργούσε να εφαρμόσει

και τώρα αργεί να φύγει

Σώτης Εγκώμιον

2012-01-07T18:48:00.002+02:00

Έχω χρόνια που θέλω να γράψω για την Σώτη Τριανταφύλλου. Τηςτο χρωστάω γιατί μου έχει χαρίσει πολλή αναγνωστική ηδονή – περισσότερη απόοποιονδήποτε άλλο σύγχρονο Έλληνα συγγραφέα. Της το χρωστάω ακόμα για έναν άλλολόγο: μία αίσθηση αδικίας απέναντί της. Διαβάζω κατεβατά επαίνων για διάφορουςσυγγραφείς (συνήθως ασήμαντους) – και σπάνια μία καλή κουβέντα για τηνΣώτη. Τώρα που τέλειωσα το τελευταίο της βιβλίο («Για την αγάπη της γεωμετρίας»)μπορώ να εξοφλήσω ένα μικρό μέρος από το χρέος μου.

Την έχω συναντήσει δυο-τρεις φορές, δεν έχουμε μιλήσει ποτέόσο θα ήθελα, δεν μπορώ να πω ότι την ξέρω πέρα και έξω από τα βιβλία της.Ωστόσο τα κείμενά της είναι δυνατός καθρέφτης του εαυτού της. Έχοντάς τα διαβάσειόλα, την γνωρίζω αρκετά καλά.

Έχουμε πολλά κοινά με την Σώτη: το γεγονός ότι ζούμε, σκεφτόμαστεκαι γράφουμε σε πολλές γλώσσες, ότι έχουμε καταπιεί βιβλιοθήκες, ότι έχουμεπάθος με την ελευθερία. Είμαστε και οι δύο άθεοι, ανένταχτοι, κοσμοπολίτες.Αγαπάμε τα αυτοκίνητα, την τεχνολογία και πάνω από όλα την μουσική.

Αλλά σε κάτι υπερέχει η Σώτη, μίλια πιο ψηλά: είναι παραμυθού,πλέκει ιστορίες, αφηγείται, χτίζει ατμόσφαιρα, καταστάσεις, χαρακτήρες, κόσμουςολόκληρους. Σε ταξιδεύει σε χώρο και σε χρόνο: στο Μπρονξ, στην παλιάΜεσευρώπη, την Αφρική, την Βικτωριανή Αγγλία, το ελληνικό χωριό του εμφύλιου.

Κανένας Έλληνας συγγραφέας δεν διαθέτει το εύρος της γνώσηςκαι της φαντασίας της. Κανένας δεν μας έχει δώσει μυθιστορήματα τόσοολοκληρωμένα (και διαφορετικά) όσο το «Άλμπατρος»και το «Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης». Κανένας δεν έχει αντιμετωπίσει τηνζωή και τον εαυτό του με τόση σπαρακτική ειλικρίνεια όσο η ίδια στα τελευταίαβιβλία της «Ο Χρόνος πάλι» και «Για την αγάπη της γεωμετρίας».

Και το πιο σημαντικό: τα βιβλία της διαβάζονται, είναισυναρπαστικά, σε κερδίζουν αμέσως. Έχοντας αφήσει στη μέση (ποια μέση; στις 30πρώτες σελίδες!) τα περισσότερα συγκαιρινά ελληνικά μυθιστορήματα, θεωρώ τηναναγνωσιμότητα ως απόλυτη προϋπόθεση της όποιας λογοτεχνικής αξίας. Τι να τηνκάνω την πιο περίτεχνη περιγραφή, την πιο περισπούδαστη αφήγηση, ότανκαλύπτεται από πέπλο αδιαπέραστης ανίας…

Μέσα στον αφόρητα επαρχιακό τόνο της ελληνικής πεζογραφίας,η Σώτη ξεχωρίζει σαν την μύγα μες το γάλα. Πράγμα που φυσικά δεν της συγχωρείκανένας. Όχι μόνο δεν έχει εισπράξει την αναγνώριση που της αξίζει, αλλά σνομπάρεταιως σνομπ, ψηλομύτα, ελιτίστρια, κλπ. Έχει βέβαια φανατικούς αναγνώστες – αλλά οι«πνευματικοί άνθρωποι» την κρατάνε σε απόσταση ασφαλείας. Ας μην ξεχνάμε ότιέχει γράψει καυστικά σχόλια για την Ελληνική Αριστερά και αυτό είναι έγκλημακαθοσιώσεως, ακόμα και για τους μη αριστερούς. Η Αριστερά είναι ταμπού και όταν διαφωνούμε μαζί της (που δεν είθισται), πρέπει να το κάνουμε με το γάντι. Η Σώτη δεν τήρησε τονκανόνα.

Μας είναι αδύνατον στην Ελλάδα να αποδεχθούμε έναν άνθρωποανεξάρτητο, που μας ξεπερνάει δύο κεφάλια. Η Σώτη δεν κάνει την έξυπνη – είναι έξυπνη.(Υπερβολικά ίσως). Δεν παριστάνει την μορφωμένη – είναι (ακόμα πιο υπερβολικά).Κι έχει αναμφισβήτητο τάλαντο. Άλλες χώρες θα ήταν περήφανες να έχουν μία τέτοια συγγραφέα. Εμείς μερικές φορέςκάνουμε σαν να ντρεπόμαστε γι αυτήν…

Και δεύτερος χαμένος χρόνος

2011-12-30T20:24:00.001+02:00

Με ρώτησαν πώς θα χαρακτήριζα το 2011. Αυθόρμητα μου ήρθε η απάντηση: Χαμένος χρόνος. Μετά θυμήθηκα το 2010 και συμπλήρωσα: άλλος ένας. Πραγματικά ζαλίζομαι στην σκέψη του απόλυτου κενού. Δεν έγινε ΤΙΠΟΤΑ! Καμία ουσιαστική μεταρρύθμιση, καμία βελτίωση. Μόνο ζημιά, με σπασμωδικές κινήσεις: περικοπές κι επιβαρύνσεις που οδήγησαν σε ύφεση και απολύσεις. Όχι μόνο δεν έλυσαν κανένα πρόβλημα, δημιούργησαν πολλά.

Χαμένος χρόνος. Όχι αυτός του Προυστ, που τελικά ξαναβρέθηκε. Αλλά ο δικός μας. Ο πολύτιμος και μοναδικός...

Αυτό το τριαντάφυλλο που φωτογράφησα χθες το αφιερώνω στον νέο χρόνο για να τον καλοπιάσω. Μήπως και μας φέρει κάτι καλύτερο που πολύ το έχουμε ανάγκη!

Ένσταση!

2011-12-28T12:02:00.000+02:00

Για μένα ο κύριος Κουτσού (ή Εφραίμ) έπρεπε να είναι απόκαιρό στην φυλακή. Όχι για τα τέσσερα κακουργήματα, τις ανύπαρκτες λίμνες και τιςπολλές off shore εταιρίες. Αλλά για απάτη και καπήλευση των ιερών. Κι έπρεπε νατον έχει μηνύσει η ίδια η Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο Χριστός είπε: «αγαπάτε αλλήλους» - δεν είπε: «προσκυνάτε τη ζώνη της μάναςμου». Ούτε πρόσθεσε: «και με το αζημίωτο, φυσικά».

Α, ναι - και είχε διώξει τους εμπόρους από το Ναό.

Η μοίρα των βιβλίων

2011-12-26T12:54:00.001+02:00

Ο καλός φίλος και παλιός blogger Antvol μου έστειλε έναγράμμα με ευχές. Και μαζί είχε τα τελευταία του νέα:

«Άκου τώρα και μια προσωπική ιστορία: πριν από λίγες ημέρες,[ ] διάβασα (για πρώτη φορά - τι ντροπή ...) τον Petit Prince, και, όπως λέεικι η νεολαία, "έπαθα πλάκα"!. Αν είναι δυνατόν, τέτοιο υπέροχοβιβλίο, και μου είχε ξεφύγει, ειλικρινά δεν με συγχωρώ. Κι από την άλλη, πολύχαίρομαι που, έστω και τώρα, ήρθα σε επαφή με το αριστούργημα αυτό (κάλλιο αργά,κλπ)».

Ο Μικρός Πρίγκιπας, του Antoine de Saint-Exypéry! Το γράμμα του φίλου με έκανε να τονξαναδιαβάσω. Και να συλλογιστώ την περίεργη μοίρα των βιβλίων… «Habent sua fatalibelli» έγραψε ο Terentianus Maurus τον δεύτερον αιώνα μετά Χριστόν. Και υπονοούσετον αναγνώστη: «Pro captu lectoris» είναι η αρχήτου στίχου. Δηλαδή: «Ανάλογα με την πρόσληψη του αναγνώστη έχουν τα βιβλία τηνμοίρα τους».

Δεν χρειαζόμασταν την «Νέα Κριτική» να μας πει πως ο αναγνώστης φτιάχνει τοβιβλίο. Το ήξεραν και πριν δύο χιλιάδες χρόνια. Κι εμείς που γράφουμε, συχνάξεχνάμε πως η μοίρα των βιβλίων μας θα διαμορφωθεί ανεξάρτητα από τις προθέσειςμας.

Τα δύο τελευταία βιβλία του Saint-Exypéry είναι ένα αδυσώπητο παράδειγμα. Και τα δύο δημοσιεύτηκαν στηνΓαλλία μετά τον θάνατό του. Το ένα ήταν ένας τόμος πεντακοσίων πυκνογραμμένωνσελίδων με τίτλο «La Citadelle» (Το Κάστρο). Όγκος τεράστιος για ένα συγγραφέατου οποίου τα άλλα βιβλία σπάνια ξεπερνούσαν τις εκατό σελίδες. Ήταν το μεγάλο του έργο, (magnum opus,) το απόσταγμαόλης του της ζωής, το βιβλίο που θα ολοκληρωνόταν μόνο με τον θάνατό του (όπως καιέγινε).

Το άλλο ήταν ένα παραμύθι για παιδιά εβδομήντα σελίδων μεσκίτσα του συγγραφέα που πρωτοκυκλοφόρησε στα Αγγλικά το 1943 (ο συγγραφέαςζούσε τότε στην Νέα Υόρκη). «Ο Μικρός Πρίγκιπας».

Είναι σήμερα το πιο διαδεδομένο Γαλλικό βιβλίο στην ιστορία.Μεταφράστηκε σε διακόσιες πενήντα γλώσσες και διαλέκτους και έχει πουλήσει πάνωαπό διακόσια εκατομμύρια αντίτυπα. Ψηφίστηκε στη Γαλλία ως το καλύτερο βιβλίοτου 20^ου αιώνα. Κάθε γενιά το ανακαλύπτει από την αρχή – όπως κι οφίλος μου, στη ώριμη ηλικία του. Δεν υπάρχει εγγράμματος άνθρωπος στον κόσμοπου να μην έχει συγκινηθεί με τον Μικρό Πρίγκιπα.

Και το magnum opus; Το βιβλίο της ζωής του; La Citadelle; Ελάχιστοιτο γνωρίζουν, ακόμα λιγότεροι το έχουν διαβάσει. Ενώ τα πρώτα του μυθιστορήματαανατυπώνονται, θα δυσκολευθείτε να βρείτε αντίτυπό του τελευταίου.

Τι έκπληξη θα δοκίμαζε ο ακούραστος αεροπόρος, που διάβαζεκαι μέσα στο μονοπλάνο του, με το παιχνίδι που του έπαιξε η μοίρα. Σίγουραένιωσε γράφοντας τον «Μικρό Πρίγκιπα» ότι ήταν ένα τέλειο έργο - αλλά δεν θαφανταζόταν την τύχη του.

Κι όμως η ετυμηγορία των αναγνωστών ήταν σωστή. Εγώ, πουδιάβασα και το μεγάλο έργο, σας βεβαιώνω ότι το μικρό τα είχε ήδη πει όλα. Μετον πιο άμεσο και δυνατό τρόπο.

Τον τρόπο του αριστουργήματος.

Γιατί γιορτάζω το φως αλλά δεν πενθώ το σκοτάδι

2011-12-21T14:07:00.002+02:00

Οι φίλοι μου γνωρίζουν πως θεωρώ την 21^η Ιουνίουημέρα εορτάσιμη. Είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου, με το περισσότερο φως κιεγώ ο ηλιοπότης (όπως θα με χαρακτήριζε ο Ελύτης) το χαίρομαι.

Αντίστοιχα τότε θα έπρεπε σήμερα, 21^η Δεκεμβρίου,να πενθώ για το σκοτάδι. Είναι η μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου.

Όμως αυτό δεν συμβαίνει. Δεν βλέπω την σημερινή ημέρα ωςσημείο σκότους, αλλά ως την στιγμή που θα αρχίσει να μεγαλώνει το φως. Ως ημέρααισιοδοξίας. Που την γιόρταζαν οι άνθρωποι από τους προϊστορικούς χρόνους. (Ωςκαι οι Χριστιανοί μετέθεσαν τα Χριστούγεννα για να συμπέσουν με την πανάρχαιαδοξασία).

Έτσι λοιπόν, μέσα στην σημερινή γενική μαυρίλα καιαπαισιοδοξία, θέλω να εκπέμψω ένα μήνυμα αναγέννησης. Το φως από αύριομεγαλώνει! Είθε μαζί του να αυξηθεί και η (έστω λίγη) χαρά του κόσμου. Ας ξεφύγουμεακόμα και μία στιγμή από τον ζόφο!

Υστερόγραφο στο Ντουμπάι

2011-12-17T07:18:00.000+02:00

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην τελματωμένη Αθήνα και το δυναμικόΝτουμπάι ήταν για μένα ένα πολιτισμικό σοκ. Σε μας η κατάσταση θύμιζε τονΠαλαμικό στίχο: «σβησμένες όλες οι φωτιές, οι πλάστρες, μες τη χώρα». Εκείυπήρχε δημιουργία, κίνηση, ανάπτυξη. Σίγουρα η ανάπτυξη αυτή είχε και τηνσκοτεινή της πλευρά που την κατέγραψα. Αλλά υπήρχαν σχέδια, όραμα, δυναμισμός,στόχοι. Αυτό ήταν πέρα από κάθε αμφισβήτηση. Όπως και το γεγονός ότι όλα αυτάέγιναν σε ελάχιστα χρόνια, κυριολεκτικά από το μηδέν.

Τις εντυπώσεις μου τις κατέγραψα σε ένα άρθρο στην Lifo (Γράμμα από το Ντουμπάιστο http://www.lifo.gr/mag/columns/4468 ) και σε δύο αναρτήσεις εδώ στο blog μου.Τα 85 ως τώρα σχόλια που ακολούθησαν στην Lifo ήταν σε μεγάλο βαθμό αρνητικά. Δενείδαν (ή δεν θέλησαν να δουν) την αντίθεση και επικεντρώθηκαν στις αδυναμίεςτου Ντουμπάι (λες κι αν το βγάζαμε σκάρτο, θα δικαιωνόμασταν εμείς). Επίσης απότις δύο αναρτήσεις στο blog η θετική (Η Ατλαντίδα στο Ντουμπάι) είχε τις μισέςεπισκέψεις από την αρνητική (Η έρημος στην πόλη) παρόλο που η πρώτη ήταν πιοπλούσια, με ενδιαφέρουσες φωτογραφίες.

Συμπέρασμα: φαίνεται πως αγαπάμε την μιζέρια μας και τηνυπερασπιζόμαστε με νύχια και με δόντια. Κάθε εναλλακτική λύση μας μυρίζει και μαςβρωμάει. Δεν την συζητάμε καν - την απορρίπτουμε. Μάλλον είμαστε άξιοι της τύχης μας…

Dubai: Η έρημος μέσα στην πόλη

2011-12-13T13:04:00.000+02:00

Στο έδαφος του Ντουμπάι, ό,τι δεν είναι τσιμέντο ή πλάκες, είναι άμμος. Η πόλη ξεφύτρωσε μέσα από την έρημο και η έρημος είναι ορατή στα διάκενα ανάμεσα στους ουρανοξύστες. Η πόλη αποτελείται από οικοδομικούς πυρήνες, συμπλέγματα κτηρίων που ενώνονται με μεγάλες οδικές αρτηρίες. Ανάμεσά τους η έρημος.

Η έρημος υπάρχει και αλλού. Η επιφάνεια μπορεί να είναι λαμπερή - αλλά από κάτω υπάρχει σκοτάδι. Στο Ντουμπάι, εκτός από τους περαστικούς τουρίστες (που είναι πάντα οι περισσότεροι) ζούνε μόνιμα τρεις κατηγορίες ανθρώπων. Οι ντόπιοι (ελάχιστη μειοψηφία, γύρω στο 10%) που είναι σχεδον όλοι κρατικοί υπάλληλοι με υψηλές αποδοχές (πριν από μια εβδομάδα ο Εμίρης τις διπλασίασε!) και μεγάλες παροχές. Τα ξένα στελέχη μεγάλων εταιριών και οι ξένοι επιχειρηματίες, που επίσης απολαμβάνουν ένα υψηλό επίπεδο ζωής - και οι αόρατοι. Οι αόρατοι έχτισαν την πόλη δουλεύοντας σκληρά για ένα μικρό μεροκάματο σε συνθηκες σκλαβιάς. Τους στρατολόγησαν δουλέμποροι με υποσχέσεις κι όταν έφτασαν εδώ ήδη χρωστούσαν τα ναύλα τους. Τους πήραν το διαβατήριο και τους υποχρέωσαν να εργάζονται σε απάνθρωπες συνθήκες. Τους αποκάλεσα "αόρατους" γιατί δεν τους βλέπει κανείς. Είτε δουλεύουν στα γιαπιά, είτε ζουν σε στρατόπεδα έξω από την πόλη, στα οποία τους μεταφέρουν κλειστά λεωφορεία.

Η σκοτεινή πλευρά του Ντουμπάι, που δεν την μαθαίνουν οι τουρίστες.

Αυτό, κατα τη γνώμη μου, αμαυρώνει αλλά δεν ακυρώνει εντελώς το επίτευγμα του Ντουμπάι. Και σε μας ήρθαν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες με την ίδια μέθοδο (δουλέμποροι, διαβατήρια, εκμετάλλευση) αλλά δεν χτίστηκε τίποτα... Δεν αρκεί να έχεις δούλους για να ορθώσεις τις πυραμίδες ή την Ακρόπολη. Όπως πιστεύω πως δεν ήταν απαραίτητο να στηθούν όλα αυτά με καταναγκαστική εργασία. Ίσως το κόστος να ήταν ακριβότερο - αλλά δεν θα περισσευαν άδεια και μισοτελειωμένα κτήρια όπως τώρα.

Ωστόσο για να είμαι δίκαιος απέναντι στο "θαύμα", όφειλα να δείξω και το σκότος.

Η Ατλαντίδα στο Dubai

2011-12-10T19:51:00.001+02:00

Από το Ντουμπάι έφερα γύρω στις 300 φωτογραφίες - αλλά και χίλιες να έφερνα δεν θα μπορούσα να δώσω μία πλήρη εικόνα αυτής της χώρας-πολυθεάματος, που μόλις ψηλάφησα σε μία εδομάδα. Αποφάσισα λοιπόν να επικεντρωθώ σε ένα μόνο θέμα: την "Χαμένη Ατλαντίδα". Πρόκειται για ένα από τα τρία ενυδρεία της πόλης, τόσο μεγάλο που μπορείτε να το περιηγηθείτε και σαν δύτης κολυμπώντας ανάμεσα στα ψάρια του. Το aquarium αυτό αναπαριστά τα βυθισμένα ερείπια της Ατλαντίδας (Επάνω ο χάρτης της). Ο πλατωνικός μύθος πραγματοποιήθηκε σε έναν άλλο τόπο, όχι στην χώρα του.

Μυστηριώδη σκαλίσματα σε βράχους, συντρίμμια ναών ή ανακτόρων, λείψανα μεγάλης δόξας: έτσι όπως περιγράφει την χαμένη χώρα ο Πλάτωνας στον "Τίμαιο" και τον "Κριτία".

Εδώ λοιπόν βλέπουμε ένα παράδειγμα του πώς το Ντουμπάι, που πριν δύο δεκαετίες ήταν ένα άσημο χωριό, δημιούργησε αξιοθεάτα από το τίποτα. Έτσι κατάφερε να έχει φέτος σαράντα εκατομμύρια επισκέπτες (με πληθυσμό δύο εκατομμυρίων). Ενώ άλλες χώρες που κληρονόμησαν σπουδαία αξιοθέατα, διώχνουν τους τουρίστες.

Μην σκεφθείτε: πετρέλαιο. Το Ντουμπάι δεν έχει πετρέλαιο. Ζει από τον τουρισμό και το εμπόριο. Έχει γίνει τεράστιος εμπορικός κόμβος και έδρα όλων των μεγάλων πολυεθνικών εταιριών.

Η αρχιτεκτονική του είναι μοναδική, τα έργα υποδομής επιβλητικά και η οργάνωσή του ελβετική. Όπως και η καθαριότητα.

Η χαμένη Ατλαντίδα είναι ένας κόσμος παραμυθένιας ομορφιάς - αλλά το μικρό αυτό πανέξυπνο κράτος έχει να προσφέρει πολλά ακόμα πιο ωραία πράγματα. Αν διάλεξα να γράψω για το ενυδρείο είναι διότι με πονεσε το ότι εμείς δεν έχουμε ούτε ένα. Αλλά θα μου πείτε "έχουμε" τον Πλάτωνα. Που τον αξιοποιούν οι Άραβες...

Ίσως γι αυτό μου φάνηκε πως αυτό το σαλάχι με περιγελούσε...

Λαμπερά ψάρια ελίσσονται ανάμεσα σε αρχαίες υδρίες. Και η μικρή Ινδή μαθαίνει το παραμύθι της Ατλαντίδας από αυτό το ενάλιο και υποβρύχιο μουσείο...

___________________________________________________

Y. Γ. Με διορθώνουν: υπάρχει και στην Ελλάδα ένα ενυδρείο, στις Γούρνες Ηρακλείου (Κρήτη).

Πρόσκληση σε ταξίδι

2011-11-27T10:59:00.001+02:00

Αγόρασα αυτή τη βαλίτσα για να πείσω τον εαυτό μου ναξεκουνηθεί. Είναι φθηνή (κάτω από 60€), ελαφριά και με γοήτευσε το χρώμα της.Δύσκολα το αποδίδει η φωτογραφία – σχεδόν φωσφορίζει.

Κάποια σχέδια ταξιδιών υπάρχουν μπροστά μου και η βαλίτσα θαπρέπει να τα ενισχύσει. Ποτέ δεν ήμουν εύκολος στο ξεκίνημα (μόνο στα νιάταμου) αλλά, αφού φύγω, είμαι συνήθως ευτυχής. Το πρόβλημα είναι η εκκίνηση. «Δενείμαι πουλί, είμαι δέντρο» είχα γράψει σε ένα βιβλίο μου. Δηλαδή έχω ρίζες και δύσκολαμεταφυτεύομαι. Όταν όμως αυτό γίνει, αισθάνομαι παντού σαν στο σπίτι μου –φτάνει βέβαια να μιλάω τη γλώσσα. Ή έστω να την κατανοώ. Εντελώς ξένος ένιωθαπ. χ. στην Ουγγαρία όπου δεν καταλάβαινα ούτε τις επιγραφές των μαγαζιών.

Στα κλασικά μου επιχειρήματα αδράνειας έχει προστεθείτελευταία και η ηλικία. «Μα είμαι εγώ για ταξίδια τώρα, που τρομάζω να σηκωθώαπό την πολυθρόνα;». Με πονάνε τα γόνατα, η μέση, τα πλευρά μου. Γκρίνια. Κι όμωςσυνήθως αφού φτάσω στο ξένο μέρος, περνάνε πολλές από τις αναπηρίες μου καιδιανύω χιλιόμετρα περπατώντας. Αλλά το τελευταίο ταξίδι ήταν πριν από δύοχρόνια και η κατάσταση έχει εντωμεταξύ χειροτερέψει.

Για να δούμε πού θα με πάει η fluor βαλίτσα. Θα αξιωθεί(κι εγώ μαζί της) πολλά χιλιόμετρα; Πάντως, έστω και για λίγο, η παρουσία της μουάλλαξε την διάθεση…

Μαργαρίτα

2011-11-22T12:43:00.001+02:00

- Θα υπογράψει!

- Δεν θα υπογράψει!

- Θα υπογράψει!

- Δεν θα υπογράψει!

- Δεν μπορεί - θα το σκεφθεί ψύχραιμα και θα υπογράψει.

- Όχι. Είναι θέμα εθνικής αξιοπρέπειας.

- Σιγά μη στάξει η ουρά του γαϊδάρου!

- Θα υπογράψει!

- Δεν θα υπογράψει!

Εδώ ο κόσμος χανεται κι εμείς μαδάμε την μαργαρίτα... Για ένα θέμα καθαρού και αμόλυντου λαϊκισμού...

______________________________________________

Τέλος καλό - όλα καλά; Ευτυχώς δεν εισάκουσε τους λεονταρισμούς των υπέρ-πατριωτών και δεν κατέστρεψε το πολιτικό του μέλλον. (Καλό γι αυτόν. Για μας;).

Μικρό Οικόπεδο του Ανεξήγητου

2011-11-19T10:46:00.001+02:00

Κάθε μέρα ανοίγω την εφημερίδα. Μπροστά μεγάλοι τίτλοι. Μέσα διάφορα τμήματα:εσωτερικές ειδήσεις, εξωτερικά, πολιτισμός, σχόλια. Ανάμεσα σε όλα ταδημοσιεύματα που αφορούν αυτό τον κόσμο, ένα μικρό κομμάτι από τον Άλλο. Στα«Κοινωνικά» υπάρχουν κηδείες και μνημόσυνα: ονόματα ανθρώπων που δεν είναι πιατου κόσμου τούτου. Άφησαν τους τίτλους, τις ειδήσεις και τα γεγονότα και οδεύουν προς τηνλησμονιά. Δεν θα μάθουν ποτέ τι έγινε αύριο.

Ανάμεσα στα άλλαπεριεχόμενα της εφημερίδας ένας χώρος ξεχωριστός, ένα μικρό οικόπεδο θανάτου.Σκέπτομαι πως όλοι θα περάσουμε από αυτό.

H "Μαφία" του Κολλεγίου

2011-11-15T11:19:00.001+02:00

Όλοι αυτοί που κάτω από κάθε πολιτική κίνηση βλέπουν συνωμοσίες, προδοσίες και μαφίες δεν έχουν ανακαλύψει το αυτονόητο.

Ποιος είναι ο δεσμός που συνδέει τους πρωταγωνιστές της σημερινής κρίσης; Παπανδρέου, Σαμαράς, Παπαδήμος είναι και οι τρεις απόφοιτοι του Κολλεγίου Αθηνών. Όπως είναι και ο προς στιγμήν υποψήφιος Νικηφόρος Διαμαντούρος, ο πρώην τσάρος της οικονομίας Παπακωνσταντίνου, και δεκάδες άλλοι πολιτικοί και αξιωματούχοι.

Άρα... Αφήνω το συμπέρασμα σε σας. Το γεγονός ότι είμαι και εγώ απόφοιτος του ίδιου σχολείου δεν αλλάζει την ορθότητα της διαπίστωσης.

____________________________________________

Υ. Γ. Μερικοί δεν κατάλαβαν ότι ειρωνεύομαι. Δυστυχώς - ή ευτυχώς - όπως μου έγραψε ένας άλλος απόφοιτος, ο Διονύσης Γουσέτης: "οι σκυλοκαυγάδες τους δεν επιτρέπουν να μπαίνουν όλοιμαζί στο ίδιο τσουβάλι και να χαρακτηρίζονται "μαφία".Αν επρόκειτο όλοι οι απόφοιτοι του Κολλεγίου να είναι μαφία, αλίμονό μας. Αλλά ήδηανάμεσα στους αποφοίτους της τάξης μας υπάρχει τόσο μεγάλη άβυσσος, που αλληλο -αποκλειόμαστε από μια λίστα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας η οποία ξεκίνησε ωςκοινή!".

Απουσία

2011-11-12T18:26:00.001+02:00

Ένας μικρός άνθρωπος ήταν με μεγάλο όνομα που του έπεφτεφαρδύ, μακρύ και μπερδευόταν στα πόδια του. Το διάστημα ανάμεσα στα αυτιά τουήταν κενό και βούιζε. Καμιά φορά ερχόταν μία ιδέα απ’ έξω, δανεική, και τογέμιζε. Με κάθε νέα ιδέα ενθουσιαζόταν – αλλά δεν ήξερε να ξεχωρίζει τις καλέςαπό τις σκάρτες. Έτσι τις νόμιζε όλες καλές και μάθαινε εκ των υστέρων, από τιςαντιδράσεις των άλλων, τι άξιζαν. (Μόνο που και οι άλλοι δεν ήταν πάνταειλικρινείς…).

Όσο περνούσε ο καιρός τόσο μεγάλωνε σε ασημαντότητα. Στοτέλος είχε γίνει πραγματικά ανύπαρκτος.

Κάποιες εμπνεύσεις τρίτων στάθηκαν ολέθριες και τον εκμηδένισαν.Δεν είναι σίγουρο πως κατάλαβε τι του συνέβη – άλλωστε πολύ λίγα πράγματα είχεκατανοήσει στη ζωή του. Τώρα θα γίνει ένα με το κενό το οποίο εκπροσωπούσε. Η ιστορία του έπαιξε ένα πολύ άσκημο παιχνίδι. Ας ελπίσουμε τουλάχιστον πως θα τον ξεχάσει.

Όμορφη κι ορφανή μου φωτογραφία (X2!)

2011-10-30T08:32:00.001+02:00

Από όλες τις φωτογραφίες που τράβηξα στον Ελύτη (ήταν οι τελευταίες) το διπλό προτρέτο με την Ιουλίτα έχει κάνει το γύρο του κόσμου. Έξω όλοι τηρούν το νόμο και βάζουν σε ορατό σημείο την υπογραφή του φωτογράφου. Εδώ υπάρχει επίσης νόμος αλλά δεν τηρείται σχεδόν ποτέ. Έτσι δεκάδες φωτογραφίες μου έχουν δημοσιευθεί παντού χωρίς υπογραφή. Δικαιολογία: "δεν ήξερα" δεν υπάρχει - έξω απλώς αρνούνται να δημοσιεύσουν φωτογραφία αν δεν έχει credits.

Κι όταν σοβαρές εφημερίδες μας όπως το σημερινό "Βήμα της Κυριακής" διαπράττουν το αδίκημα διπλό και ολοσέλιδο - τι να πει κανείς; Στη μία μάλιστα δημοσίευση (αναγγελία στην πρώτη σελίδα) γυρίζουν την φωτογραφία ανάποδα! Απόλυτος σεβασμός στην πνευματική ιδιοκτησία...

Υ. Γ. Και για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις - θέμα αμοιβής δεν τίθεται. Την σειρά την έχω χαρίσει στον Ελύτη (και τα αρνητικά στο Μουσείο Μπενάκη, μαζί με όλο μου το αρχείο). Αλλά τα πνευματικά δικαιώματα δεν παραγράφονται ποτέ.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΑ ΝΕΑ!

Μία μερα μετά, τα ΝΕΑ σε ρεπορτάζ για τον Ελύτη, έβαλαν επίσης δική μου φωτογραφία ΧΩΡΙΣ μνεία του φωτογράφου. Τζάμπα με έπαιρναν σήμερα το πρωί τηλέφωνο διάφορα μεγαλοστελέχη του ΔΟΛ ζητώντας συγγνώμη και λέγοντας ότι προσέχουν πολύ το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων. Ιδού πως το προσέχουν!

ΔΟΛ εναντίον ΔΗΜΟΥ;

Μελαγχολώ στις αργίες

2011-10-28T15:43:00.001+03:00

Αυτή ηευγενής κατάθλιψη που με επισκέπτεται τις γιορτές και τις σκόλες άργησα νακαταλάβω που οφείλεται. Ωστόσο κάποια στιγμή το συνειδητοποίησα. Με ενοχλεί τοκλείσιμο των μαγαζιών.

Δεν είναιπου ψωνίζω πολύ ή συχνά. Σε μερικές μάλιστα κατηγορίες (π.χ. ρούχα) αγοράζωμόνο στην ύστατη ανάγκη. Ούτε είμαι τύπος καταναλωτικός. Ίσως μόνο στηντεχνολογία έχω αδυναμία γιατί εκεί υπάρχει πάντα το καινούργιο.

Όχι, ταμαγαζιά μου αρέσουν επειδή εκεί συναλλάσσεται και συναντιέται ο κόσμος. Δενείναι τυχαίο ότι τα πιο ζωντανά μέρη της πόλης είναι οι αγορές. Ούτε το γεγονόςότι από την αγορά ξεκίνησε η πολιτική. Ούτε ακόμα ότι τους αγίους τους τιμούνμε πανηγύρια.

Ότανεπισκέπτομαι μία πόλη ψάχνω μουσεία και αγορές. Τα μουσεία είναι το παρελθόν,οι αγορές το παρόν. Εκεί ζει και κινείται η κοινωνία. Μπορεί να είναι τα μεγάλαμοντέρνα εμπορικά κέντρα ή τα παραδοσιακά σουκς των αραβικών πόλεων, αυτοί οιλαβύρινθοι και μαίανδροι γεμάτοι χρώματα και μυρωδιές, όπου εκτός από τηνπώληση βλέπεις συχνά και την παραγωγή. Στη Σκεπαστή Αγορά και την Αγορά τωνΜπαχαρικών της Κωνσταντινούπολης έζησα υπέροχες ώρες.

Η εμπορικήσυναλλαγή είναι ζωή. Κι αυτή η ζωή μου λείπει στις αργίες. Ακόμα κι όταν δενεπισκέπτομαι τα μαγαζιά μου αρέσει να τα φαντάζομαι ανοιχτά. Και γι αυτό τα κλειστά και νεκρά καταστήματα, στις γειτονιές της Αθήνας μου σφίγγουν την καρδιά.

____________________________________________________

Φωτογραφίες που τράβηξα στην Πόλη το 2007

Φυγή στο ωραίο...

2011-10-25T21:55:00.002+03:00

Χρωστάω χάρη σε αυτόν τον ιδιοφυή δημιουργό, τον Woody Allen γιαμία εβδομάδα φυγής και απόλαυσης. Σαν τον ήρωα της τελευταίας του ταινίας, («Μεσάνυχταστο Παρίσι») κάθε απόγευμα και βράδυ (όχι δεν περίμενα τα μεσάνυχτα) γλιστρούσαστο παρελθόν. Το ίδιο παρελθόν που τόσο άψογα ζωντάνεψε η ταινία: την δεκαετίατου ’20 στο Παρίσι με την «χαμένη γενιά» που μόνο χαμένη δεν πήγε, αφού έβγαλετόσα μεγάλα ταλέντα και τόσο υπέροχα έργα.

Εμένα δεν με έπαιρνε η αντίκα λιμουζίνα όπως τονπρωταγωνιστή – αλλά τα βιβλία των χρόνων αυτών, που ήταν και τροφή της δικής μουνιότης. Και πρώτα-πρώτα το αριστούργημα του Hemingway: “A Moveable Feast”που ζωντανεύει όλη εκείνη την εποχή. Το είχα πρωτοδιαβάσει πριν 45 χρόνια, αλλάτώρα το βρήκα πιο φρέσκο και ζωντανό. Έλυσα και μία απορία μου: και τις δύοφορές που το διάβασα, απορούσα με την πιστότητα στην λεπτομέρεια και ταγεγονότα. Τώρα έμαθα πως το βιβλίο βασιζόταν σε σημειώσεις και ημερολόγια πουκρατούσε τότε ο συγγραφέας, τα οποία φεύγοντας είχε αφήσει σε κάτι βαλίτσες στοRitz, τις οποίεςξαναβρήκε όταν επέστρεψε μετά τον πόλεμο.

Αυτό το Παρίσι το είχα ζήσει κι εγώ στη δεκαετία του ’50.Δεν είχε διαφορές από το προπολεμικό (οι μεγάλες αλλαγές έγιναν αργότερα). Καιτότε έψαχνα εκεί τα ίχνη του Pound,του Joyce, του Scott-Fitzgerald, του Picasso, της Gertrude Stein και όλων των ηρώων του Hemingway καιτου Allen. Τα στέκιαυπήρχαν όλα και με την ίδια επίπλωση του μεσοπολέμου.

Και συνεχίζοντας το ψάξιμό μου ξαναδιάβασα Zelda Fitzgerald, τα ημερολόγια τουCocteau (που σύχναζε στο σαλόνι της Stein) και του Gide,καθώς και την παράξενη αυτοβιογραφία της Stein. Παράξενη, γιατί την αποδίδει στην σύντροφό της την Alice B. Toklas (η Stein ήταν gay – είναι καιο δημιουργός του όρου) και γράφει η ίδια για τον εαυτό της, ως άλλη. Μάλισταισχυρίζεται (ως Toklas)ότι η Stein ήταν μεγαλοφυΐα…

Όλα αυτά και τους πίνακες που ξαναείδα και την τζαζ πουξανάκουσα τα οφείλω στον Woody Allen – και τον ευγνωμονώ. Κι όποιος δεν είδε την ταινία ας σπεύσει…

Αντίο Φρέντυ!

2011-10-17T14:56:00.002+03:00

Ήταν ο τέλειος συνδυασμός μεσογειακής ευαισθησίας και Βρετανικού χιούμορ. Ένας σημαντικός καλλιτέχνης κι ένας υπέροχος άνθρωπος. Φρέντυ Κάραμποτ - το ένα Κ της διαφημιστικής Κ&Κ που άφησε εποχή την δεκαετία του '60. Το άλλο Κ, ο Μιχάλης Κατζουράκης, θα νιώθει μισός.

Γειά σου Φρέντυ, συνάδελφε και άρχοντα!

Ένα ξεχασμένο κείμενο

2011-10-15T10:44:00.001+03:00

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 1985 στο "Βήμα". Έπεσε ανάμεσα στις δύο περιόδους συνεργασίας μου με την εφημερίδα και δεν ανθολογήθηκε στις δύο συλλογές κειμένων της("Μικρά Βήματα" και "Κουτσοκώσταινα"). Εφόσον είχε προηγηθεί της "ψηφιακής" μου εποχής (αγόρασα τον πρώτο μου υπολογιστή ένα μήνα αργότερα) δεν υπήρχε ούτε στο ηλεκτρονικό μου αρχείο. Το ανακάλυψε κάποιος φίλος μου στην Κύπρο, σε μία ανθολογία κειμένων "Για τον Χριστιανόπουλο"(εκδόσεις Αιγαίον, Λευκωσία 2003).Δεν θυμάμαι να μου είχαν ζητήσει την άδεια για την αναδημοσίευση.

Νίκος Δήμου

Το τζάκισμα

Λοιπόν ξέρετε γιατί ο στρατηγός Μακρυγιάννης τσάκισε (ή, στο δικό του ιδίωμα, «τζάκισε») το χέρι του; Γιατί πολέμησε και πήρε «πέντε πληγές εις το σώμα» του και έμεινε «μισός άνθρωπος»; Την απάντηση την έχει δώσει σ' ένα πολύ γνωστό ποίημα του ο Ντίνος Χριστιανόπουλος:

καημένε Μακρυγιάννη να 'ξερες
γιατί το τζάκισες το χέρι σου
το τζάκισες για να χορεύουν σέικ
τα κωλόπαιδα

Όταν πρωτοδιάβασα αυτούς τους στίχους, θαύμασα μα κι ενοχλήθηκα. Θαύμασα την καίρια αιχμή - αλλά με ενόχλησε η υποβολιμαία μομφή. Όχι που χόρευα σέικ. Αλλά σκέφθηκα πώς (και αν) θα έγραφε ο ποιητής αν ο Μακρυγιάννης δεν είχε τζακίσει το χέρι του. Ίσως θα 'χε τζακίσει ο ποιητής το δικό του.

Πιστεύω πως τελικά πιο πολύ για το Χριστιανόπουλο, παρά για τα κωλόπαιδα πολέμησε ο Μακρυγιάννης. Βέβαια η άποψη τού ποιητή είναι πως τα παιδιά κάνουν κακή χρήση της ελευθερίας που τους χάρισε ο Στρατηγός. Αλλά ίσως το ίδιο κάνει και ο ποιητής. (Κάπου, πιστεύω πως ο Μακρυγιάννης πιο εύκολα θα ανεχόταν το σέικ παρά τα ποιήματα του Χριστιανόπουλου).

Παλιές και νέες σκέψεις για τη χρήση και την κατάχρηση της ελευθερίας. Πού είναι το όριο; Γιατί το να χορεύεις σέικ (σε λίγο αυτός ο στίχος θα θέλει αστερίσκο και υποσημείωση) είναι κατάχρηση - και δεν είναι το να γράφεις ποιήματα; Έτσι θρήσκος που ήταν ο Μακρυγιάννης (θυμηθείτε το «Οράματα και Θάματα») μπορεί να θεωρούσε μόνο τη θρησκευτική και τη δημοτική ποίηση θεμιτή.

Και φυσικά δεν έχει σημασία τι θα θεωρούσε ο Μακρυγιάννης. Το ότι κάποιος θυσιάστηκε για την ελευθερία μας δεν του δίνει το δικαίωμα να την περιορίσει. Αλλιώς μπλέκουμε στη φαύλη σκέψη των Σωτήρων.

Αλλά ούτε και ο ποιητής θα 'πρεπε να αποτολμά τέτοιες απόπειρες. Σύμφωνοι - κατανοητή η απέχθεια μπροστά στα «κωλόπαιδα» και νόμιμη η σατιρική αιχμή. Πίσω της όμως ενεδρεύει μια επικίνδυνη ηθικολογική τάση. Τι παραπάνω σκέφθηκε ο δικτάτορας που είχε απαγορεύσει το ταγκό;

Το 'χει αυτό το κουσούρι η σάτιρα. Είναι, στην αγανάκτηση και την πίκρα της, απόλυτη. Και κάθε τι το απόλυτο γίνεται εύκολα απολυταρχικό – φτάνει να συνδυασθεί με «αρχή».

Αυτοί πάντως που πολεμάνε για ελευθερία -συνήθως πολεμάνε για να μην μπορεί να απαγορευθεί τίποτα: ούτε χορός, ούτε ποίημα.

Αλλά, αν ήταν να διαλέξει κανείς, σίγουρα το ποίημα είναι πιο καίριο (και πιο δυσανεκτό για την Εξουσία). Η οποία δεν θα νοιαζόταν και πολύ για το σέικ. (Οι δικτατορίες χαίρονται όταν οι νέοι χορεύουν. Άλλα φοβούνται...).

Πάντως η «γενιά του σέικ» έδωσε κι αυτή τις εξετάσεις της. «1-1-4», Αντίσταση, Πολυτεχνείο. Δεν υστέρησε καθόλου από τις γενιές του ταγκό ή του βαλς. (Ούτε από τις χρονικά παράλληλες γενιές του τσάμικου, ή του ζεϊμπέκικου).

Για τον ποιητή λοιπόν (κι όχι για το σέικ) πολέμησε ο Μακρυγιάννης. Σ' αυτή την περίπτωση, η δεύτερη στροφή του ποιήματος θα ταίριαζε κάπως έτσι:

το τζάκισες για να μπορεί ο Χριστιανόπουλος
να δημοσιεύει τα αιχμηρά
τα σεμνά και τα άλλα

Παραδέχομαι πως ποιητικά δεν λέει τίποτα. Όμως είναι σίγουρα πιο δίκαιη. Για τα «κωλόπαιδα».

Τα δίδυμα χρόνια

2011-10-10T13:03:00.003+03:00

5 ετών

Πριν λίγες μέρες μπήκα στα 77. Αυτά τα δίδυμα εφτάρια μεπροβλημάτισαν. Ξαφνικά αναρωτήθηκα τι έκανα σε άλλες εποχές με δίδυμουςαριθμούς.

11 χρόνων. Μετακατοχικό, κοκκαλιάρικο παιδί υφίσταμαιυπερτροφία από την μητέρα για να ξεπεράσω την (πραγματική ή υποχονδριακή της)αδενοπάθεια. Τα κιλά που πήρα τότε τα κουβαλώ ακόμα.

Ανακαλύπτω την ποίηση, την εξοχή (όλη την Κατοχή κλεισμένοςστην Αθήνα), το Κολλέγιο, τον ερωτισμό (πρώτα σαν αυτοερωτισμό), τις απαγορευμένεςιδέες.

22 ετών

22 ετών. Φοιτητής στην Γερμανία. Η καλύτερη περίοδος της ζωήςμου. Έχω ενδιαφέρουσες σπουδές (φιλοσοφία), έναν υπέροχο δάσκαλο (Stuermann), μία τρυφερή φιλενάδα,και μία παρέα από απίθανα ταλαντούχους ανθρώπους. (Όλοι τους έγιναν διάσημοι).Κάνω σινεμά, θέατρο, γράφω, διαβάζω, μαθαίνω. Ρουφάω σαν σφουγγάρι.

33. Νεόκοπος επιχειρηματίας με δανεικά κεφάλαια στηνδιαφήμιση. Μετά από μία περίοδο μαύρης φτώχειας, προσπαθώ να δημιουργήσω κάτιδικό μου για να ξεφύγω από τις ευκαιριακές δουλειές και το υπαλληλίκι.Χαμαλίκι.

44 χρόνων. Γνωρίζω την γυναίκα της ζωής μου. (Έχω πίσω μουδύο διαζύγια). Ζούμε μαζί, αλλά θα την παντρευτώ είκοσι χρόνια αργότερα. (Οκαμένος στο χυλό…) Προσπαθώ να πουλήσω την εταιρία μου – η επιτυχία της με έχειπαγιδέψει. (Θα το πετύχω μετά 4 χρόνια).

50+

55. Ώριμος πια, παράγω όσο περισσότερο μπορώ: Βιβλία, άρθρα,εκπομπές. Βιάζομαι γιατί ίσως προαισθάνομαι ότι τέσσερα χρόνια μετά θα έρθει οκαρκίνος.

66. Την γλύτωσα, αλλά μου έμεινε η πίεση του χρόνου.Συνεχίζω να παράγω και να μαζεύω γάτες. Χτίζω ένα μικρό καταφύγιο στο βουνό.

Τι θα κάνω τον εβδομηκοστό έβδομο χρόνο δεν γνωρίζω – μόλις άρχισε.Ελπίζω να σας γράψω κι από τον ογδοηκοστό όγδοο…

Steve Jobs 1955-2011

2011-10-06T11:16:00.000+03:00

R I P

"Steve was among the greatest of American innovators:
brave enough to think differently,
bold enough to believe he could change the world,
and talented enough to do it,"

Barack Obama

Όνειρο νέας ζωής

2011-10-02T15:08:00.000+03:00

Σήμερα είδαένα ωραίο όνειρο. Ελπίζω να μου βγει σε καλό.

Τοντελευταίο καιρό ή δεν βλέπω (δεν θυμάμαι) τίποτα, ή βλέπω εφιάλτες. Προχθέςακόμα έκανα αγωνιώδη αναρρίχηση σε μία σχεδόν κάθετη πλαγιά με σαθρόέδαφος, ενώ δεξιά και αριστερά παραμόνευαν τέρατα που έμοιαζαν με υπερμεγέθεις κροκόδειλους.

Όμως αυτή τηνύχτα βρέθηκα σε μίαν άγνωστη πόλη (ή άγνωστη περιοχή γνωστής πόλης) και έψαχναγια σπίτι και στέκι. Βρήκα και τα δύο. Το στέκι ήταν ένα πολύ λιτό καφενείο. «Εδώ»,μου είπε κάποιος, «μαζεύονται οι φίλοι του ποιητή Νίκου Παναγιωτόπουλου». Επειδήπολύ μου αρέσει το «Σύσσημον», το μεγάλο του ποίημα, χάρηκα. Εδώ θα βρω φίλους,σκέφθηκα.

Το σπίτιπάλι που βρήκα ήταν ένα μικρό διαμέρισμα ενός δωματίου που είχε όμως ένα μεγάλοπλεονέκτημα. Βρίσκονταν στην γωνία του ισογείου μίας πολυκατοικίας και έβλεπεστον γύρω χώρο που ήταν αχανής, ακάλυπτος οικοδομικά και δασωμένος. Έμοιαζε αυτή η πολυκατοικία ναήταν το τελευταίο κτήριο στην περιοχή και η γωνιά μου η τελευταία άκρη του.Έτσι από τα μεγάλα παράθυρα (οι τοίχοι ήταν τζάμια, σαν κρύσταλλα βιτρίνας)έβλεπα καθαρή φύση. Θάμνους, δέντρα, πυκνή βλάστηση.

Το σπίτιμέσα ήταν γεμάτο πράγματα του περασμένου νοικάρη. Θα ερχόταν λέει να τα πάρεικαι έτσι θα άδειαζε ο χώρος. Η ευτυχία μου ολοκληρώθηκε όταν πήγα στο μπάνιο.Εκεί, έξω από το μεγάλο παράθυρο (πάλι κρύσταλλο βιτρίνας αλλά κλεισμένο απόδέντρα) εμφανίστηκε μία γατούλα, τρίχρωμη. Άνοιξα και μπήκε μέσα. Κούτσαινε απότο πίσω αριστερό της πόδι, το κρατούσε ψηλά. Παρόλα αυτά ήρθε και τρίφτηκε σταπόδια μου.

Αυτό συμπλήρωσετην ευτυχία μου – σπίτι χωρίς γάτα για μένα είναι νεκρό. Ένοιωσα πως τώρα αρχίζεινέα ζωή. Νέα πόλη, σπίτι, γάτα, στέκι. Και ξύπνησα με την χαρά του καινούργιου, όπωςέκανα όταν ήμουν νέος…

Το αριστούργημα

2011-09-26T09:55:00.000+03:00

Από τότε πουέμαθα να διαβάζω, ήθελα να γίνω συγγραφέας. Νομίζω ότι φταίει ο Ιούλιος Βερν.Τον διάβαζα στις παλιές καθαρευουσιάνικες εκδόσεις του Σιδέρη – σε μεγάλο σχήμακαι με τις πρωτότυπες χαλκογραφίες. Σε κάθε βιβλίο, απέναντι από την σελίδα τουτίτλου, υπήρχε το πορτρέτο του Βερν. Επιβλητικός, με την τεράστια γενειάδα του,έμοιαζε με τον Παντοκράτορα στις εκκλησίες. Γύρω από το πρόσωπό του, σε μικρέςστρογγυλές βινιέτες, ήταν σκηνές από τα πιο γνωστά του μυθιστορήματα – όλος οκόσμος που είχε πλάσει. Και σε αυτό μου θύμιζε το Θεό.

Ήθελα λοιπόνκι εγώ να γίνω δημιουργός κόσμων. Το πρώτο μου μυθιστόρημα, περιπετειώδες καιφαντασιακό, το δημοσίευσα μαθητής στο Γυμνάσιο σε ένα περιοδικό του «ΕρυθρούΣταυρού Νεότητος». Ήταν και το τελευταίο(δεν ξανάγραψα μυθιστόρημα) και έμεινε ημιτελές.

Θα πείτε: συγγραφέαςχωρίς μυθιστόρημα; Οι πιο πολλοί ταυτίζουν τις δύο έννοιες. Κι όμως γίνεται.Υπάρχει η ποίηση, τα σύντομα πεζά, το δοκίμιο, η σάτιρα... Κάποια στιγμή άφησακαι την προσοδοφόρο δουλειά μου, για να αφοσιωθώ στο γράψιμο.

Όπως κάθεσυγγραφέας, σε όλη μου τη ζωή προσπαθούσα να γράψω το Μεγάλο μου Έργο, τοMagnum Opus, το Αριστούργημα.

Τι είναι τοΑριστούργημα; Είναι μία φαντασιακή κατασκευή. Στην ιδανική (αλλά θεωρητική)περίπτωση είναι το έργο που μόλις κυκλοφορήσει θα κάνει τους κριτικούς ναπαραληρούν, τους άλλους συγγραφείς να πρασινίσουν από ζήλεια, το κοινό ναεκστασιάζεται, τους βιβλιοπώλες να πουλάνε ντάνες ολόκληρες και τους μεταφραστέςνα ιδρώνουν. Κυρίως θα είναι ΤΟ έργο που θα ξεπεράσει τη φθορά και θα επιβιώσειγια πάντα. Περιττό να πω ότι θα σάρωνε και τα βραβεία: από τα Κρατικάμέχρι το Νόμπελ.

Φυσικά μίατέτοια συγκυρία είναι από σπάνια ως αδύνατη. Τα περισσότερα βιβλία που σήμεραχαρακτηρίζουμε αριστουργήματα, είτε παραγνωρίστηκαν στην εποχή τους, είτεανακαλύφτηκαν μετά το θάνατο του συγγραφέα. Άλλα ήταν «δεύτερα», έργα που οδημιουργός τους δεν εκτιμούσε. Μερικά, που δοξάστηκαν ως αριστουργήματα, ξεχάστηκανσύντομα. Τον ποιητή που πήρε το πρώτο Νόμπελ λογοτεχνίας, δεν τον διαβάζεικανείς.

Τι έχει μείνει από το παιδικό όραμα; Μετά από 61 βιβλία, μόνον η απόλαυση τηςγραφής. Το τελικό αποτέλεσμα, η οριστική κρίση μετατίθεται στο απώτερο μέλλον. Και στην απίθανη περίπτωση πουέγραψα το αριστούργημα, δεν θα το μάθω ποτέ.

Τι νόημα έχει ένας ουρανός...

2011-09-23T15:35:00.000+03:00

...χωρίς σύννεφα;

Είναι βαρετός όσο ένα γαλάζιο κενό.

Γι αυτό χθες πήρα την μηχανή μου και ανέβηκα στα Τουρκοβούνια. Μαζί με το φθινόπωρο είχαν έρθει τα σύννεφα.

Και τράβηξα αυτή τη φωτογραφία που έχει όλες τις αποχρώσεις του φωτός και του σκότους.

Ποιητές του φθινοπώρου

2011-09-21T12:05:00.002+03:00

Λίγα πράγματα πια έρχονται στην ώρα τους, αλλά το φθινόπωροεφέτος έφτασε με ακρίβεια ελβετικού τρένου. Η 21^η Σεπτεμβρίου,φθινοπωρινή ισημερία, επίσημη ημερομηνία έναρξης της τρίτης εποχής, αναγγέλθηκε με – τιάλλο – ένα πρωτοβρόχι.

«Με την πρώτη σταγόνα τηςβροχής, σκοτώθηκε το καλοκαίρι».

Υπερβολές, Οδυσσέα Ελύτη. Έχουμε ακόμα πολύ θέρος μπροστά μας – τουλάχιστονως τον Αη Δημήτρη και το «μικρό καλοκαιράκι» του. Αλλά κάθε εδομάδα το φθινόπωροθα κερδίζει έδαφος. Χαμηλότερη θερμοκρασία, μικρότερη μέρα, λιγότερο φως.

Οι φίλοι μου στην Αυστραλία υποδέχονται την άνοιξη. Εμείς,αν κρίνω από τις ειδήσεις, μπαίνουμε σε βαρύ χειμώνα. Περικοπές, χρεοκοπία, CDSκαι spreads. Για το φθινόπωρο θα μιλάμε τώρα;

Κι όμως είναι εκεί οι εποχές, και η φύση δεν ασχολείται με τις έγνοιες των ανθρώπων.Ξετυλίγει τα δικά της πανοράματα: ηλιοβασιλέματα, τυφώνες και θύελλες,καταιγίδες και ανέμους, ηλιοφάνεια και γαλήνη. Καμιά φορά ρίχνει ένα σεισμό γιανα μας θυμίσει πόσο ασήμαντοι είμαστε.

Παλιά το φθινόπωρο ήταν η εποχή των μελαγχολικών ποιητών.Που αγαπούσαν φθίνουσες δέσποινες όπως τις ήθελε ο Αχιλλέας Παράσχος: «Με είκοσι φθινόπωρα, με άνοιξιν καμίαν».

Ο Ρομαντισμός πέρασε. Κανείς δεν διαβάζει πια Παράσχο (δίκαια– κι ας του έχουν χαρίσει τόσους δρόμους). Αλλά άδικο να μην διαβάζει κανείςΧατζόπουλο, Πορφύρα, Τέλλο Άγρα, Μαλακάση, Παπαντωνίου. (Αχ, εκείνη η φθινοπωρινή«Γυναίκα στο Πάρκο» με τον υπέροχο στίχο: «…θάλασσατου ανεκπλήρωτου που τόσα μου κρατεί»).

Κι ο μοναχικός Λαπαθιώτης έγραψε ένα «Τραγούδι το φθινόπωρο».Τελειώνει έτσι:

Σ΄ αγάπησα φθινόπωρο, την ώρα που τα φύλλα
πέφτουν κι αφήνουν τα κλαριά, κι είναι τα βράδιαμόνα.
Μ’ αλήθεια να σ’ αγάπησα – ή μην είν’ ηανατριχίλα
του ερχόμενου χειμώνα;

60 χρόνια φιλία και δύο αφιερώσεις

2011-09-14T19:20:00.001+03:00

Δέκα χρόνια από την ημέρα που - κατάπληκτοι - αποχαιρετίαμε τον Μιχάλη Δερτούζο. Κατάπληκτοι γιατί ο Μιχάλης ήταν η ίδια η ζωή και μας φάνηκε αδιανόητο να πεθάνει στην δεύτερη εφηβεία του.

Νέο θέλω να τον θυμάμαι!

Όχι μόνο κατάπληξη αλλά και αγανάκτηση νιώθαμε όλοι.

Το ποιος ήταν ο Μιχάλης δεν χωράει σε ένα blog. Δεκαετίες στην πιο κομβική θέση της παγκόσμιας πληροφορικής - διευθυντής του εργαστηρίου επιστήμης υπολογιστών στο φημισμένο ΜΙΤ, έχει σμιλέψει το παρόν και το μέλλον μας. Περισσότερα εδώ: http://www.csail.mit.edu/Michael_Dertouzos. Ήταν ένας μεγάλος επιστήμονας, ένας καταπληκτικός δάσκαλος και ένας ζεστός και τρυφερός άνθρωπος (με διαβολική αίσθηση του χιούμορ).

Είχα την τύχη να τον ζήσω ως συμμαθητής και φίλος. Κι ενώ θεωρητικά περπατούσαμε προς αντίθετες κατευθύνσεις (εκείνος στο "πρακτικό" τμήμα, εγώ στο "κλασικό", εκείνος σπούδασε ηλεκτρολόγος μηχανολόγος κι εγώ φιλοσοφία) είχαμε κοινά ενδιαφέροντα. Εγώ έβλεπα την τεχνολογία σαν μία πνευματική και δημιουργική διάσταση του ανθρώπου, εκείνος προπαθούσε να της δώσει μία πιο ανθρώπινη υπόσταση, να την φέρει πιο κοντά στη ζωή.

Το κοινό μας ενδιαφέρον φαίνεται σε δύο αφιερώσεις του Μιχάλη που, πέρα από την φιλία του, οριοθετούν και την πορεία του από το τέχνημα στον άνθρωπο. Στο προτελευταίο του βιβλίο έγραψε:

Και στο τελευταίο ολοκλήρωσε:

Στη βιβλιοθήκη μου αυτά είναι πολύτιμα κειμήλια.

Είχαμε μαζευτεί εχτές, παλιοί φίλοι και συμμαθητές και η γλυκιά Κάθυ, σύντροφός του, και μιλούσαμε ώρες γι αυτόν. Όσα και να λέγαμε, αυτόν τον τεράστιο (από κάθε άποψη) άνθρωπο, ήταν αδύνατο να τον χωρέσουμε κάπου...

By public request

2011-09-10T12:33:00.001+03:00

Τα γατάκια μάζεψαν περισσότερους επισκέπτες από όλα τα θέματα του blog. Κατά γενική παράκληση προσθέτω άλλες δύο φωτογραφίες:

Ανερχόμενη τίγρη... ή μάλλον λεοπάρδαλη (αυτή ανεβαίνει στα δέντρα)..

Με εμπιστοσύνη, τρόμο και απορία, μπροστά σε ένα κόσμο όλο θαύματα και απειλές...

Θα το φάω όλο!

2011-09-08T12:14:00.002+03:00

Νέες αφίξεις στα Κιούρκα. Παρόλες τις συνεχείς στειρώσεις μία επισκέπτρια γάτα εμφάνισε δύο μικρούτσικα γατάκια που παλεύουν από τώρα για την επιβίωση. Όταν βγαίνει το κοινό συσσίτιο, ορμάνε και διώχνουν γάτους εικοσαπλάσιους σε μέγεθος, ενώ αγκαλιάζουν το πιάτο για να δείξουν ότι τους ανήκει...

Είναι η νέα ζωή που ήρθε να δώσει καινούργια κίνητρα στους κουρασμένους εμάς. Δεν ξέρουν από Κρίση αυτά. Πεινάνε!

Ο Ποιητής της Τεχνολογίας

2011-09-05T09:03:00.004+03:00

Ο SteveJobs είναι το αντίθετο του μάρκετινγκ.

Τι κάνει το μάρκετινγκ; Ερευνά την αγορά, ρωτάει τουςκαταναλωτές για τις ανάγκες τους, οργανώνει ποσοτικές και ποιοτικές έρευνες,δοκιμάζει πρότυπα μοντέλα των προϊόντων σε χρήστες για να δει τις αντιδράσειςτους και να διορθώσει συνακόλουθα το τελικό προϊόν.

Τίποτα από αυτά δεν έκανε ο Jobs. Σε μία εποχή που οιμεγάλες εταιρίες ξοδεύουν τόσα εκατομμύρια για έρευνα, αυτός σχεδίαζε τα προϊόντατου μέσα στο νου του. Οραματιζόταν. Όταν του μιλούσαν για έρευνα απαντούσε: «μα οικαταναλωτές δεν ξέρουν τι θέλουν».

Και πραγματικά: ποιος ήξερε ότι χρειάζεται μία ταμπλέτα, έναiPhone ή μία οθόνη με εικονίδια και ποντίκι; Ποιος φαντάστηκε ποτέ ένα χώρο σαντο iTunes που περιέχει όλη την μουσική στον κόσμο, έτοιμη να την αγοράσεις καινα την απολαύσεις με ένα κλικ;

Όλα αυτά τα οραματίστηκε και τα υλοποίησε ο Jobs με τρόποτέλειο. Γιατί κι όταν κάτι το είχαν εφεύρει άλλοι, πριν από αυτόν, του έδινενέα μορφή και τρόπο χρήσης που το έκανε μοναδικό. Το iPod δεν ήταν το πρώτο ΜΡ3– πριν από αυτό είχα ήδη τέσσερεις άλλες συσκευές συμπιεσμένης μουσικής. Αλλάμόνο με το iPod συνειδητοποίησα και εγώ και ο κόσμος τι θα πει διαχείρισηφορητής μουσικής. Σε δύο χρόνια κέρδισε την αγορά.

Κι έπειτα αυτή η λατρεία του στην φόρμα – την ομορφιά… Απότην Lisa και τον πρώτο Mac ήδη φαινόταν πως ο Jobs έβλεπε κάθε προϊόν σαν έργοτέχνης. Μετά την επάνοδό του στην Apple έσμιξε με τον Jonathan Ive, τον ιδιοφυήchief designer της Apple που συνέχισε την μεγάλη παράδοση της Braun τηςδεκαετίας του 50-60. Ο Ive προλογίζει και το βιβλίο για τον Dieter Rams τηςBraun, τον μεγαλύτερο σχεδιαστή βιομηχανικών προϊόντων του 20^ουαιώνα, και παραδέχεται ότι ακολουθεί τις αρχές του.

Το πρώτο δείγμα της συνεργασίας Jobs-Ive ήταν το iMac (1998)που άλλαξε με χρώμα τον κόσμο των υπολογιστών. Κι έπειτα ακολούθησε όλη η σειράτων i-προϊόντων που γοήτευσαν και γοητεύουν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη τη γη.Η λειτουργικότητα έγινε τέχνη – και η τέχνη λειτουργία. Και ο Jobs, ποιητής τηςτεχνολογίας.

Κι αυτόν τον άνθρωπο τον έδιωξαν από την Apple κάτιγραφειοκράτες που μετά βούλιαξαν την εταιρία. Τον κατηγόρησαν πως ήτανεγωιστής, μονομανής, νάρκισσος, υπερόπτης, αυταρχικός. Ε, και; Ήταν όλα αυτάκαι κάτι άλλο: μεγαλοφυής.

Στο YouTube υπάρχει η ομιλία που έκανε ο Jobs (ήδηπολιορκημένος από την αρρώστια) στους απόφοιτους του Stanford University. (Πληκτρολογίστε:Jobs – Stanford). «Είναι η πρώτη τελετή αποφοίτησης στην οποία παρευρίσκομαι»είπε, αυτός, που δεν είχε φοιτήσει πουθενά. (Σημειώστε όλοι εσείς που κυνηγάτεπτυχία: και οι τρεις μεγάλοι της πληροφορικής: Bill Gates, Larry Ellison,Steve Jobs, ήταν απόφοιτοι γυμνασίου!).

Η ομιλία αυτή είναι ένα εμβληματικό κείμενο της εποχής μας –κάτι που θα μείνει, σαν τον «Επιτάφιο» του Περικλή. Τελειώνει με μία παραίνεσητου Jobs στους φοιτητές. “Stay hungry!Stay foolish!” Μείνετε πεινασμένοι– μείνετε τρελοί!

________________________________________________________

Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜagazino, τ. 568, 4.9.11

Νάρκισσοι

2011-09-04T09:46:00.001+03:00

Μία φίλη έστειλε θαυμαστική επιστολή σε συγγραφέα και αυτόςτην ανέβασε στο blogτου. Το γεγονός με ξένισε κι αναρωτήθηκα γιατί. Η διαδικασία ήταν άψογη: οσυγγραφέας ζήτησε την άδεια της δημοσίευσης – και μάλιστα παρέθεσε και τηνσχετική ανταλλαγή email.

Συνειδητοποίησα πως αυτό που με παραξένεψε οφειλόταν στογεγονός ότι δεν έχω κάνει – ούτε καν σκεφθεί – κάτι ανάλογο. Επιστολές τέτοιεςέχω λάβει πάρα πολλές. Ευτυχώς από τότε που διαδόθηκε το Διαδίκτυο, ηηλεκτρονική αλληλογραφία (και τα blogs), η επικοινωνία ενός συγγραφέα με τουςαναγνώστες του είναι πολύ εύκολη. Δεν είναι όπως παλιά, που πετάγαμεβιβλίο-μπουκάλι στο πέλαγος, και δεν μαθαίναμε ποτέ την τύχη του. Όσο περνάνετα χρόνια, όλο και περισσότεροι συγγραφείς και αναγνώστες μπαίνουν στο Ιντερνέτ.Την πρώτη φορά που έβαλα την ηλεκτρονική μου διεύθυνση στο βιογραφικό μου(τυπώνεται συνήθως στο «αυτί» του βιβλίου) έμεινα κατάπληκτος από τηνανταπόκριση. Κι ήταν πριν δέκα χρόνια.

Για βιβλία μάλιστα με εξομολογητικό περιεχόμενο (όπως οι«Δρόμοι») τα γράμματα ήταν αντίστοιχα εξομολογητικά και συνήθως εκτενή. Κάποιοπεριστατικό της αυτοβιογραφίας μου θύμιζε κάτι ανάλογο και προκαλούσε μίαεξιστόρηση. Τέτοιες επιστολές θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα άλλο βιβλίο.

Αλλά, από ότι θυμάμαι, ποτέ δεν δημοσίευσα κάποια. Όπως καικριτικές των έργων μου, ή και απλές αναφορές σε αυτά. Ούτε σε blog ούτε – πολύπερισσότερο – σε έντυπες στήλες. Μου έκανε μάλιστα κακή εντύπωση όταν συγγραφείςπροωθούσαν το έργο τους μέσα από τα άρθρα τους.

Τώρα θα μου πείτε πως κι ετούτη εδώ η στήλη αποτελείαυτοέπαινο – άλλου είδους. Ίσως. Ο καθένας μας είναι αλλιώς Νάρκισσος. Όμως εδώεμπλέκονται δύο στοιχεία: το ναρκισσιστικό (της προβολής) και τα εμπορικό. Καιτα δύο με ενοχλούν. Αλλά περισσότερο ο ανοιχτός ναρκισσισμός. Είναι π. χ. ολόγος που δεν μπόρεσα να προσεγγίσω τον Ρίτσο. Ο άριστος αυτός ποιητής εν ζωή ήταν μίασκέτη πόζα. Είχες την αίσθηση ότι συνεχώς έπαιζε ένα ρόλο.

Δείτε φωτογραφίες του. Υπάρχει μία έκδοση (της«Ελευθεροτυπίας», νομίζω) που έχει πάρα πολλές. Δεν βλέπεις ούτε μίαφυσική. Όπου και να τον φωτογράφιζανήταν στημένος, με το κεφάλι ψηλά, το λάγνο βλέμμα στο άπειρο. Ακόμα και στιςφυλακές, στις εξορίες, ο Ρίτσος δεν ήταν άνθρωπος – ήταν πορτρέτο.

Από άλλου ξεκίνησα κι αλλού έφτασα. Να το καλό ενός blog – γράφειςσυνειρμικά και αβίαστα.

Το τέλος των διακοπών

2011-08-27T12:55:00.000+03:00

Υπάρχουν πολλοί λόγοι να χαρείς για το τέλος των διακοπών...

Όλα λειτουργούν σωστά

2011-08-19T15:50:00.004+03:00

Αυτός θα μπορούσε να είναι ο ορισμός της ευτυχίας. Όχι ίσως την ενεργητικής ευτυχίας (του κεφιού, του ενθουσιασμού, της έκστασης) αλλά της παθητικής, που οι αρχαίοι ονόμαζαν «αλυπία». Απλώς να είσαι καλά.

«Όλα λειτουργούν σωστά». Κατ’ αρχήν στο ίδιο μας το σώμα. Κανένα όργανο δεν παρουσιάζει πρόβλημα; δεν πονάει δόντι, δεν καίει το στομάχι, δεν μαγκώνει η μέση. Μπορεί αυτή η ευτυχία να φαίνεται αυτονόητη στους νέους, αλλά όσο περνάνε τα χρόνια γίνεται όλο και πιο πολύτιμη. Στην τρίτη ηλικία είναι η πρώτη. Να ξυπνάς το πρωί και να μην πονάς; Υπέροχο συναίσθημα!

Μετά είναι σημαντικό να λειτουργούν όλα σωστά στο περιβάλλον μας. Η οικογένεια είναι δεμένη και αγαπημένη; Η δουλειά κινείται σωστά και παρέχει τα προς το ζειν; Οι φίλοι είναι κοντά σου για στήριξη και διασκέδαση;

Και εκτός από το ανθρώπινο (οικογένεια, εργασία, παρέα) παίζει και το άψυχο περιβάλλον. Ξαφνικά κόπηκε το ηλεκτρικό; Σε άφησε το αυτοκίνητο; Έμεινες από Διαδίκτυο; Μικρές δυστυχίες ίσως, αλλά σημαντικές, έτσι που μάθαμε να ζούμε. Εγώ τουλάχιστον τις νιώθω σαν αναπηρίες. Χωρίς αυτοκίνητο νιώθω κουτσός – έστω κι αν δεν έχω κάπου να πάω. Μου λείπει η δυνατότητα της κινητικότητας.

Και πάμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο – το κοινωνικό. Κι εκεί η εύρυθμη λειτουργία των πάντων είναι προϋπόθεση της ευτυχίας. Έτσι οι απεργίες με απορρυθμίζουν. Ξαφνικά δεν υπάρχουν συγκοινωνίες, ταχυδρομεία, βενζίνη, εφημερίδες. Δεν λειτουργούν οι τράπεζες, το Δημόσιο, το ΕΚΑΒ, τα νοσοκομεία…

Λιγότερο με απορρυθμίζουν οι αργίες και οι ομαδικές διακοπές. Αντίθετα χαίρομαι να ξέρω πως τα μαγαζιά είναι ανοιχτά (έστω και μόνο για χάζι). Πως μπορώ να βρω γιατρό (γιατί όλοι οι πονόδοντοι με πιάνουν το Δεκαπενταύγουστο;). Πως δεν θα πάω να πιώ καφέ στο στέκι μου και θα το βρω κλειστό.

Όλα λειτουργούν σωστά: ο δικός μου ορισμός της ευτυχίας. Και γι αυτό στην Ελλάδα είμαι σπάνια ευτυχής. Διότι – άσχετα από απεργίες και διακοπές – σε αυτή τη χώρα σχεδόν τίποτα δεν λειτουργεί σωστά… Κι όσο περνάει ο καιρός, η κατάσταση χειροτερεύει. Σε λίγο δεν θα λειτουργεί πια τίποτα.

_________________________________________

Σκίτσα του Saul Steinberg

Ave Maria

2011-08-15T12:17:00.002+03:00

Από όλες τις θρησκευτικές γιορτές η «Κοίμησις της Θεοτόκου» προσβάλλει περισσότερο την λογική μου. Καταλαβαίνω την ανάγκη πολλών να πιστεύουν σε κάποιον Θεό – αν και δεν την συμμερίζομαι. Τους χρειάζεται ένας Δημιουργός. Αλλά η Μαρία; Και Παρθένος και Μήτηρ και Θεού;

Πώς θα νιώθατε αν σας έλεγαν ότι η κόρη σας έμεινε έγκυος μυρίζοντας ένα κρίνο και μετά γέννησε αγόρι (που μεγαλώνοντας δήλωσε ότι ήταν γιος του Θεού, πέθανε και αναστήθηκε).

Έτσι νιώθω κι εγώ. Κι όταν βλέπω όλο το πανηγύρι στην Τήνο και την Μονή Σουμελά, αναρωτιέμαι τι μηχανισμοί οδηγούν σε αυτή την ομαδική παράκρουση.

Σύμφωνοι, οι μισοί Χριστιανοί (οι Διαμαρτυρόμενοι) δεν αποδέχονται τον μύθο της Παναγίας και η μισή ανθρωπότης δεν έχει καν ακούσει περί αυτής. Αλλά εκεί λατρεύουν άλλα είδωλα – μερικά, ακόμα χειρότερα.

Παρηγοριά μου μένουν τα έργα τέχνης που ενέπνευσε ο μύθος. Χωρίς την Παναγία δεν θα είχαμε το Ave Maria. Εκτός αν απευθυνόταν σε μία απλή και γήινη Μαρία – πράγμα μάλλον καλύτερο…

Ολέθριο Internet

2011-08-12T10:37:00.004+03:00

Κάθομαι εδώ στην παραλία με έναν δικτυωμένο φορητό, σκέπτομαι και γράφω. Έχουν περάσει 26 χρόνια από τον πρώτο μου υπολογιστή (έναν IBM PC XT χωρίς σκληρό δίσκο – με δύο floppies). Συμπληρώνονται σχεδόν 20 χρόνια από τις πρώτες μου εξόδους στο Internet, σε περιβάλλον UNIX. Μαύρη οθόνη, πράσινα γράμματα, καθόλου γραφικά ή εικονίδια – μόνο φραστικές εντολές. Τότε, αντί για Google, είχαμε την εντολή «Gopher».

Και ήδη ήταν σαφές ότι άλλαζε ο κόσμος, όπως δεν άλλαξε ποτέ στην ιστορία του. Σήμερα από ένα κινητό τηλέφωνο μπορώ να έχω πρόσβαση σε όλη τη γνώση, την τέχνη και την δημιουργία της ανθρωπότητας. Μπορώ να μεταδώσω αυτό που βλέπω στην άλλη άκρη του κόσμου, να γίνω εκδότης του εαυτού μου και να με διαβάζουν χιλιάδες, να εργάζομαι και να διοικώ εταιρίες από το εξοχικό μου… πράγματα που καμία επιστημονική φαντασία δεν είχε προβλέψει.

Έχουμε λοιπόν αυτό το θαύμα του Διαδικτύου και τι κάνουμε; Το αντιμετωπίζουμε με καχυποψία σαν να ήταν σκοτεινό κόλπο απατεώνων. Οτιδήποτε συναντώ στα ΜΜΕ αφορά τις ολέθριες συνέπειες του Internet. Πότε είναι ο εθισμός των ανηλίκων (ασθένεια!), πότε οι απάτες των χάκερ (έγκλημα!) πότε η ασύδοτη ελευθερία των bloggers (δυσφήμιση και συκοφαντία!) πότε η ύπαρξη πορνογραφίας (υπάρχει και στον Τύπο - θεούσικος μπαμπούλας). Κι αυτά τα αρνητικά, μαζί με άλλα, είναι τα μόνα που αναφέρονται σχετικά με το Διαδίκτυο. Θετικό, τίποτα.

Το κράτος εκπέμπει διαφημίσεις που προειδοποιούν για τον εθισμό, ή ετοιμάζει νόμους για την κατάλυση της μεγαλύτερης αρετής του Δικτύου: της ελευθερίας του.

Φυσικά και το Κράτος και τα ΜΜΕ φοβούνται το Internet κι έχουν κάθε συμφέρον να το δυσφημούν. (Το κράτος επειδή είναι εστία ελεύθερης επικοινωνίας και τα ΜΜΕ επειδή είναι ο βασικός τους ανταγωνιστής). Και φυσικά υπάρχουν καταχρήσεις και παραβατικές συμπεριφορές στο Διαδίκτυο – μήπως δεν υπάρχουν στον Τύπο;

Αλλά τόση διαστρέβλωση! Όλα αυτά τα αρνητικά είναι ασήμαντα σε ποσοστά. Τι αντιπροσωπεύει ο δήθεν εθισμός στο διαδίκτυο στους ανηλίκους μπροστά στους εθισμούς στο φαγητό – πρώτοι στους παχύσαρκους! – το ποτό και το τσιγάρο; Πόσοι είναι αυτοί οι εθισμένοι; Εκατό; Διακόσιοι; Οι άλλοι είναι εκατοντάδες χιλιάδες και ο εθισμός τους είναι δολοφονικός. Και τι ποσοστό αντιπροσωπεύουν οι ψηφιακές απάτες στο σύνολο; Ούτε μία στις χίλιες.

Κι όμως όλη αυτή η παραπληροφόρηση έχει αποτέλεσμα. Έρχονται γονείς και μου λένε: να αγοράσω υπολογιστή στο παιδί; Να βάλω Ιντερνετ; Ακούω τόσα αρνητικά πράγματα…

Είμαστε που είμαστε λαός τεχνοφοβικός και συντηρητικός – έρχεται καπέλο και η αντι-προπαγάνδα να μας τρομάξει ακόμα περισσότερο. Η δαιμονοποίηση του Internet είναι σχεδόν καθημερινή. Αντί το Κράτος να κάνει καμπάνιες για να διαδώσει το Διαδίκτυο, να δείχνει τρόπους για την καλύτερη χρήση και αξιοποίησή του, να προωθεί με κίνητρα την εξάπλωσή του – προσπαθεί να την ανακόψει!

Έτσι έχουμε μείνει Πανευρωπαϊκά τελευταίοι στην δικτύωση.

Ακούω όλους να ομνύουν στην ανάπτυξη. Αλλά ανάπτυξη χωρίς ψηφιακή διασύνδεση δεν υπάρχει. Σήμερα ο δρόμος για κάθε οικονομική πρωτοβουλία περνάει από το Internet. Σε άλλα κράτη το 80% της οικονομικής δραστηριότητας (τραπεζικής, εμπορικής, βιομηχανικής, διοικητικής, τουριστικής) διεκπεραιώνεται ψηφιακά. Και βέβαια έτσι διακινείται η γνώση και η καινοτομία: 99% των επιστημονικών ανακοινώσεων αναρτάται στο Διαδίκτυο.

Ας το καταλάβουν αυτό οι ιθύνοντες. Ας προσπαθήσουν να επηρεάσουν τον γραφειοκρατικό μηχανισμό που αποτελείται στην συντριπτική πλειονότητα του από ψηφιακά αναλφάβητους). Ώρα για στροφή 180 μοιρών στην αντιμετώπιση της Νέας Τεχνολογίας!

________________________________________________________

Το "δέντρο" στην επάνω εικόνα δείχνει την εξέλιξη των πρώτων υπολογιστών στην δεκαετία του '50.

Φαντάσματα

2011-07-29T10:45:00.004+03:00

Κάνω διακοπές στο νησί των προγόνων μου. Δύσκολες διακοπές... Οι πρώτες μέρες ήταν ειδυλλιακές. Αλλά μετά χτύπησε το Κακό Πνεύμα των Διακοπών όπου σου συμβαίνουν όλα τα στραβά.

Άλλο ήθελα να πω: Περνώντας εχθές βράδυ απο τον προγονικό Πύργο - δεν μας ανήκει πια - είδα όλα τα παράθυρα φωτισμένα. Ξαφνικά ζωντάνεψαν για μένα όλες οι αφηγήσεις της μητέρας μου για τα παιδικά της χρόνια στις αρχές του περασμένου αιώνα. Δεν τον είχα ξαναδεί νύχτα, φωτισμένο. Ήταν αλλιώς. Και μετά, στον ύπνο μου, έβλεπα συνέχεια παράξενα όνειρα.

Η εποχή της απόλυτης ανασφάλειας…

2011-07-20T12:02:00.002+03:00

Δεν ξέρω αν η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει, πότε και με ποιόν τρόπο. Εξαρτάται από την Μέρκελ, την Λαγκάρντ τον Τρισέ και άλλους δεκαπέντε νοματαίους. Που αποφασίζουν για μας. Δεν εξαρτάται από τους πολιτικούς μας. Αυτοί μας έφεραν εδώ (συχνά με την συνενοχή μας) αλλά δεν μπορούν να μας βγάλουν. Απλώς κάθε μέρα γίνονται πιο γελοίοι με τις κοκορομαχίες τους.

Δεν ξέρω αν μεθαύριο γίνουν εκλογές ποιους θα ψηφίσω – μια και όλοι έχουν ακυρωθεί στα μάτια μου. Οι μεγάλοι γιατί ευθύνονται για το χάλι μας και οι μικροί γιατί δεν δείχνουν να έχουν καταλάβει τίποτα και επαναλαμβάνουν μονότονα τα πατερημά τους.

Κι αν χρεοκοπήσουμε θα είναι ανώδυνο – όπως προσπαθούν να μας πείσουν μερικοί – ή αυτό θα σημαίνει ότι ξαφνικά θα χάσουμε μέρος ή όλον από τους μισθούς, τις αποταμιεύσεις, τις συντάξεις και το βιός μας;

Δεν ξέρω αν αύριο θα υπάρχουν Πανεπιστήμια, φαρμακεία, τηλεοπτικά κανάλια, καταστήματα, τράπεζες, ταξί, ΕΣΥ – και πολλά άλλα πράγματα που χρειάζομαι.

Επίσης δεν ξέρω αν θα έχω κάθε μέρα νερό, ηλεκτρικό, τηλέφωνο, βενζίνα – εξαρτάται από τους α΄ή β΄ συνδικαλιστές.

Δεν ξέρω αν, γυρίζοντας από τις διακοπές, θα έχω δουλειά, αν θα πληρώνομαι, πόσο θα πληρώνομαι (σε δραχμές ή σε ευρώ) και αν θα μου φτάνουν τα λεφτά για τις ανάγκες μου.

Δεν ξέρω καν αν θα μπορέσω να φύγω για διακοπές. Εξαρτάται από τον ΣΑΤΑ (ταξί) την ΠΝΟ (ναυτεργάτες) και άλλες συνδικαλιστικές δυνάμεις.

Κατά τα άλλα εύχομαι σε όλους μας Καλό Καλοκαίρι!

_______________________________________________

Η επιγραφή στη φωτογραφία είναι από το πιο τουριστικό μέρος ενός από τα πιο τουριστικά νησιά μας. Θεμελιώνει την απόλυτη αδυναμία μας να προσφέρουμε τις πιο στοιχειώδεις υπηρεσίες.

Το καλοκαίρι του Ιντερνέτ

2011-07-18T12:38:00.001+03:00

Μετά τις 15 Ιουλίου, παρέλυσε και το Διαδίκτυο. Ακόμα και τα spam που έρχονταν κατά εκατοντάδες, λιγόστεψαν. Με τους 40 υπό σκιάν δεν τα βάζει κανείς. Καιρός για φυγή.

Η φυγή προϋποθέτει μερικά πράγματα. Χρήματα (λιγόστεψαν…). Δρόμους ανοιχτούς και λιμάνια σε λειτουργία. Και μετά, κάποιον προορισμό που να προσφέρει ησυχία και χαλάρωση. (Οι προτεραιότητες αλλάζουν με την ηλικία…).

Δυστυχώς ο προορισμός που μας φιλοξενούσε κάθε καλοκαίρι επί είκοσι χρόνια (το κτήμα κάποιου φίλου) έπεσε κι αυτός θύμα πολλαπλών κρίσεων. Έτσι τώρα επιστρέφουμε σε παλιότερα λημέρια ελπίζοντας πως δεν θα απογοητευθούμε όπως πέρυσι στην Λευκάδα όπου σμήνη από παιδάκια κόντεψαν να μας εξοντώσουν ενώ η απεργία των φορτηγατζήδων μας κρατούσε δέσμιους.

Πάντως όπου και να πάμε (ελπίζουμε να) υπάρχει Δίκτυο. Έστω και κινητό. Και θα μπορούμε τουλάχιστον να εξιστορούμε τα πάθη μας…

Με τα μάτια του παιδιού

2011-07-12T09:26:00.002+03:00

Μελετώντας επισταμένα τον Παπαδιαμάντη, ξεχνάμε συχνά το αυτονόητο. Ήταν ένας θαυμάσιος αφηγητής. Έτσι τον γνώρισα παιδί, σαν παραμυθά που μου έλεγε ωραίες ιστορίες. Οι ήρωές του έγιναν οικεία πρόσωπα: Ο Μπάρμπα Διόμας με την βάρκα του την «Υπηρέτρα», ο Γιάννης ο Παλούκας από της «Κοκκώνας το σπίτι», ο Γιαννιός στην «Μαυρομαντηλού», η θεια Αχτίτσα (με τον Γέρο και την Πατρώνα) από την «Σταχομαζώχτρα», ο Γιάννης ο Κούτρης από την «Αγία Αναστασά», ο Παπά- Φραγκούλης, («Ο Χριστός στο Κάστρο»), ο Φάλκος στα «Κρούσματα».

Φάνταζαν σαν εξωτικοί όλοι αυτοί οι νησιώτες, οι χωριανοί, με τα παρατσούκλια και τα παράξενα ονόματα, για ένα παιδί που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, δεν είχε ακόμα δει την θάλασσα (ήταν τόσο απόμακρη στην Κατοχή!).

Πρέπει να ήμουν 5-6 ετών όταν μου χάρισαν ένα βιβλίο (το θυμάμαι, πανόδετο με καφέ εξώφυλλο). Νομίζω πως ονομαζόταν: «Τα παιδικά» και ήταν διηγήματα του Παπαδιαμάντη διασκευασμένα από τη Γεωργία Ταρσούλη. Διάβαζα ήδη άνετα πριν πάω στο δημοτικό (νηπιαγωγεία τότε δεν υπήρχαν) και καταβρόχθιζα οτιδήποτε τυπωμένο κυκλοφορούσε στο σπίτι.

Μάλιστα επειδή τα περισσότερα έντυπα που κυκλοφορούσαν γύρω μου ήταν γραμμένα στην καθαρεύουσα (τα νομικά και οι επιθεωρήσεις του πατέρα, η καθημερινή εφημερίδα, ο Ιούλιος Βερν στις εκδόσεις Σιδέρη) έμαθα πολύ μικρός να διαβάζω και καθαρεύουσα. Έτσι όταν λίγο αργότερα βρήκα στην πατρική βιβλιοθήκη το πρώτο βιβλίο του Παπαδιαμάντη στο πρωτότυπο (το έχω ακόμα: «Πασχαλινά Διηγήματα» εκδότης Ηλ. Ν. Δικαίος, εν Αθήναις, 1918) ήμουν έτοιμος γι αυτό.

(Γλωσσικά παράδοξα: Διάβασα – και σχεδόν αποστήθισα – ολόκληρο τον Ιούλιο Βερν στις υπερρεαλιστικά καθαρευουσιάνικες μεταφράσεις του Σιδέρη. Όταν αργότερα τον συνάντησα στην δημοτική, μου φάνηκε φτωχός. Ακόμα και τα γαλλικά πρωτότυπα δεν είχαν την λάμψη της «Εμπειρίκιας» διαλέκτου. Αντίθετα, βέβαια, ο Παπαδιαμάντης κέρδισε όταν τον βρήκα στο πρωτότυπο).

Η αναφορά μου στον «παιδικό» Παπαδιαμάντη γίνεται για να εστιάσω στην αφηγηματική του δεξιότητα. Ένα παιδί είναι ο πιο δύσκολος αναγνώστης, ο πιο αυστηρός και αδιάψευστος κριτής μίας αφήγησης. Αν δεν είναι ζωντανή, συναρπαστική με δυνατούς χαρακτήρες και ενδιαφέρουσα πλοκή, το βιβλίο μένει στη μέση. Κι όταν βρίσκεται στο ίδιο ράφι με το «Νησί των Θησαυρών», τον «Ιβανόη» ή την «Μυστηριώδη Νήσο», πρέπει να έχει πολύ έντονη παρουσία για να αντέξει στον ανταγωνισμό.

Το ότι λοιπόν τα «Παιδικά» έγιναν αγαπημένο βιβλίο, το ότι ακόμα θυμάμαι τις πρώτες εντυπώσεις που μου άφησε η συνάντηση με τους ήρωες και τις ιστορίες τους, είναι για μένα κριτήριο. Φυσικά η ωραία αφήγηση δεν είναι η μόνη, ίσως ούτε η σημαντικότερη αρετή του Παπαδιαμάντη. Αλλά είναι η βάση στην οποία ακουμπάνε όλες οι άλλες, το θεμέλιο επάνω στο οποίο οικοδομείται ο ποιητικός και ερωτικός λόγος, η μυστική και μεταφυσική εμπειρία, η ποιότητα και η ενάργεια.

Θα έλεγα μάλιστα πως η περίτεχνη γλώσσα του Παπαδιαμάντη κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη, τον παρασύρει και τον γοητεύει, έτσι που να ξεχνάει πως όλη αυτή η τέχνη στηρίζεται σε ένα στέρεο ικρίωμα πλοκής και χαρακτήρων. Μερικές φορές μου θυμίζει αρχιτεκτονήματα του μπαρόκ – των οποίων η επιζωγραφισμένη και διακοσμημένη επιφάνεια κρύβει την στέρεη δομή. Και μόνο στην κατάληξη του διηγήματος, όπου επέρχεται πάντα μία κάθαρση – τραγική ή και κωμική – συνειδητοποιεί ο αναγνώστης τον μύθο που τον οδήγησε ως εδώ.

Ο Παπαδιαμάντης κατάφερε να ξεπεράσει τον σκόπελο της ηθογραφίας (που τόσο εύστοχα σατιρίζει ο Ροΐδης, ο οποίος είχε σιχαθεί: «τας στάνας, τας στρούγγας, τα λημέρια, τας φλογέρας, τους κολλήγους, τους λεβέντηδες, τας ζηλεμένας κόρας, τα μοιρολόγια, τα ασημοχρύσαφα και τους κερατισμούς των τράγων») όχι μόνο χάρη στην ποιητική του δύναμη, αλλά και στην σωστή δομή των αφηγήσεών του. Πολλά από τα σύντομα διηγήματά του έχουν την καίρια αποτελεσματικότητα ενός Τσέχοφ.

Φαντάζομαι ότι οι μελετητές του έργου του έχουν ασχοληθεί περισσότερο με τις αφηγηματικές του τεχνικές. Εγώ ήθελα, εβδομήντα χρόνια μετά, να καταθέσω τον θαυμασμό ενός παιδιού που αγάπησε αυτές τις ιστορίες.

_______________________________________

Δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού "Δέντρο".

Η μοίρα του Azzuro

2011-07-05T19:37:00.000+03:00

Για το γατάκι με τα καταγάλανα μάτια που του έδωσαν το όνομά του (ιταλικά azzuro=γαλάζιο) είχα ξαναγράψει παλιότερα, τον Γενάρη του 2010. http://doncat.blogspot.com/2010/01/blog-post_24.html

Ζούσε στον κήπο των Κιούρκων και σε μία φάση της ζωής του είχε μουτζουρωθεί τόσο πολύ που μετονομάστηκε σε Ατζούρο-μουτζούρω. Καθάρισε όμως μετά και έγινε πάλι κάτασπρο.

Ωστόσο η μοίρα του ήταν κακή. Το χάσαμε, κι όταν το βρήκαμε, το ένα του πόδι ήταν λιωμένο. Πρέπει να είχε πιαστεί σε δόκανο και τραβώντας απεγνωσμένα για να ξεφύγει, ουσιαστικά αυτοακρωτηριάστηκε. Είχε χάσει πολύ αίμα και ήταν μισοπεθαμένο.

Ο κτηνίατρος μας είναι εναντίον της ευθανασίας. «Θα του κάνω πλήρη ακρωτηριασμό και να δείτε ότι θα είναι μία χαρά» μας είπε.

Έτσι και έγινε. Πήρε καιρό βέβαια να συνέλθει, κι ακόμα χάνει καμία φορά την ισορροπία του σε δύσκολες φιγούρες – αλλά κατά τα άλλα μπορεί τα πάντα. Τρέχει, πηδάει, σκαρφαλώνει – ακόμα και επιτίθεται σε γάτους αρτιμελείς και διπλάσιους σε μέγεθος. Μένει βέβαια μέσα στο σπίτι. Δεν θέλουμε να έχει την τύχη του Τέρι που (ανάπηρο κι αυτό) χτυπήθηκε από αυτοκίνητο.

Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, το τρίποδο γατάκι Ατζούρο μου δίνει κουράγιο όποτε το βλέπω.

Οι οικονομίες του σημαιοφόρου

2011-06-27T20:55:00.002+03:00

Στις 19 Μαρτίου του 1962, ο Επίκουρος Σημαιοφόρος Δήμου Νικόλαος άνοιξε ένα λογαριασμό στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Όχι βέβαια για να αποταμιεύει τον μισθό που του έδινε το κράτος (αν θυμάμαι καλά, 92 δραχμές) αλλά για να φυλάει τις οικονομίες του, μια και παράλληλα με την θητεία, ήταν υποχρεωμένος να εργάζεται. Έκανε μεταφράσεις, μαθήματα ξένων γλωσσών και κάποια στιγμή ασχολήθηκε με εκπομπές στο ραδιόφωνο.

Μέσα σε τρία χρόνια, κι αφού είχε απολυθεί από την 28άμηνη θητεία, κάπως πρόκοψε. Η αρχική κατάθεση των 3000 δραχμών, αφού κατέβηκε στις 2 και τις 1500, ανέβηκε σιγά-σιγά ως που έφτασε μετά από ενάμιση χρόνο το σεβαστό ποσό των 12.117 δραχμών. (Τρία χιλιάρικα ήταν τότε ένας καλός μισθός).

Όλα αυτά μέχρι το 1965 όπου το βιβλιάριο χάθηκε. Η τελευταία εγγραφή ήταν 5 Αυγούστου 1965. (Υπόλοιπο 3.500 δρχ.). Αυτό το διαπίστωσα ύστερα από 46 χρόνια, όταν ξαναβρήκα προχθές το βιβλιάριο σε μία πανάρχαιη τσάντα.

Μέσα σε αυτά τα 46 χρόνια είχα δύο φορές επιχειρήσει να βγάλω καινούργιο βιβλιάριο – αλλά επειδή δεν είχα καταγράψει τα στοιχεία του λογαριασμού, οι αρμόδιοι υπάλληλοι δεν μπορούσαν να με βρούνε μέσα στο σύστημα. Κάποια στιγμή το ξέχασα - μετά το '65 είχα μπλέξει με επιχειρήσεις και αντί βιβλιάρια παιδευόμουν με επιταγές και γραμμάτια.

Τώρα που απρόσμενα βρέθηκε το βιβλιάριο, πήγα αμέσως στο ΤΤ της γειτονιάς μου. Όπου οι υπάλληλοι με βρήκαν στο σύστημα. Δεν βρήκαν όμως τα χρήματά μου. Ούτε μπόρεσαν να μου δώσουν κάποια δικαιολογία για την εξαφάνισή τους.

Κι όμως – 3.500 δραχμές ανατοκιζόμενες επί 46 χρόνια (και μάλιστα με τα υψηλά επιτόκια των δεκαετιών 80 και 90) θα έπρεπε να είχαν φτουρήσει. Άραγε έγινε κάποια αναγκαστική απαλλοτρίωση, ψηφίστηκε νόμος που να ορίζει προθεσμία στις καταθέσεις;

Την απάντηση την πήρα τηλεφωνώντας στον Τραπεζικό Μεσολαβητή. Άφησα τα στοιχεία μου και πολύ σύντομα μία ευγενέστατη κυρία σύμβουλος με πληροφόρησε ότι με νόμο του κράτους το υπόλοιπο των λογαριασμών που μένουν αδρανείς πάνω από είκοσι χρόνια, περνάει στο Ελληνικό Δημόσιο.

Ιδού λοιπόν που γι άλλη μία φορά – άθελά μου – ενίσχυσα το Κράτος. Τι ασύμμετρη σχέση! Δεν έχω πάρει ποτέ δεκάρα από το Δημόσιο, ενώ έχω πληρώσει μία περιουσία σε φόρους, εισφορές, τέλη, έκτακτες εισφορές και άλλα χαράτσια… Όσο για τις υπηρεσίες που μου παρέχει… να μην πω. Τις απολαμβάνετε όλοι.

Επιστολή περί ορθολογισμού

2011-06-25T10:37:00.004+03:00

(Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2002 στην στήλη μου, στο περιοδικό RAM - ήμουν μόνιμος συνεργάτης επί 13 χρόνια. Το βρήκα τυχαία και αποφάσισα να το ανεβάσω στο blog χωρίς καμία αλλαγή, επειδή το θεώρησα πολύ χρήσιμο)

ΕΛΛΕΙΜΑ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: Στην Ελλάδα μιλάμε συχνά για το έλλειμμα του προϋπολογισμού ή του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών – αλλά σπάνια για το έλλειμμα του ορθολογισμού. Έλλειμμα που φαίνεται καθημερινά και στην θεωρία και στην πράξη. Όχι μόνον δεν μας απασχολεί, αλλά εκστρατεύομε και θεωρητικά εναντίον του. Ο ορθός λόγος, που σε αυτόν τον τόπο γεννήθηκε, θεωρείται ξενόφερτος, δυτικόφερτος, απάνθρωπος – ενώ η νεοελληνική διανοητική θολούρα και ασυνέπεια είναι ανθρώπινη, χαρισματική και λεβέντικη.

Η ιστορία της Ελλάδας θα μπορούσε να αναλυθεί σαν πόλεμος των ορθολογιστών εναντίον των αντίθετων. Αυτό το δίπολο τέμνει όλες τις εποχές και όλες τις πολιτικές παρατάξεις. Οι Φιλικοί και οι Δάσκαλοι του Γένους ήταν από την πλευρά του ορθού λόγου – η Εκκλησία από την αντίθετη. Οι μεγάλοι εκσυγχρονιστές πολιτικοί (Καποδίστριας, Τρικούπης, Βενιζέλος) από την μία – οι λαϊκιστές και δημαγωγοί αντίπαλοί τους, από την άλλη. Οι ευρωπαϊστές αφενός και οι νέο-ορθόδοξοι (ή «ελληνοκεντρικοί») αφετέρου, ιδεολογικά αντιμέτωποι.

Το ενδιαφέρον είναι πως ενώ η πλευρά του ορθού λόγου έχει μία συγκροτημένη άποψη, η αντίθετη πλευρά είναι απλώς …αντίθετη. Ξέρει τι ΔΕΝ θέλει, αλλά δεν έχει ποτέ ξεκαθαρίσει τι θέλει. Κρατάει μία στάση αμυντική, υπονομεύοντας όλες τις προσπάθειες εξορθολογισμού, χωρίς να προσφέρει εναλλακτικές λύσεις εκτός από κάτι ασαφή οράματα και άφθονη παρελθοντολαγνεία. Ο λόγος είναι απλός: δεν υπάρχει σήμερα άλλη εναλλακτική πρόταση για την οργάνωση της πολιτείας, εκτός από την δυτική-ορθολογιστική-δημοκρατική. Που έχει σίγουρα πολλά μειονεκτήματα και χρειάζεται διορθώσεις και βελτιώσεις – αλλά η άλλη λύση ποια είναι; (Παρούσα λύση, εφαρμοσμένη και όχι οι «κοινότητες του Βυζαντίου», ή η αρχαία Σπάρτη…)

Κι ωστόσο οι αντι-ορθολογιστικές απόψεις φαίνεται ακόμα και σήμερα, να είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στην χώρα μας. Η ιδεολογική συγκρότηση του νεοέλληνα παραμένει το κύριο εμπόδιο σε κάθε προσπάθεια για την ουσιαστική αλλαγή των πραγμάτων.

Το έλλειμμα του ορθολογισμού είναι, κατά την γνώμη μου, το πρώτο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σαν έθνος. Βρίσκεται πίσω από όλα μας τα επί μέρους προβλήματα – από τα πολιτικά και τα οικονομικά μέχρι τα πολιτιστικά. Μας δυσκολεύει αφάνταστα στις διεθνείς μας σχέσεις και μας ταλαιπωρεί τρομακτικά στην καθημερινή μας ζωή, που κινείται μόνιμα μέσα σε ένα χαοτικό περιβάλλον.

Δοξασίες και μύθοι που δεν αντέχουν στον παραμικρό κριτικό έλεγχο αποτελούν δόγματα για τον μέσο Έλληνα. Μεταφυσικές και παραφυσικές θεωρίες κυκλοφορούν ελεύθερα και γίνονται αποδεκτές χωρίς να αντικρούονται ποτέ. Οι αστρολόγοι και τα μέντιουμ συναγωνίζονται στην τηλεόραση τους «αποκαλυπτικούς δημοσιογράφους» και δεν ξέρω ποιοι είναι πιο επικίνδυνοι για την δημόσια υγεία.

Η οικονομική μας ζωή είναι ένα φεστιβάλ παραλογισμού (πάρτε παράδειγμα τον «Γάμο του Αιώνα»[1] που εξαγγέλθηκε σε κλίμα ενθουσιασμού χωρίς να έχει μελετηθεί ούτε στις απλούστερες παραμέτρους). Η καθημερινότητά μας πάσχει από έλλειψη οργάνωσης και τάξης – σπαταλάμε την μισή ζωή μας για θέματα που θα μπορούσαν να επιλύονται αυτόματα.

Ανάμεσα σε ενθουσιασμό και απογοήτευση κινούνται και οι διεθνείς μας σχέσεις – λες και είναι θέματα συναισθηματικής τάξης και όχι ορθολογικού ζυγίσματος συμφερόντων και δοσοληψιών. («Δεν υπάρχουν εθνικά δίκαια», είχε πει ο Ελ. Βενιζέλος, «μόνον εθνικά συμφέροντα»).

Δεν ξέρω αν υπάρχει άλλος λαός όπου το συναίσθημα να παίζει τόσο κυρίαρχο ρόλο στον δημόσιο βίο. Αγανακτούμε με το Μακεδονικό, ενθουσιαζόμαστε με τον Κάραζιτς και μετά με τον Οτσαλάν, απογοητευόμαστε με τα Ίμια, απογειωνόμαστε με τις ταυτότητες. Και μετά κρυώνουμε και ξεχνάμε…

Πιστεύουμε κατά βάθος ότι η Ελλάδα ήταν, είναι και θα είναι θύμα διεθνούς εχθρότητας, μίσους, πλεκτάνης και συνομωσίας. Έγραφε ο μακαρίτης Κυριάκος Σιμόπουλος: «Ο Ελληνισμός αγωνίζεται επί δύο χιλιετίες σε έναν εχθρικό κόσμο υπό συνεχή απειλή ολοκληρωτικού αφανισμού». «Αντιστέκεται… επί δύο χιλιετίες ολομόναχος». Μία παρανοϊκή θεωρία που δεν αντέχει σε κανένα έλεγχο αλλά είναι φυσικό επακόλουθο του ότι μας ανέθρεψαν με την (εντελώς παράλογη) ιδέα πως είμαστε ο περιούσιος λαός – και άρα μας φθονούνε όλοι.

ΕΠΙΚΑΤΑΡΑΤΟΣ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Στην χώρα αυτή ο ανορθολογισμός όχι μόνο δεν καταπολεμάται αλλά καλλιεργείται. Και γίνεται εύκολα αποδεκτός γιατί μας βολεύει να δηλώνουμε ανορθολογιστές. Έτσι μπορούμε να συμπεριφερόμαστε αντιφατικά και αλλοπρόσαλλα δίχως να νιώθουμε καμία ενοχή. Βολεύει όμως και άλλους, κυρίως πολιτικούς και λαϊκιστές δημαγωγούς, που σκόπιμα και προγραμματισμένα προσπαθούν να καλλιεργούν το σκοτάδι, την σύγχυση και τα απωθημένα.

Από επισημότατα χείλη – του προκαθήμενου της εκκλησίας μας[2] – ο Διαφωτισμός (που είναι ο ορθολογισμός στην πράξη) χαρακτηρίστηκε «επικατάρατος».

Θα ήταν χρήσιμο να θυμίσουμε τι ακριβώς είναι ο Διαφωτισμός. Ας δούμε πως τον περιέγραψε ο μεγαλύτερος φιλόσοφος της νεοτερικότητας – ο Ε. Καντ.

«Είναι η ενηλικίωση του ανθρώπου, η έξοδός του από την ανηλικιότητα που ο ίδιος προκάλεσε. Η ανηλικιότητα είναι η αδυναμία να χρησιμοποιείς τον νου σου χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου.. Αυτοπροκληθείσα είναι η ανηλικιότητα όταν αιτία της δεν είναι κάποια ατέλεια του νου – αλλά η έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους να τον χρησιμοποιήσεις χωρίς καθοδήγηση άλλου. Sapere aude! («τόλμησε να είσαι σοφός» - Οράτιος). Τόλμησε να χρησιμοποιήσεις τον δικό σου νου – αυτό είναι το σύνθημα του Διαφωτισμού. Και γι αυτό τίποτα άλλο δεν χρειάζεται παρά μόνον η ελευθερία».

Πραγματικά ο Διαφωτισμός δεν ήταν μόνο ένα κήρυγμα λογικής – αλλά κυρίως ένα κήρυγμα ελευθερίας, απελευθέρωσης του ανθρώπου από όλες τις κηδεμονίες, από όλους όσοι είχαν συμφέρον να τον καθοδηγούν, να του υπαγορεύουν τις απόψεις τους, να τον παραπλανούν, να τον ταΐζουν με μύθους και παραμύθια. Στον Διαφωτισμό χρωστάμε την δημοκρατία, την κοινωνική και επιστημονική πρόοδο, την πίστη στα ανθρώπινα δικαιώματα… ό,τι πιο πολύτιμο έχει πετύχει η ανθρωπότητα τους τελευταίους αιώνες…

Ο Καντ ήταν ο φιλόσοφος που θεμελίωσε την κριτική μέθοδο – η κριτική ανάλυση είναι άλλωστε η ουσία του ορθολογισμού. Αυτή την χρήση του νου ζητούσε από μας – το να μην αποδεχόμαστε κάτι αν δεν το εξετάσουμε πρώτα, αν δεν το αναλύσουμε λογικά και πραγματολογικά, αν δεν το συγκρίνουμε με τα δεδομένα, αν δεν το αντιπαραθέσουμε και με τις άλλες απόψεις. Να μην βασιζόμαστε στην αυθεντία, την παράδοση, η το συναίσθημα – αλλά να κρίνουμε πάντα όσο γίνεται πιο αντικειμενικά και ψύχραιμα.

Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ: Ρίζες της σκέψης και της γνώσης είναι η αμφισβήτηση και η αμφιβολία. Αν δεν υπήρχαν αυτές, θα πιστεύαμε ακόμα πως ο ήλιος κινείται γύρω από την γη και η μαύρη χολή προκαλεί την μελαγχολία… Αλλά και η βάση της δημοκρατίας είναι η δυνατότητα αμφισβήτησης της εξουσίας και της αυθεντίας.

Είναι βέβαιο – μας το διδάσκει η ψυχολογία – ότι ο άνθρωπος δεν είναι «ζώον λογικόν». Ότι οι αποφάσεις του θεμελιώνονται σε κίνητρα που έχουν σχέση με την αυτοσυντήρηση, την επιθυμία, την επικράτηση, τους φόβους, τα πάθη – και άλλα, μάλλον παράλογα πράγματα. Ωστόσο το χαρακτηριστικό του homo sapiens είναι ότι μπορεί συχνά να τιθασεύει αυτές τις παρορμήσεις – έτσι ώστε να μπορεί να οργανώνει την ζωή του και να συνυπάρχει με τους άλλους.

Αν δεν υπήρχε ο ορθός λόγος, η ανθρώπινη κοινωνία θα ήταν 100% ζούγκλα και ο βίος αβίωτος. Φυσικά και τώρα επικρατεί συχνά το δίκαιο του ισχυρότερου – αλλά οι νόμοι, οι κανόνες, οι κώδικες, εξισορροπούν τα πράγματα. Είναι άλλο να λέμε πως παραβιάζεται συχνά ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας και άλλο να μην υπάρχει κανένας κώδικας και όλοι να συγκρούονται με όλους.

Η ατομική μας ύπαρξη θα ήταν φτωχή χωρίς το συναίσθημα και το πάθος – αλλά στον δημόσιο χώρο η παρουσία τους είναι καταστρεπτική. Ο φανατισμός και ο δογματισμός είναι υπεύθυνοι για τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ιστορίας. Οι άνθρωποι σφάζουν ο ένας τον άλλο στο όνομα της πίστης ή της ιδεολογίας – κανείς όμως δεν σκότωσε ποτέ στο όνομα μίας επιστημονικής θεωρίας. Ο ορθός λόγος εξασφαλίζει όχι μόνο την σωστή λειτουργία της κοινωνίας και του μυαλού μας και την σωστή οργάνωση της καθημερινής ζωής μας – αλλά και την ανθρωπιά μας. Σε αυτόν ριζώνουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Επιμένω σε κάτι που ενώ όλοι θα το έλεγαν αυτονόητο, δεν υλοποιείται στην πράξη. Ενώ ο ορθός λόγος είναι η βάση για την σκέψη και για την ζωή μας – τον αποφεύγουμε σαν το διάβολο. Όχι μόνο η κριτική μέθοδος δεν διδάσκεται στα σχολεία μας, αλλά όποιος μαθητής σκέπτεται για λογαριασμό του αντί να παπαγαλίζει, κινδυνεύει με απόρριψη! Η ελεύθερη και αυτόνομη σκέψη διώκεται – ξεκινώντας από εκείνα τα ιδρύματα που θα έπρεπε να την διδάσκουν!

Μαθαίνω ότι επιστήμονες και διανοητές σκέπτονται να δημιουργήσουν και στην Ελλάδα μία εταιρία ανάλογη με την ευρωπαϊκή Skeptic Society (www.skeptic.com) ή την Αμερικανική CSICIP (Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal) www.csicop.org. Σίγουρα θα είναι πολύ χρήσιμες για την καταπολέμηση της ψευδομεταφυσικής και δεισιδαιμονίας που κατακλύζουν τα ΜΜΕ. Όμως τι θα γίνει με τα ψεύδη και τους μύθους που διδάσκονται τα παιδιά μας στο σχολείο; Εκεί π.χ. μαθαίνουν ακόμα πως η ορθόδοξη εκκλησία κράτησε ζωντανή την γλώσσα μέσα από το Κρυφό Σχολειό – και πρωταγωνίστησε στην Επανάσταση που κηρύχτηκε στις 25 Μαρτίου στην Αγία Λαύρα από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό.

Ούτε μία λέξη σε αυτή τη φράση δεν αντιστοιχεί σε αλήθειες. Η επιστημονική ιστορική έρευνα έχει αποδείξει πως Κρυφό Σχολειό δεν υπήρξε ποτέ, η επίσημη Εκκλησία αφόρισε και πολέμησε την επανάσταση, κανείς δεν ήταν στην Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου του 21!

Το είπε ο καημένος ο Ρήγας (επαναλαμβάνοντας λόγια του Χάλερ): «Όποιος συλλογάται ελεύθερα, συλλογάται καλά». Αλλά και αυτόν τον καταράστηκε η Εκκλησία…

Υ. Γ. Μην αναρωτηθεί κανείς τι δουλειά έχουν αυτές οι σκέψεις στο RΑΜ. Αν το RΑΜ δεν πολεμήσει για τον ορθολογισμό, την επιστημονική μέθοδο και την κριτική σκέψη – ποιος θα το κάνει; Τα περιοδικά life-style;

[1] Συγχώνευση τραπεζών που απέτυχε

[2] Μακαριστός Χριστόδουλος

Ένας στρογγυλός αριθμός

2011-06-20T11:29:00.001+03:00

BlogCounter.com access statistics:

----------------------------------

http://doncat.blogspot.com
Number of hits since 03/17/2010: 300000

Από την ημέρα που έβαλα καινούργιο μετρητή - στις 17.3.2010. Για ένα blog χωρίς σχόλια και χωρίς τακτική περιοδικότητα, δεν είναι άσχημα... Θερμές ευχαριστίες στους επισκέπτες.

11 Πράγματα που δεν ξέρουμε...

2011-06-18T21:41:00.003+03:00

και άρα μπορούμε να τα συζητάμε αδιάκοπα…

1. Υπάρχει Θεός;

Δεν έχουμε καμία τελεσίδικη λογική απόδειξη για την ύπαρξη Θεού ή Θεών. Όλες οι αποδείξεις καταρρίφθηκαν από τον Κάντ κι έκτοτε δεν αναβίωσε καμία τους (παρά μόνο σε ορισμένα ελληνικά σχολικά εγχειρίδια θρησκευτικών). Οι αποδείξεις αναφέρονταν στην παραδοσιακή έννοια του Θεού όπως την διαμόρφωσαν οι μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες (Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και Ισλάμ). Σύμφωνα με αυτές ο Θεός ήταν ο δημιουργός του κόσμου, άναρχος, παντοδύναμος και πανάγαθος.

Το ερώτημα αν υπάρχει κάποια αφηρημένη κοσμολογική δύναμη, απρόσωπη και αδιάφορη προς τα ανθρώπινα (όπως έλεγε ο Επίκουρος) ανήκει στο χώρο των φυσικών επιστημών – αλλά ούτε από εκεί έχει προκύψει κάποια ένδειξη.

Γνωρίζοντας την αδυναμία λογικής απόδειξης ο Πασκάλ επικαλέστηκε το συναίσθημα. «Η καρδιά έχει τη δική της λογική που η λογική δεν την γνωρίζει». Όμως το συναίσθημα, η διαίσθηση, η πίστη, είναι εντελώς υποκειμενικά. Μία λογική απόδειξη δεσμεύει και τους άλλους – αλλά το τι νιώθω, αφορά μόνον εμένα.

Ένα σόφισμα που χρησιμοποιούν οι πιστοί είναι να ζητάνε απόδειξη για την μη ύπαρξη του Θεού. Αλλά μόνο η ύπαρξη αποδεικνύεται – δεν είναι λογικά δυνατόν να αποδείξεις πως κάτι δεν υπάρχει. Τα μη υπαρκτά είναι εξ ορισμού άπειρα…

2. Υπάρχει «Σχέδιο»;

Ναι, θα έλεγε ο Δαρβίνος, υπάρχει μία λογική στην εξέλιξη των ειδών – αλλά αυτή είναι αιτιολογική και όχι τελεολογική. Κατευθύνεται δηλαδή από τις αιτίες κι όχι από τους σκοπούς. Κάτι αλλάζει επειδή αλλάζουν οι συνθήκες και για να επιβιώσει ένα ον πρέπει να προσαρμοστεί σε αυτές. Έτσι λοιπόν η ζωντανή έμβια ύλη (άρα και ο άνθρωπος) υπακούει, όπως και η ανόργανη, σε ένα αιτιοκρατικό πλάνο. Οι οπαδοί του ευφυούς σχεδιασμού (intelligent design) προσπαθούν να εισάγουν την έννοια του Θεού από την πίσω πόρτα, υποστηρίζοντας ότι η εξέλιξη κατευθύνεται, βάσει σχεδίου, από μία ανώτερη δύναμη προς ένα τελικό σκοπό. Ως τώρα δεν εμφανίστηκε ούτε μία επιστημονική ένδειξη για αυτή την άποψη.

3. Υπάρχει «Νόημα»;

Συναφές προς το προηγούμενο ερώτημα είναι και το περί νοήματος. Γιατί υπάρχουμε; Τι νόημα έχει η παρουσία μας στον κόσμο; Γιατί γεννιόμαστε (χωρίς να ερωτηθούμε) γιατί γερνάμε και – κυρίως – γιατί πεθαίνουμε; Το μέγα παράλογο (absurde). «Ο άνθρωπος ρωτάει – ο κόσμος δεν απαντάει» γράφει ο Καμύ. Η ύπαρξη κάθε ενός, τόσο σημαντική για τον ίδιο, αποτελεί ένα απειροελάχιστο τυχαίο γεγονός μέσα σε ένα τεράστιο σύμπαν. Ο Σοπενχάουερ βλέπει την ανθρώπινη ύπαρξη σαν μία εκδήλωση της παντοδύναμης κοσμικής βούλησης (der Wille) που εντελώς τυφλή ενδιαφέρεται μόνο για την διαιώνιση και συνέχειά της.

4. Υπάρχει Αλήθεια;

Ο Καντ έγραψε ότι για να είναι αληθής μία πρόταση πρέπει να είναι αναγκαστικής και παγκόσμιας ισχύος. (Notwendig und Allgemeingültig). Αλλά τέτοιες προτάσεις είναι μόνον οι ταυτολογικές (a priori). Π. χ.: κάτι σιδερένιο είναι από σίδερο. Οι εμπειρικές, που εισάγουν κάποιο πρόσθετο στοιχείο, μπορεί πάντα να είναι λανθασμένες. Όπως είπε ο Popper, η πρόταση: «Όλοι οι κύκνοι είναι άσπροι» ισχύει μόνο εφόσον δεν έχει εμφανιστεί ένας μαύρος κύκνος. Κι επειδή η εμπειρία δεν τελειώνει ποτέ, όλες οι αλήθειες – και οι επιστημονικές – είναι προσωρινές. Έτσι στην επιστήμη δεν μιλάμε για επαλήθευση αλλά για επιβεβαίωση. Η δε επιστημονική πρόοδος δεν συντελείται με αποδείξεις, αλλά με διαψεύσεις. Είναι η αρχή της διαψευσιμότητας (falsifiability) που διατύπωσε o Popper. Γι' αυτόν επιστημονική είναι μόνο μία πρόταση που μπορεί να διαψευσθεί – δηλαδή που περιέχει τα κριτήρια για τον έλεγχό της. Ο στίχος από ένα ποίημα, ή μία θρησκευτική μυστική εμπειρία δεν υπόκεινται σε έλεγχο εγκυρότητας. Λειτουργούν αλλιώς.

5. Υπάρχει Ψυχή;

Θα μπορούσαμε να επαναλάβουμε την επιχειρηματολογία περί Θεού. Δεν έχουμε καμία επιστημονική ένδειξη για την ύπαρξη ψυχής. Ξέρουμε πώς γεννήθηκε η έννοια – η διαφορά του ζωντανού από το νεκρό σώμα ήταν η ύπαρξη αναπνοής. Με την τελευταία ανάσα έφευγε και η ζωή (παραδίδει το πνεύμα). Η αρχική σημασία της λέξης ήταν ανάσα, πνοή και κατ’ επέκτασιν, στα αρχαία, ζωή. Ο διαχωρισμός της ψυχής από το σώμα (δηλαδή η διάσπαση του ζωντανού όντος σε δύο) έγινε αργότερα, κυρίως από τον Πλάτωνα που εισάγει τον δυισμό και ονομάζει το σώμα «τάφο της ψυχής». Από κει είναι ένα βήμα ως τον Χριστιανισμό που καλλιεργεί τον πλατωνικό δυισμό, εισάγει την εβραϊκή έννοια της αμαρτίας και την συνδέει με το «ακάθαρτο» σώμα ενώ προσπαθεί να σώσει την ψυχή. Η οποία τελικά μάλλον αποτελεί μία γλωσσολογική παρεξήγηση.

6. Υπάρχει μετά θάνατον ζωή;

Αν δεν υπάρχει ψυχή, αν ο άνθρωπος είναι μία ενιαία ενότητα, δεν υπάρχει κάτι που να επιβιώνει όταν το σώμα πεθαίνει και αποσυντίθεται. Ο Παράδεισος και η Κόλαση, η μέλλουσα ζωή, τα ουρί και πιλάφια, η Βασιλεία των Ουρανών είναι μελλοντολογικές υποσχέσεις των θρησκειών για να ελέγχουν και να παρηγορούν τους πιστούς.

7. Υπάρχει ελεύθερη βούληση;

Ο Καντ γράφει για την Ελευθερία ότι είναι απόλυτα απαραίτητη (υπογραμμίζει την Unentbehrlichkeit) αλλά και απόλυτα ακατανόητη (Unbegreiflichkeit). Θα έπρεπε να βρεθεί «ένας νόμος της αιτιότητας μέσω ελευθερίας». (Ein Gesetz der Kausalität durch Freiheit).

Η έννοια της ελεύθερης βούλησης είναι ασυμβίβαστη με την επιστήμη και ιδιαίτερα με την ψυχιατρική. Μία απόφαση χωρίς αίτια, χωρίς κίνητρα, (αυτό σημαίνει ελεύθερη) θα ήταν αδύνατο να ερευνηθεί ή ακόμα και να κατανοηθεί. Θα ανήκε στον χώρο της μεταφυσικής – από τον οποίο έτσι κι αλλιώς προέρχεται η ιδέα μίας ελεύθερης βούλησης.

Η ιστορία του προβλήματος της ελεύθερης βούλησης ή αυτεξούσιου – όπως αποκαλείται σήμερα – είναι η προσπάθεια να διασωθεί φιλοσοφικά μία θεολογική σύλληψη. Το πρόβλημα της ελευθερίας δεν υπήρχε στην αρχαία ελληνική σκέψη. Έχει τις ρίζες του στην χριστιανική θεολογία. Η Θεοδικία απαιτεί μία εξήγηση για την παρουσία του πόνου, της οδύνης και του κακού στον κόσμο. Πώς συμβιβάζεται με την έννοια ενός παντοδύναμου, πανάγαθου και παντογνώστη Θεού; Η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου είναι μία δικαιολογία. Ο άνθρωπος φέρνει το κακό στον κόσμο.

8. Υπάρχει το ασυνείδητο; (Ή υποσυνείδητο)

Ο Popper γράφει ότι η ψυχανάλυση δεν είναι επιστήμη επειδή οι γνωστικές προτάσεις της δεν μπορούν ούτε να επιβεβαιωθούν, ούτε να διαψευσθούν. Ανήκουν περισσότερο στον χώρο της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας (ή – κατά άλλους – της θρησκείας). Ο ίδιος ο Freud στο τελευταίο του βιβλίο Abriss der Psychoanalyse (Επιτομή ή Περίληψη της Ψυχανάλυσης) γράφει ότι η Ψυχανάλυση ξεκινάει από δύο βασικές προϋποθέσεις (Grundvoraussetzungen) των οποίων η συζήτηση επαφίεται στη φιλοσοφική σκέψη. Πρόκειται δηλαδή για φιλοσοφικές ή μάλλον μεταφυσικές προϋποθέσεις και όχι για επιστημονικές θεωρίες που μπορούν να ελεγχθούν πειραματικά. Η πιο σημαντική από αυτές αφορά την ύπαρξη του υποσυνείδητου.

Οι μεταφυσικές-θρησκευτικές ρίζες της ψυχανάλυσης εξηγούν τον δογματισμό της και την διάσπασή της σε διάφορες αντιμαχόμενες σχολές ή αιρέσεις – πράγμα που σπάνια συμβαίνει στον χώρο της επιστήμης.

9. Υπάρχει εξωγήινη ζωή και νοημοσύνη;

Στατιστικά, μέσα σε δισεκατομμύρια πλανητικά συστήματα δεν είναι διόλου απίθανο κάπου να υπήρξαν ή να υπάρξουν οι ίδιες προϋποθέσεις που οδήγησαν στην εμφάνιση ζωής και νοημοσύνης στην γη. Αυτό που είναι μάλλον απίθανο (και πάλι στατιστικά) είναι να το αντιληφθούμε. Να συμπέσουμε δηλαδή χρονικά και τοπικά (σε ένα ταχύτατα διαστελλόμενο σύμπαν με αποστάσεις εκατομμυρίων ετών φωτός) ώστε να επικοινωνήσουμε…

10. Υπάρχει ιστορική αντικειμενικότητα και ακρίβεια;

Η ιστορία, έλεγε ο Kant, είναι ένας τεράστιος σωρός, ένας λόφος από γεγονότα. Ο κάθε ιστορικός πάει εκεί, επιλέγει μερικά από τον σωρό, τα συνθέτει και κατασκευάζει μία ιστορική πραγματικότητα. Αυτό άλλωστε συμβαίνει και στην καθημερινή ζωή: οι αφηγήσεις διάφορων ρεπόρτερ ή και αυτοπτών μαρτύρων διαφέρουν συχνά τόσο ώστε να αναρωτιέσαι αν παρακολούθησαν το ίδιο συμβάν.

Βέβαια και στην ιστορία η αντιπαραβολή διάφορων αφηγήσεων και ερμηνειών οδηγεί κάποτε σε επιβεβαίωση και υπάρχουν πάντα οι πιο έγκυρες εκδοχές. Δυστυχώς όμως συχνά κυριαρχεί η «ιδεολογική χρήση της ιστορίας» (Φίλιππος Ηλιού) όπου τα ιστορικά γεγονότα επιλέγονται σκόπιμα ή και διαστρεβλώνονται εκ των υστέρων προκειμένου να δικαιώσουν πολιτικές αποφάσεις, ή εθνικές διεκδικήσεις. Πρόσφατα το ζήσαμε αυτό στο «Μακεδονικό». Επίσης τα έθνη συντηρούν για λόγους σκοπιμότητας «εθνικούς μύθους» που βασίζονται σε ανύπαρκτα ή παραποιημένα γεγονότα για να διατηρούν το «εθνικό φρόνημα». Όλα αυτά δείχνουν γιατί συχνά η ιστορία γίνεται αντικείμενο συγκρούσεων και αντιπαραθέσεων – πράγμα π. χ. αδιανόητο για την φυσική.

11. Υπάρχουν πράγματα που δεν θα μάθουμε ποτέ;

Ο Emil Du Bois Reymond μέγας Γερμανός φυσιολόγος και ανατόμος είχε κάποτε διατυπώσει την ρήση: Ignoramus et ignorabimus (αγνοούμε και θα αγνοούμε) αναφορικά με αυτά που ονόμασε τα τρία παγκόσμια αινίγματα. Σε μία ιστορική ομιλία του στην Γερμανική Ακαδημία των Επιστημών το 1880 αναφέρθηκε σε επτά αινίγματα από τα οποία τα τρία χαρακτήρισε άλυτα. Ήταν η απώτερη φύση της ύλης και της ενέργειας, η πηγή της κίνησης και η φύση των απλών αισθητηριακών φαινομένων (το πρόβλημα της συνειδητότητας).

Ο μεγάλος μαθηματικός David Hilbert το 1900 και εντονότερα το 1930, αντιτάχθηκε σε αυτή τη ρήση λέγοντας: «Δεν πρέπει να αποδεχθούμε το ignorabimus. Για μας δεν υπάρχει ignorabimus στις φυσικές επιστήμες. Σε αντίθεση με το ανόητο ignorabimus, το σύνθημά μας πρέπει να είναι: Πρέπει να μάθουμε και θα μάθουμε! (Wir müssen wissen, wir werden wissen!)».

Ένα χρόνο μετά, ο Goedel, με τα δύο θεωρήματα της μη πληρότητας, ανέτρεψε την αισιοδοξία του Hilbert.

Γι αυτό εμένα θα μου επιτρέψετε να μην πάρω θέση στο θέμα…

______________________________________________

(Ομιλία που έγινε σε συνέδριο του Ωνάσειου, σήμερα).

Εικόνες Αγανάκτησης

2011-06-11T15:58:00.002+03:00

Επειδή σχολίασαν μερικοί το τελευταίο άρθρο μου στην LiFO (http://www.lifo.gr/mag/columns/4020)

γράφοντας ότι δεν πήγα ποτέ στο Σύνταγμα και αγνοώ τα συνθήματα των "Αγανακτισμένων" ξαναπήγα σήμερα το πρωί και τα φωτογράφησα. Μερικές από τις φωτογραφίες (έβγαλα δεκάδες) παραθέτω εδώ.

Του δείχνουν και τον δρόμο!

Ομοφωνία

Μία δημοφιλής θεωρία συνομωσίας

Πικάσο, Κολοκοτρώνης, σημαία και τράπεζες - η φαντασία στην εξουσία... Η παρομοίωση του ΔΝΤ με ταύρο αφορά τον Στρως-Καν;

Λαϊκή τέχνη εις διπλούν...

Να και το κίνημα των διοδίων - ο καθένας με το αίτημά του

Φαντάζομαι πως δεν εννοεί τον κοιμώμενο που εικονογραφεί το τσιτάτο...

Εύκολα λέγεται αλλά πώς γίνεται;

Κάποιος θυμήθηκε την Μελίνα και τα Μάρμαρα...

Αχ, να έφευγε με δυό μπαταριές το χρέος...

Μήνυμα και προς τους Ισπανούς - καλωσόρισμα σε όλους

Στα ενδότερα του οικισμού των σκηνών. Όλες οι δυνατότητες επικοινωνίας: Wi-Fi - του Δήμου - και υπολογιστές.

Το παλιό όραμα μύριων ουτοπιστών - η άμεση δημοκρατία. Που δεν υπήρξε ποτέ, ούτε στην Αθήνα του Περικλή. Αλλά που ίσως γίνει κάποτε εφικτή με τα νέα μέσα επικοινωνίας...

"Να πάρουμε πίσω τη ζωή μας" - το πιο ανθρώπινο σύνθημα.

Τα συνθήματα ανήκουν σε δύο οικογένειες - τα μεν θα τα ονόμαζα ουτοπικά (άμεση δημοκρατία, δωρεάν τα πάντα για όλους) και τα άλλα αντιδραστικά - επιθετικά (εναντίον πολιτικών, βουλευτών, ΔΝΤ, τραπεζών, κλπ.). Τα πρώτα είναι θετικά αλλά μιλάνε για ένα όραμα που δεν ξέρουμε πως υλοποιείται. Τα δεύτερα είναι αρνητικά και πηγάζουν από την αγανάκτηση. Όλα μαζί δείχνουν ένα αδιέξοδο που μας πνίγει σήμερα όλους - είτε διαδηλώνουμε, είτε όχι...

Η χιονοστιβάδα και το γαϊδούρι

2011-06-08T16:23:00.009+03:00

(Ημερολόγιο μη-ανάγνωσης)

Πριν από επτά μήνες έγραψα ένα κείμενο που επειδή δεν ήταν βιβλιοκριτική αλλά ούτε απλή βιβλιοπαρουσίαση (ξέρετε, διασκευασμένο Δελτίο Τύπου) το ονόμασα «Ημερολόγιο Ανάγνωσης». Το έκανα αυθόρμητα, για να σχολιάσω κάτι βιβλία που είχα διαβάσει και μου άρεσαν.

Ακολούθησαν και άλλα έξη ή επτά «Ημερολόγια» σε άτακτα χρονικά διαστήματα, που όλα εμφανίστηκαν στις σελίδες βιβλίου, τους Book Lovers της LiFO.

Πριν να δημοσιεύσω αυτά τα κείμενα έπαιρνα 3-4 βιβλία την εβδομάδα, συνήθως ποιητικές συλλογές. Δύο φορές το μήνα καθόμουν και απαντούσα, ευχαριστώντας για την αποστολή ή προσθέτοντας και δύο καλά λόγια όπου, κατά τη γνώμη μου, άξιζε. Απαντούσα σε όλα. Το είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου πριν πενήντα χρόνια, όταν νέος ποιητής έστελνα βιβλία και δεν έπαιρνα ποτέ απάντηση. «Τι γαϊδούρια!», σκεπτόμουν, «ούτε ένα τυπικό ευχαριστώ;». Κι έλεγα πως, αν κάποτε βρεθώ εγώ στη θέση τους, θα απαντούσα σε όλους.

Τώρα έγινα κι εγώ γαϊδούρι. Διότι, μετά την δημοσίευση των «Ημερολογίων Ανάγνωσης» ήρθε η Χιονοστιβάδα. Τα τέσσερα εβδομαδιαία βιβλία έγιναν δεκατέσσερα και περισσότερα. Ο ταχυδρόμος στέναξε. Αυτή τη στιγμή το γραφείο μου είναι χτισμένο με χοντρούς φακέλους που δεν προλαβαίνω ούτε να τους ανοίξω. Πόσο μάλλον να απαντήσω!

Καταλαβαίνω την ανάγκη των συγγραφέων να σχολιαστεί το έργο τους. (Την έχω κι εγώ – το μόνιμο παράπονό μου είναι ότι αποσιωπώνται τα βιβλία μου). Και να τώρα που βρέθηκα στην άλλη άκρη και είμαι εγώ αυτός που δεν γράφει.

Αλλά αν άρχιζα να το κάνω θα έπρεπε να γίνει επαγγελματική πλήρης απασχόληση. Δεν μπορώ να σχολιάσω βιβλίο που δεν το έχω διαβάσει ολόκληρο (εκτός αν είναι πολύ χάλια, οπότε λίγες σελίδες αρκούν). Η LiFO θα έπρεπε να μου παραχωρήσει σελίδα (ή και σελίδες) με ελάχιστη ή καθόλου αμοιβή (ποιος πληρώνει τέτοιες πολυτέλειες;). Δεν έχω ούτε το χρόνο ούτε τις δυνάμεις για τέτοιο έργο.

Βέβαια θα εκπλήρωνα την επιθυμία του Οδυσσέα Ελύτη, ο οποίος επί χρόνια προσπαθούσε να με στρέψει προς την κριτική, ισχυριζόμενος ότι θα γινόμουν ο Έλληνας Ταιν ή Μπελίνσκυ.

Νιώθω άσκημα. Συγγραφείς γνωστοί και καταξιωμένοι, που ποτέ δεν μου είχαν στείλει βιβλίο, μου γράφουν τώρα θερμές αφιερώσεις. Κι εγώ να διαπράττω το αμάρτημα για το οποίο χρόνια κατηγορούσα τους άλλους;

Η ζωή παίζει άσκημες φάρσες.

Επιστροφή στα θρανία

2011-06-05T16:04:00.003+03:00

Ένα μάθημα συνεχίζεται μετά 58 χρόνια. Ο Ευάγγελος Θεοδώρου, καθηγητής Θρησκευτικών (μετέπειτα καθηγητής και πρύτανης στο Καποδιστριακό) διδάσκει Εισαγωγή στη Φιλοσοφία. Ένα μάθημα που καθιέρωσε πρώτος αυτός στο Κολέγιο Αθηνών το 1953 και το οποίο συνεχίζει την Κυριακή 5 Ιουνίου 2011, στην "Ημέρα των Αποφοίτων". Όπου εκατοντάδες απόφοιτοι από 20 ως 80 ετών έζησαν μία πλήρη σχολική ημέρα.

Η τάξη είναι βέβαια διαφορετική εξοπλισμένη με υπολογιστή, βίντεο-προβολέα, διαδραστική οθόνη και άλλα τεχνολογικά. Η ουσία όμως του μαθήματος είναι όπως παλιά. Θέμα: "Η κρίση των Αξιών".

Το αρχικό και βασικό κτήριο του σχολείου, το Μπενάκειο, έχει ανακαινισθεί εκ βάθρων. Βαμμένο σε φωτεινά ανοικτά χρώματα φαίνεται πιο καινούργιο από τότε που το πρωτοείδα πριν 65 χρόνια.

Ακόμα και η σοφίτα, με τα εργαστήρια είναι σαν να χτίστηκε χτες. Εδώ μεγαλώσαμε, μάθαμε, κερδίσαμε και χάσαμε ώσπου γίναμε προσκυνητές στο παρελθόν μας.

Αδυσώπητη η επιστροφή στους διαδρόμους που τρέχαμε με χίλια και τώρα σέρνουμε τα πόδια μας. (Ευτυχώς που έβαλαν ανελκυστήρα. Οι τεράστιες σκάλες δεν αστειεύονται...).

Αλλά ο χρόνος είναι σαν να σταμάτησε για μία πολύ μεγάλη στιγμή.

Δοκίμια για την λογοτεχνία

2011-05-28T18:37:00.002+03:00

Συγκεντρωμένα σε ένα τόμο, στην οριστική τους μορφή, δοκίμια τριάντα έξη ετών για ποιητές και συγγραφείς. Περιλαμβάνονται και αυτά που διάλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης για να συνοδεύουν το έργο του σε ανθολογίες, και εκείνο που πρωτοπαρουσίασε την Κική Δημουλά στο ελληνικό κοινό – και στο γαλλικό είκοσι χρόνια αργότερα. Όποιος αγαπαει την καλή λογοτεχνία θα βρει εδώ σκέψεις, αναλύσεις και παρατηρήσεις που φωτίζουν και επεξηγούν μεγάλα έργα της εποχής μας.

_______________________________________________

Υ. Γ. Συγγνώμη αν «ευλογώ τα γένια μου». Δεν το συνηθίζω. Αναγκάζομαι, επειδή είναι ο μόνος τρόπος να πληροφορηθούν οι ενδιαφερόμενοι την κυκλοφορία ενός νέου βιβλίου μου.

Μήκων η Υπνοφόρος

2011-05-27T20:12:00.003+03:00

Φέτος σπανίζουν οι παπαρούνες. Στο καταφύγιό μου, στα Κιούρκα, δεν είδα καμία. Αλλά το τελευταίο Σαββατοκύριακο, στην Αρκαδία είχε πολλές. Μία, μοναχική, ήταν τόσο περήφανα και φιλάρεσκα στημένη που την φωτογράφησα. Τώρα δεν θα υπάρχει πια. Τίποτα πιο εφήμερο από μία παπαρούνα... Αλλά και τίποτα πιο δοξασμένο μέσα στο κόκκινο, όσο διαρκεί...

____________________________________________________

Υ.Γ. Με πληροφορούν ότι αυτή είναι η κόκκινη της Δήμητρας και του Άδη, η Papaver Rhoeas. Άλλη είναι η λευκή προς το ροζ Μήκων η Υπνοφόρος που θυμόμουν σαν όνομα από το σχολείο.

kreefo?

2011-05-22T21:22:00.004+03:00

Πολλά έχει ακούσει το κρυφό σχολειό από τους νέους ιστορικούς. Το χειρότερο είναι πως δεν υπήρξε ποτέ, μια και οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονταν για τα εκπαιδευτικά των Ελλήνων κι όλη η υπόδουλη Ελλάδα ήταν γεμάτη σχολές και σχολεία. Και φαίνεται πως οι ιστορικοί έχουν δίκιο, εφόσον η πρώτη αναφορά σε «κρυφό σχολειό» εμφανίζεται χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Όμως ιστορικοί και μη θα έμεναν έκθαμβοι μπροστά στην Αγγλική του εκδοχή. Βρέθηκα χθες στη Δημητσάνα και περιοδεύοντας τα μονοπάτια του Λούσιου έφτασα στη νέα Μονή Φιλοσόφου. Στην αυλή της μονής φωτογράφησα την πινακίδα που δίνει οδηγίες για το μονοπάτι προς την παλαιά μονή που στέγαζε και το κρυφό σχολειό. Οι οδηγίες είναι δίγλωσσες κι ακόμα προσπαθώ να μαντέψω τι θα φανταστεί ένας αγγλόφωνος όταν διαβάσει τις λέξεις kreefo skolio.

____________________________________________________

Υστερόγραφο της άλλης ημέρας: "Καλά, μόνο την επιγραφή είδατε στην Αρκαδία;" ρωτάει αναγνώστης. Όχι βέβαια. Είδαμε να έχουν πρασινίσει ακόμα και οι βράχοι από τις φετινές βροχές, είδαμε ωραίους παραδοσιακούς οικισμούς χωρίς μπετά και πανωσηκώματα, και το κύκλωμα του Μαίναλου παραμένει παράδεισος. Η Αρκαδία είναι η Ελβετία της Ελλάδας και, κατά τη γνώμη μου, πολύ πιο όμορφη. Et in Arcadia ego - κι εγώ υπήρξα στην Αρκαδία - ο στίχος εκφράζει πάντα τη νοσταλγία του απόλυτα ωραίου.

Γάλλοι λιμπερτίνοι και Αμερικάνοι πουριτανοί

2011-05-17T11:40:00.001+03:00

Η περιπέτεια του Στρως-Καν έχει βαθιές ρίζες. Μια ματιά στην εικόνα του δικαστηρίου τις επιβεβαίωνε. Το προφίλ του εισαγγελέα και το πρόσωπο της δικαστίνας ήταν μέσα στην Αμερικανική πουριτανική παράδοση – μου θύμισαν τον κλασικό πίνακα American Gothic του Grant Wood. Απέναντι στο κοσμοπολίτικο, επικούρειο, σχεδόν συβαριτικό πρόσωπο του Στρως Καν, δύο σφιγμένοι και αυστηροί εκπρόσωποι της Αμερικάνικης Law and Order. Δεν καταδίκασαν μόνο τον κατηγορούμενο – στο πρόσωπό του εξευτέλισαν όλη την ευρωπαϊκή κουλτούρα της ανοχής και της ελευθεριότητος, της αναθεματισμένης permissiveness των Ευρωπαίων. Καταδίκασαν το “gay Paree” των twenties – εκεί που πήγαιναν οι Αμερικανοί εμιγκρέδες για να ξεσαλώσουν – αλλά και να δημιουργήσουν. (Τι έλεγε ο Όσκαρ Ουάλντ; «Οι καλοί Αμερικανοί, όταν πεθαίνουν, πάνε στο Παρίσι»).

Δεν αντιλέγω ότι οι πράξεις που φέρεται να διέπραξε ο κατηγορούμενος είναι ειδεχθείς. Αυτές ήταν επαρκής λόγος για να τον δικάσουν και καταδικάσουν. Αλλά όχι για τον εξευτελισμό. Όχι για την πρωτοφανή σε Αμερικανικά δικαστήρια άδεια τηλεοπτικής μετάδοσης της διαδικασίας. Όχι για τις χειροπέδες.

Κάπου οι πουριτανοί ένοιωσαν απειλούμενοι από το ελευθέριο πνεύμα του Σαντ και των άλλων διάσημων λιμπερτίνων του 18^ου αιώνα. Κι αποφάσισαν να το πολεμήσουν με όλα τους τα όπλα…

Φυλακισμένος

2011-05-14T09:21:00.000+03:00

Μερικοί από τους δικτυακούς αναγνώστες μου με διαβάζουν σε αυτό το blog, άλλοι στο www.ndimou.gr και άλλοι πάλι στο site της Lifo. Λίγοι με ψάχνουν και στα τρία. Έτσι οι πρώτοι π. χ. μου στέλνουν μήνυμα ρωτώντας αν έπαθα κάτι και έπαψα να γράφω (στο blog) χωρίς να προσέχουν ότι εξακολουθώ να συνεργάζομαι κάθε εβδομάδα με την LiFO ( τα κείμενα ανεβαίνουν και στο ndimou.gr).

Όχι, λοιπόν, δεν έπαθα κάτι (εκτός από ένα γερό κρυολόγημα). Αλλά έχω χάσει την μιλιά μου. Την υποχρεωτική μου στήλη την γράφω με μεγάλη προσπάθεια, όμως για ατομικές πολυτέλειες, όπως το blog, δεν υπάρχει διάθεση. Η κατάσταση (που ζούμε όλοι μας) με έχει συνθλίψει. Όπως όλοι οι σχολιαστές, έχω επενδύσει μερικές δεκάδες χιλιάδες λέξεις σε σχετικά σχόλια. Όταν τις σκέπτομαι, μου φαίνονται απόλυτα ανώφελες και περιττές. Να προσθέσω και άλλες; Να γράψω για άλλα θέματα («άλλα λόγια βρε παιδιά») την ώρα που καίγονται τα σπίτια μας; Η σιωπή έρχεται μόνη της και μου κλείνει το στόμα.

Στην καρδιά της Αθήνας υπάρχει ένα κήπος. Όταν ήμουν παιδί τον έλεγαν «Βασιλικό Κήπο» και ίσως ήταν δίκαιη ονομασία, μια και τον δημιούργησε μία βασίλισσα. Μετά, που εξορκίσαμε κάθε τι το βασιλικό, ονομάστηκε Εθνικός.

Στην καρδιά του Εθνικού Κήπου υπάρχουν κάτι θλιβερά κλουβιά από συρματόπλεγμα όπου επιβιώνουν δύσκολα μερικά ζώα και πουλιά. Ανάμεσά τους κι ένας αίγαγρος κρητικός, ένα άγριο κρι-κρι από τα Λευκά Όρη. Πριν δύο εβδομάδες περπάτησα στον κήπο και το φωτογράφισα.

Βάζω εδώ την φωτογραφία του, γιατί έτσι νιώθω αυτό τον καιρό.

Καλό Πάσχα!

2011-04-22T17:18:00.006+03:00

Κάθε χρόνο στις γιορτές οι δημοσιογράφοι ψάχνουν εναγώνια για εορταστική ύλη προκειμένου να γεμίσουν τον χώρο ή τον χρόνο τους. Έτσι και φέτος κάποιοι με πήραν τηλέφωνο ρωτώντας (πάλι) για το «ωραιότερο Πάσχα της ζωής μου».

Τους απάντησα ότι το έχω ήδη περιγράψει πριν τριάντα ένα χρόνια. Σε ένα κείμενο που διαβάστηκε, διαδόθηκε, ανατυπώθηκε πολλές φορές – και ισχύει ακόμα. Φέτος το ξαναθυμήθηκα μια και το συμπεριέλαβε (με την άδειά μου) ο Δημήτρης Ταλιάνης στο ωραίο λεύκωμά του «Πάσχα στην Κέρκυρα».

Το κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ

Το μόνο που ξέρω είναι ότι δεν θα ξεπεραστεί ποτέ αυτή η εμπειρία μια και δεν πρόκειται να ξαναπάω στην Κέρκυρα για το Μεγάλο Σάββατο. Ηδη τις τελευταίες φορές με ενόχλησε αφόρητα η πολυκοσμία και η βαναυσότητα του πλήθους. Ήταν σαν να κάνεις έρωτα δημόσια.

Αλλά το λεύκωμα κερδίζει την ουσία.

________________________________________________________

Η αρχική φωτογραφία δεν είναι από την Κέρκυρα. Την έβγαλα σήμερα με το κινητό μου στον κήπο του μικρού μου εξοχικού καταφύγιου.

Απεργία για το αγγελιόσημο;

2011-04-07T08:52:00.000+03:00

Αλήθεια, εναντίον ποίων στρέφεται η απεργία των δημοσιογράφων; Οι εκδότες είναι χρεοκοπημένοι – κι όσοι από αυτούς έχουν και άλλες επιχειρήσεις δεν προτίθενται (ούτε και μπορούν οι περισσότεροι) να «τσοντάρουν» από εκεί. Το Κράτος δεν υπάρχει περίπτωση να βοηθήσει – χρεοκοπημένο είναι και αυτό.

Οπότε φαίνεται άνευ αντικειμένου αυτή η απεργία. Εκτός εάν (μια υποψία περνάει από το μυαλό μου) όλη η ιστορία γίνεται για το αγγελιόσημο. Αυτόν τον παράνομο φόρο υπέρ τρίτων που πληρώνουμε όλοι και ευεργετούμε τα Ταμεία των δημοσιογράφων. (Ούτε αυτοί πληρώνουν εισφορές ούτε οι εκδότες). Το κατοχικής έμπνευσης και χουντικής εφαρμογής αγγελιόσημο, επιβαρύνει με 21% όλες τις διαφημίσεις (άρα τελικά και τις τιμές των διαφημιζόμενων προϊόντων). Μια από τις βασικές απαιτήσεις της Ε. Ε. – από χρόνια – και τώρα της Τρόικας, είναι η κατάργηση των υπέρ τρίτων φόρων – κι αυτός είναι ο πιο σημαντικός. Μιλάμε για ιλιγγιώδη ποσά.

Μήπως λοιπόν αυτός είναι ο λόγος της απεργίας αλλά δεν τον λένε γιατί ακόμα και η λέξη «αγγελιόσημο» δεν υπάρχει για τον Τύπο και τα άλλα ΜΜΕ.

Ευθύνες και γιαούρτια…

2011-04-03T14:54:00.000+03:00

Οι επιθέσεις εναντίον πολιτικών συνεχίζουν την πανάρχαια παράδοση του “αποδιοπομπαίου τράγου”. Στοχοποιούμε ένα πολιτικό (είτε έφταιξε είτε όχι) και του φορτώνουμε τις αμαρτίες όλων. Είναι μία συμβολική πράξη που μας εκτονώνει και μεταθέτει και τις δικές μας ευθύνες. (…για ό,τι μας συμβαίνει φταίει συνήθως κάποιος άλλος). Ευνόητη και κατανοητή αντίδραση ενός υπερσυναισθηματικού λαού η οποία όμως δεν οδηγεί πουθενά. Αντίθετα μπερδεύει τα πράγματα, συγχέει τις ευθύνες (π. χ. απενοχοποιεί την Αριστερά και ενοχοποιεί τον Πάγκαλο) και τελικά δεν επιτρέπει την ψύχραιμη θεώρηση και αντιμετώπιση των προβλημάτων. Το ίδιο συμβαίνει και με τα «αντάρτικα» κινήματα (διόδια, Κερατέα). Μπορεί να μοιάζουν ηρωικά, αλλά συσκοτίζουν και αποπροσανατολίζουν.

Μόνον αν συνειδητοποιήσουμε όλοι τις ευθύνες μας (και οι συνδικαλιστές που έκαναν τις ΔΕΚΟ καταβόθρες, και η Αριστερά που τους ενθάρρυνε, και ο καταναλωτής που υπερφόρτωνε τις κάρτες του και ο δημόσιος υπάλληλος που τσέπωνε το «γρηγορόσημο» και όσοι έκαναν, σε όλα τα επίπεδα, την ατιμωρησία θεσμό) θα μπορέσουμε να αλλάξουμε τα πράγματα. Σίγουρα την μεγαλύτερη ευθύνη την φέρουν οι πολιτικοί. (Αλλά κι αυτούς κάποιοι τους ψήφισαν…). Από τα γιαούρτια πάντως, μόνον η ΦΑΓΕ ωφελείται.

______________________________________________________

Απάντηση σε έρευνα της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας στις 3.4.11

Die im Dunkeln, sieht man nicht...

2011-03-20T11:57:00.002+02:00

Για την «Ημέρα της ποίησης».

«Die im Dunkeln, sieht man nicht»

(αυτούς στο σκότος δεν τους βλέπει κανείς).

B. Brecht

Ξέρω, αυτές οι παγκόσμιες «ημέρες» δεν έχουν καμία σημασία – κι ίσως παραμένει η 21 Μαρτίου εαρινή ισημερία και έναρξη της άνοιξης. Ωστόσο οργανώνονται απαγγελίες, γράφονται άρθρα και κείμενα, γίνονται εκδηλώσεις. Οι μεγάλοι μας ποιητές δίνουν ολοσέλιδες συνεντεύξεις και όλοι θυμούνται την ποίηση.

Την ποίηση, ναι. Τους ποιητές;

Εκτός από τους ελάχιστους γνωστούς (ή διάσημους) υπάρχουν πάρα πολλοί ποιητές στο σκοτάδι ή στο ημίφως. Στο ημίφως είναι εκείνοι που αναγνωρίζονται από τους ομότεχνους, που βρίσκουν εκδότη για την δουλειά τους, που περιλαμβάνονται σε ανθολογίες και εισπράττουν κριτικές. Το φως της μεγάλης δημοσιότητας δεν το απήλαυσαν ποτέ, αλλά νιώθουν πως η δουλειά τους διαβάζεται, έστω από λίγους και αξιολογείται. Είναι συνήθως καλοί ποιητές, μερικοί μάλιστα πολύ καλοί. Νομίζω πως σε αναλογία έχουμε περισσότερους καλούς ποιητές από πολλά έθνη με μεγαλύτερη λογοτεχνική παράδοση.

Στο σκοτάδι συνωστίζονται εκατοντάδες. Είναι όλοι αυτοί που δεν βρίσκουν εκδότη και προχωράνε σε αυτοέκδοση (υπάρχουν οίκοι που εξειδικεύονται). Μερικοί είναι νέοι και προσπαθούν να βγούνε στο φως. Δύσκολο, αλλά έχουν ελπίδες. Δεκάδες από αυτά τα βιβλία κατακλύζουν κάθε μήνα το γραφείο μου. Φυσικό: δεν έχουν άλλο τρόπο να κυκλοφορήσουν. Στα βιβλιοπωλεία δεν χωράει η ποίηση – άρα μένει το ταχυδρομείο.

Πιο βαθιά στο σκότος είναι αυτοί που δεν έχουν τα μέσα ούτε για αυτοέκδοση. Οι περισσότεροι γράφουν για χρόνια, δημοσιεύουν μόνο σε περιθωριακά έντυπα ή στον επαρχιακό τύπο και έχουν συσσωρεύσει πικρία δεκαετιών.

Υπάρχει ένα περιοδικό με τίτλο «Πνευματική Ζωή». Το είχε ιδρύσει το 1936 ο Μελής Νικολαΐδης, σήμερα το εκδίδει ο Μιχάλης Σταφυλάς. Μου κάνει τη χάρη να μου το στέλνει. Στις υπέρ-εκατό σελίδες του συμπυκνώνεται όλο το παράπονο των αγνοημένων. Στο τελευταίο τεύχος ο εκδότης γράφει μία ανοιχτή επιστολή στον υπουργό Πολιτισμού. Ανάμεσα σε άλλα αναφέρει ότι το Υπουργείο, είτε για τις βραβεύσεις είτε για τις συντάξεις, αγνοεί τους συγγραφείς που ζουν στην επαρχία ή που «βγάζουν με έξοδά τους βιβλία χωρίς αναγνωρισμένο εκδότη». (Και έτσι είναι). Αυτούς τους συγγραφείς και κυρίως τους ποιητές, φιλοξενεί το περιοδικό και η «Διαρκής Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» που δημοσιεύεται εκεί σε συνέχειες από χρόνια.

Διαβάζω και συναντώ δεκάδες εντελώς άγνωστα ονόματα. Βέβαια η ποιότητα του υλικού σπάνια είναι επαρκής – αλλά τι διάβολο! Κι ένας μέτριος ποιητής έχει τη στιγμή του και πρέπει να την εκφράσει.

Σκέπτομαι λοιπόν, για την ημέρα της ποίησης, όλους αυτούς τους άδοξους ποιητές και βέβαια ο νους μου πάει στον (καθόλου άδοξο, τώρα) Καρυωτάκη και την πολύ γνωστή Μπαλάντα του:

Από θεούς κι ανθρώπους μισημένοι,
σαν άρχοντες που εξέπεσαν πικροί,
μαραίνονται οι Βερλαίν• τους απομένει
πλούτος η ρίμα πλούσια και αργυρή.
Οι Ουγκό με «Τιμωρίες» την τρομερή
των Ολυμπίων εκδίκηση μεθούνε.
Μα εγώ θα γράψω μια λυπητερή
μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι.

Αν έζησαν οι Πόε δυστυχισμένοι,
και αν οι Μπωντλαίρ εζήσανε νεκροί,
η Αθανασία τούς είναι χαρισμένη.
Κανένας όμως δεν ανιστορεί
και το έρεβος εσκέπασε βαρύ
τους στιχουργούς που ανάξια στιχουργούνε.
Μα εγώ σαν προσφορά κάνω ιερή
μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που' ναι.

Του κόσμου η καταφρόνια τούς βαραίνει
κι αυτοί περνούνε αλύγιστοι κι ωχροί,
στην τραγική απάτη τους δομένοι
πως κάπου πέρα η Δόξα καρτερεί,
παρθένα βαθυστόχαστα ιλαρή.
Μα ξέροντας πως όλοι τούς ξεχνούνε,
νοσταλγικά εγώ κλαίω τη θλιβερή
μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι

Και κάποτε οι μελλούμενοι καιροί:
«Ποιος άδοξος ποιητής» θέλω να πούνε
«την έγραψε μιαν έτσι πενιχρή
μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι;»

Ο παιγνιώδης Σεφέρης

2011-03-05T22:09:00.003+02:00

Οι ποιητές μας είναι συνήθως άνθρωποι σοβαροί και κόσμιοι. Με το χιούμορ, το παιχνίδι και τον ερωτισμό δεν έχουν καλές σχέσεις. Τα παραστρατήματα μερικών προσπαθούμε να τα ξεχνάμε. Π. χ. Την Παρτούζα του Νίκου Φωκά, κάτι Εικονοστάσια (όχι και τόσο) Αγίων του Γιάννη Ρίτσου, τον Μανούσο Φάσση του Αναγνωστάκη. Δεν αναφέρω τον Μέγα Ανατολικό του Εμπειρίκου γιατί αυτός ούτε σάτιρα είναι ούτε παίγνιον, αλλά βιβλίο με πρόθεση σπουδαία, κοσμοθεωρητική.

Ο πρέσβης Γεώργιος Σεφεριάδης έδινε σε όσους τον πλησίαζαν την εντύπωση ανθρώπου σοβαρού και μάλλον μελαγχολικού. Αλλά και το alter ego του, ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, έγραφε λυρική ποίηση σκοτεινή, στα όρια του τραγικού.

Όμως μέσα στα μάτια του βαρύθυμου ανατολίτη έπαιζε μία κρυφή σπίθα που αντιστεκόταν στη μοίρα, στο αξίωμα, ακόμα και στη μεγαλοαστική καταγωγή του. Ο Σεφέρης ήταν μέσα του και αισθησιακός και φιλοπαίγμων. Και ευτυχώς η σύντροφός του Μαρώ δεν έπασχε από σύνδρομα σεμνοτυφίας (όπως εκείνη η άθλια κυρία Μπάιρον που παρέδωσε στις φλόγες το αριστουργηματικό – κατά τις ομολογίες των φίλων του- ημερολόγιό του). Συναίνεσε να εκδοθούν μετά θάνατον και τα πιο τολμηρά του στιχουργήματα.

Έτσι, παράλληλα με τον γνωστό μας Σεφέρη, υπάρχει και ο άλλος, που οι περισσότεροι αγνοούν. Βρίσκεται κυρίως σε τρία βιβλία: στο Τετράδιο Γυμνασμάτων Β’ (1976) , στο Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά (1992) και στα Εντεψίζικα (έκδοση εκτός εμπορίου, Λέσχη του Δίσκου, 1989). Τα ποιήματα και των τριών αυτών συλλογών δεν έχουν συμπεριληφθεί στην βασική έκδοση «Ποιήματα», πράγμα που για ορισμένα (ιδίως από το Τετράδιο) είναι σοβαρή παράλειψη. Ακόμα ψήγματα αυτού του άλλου Σεφέρη υπάρχουν διάσπαρτα στα ημερολόγιά του και σε μερικές συλλογές – π. χ. οι αναφορές στον Μαθιό Πασχάλη:

Βερίνα μας ερήμωσε η ζωή κι οι αττικοί ουρανοί κι οι διανοούμενοι που σκαρφαλώνουν στο ίδιο τους κεφάλι
Και τα τοπία που κατάντησαν να παίρνουν πόζες από την ξεραΐλα κι από την πείνα []

(«Γράμμα του Μαθιού Πασχάλη», από το Τετράδιο Γυμνασμάτων – 1928)

Πουθενά δεν είναι τόσο εμφανής η συνύπαρξη των δύο πλευρών του ποιητή από όσο στην αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο ποιήματα, γραμμένα στο ίδιο μέρος, τις ίδιες μέρες, για το ίδιο θέμα. Το ένα είναι το πασίγνωστο «Τελευταίος Σταθμός». Το αδελφό σατιρικό του αντίστοιχο είναι το λιγότερο γνωστό (αλλά για τούτο πιο σημαντικό) «Το Απομεσήμερο ενός Φαύλου». Γραμμένα και τα δύο στην Ιταλία όταν η εξόριστη Ελληνική κυβέρνηση περίμενε την έγκριση των Άγγλων για να επιστρέψει στην απελευθερωμένη Ελλάδα. Παραθέτω το δεύτερο, ως ιδιαίτερα επίκαιρο. (Τα «Νάφια» είναι ιδιωματική απόδοση των NAAFI, καταστημάτων των Άγγλων ένστολων – πηγή για τους Έλληνες μαυραγορίτες).

Το απομεσήμερο ενός φαύλου

Τράβα αγωγιάτη, καρότσα τράβα,
τράβα να φτάσουμε γοργά στην Κάβα!
Φύσα βαπόρι, βόα μηχανή,
να 'ρθούμε πρώτοι εμείς! - οι στερνοί.

Τα στερνοπαίδια και τ' αποσπόρια
και τ' αποβράσματα και τ' αποφόρια
μιας μάχης που ήτανε γι' άλλα κορμιά
για μάτια αλλιώτικα κι άλλη καρδιά.

Πολιτικάντηδες, καραβανάδες,
ψιλικατζήδες, κολλυβιστάδες,
μούργοι, μουνούχοι και θηλυκά -
τράβα αγωγιάτη! βάρα αμαξά!

Φτωχή Πατρίδα, στα μάγουλά σου
μαχαίρια γράφουνε το γολγοθά σου•
μάνα λιοντόκαρδη, μάνα ορφανή,
κοίτα αν αντέχεις τέτοια πομπή:

το ματσαράγκα, το φαταούλα
με μπογαλάκια και με μπαούλα•
τη χύτρα που έβραζε κάθε βρωμιά
λες και την άδειασαν όλη μεμιά

σ' αυτούς ανάμεσα τους ήπιους λόφους
όπου μας κλείσανε σαν υποτρόφους
ενός αδιάντροπου φρενοβλαβή
που στο βραχνά του παραμιλεί.

Δες το σελέμη, δες και το φάντη
πώς θυμιατίζουνε τον ιεροφάντη
που ρητορεύεται λειτουργικά
μπρος στα πιστά του μηρυκαστικά.

Μαυραγορίτες από τα Νάφια
της προσφυγιάς μας άθλια σινάφια,
γύφτοι ξετσίπωτοι κι αρπαχτικοί,
λένε, πατρίδα, πως πάνε εκεί

στα χώματά σου τα λαβωμένα
γιατί μαράζωσαν, τάχα, στα ξένα
και δεν μπορούνε χωρίς εσέ -
οι φαύλοι: τρέχουνε για το λουφέ.

(Cava dei Tirreni, 7. 10. 1944).

Από τα πιο δυνατά σατιρικά ποιήματα της λογοτεχνίας μας, θυμίζει πως ο σατιρικός είναι ένας πληγωμένος και οργισμένος λυρικός. (Π. χ. Καρυωτάκης). Και βέβαια εδώ ο ποιητής δεν είναι παιγνιώδης, αλλά σαρκαστικός. Μόνο οι αφελείς συγχέουν τη σάτιρα με το χιούμορ – το δεύτερο τέρπει, η πρώτη μαστιγώνει και πονάει.

Γράφει ο Γ. Π. Σαββίδης: «Μία μελέτη που θα καταπιανότανε συστηματικά με τον σατιρικό Σεφέρη, οπωσδήποτε θα φρόντιζε ξεκινώντας να διακρίνει τους βασικούς όρους: ευτραπελία, χιούμορ, ειρωνεία, σάτιρα – κάθε κατηγορία εικονογραφημένη με αντίστοιχα παραδείγματα από το ποιητικό μα και το πεζογραφικό του έργο».

Ευτράπελα θα ήταν τα «λιμερίκια» (Σεφερική απόδοση των αγγλικών πεντάστιχων limericks) είτε παιδικά και αθώα, είτε σκαμπρόζικα. Χιούμορ υπάρχει στις παρωδίες, στα ποιήματα προς τον Τάκη Παπατζώνη ή σε αυτά για την κυρία Ζεν. Σάτιρα άφθονη σε όλα τα σχολιαστικά. Στην Λεωφόρο Συγγρού Β΄ το 1935 ο Σεφέρης τολμάει ένα εξοντωτικό σχόλιο για την ελληνική παλινόρθωση. (Θυμηθείτε: ήταν δημόσιος υπάλληλος!). Ονειρεύεται ότι πολεμούσαμε τους Αιθίοπες, που μας νίκησαν, και μας έστειλαν βασιλιά:

Κι έφτασε ο βασιλιάς στις Τζιτζιφιές με φτερά και με γένια σγουρά, πολύ μελαψός, ο Ρας Πουπουναμπί.
Στον ώμο του καθόταν μία κοκκινόκωλη μαϊμού, δεμένη με χρυσή καδένα στο κουμπί
του σακακιού του, και με το ζερβί του χέρι κρατούσε ένα πράσινο παπαγάλο –
κι ήταν ξιπόλητος, κι εμείς ξιπόλητοι φωνάζαμε: «Δόξα και δύναμη στο βασιλιά μας το μεγάλο!»

Ώσπου φτάσαμε στο γνωστό «Από βλακεία» του 1968:

Ελλάς – πυρ! Ελλήνων – πυρ! Χριστιανών – πυρ!
Τρεις λέξεις νεκρές. Γιατί τις σκοτώσατε;

Μία ιδιαίτερη κατηγορία είναι τα «άσεμνα» (τουρκιστί εντεψίζικα – edebsiz: αδιάντροπος, αναίσχυντος.). Τα περισσότερα είναι πανέξυπνα – ένα είναι αριστουργηματικό. Πρόκειται για την (αισχρότατη) παρωδία του Ερωτόκριτου σε διάλεκτο Κορνάρου. Πολύ θα ήθελα να την παραθέσω εδώ αλλά δεν γίνεται. Πρώτα γιατί αριθμεί 65 στίχους και δεύτερο γιατί θα μπορούσε να συγκινήσει εισαγγελείς. Περιορίζομαι στο σεμνότερο κομμάτι, τον επίλογο της Νένας μετά την αφήγηση της Αρετούσας:

Αλίμονο! Σε γάμησε!... Πως θα μανιάσει ο Κύρης,
σα μάθει πως ο Ρωτόκριτος σου ’γινε νοικοκύρης
κι εμπήκε και σε τρύγησε κάτω απ’ τον αφαλό σου.
Αχ! μαγειρεύγου’ βάσανα οι κοπέλες σαν καυλώσου’!

______________________________________________

Περιοδικό "Δέντρο", τ. 179-180, Ιανουάριος-Μάρτιος 2010, αφιέρωμα στον Γιώργο Σεφέρη

Οι χαμένες κριτικές

2011-02-28T17:40:00.000+02:00

Το 1973 κυκλοφόρησε από τον «Ίκαρο» η πρώτη μου επίσημη ποιητική συλλογή με τίτλο «Απουσίες». Λέω επίσημη γιατί οι δύο προηγούμενες («Ίμεροι», 1953 και «23 Ποιήματα», 1965) είχαν εκδοθεί σε ιδιωτική εκτύπωση εκτός εμπορίου και κυκλοφορήσει χέρι με χέρι. Οι «Απουσίες» είχαν συμπεριλάβει και ορισμένα ποιήματα από τα 23 της προηγούμενης συλλογής.

Το 1976 κυκλοφόρησε ακόμα μία συλλογή, πάλι από τον Ίκαρο – τα «Ποιήματα 74-76». Και το 1977 στην πρώτη του μορφή «Το Βιβλίο των Γάτων».

Έκτοτε δεν κυκλοφόρησε άλλη ποιητική συλλογή μου εκτός από δύο πλακέτες πάλι εκτός εμπορίου («Σκοτεινός Θάλαμος», 1983 και «Gerontion», 2005). Βγήκαν όμως συνολικές εκδόσεις («Ποιήματα 50-80, 50-90 και 1950-2005») που συμπεριλάβανε και τα ενδιάμεσα.

Γενικά, ενώ τα πρώτα είκοσι πέντε χρόνια της συγγραφικής μου πορείας έγραφα αποκλειστικά και μόνο ποίηση – μετά η παραγωγή μου ήταν ελάχιστη και συμπτωματική. Στράφηκα στο σύντομο πεζό, το δοκίμιο, τους αφορισμούς.

Εικάζω τώρα ότι ένας από τους λόγους ήταν η έλλειψη απήχησης και ενθάρρυνσης. Είχα δύο-τρεις καλές κριτικές αλλά ούτε αυτές ούτε τα λόγια των φίλων (τι να πουν οι φίλοι;) με έπεισαν ότι το μέλλον μου ήταν η ποίηση. Έτσι την παραμέλησα – και μόνο σε εποχές κρίσης, όπου δεν με χωρούσε ο πεζός λόγος, ξαναγύριζα, για λίγο σε αυτήν.

Πού να ήξερα!

Μία καλή φίλη, ψάχνοντας χθες τα ψηφιοποιημένα αρχεία λογοτεχνικών περιοδικών του Ελληνικού Κέντρου Βιβλίου, βρήκε δύο κείμενα του κορυφαίου μας κριτικού, (ιδιαίτερα σε θέματα ποίησης) Ανδρέα Καραντώνη. Είχαν δημοσιευθεί στην «Νέα Εστία» το 1974 και το 1978 και αφορούσαν τις τρεις συλλογές μου. Δεν τα είχα δει – δεν παρακολουθούσα τα περιοδικά. Για την ακρίβεια δεν είχα καν φανταστεί ότι ο Καραντώνης θα έγραφε κριτικές για έναν άγνωστο και άσημο νέο ποιητή.

Όταν τις διάβασα, με τριάντα επτά και τριάντα τρία χρόνια καθυστέρηση, ένιωσα περίεργα. Ήταν απρόσμενα θετικές. Αυτός ο σχεδόν μεταθανάτιος έπαινος με συγκλόνισε.

Ίσως αν τις είχα δει να είχα επιμείνει περισσότερο στον δύσκολο δρόμο της ποίησης. Ίσως… Πολύ αργά.

Θα τις βρείτε εδώ:

Νέα Εστία, του Ανδρέα Καραντώνη, Ιούλιος 1974, για τις "Απουσίες"

http://www.ekebi.gr/magazines/ShowImage.asp?file=123310&code=3146

Νέα Εστία, Αύγουστο του 1978, του Ανδρέα Καραντώνη για Ποιήματα 74-76 και Βιβλίο των Γάτων

http://www.ekebi.gr/magazines/ShowImage.asp?file=128973&code=2023

Το μυθικό σπίτι (2η γραφή).

2011-02-25T19:03:00.012+02:00

Ο Σεφέρης πήγε για λίγες μέρες στον Πόρο, τον Αύγουστο του 1946, από τις 11 ως τις 17. Έμενε στην βίλα «Γαλήνη». Στις 16, μία ημέρα πριν φύγει, είδε την βυθισμένη «Κίχλη»:

«Το πρωί πήραμε τη βάρκα και πήγαμε γύρω στο Δασκαλειό για μπάνιο. Ανάμεσα στο νησάκι και την ακτή, βουλιαγμένη η Κίχλη. Μόνο η καμινάδα ξεπερνά λίγα δάχτυλα την επιφάνεια».

Τον Οκτώβριο πήρε δύο μήνες άδεια από το υπουργείο («την πρώτη από το καλοκαίρι του 37») και ξανάφυγε για τον Πόρο στις 2 Οκτωβρίου. Έμεινε ως τις 3 Δεκεμβρίου. Στο διάστημα αυτό έγραψε την «Κίχλη» (ίσως το πιο σημαντικό του ποίημα) και την διάλεξη για τον Καβάφη. Την πορεία δημιουργίας του ποιήματος (που τέλειωσε στις 31.10.46) έχει περιγράψει με λεπτομέρεια στις σελίδες του ημερολογίου του. (Μέρες 1945-1951, σελίδες 51-83).

Το σπίτι όπου έμεινε, παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ποίημα. Το πρώτο μέρος έχει τίτλο: «το σπίτι κοντά στη θάλασσα». Στο κείμενό του «Ένα γράμμα για την Κίχλη» (που αργότερα ονομάστηκε «Μία σκηνοθεσία για την Κίχλη» Δοκιμές ΙΙ, σ.30-56) ο ποιητής, μετά από χρόνια περιπλάνησης, ταυτίζεται με τον πλάνητα Οδυσσέα. Γράφει: «το σπίτι της Κίρκης είναι το πρώτο σπίτι που βλέπει ο Οδυσσέας ύστερα από πολλά βάσανα, φονικά και ανοησίες…»., Κι αφού μιλήσει για τον «ηδονικό» Πόρο, που του θυμίζει Κίρκη, λέει: «Εξ άλλου η ‘Γαλήνη’, το βικτωριανό εκείνο σπίτι, κόκκινο Πομπηίας, μου έδωσε για πρώτη φορά, ύστερα από πολλά χρόνια, το αίσθημα του στέρεου σπιτιού, όχι της προσωρινής κατασκήνωσης…». Και παρακάτω: «Έτσι ο Οδυσσέας… συλλογίζεται αυτό το αλλόκοτο πράγμα που ο κόσμος ονομάζει σπίτι». Αρχίζει:

Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν. Έτυχε
να’ ναι τα χρόνια δίσεχτα – πόλεμοι, χαλασμοί, ξενιτεμοί

και παρακάτω:

ακόμη
καμιά φορά κοντά στη θάλασσα, σε κάμαρες γυμνές
μ’ ένα κρεβάτι σιδερένιο χωρίς τίποτε δικό μου

Η βίλα «Γαλήνη» είναι επάνω στη θάλασσα (την χωρίζει μόνο ο δρόμος) και βέβαια δεν ήταν δική του.

Αλλά περισσότερο κατάλαβα τον ρόλο που έπαιξε αυτό το σπίτι όταν θυμήθηκα το τέλος του ποιήματος, που το θυμάμαι απέξω:

και είσαι
σ’ ένα μεγάλο σπίτι με πολλά παράθυρα ανοιχτά
τρέχοντας από κάμαρα σε κάμαρα, δεν ξέροντας από πού να κοιτάξεις πρώτα,
γιατί θα φύγουν τα πεύκα και τα καθρεφτισμένα βουνά και το τιτίβισμα των πουλιών
θ’ αδειάσει η θάλασσα, θρυμματισμένο γυαλί, από βοριά και νότο
θ’ αδειάσουν τα μάτια σου από το φως της μέρας
πώς σταματούν ξαφνικά κι όλα μαζί τα τζιτζίκια.

Το μεγάλο σπίτι είναι η ζωή – αλλά και η βίλα «Γαλήνη». Από τα πολλά παράθυρα και την βεράντα, βλέπεις τα καθρεφτισμένα βουνά, ακούς τα πουλιά και τα τζιτζίκια που σταματάνε όλα μαζί όταν «αδειάσουν τα μάτια σου από το φως της μέρας»…

_________________________________________________________

Υ. Γ. Διαβάζω στο Ιντερνετ: "Η Βίλα "Γαλήνη", κτίριο του 1892, αποτελεί ιδιωτική οικία του 19ου αιώνα και μια από τις πιο παραδοσιακές, αρχιτεκτονικά, οικίες του Πόρου. Η ανέγερση της οικίας ανατέθηκε στον Αναστάσιο Μεταξά, έναν από τους καλύτερους αρχιτέκτονες της εποχής. Η αγορά του κτήματος κόστισε 150 χρυσές δραχμές και η οικία με την επίπλωση 60.000 χρυσές δραχμές.

Στην κομψή νεοκλασική βίλα, που λειτούργησε αργότερα ως πανσιόν έχουν φιλοξενηθεί πολιτικοί και διακεκριμένες προσωπικότητες της τέχνης και των γραμμάτων, όπως συγγραφείς και καλλιτέχνες. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε τον Γεώργιο Σεφέρη, το 1946 (όπου έγραψε και το ''Κίχλη''), τον Χένρι Μίλερ (Henry Miller), το 1939 και τον Ελευθέριο Βενιζέλο".

Υ. Γ. 2 Με ρωτάνε: γιατί 2η γραφή; Η πρώτη έγινε στον Πόρο όπου είχα λίγα βοηθήματα και έγραφα από μνήμης. Όταν γύρισα σπίτι, εμπλούτισα το κείμενο. Και τώρα προσθέτω κάτι ακόμα. Ο φίλος Νώντας Τσίγκας βρήκε στο Διαδίκτυο το δοκίμιό μου για την "Κίχλη". Δεν ήξερα πως υπάρχει. Για όσους ενδιαφέρονται είναι
εδώ

Νησί στη Βροχή

2011-02-24T10:21:00.003+02:00

Δεν υπάρχει τίποτα πιο μελαγχολικό από ένα θέρετρο το χειμώνα. Βρίσκομαι για ένα συνέδριο σε ένα από τα ωραιότερα μέρη της Ελλάδας – τον Πόρο. Μένω σε ένα μνημείο της ελληνική αρχιτεκτονικής: το παλιό «Ξενία» του Άρη Κωνσταντινίδη, καλόγουστα και σωστά ανακαινισμένο. Το προνομιούχο δωμάτιό μου έχει απίστευτη θέα.

Ψιλοβρέχει. Μαύρο σύννεφο καλύπτει το τοπίο που κάποτε γοήτευσε τον Χένρυ Μίλερ. (Ο «Κολοσσός του Μαρουσιού» παραμένει το καλύτερο βιβλίο του και η περιγραφή της εισόδου στον Πόρο οι πιο γλαφυρές σελίδες του). Το ξενοδοχείο, χτισμένο για καλοκαίρι, είναι ένα μείγμα από παγωνιά και υπερθέρμανση. Οι διάδρομοι είναι ανοιχτοί – για να πας στην ρεσεψιόν πρέπει να βάλεις παλτό. Η ζέστη στο δωμάτιο έρχεται από τον θορυβώδη κλιματισμό που κάνει την ατμόσφαιρα βαριά και γεμάτη ρεύματα.

Γιατί είναι τόσο μελαγχολικό ένα νησί στη βροχή; Τα ορεινά τοπία κερδίζουν με τα σύννεφα και τα χιόνια – αλλά τα νησιά είναι σαν να λιώνουν μέσα στο επουράνιο νερό. Σαν να σβήνει η εικόνα τους από το χάρτη και την δική μας όραση. Ήχοι από βουτιές, παιχνίδια και γέλια μουλιάζουν πολύ μακρινοί.

Λογοτεχνίας συνέχεια. Δίπλα μου εδώ, στη βίλα «Γαλήνη», έγραψε ο Σεφέρης την «Κίχλη» - ίσως το πιο σοφό ποίημά του. Σίγουρα το πιο μουσικό. Απέναντι, στον Γαλατά, εκτείνεται το «Λεμονόδασος». Μνήμη Κοσμά Πολίτη. Άγουρες γεύσεις έρωτα. Απίθανο πόσο ζωντανή παραμένει η Βίργκω στη μνήμη μου, μετά από εξήντα χρόνια.

Από τον βροχερό και παγωμένο Πόρο, θερμούς χαιρετισμούς.

Υπέργηρος σαραντάρης

2011-02-19T14:13:00.007+02:00

Κάθομαι μπροστά στο πληκτρολόγιο να κάνω την μοναδική δουλειά που έκανα σε όλη μου τη ζωή. Γράψιμο. Και να ασκήσω το μοναδικό επάγγελμα που ασκώ συστηματικά και αδιάλειπτα από το 1979: μία στήλη για κάποιο έντυπο. (Το Ιντερνέτ δεν είναι επάγγελμα - αλλά χόμπι).

Πενήντα οκτώ χρόνια συγγραφέας, τριάντα δύο χρόνια συντάκτης σχολίων. (Στην διαφήμιση ήμουν μόνο 20 χρόνια. Κι εκεί κείμενα έγραφα).

Κι όμως είμαι από τους ελάχιστους έλληνες που εργάζονται έξη δεκαετίες (ποια 67 κυρία Μέρκελ!) και δεν έχουν σύνταξη. Οι συγγραφείς μπήκαν πολύ αργά στο ΤΕΒΕ (νυν ΟΑΕΕ), οι διαφημιστές (ιδιοκτήτες) δεν είχαν ταμείο – όσο για την δημοσιογραφία…

Συχνά δημοσιογράφοι μου συστήνονται ως: «συνάδελφος, μέλος της ΕΣΗΕΑ».

Τους διορθώνω. «Δεν είμαι μέλος της ΕΣΗΕΑ».

«Δεν είστε; Εσείς; Με τόσα χρόνια στον Τύπο;»

«Και μάλιστα στις μεγαλύτερες Αθηναϊκές εφημερίδες – ας αφήσουμε τα περιοδικά, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Μία φορά ‘Δημοσιογράφος της Χρονιάς’ και δύο δημοσιογραφικά βραβεία». (Δεν αναφέρω τις 11 παραιτήσεις).

«Και πώς δεν γίνατε μέλος;».

Ξεκίνησα αργά να γράφω στον Τύπο και ήδη τότε δεν είχα δικαίωμα να υποβάλω αίτηση για μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών. Υπάρχει ένα άρθρο στο καταστατικό της που περιορίζει ηλικιακά το δικαίωμα υποβολής αίτησης. Από είκοσι ενός μέχρι σαράντα ετών. Ήμουν ήδη άνω των σαράντα.

Ποτέ δεν κατάλαβα το νόημα αυτού του προς τα επάνω περιορισμού. Αν ίσχυε παλιά, πολλοί συγγραφείς για τους οποίους σήμερα υπερηφανεύεται η Ένωση, δεν θα είχαν γίνει μέλη. Ο πρώτος της πρόεδρος, ο συγγραφέας και χρονογράφος Ιωάννης Κονδυλάκης, έγινε μέλος όταν ήταν 52 ετών. Σε μεγαλύτερη ηλικία έγιναν μέλη ο Νιρβάνας, ο Μελάς και ο Ξενόπουλος – όλοι οι ακαδημαϊκοί της.

Ένας άνθρωπος μπορεί να ασχοληθεί με άλλα πράγματα (π.χ. σπουδές, ακαδημαϊκή καριέρα) και να ξεκινήσει τη δημοσιογραφία στα σαράντα του. Δεν μπορεί να γίνει σωστός δημοσιογράφος, διότι τι; Θεωρείται υπέργηρος; Στα ΣΑΡΑΝΤΑ;

Δεν τα γράφω αυτά για μένα – εγώ έτσι κι αλλιώς το τρένο το έχασα ήδη, από χρόνια. Άλλωστε η κύρια ιδιότητά μου ήταν πάντα του συγγραφέα. Αλλά έτσι φτωχαίνει η σύνθεσή της ΕΣΗΕΑ. Σίγουρα θα είχε ανάγκη από μερικά έμπειρα και ώριμα μέλη.

Ημερολόγιο Ανάγνωσης 7

2011-02-17T07:28:00.003+02:00

4 βιβλία

Αυτό θα είναι ένα ημερολόγιο συνοπτικό. Βρίσκω – με κόπο – χρόνο για να διαβάσω, και ξαφνικά δεν έχω χρόνο να γράψω γι αυτά που διάβασα.

Διάβασα λοιπόν τις (βραβευμένες με κρατικό βραβείο) ιστορίες του Αργύρη Χιόνη. Για βραβευμένο βιβλίο είναι απρόσμενα καλό. Τίτλος «Το Οριζόντιο Ύψος», εκδότης Κίχλη. Μία σειρά από μύθοι και παραβολές με ποιητική ακρίβεια διατυπωμένες (ο Χιόνης είναι καλός ποιητής) και με ειρωνεία και σαρκασμό πασπαλισμένες. Μερικά από τα επιμύθια τα βρίσκω περιττά – αλλά είθισται οι μύθοι να έχουν επιμύθια…

Από τα μακρινά Κύθηρα έρχεται το βιβλίο του Δημήτρη Λεβέντη: «Ου παντός πλειν ες Κύθηρα». (Γαβριηλίδης). Δεκαοκτώ μικρές ακαριαίες ιστορίες, σωστά στοχευμένες και ενεργές. Πολύ όμορφο το διήγημα «Της Ρόζας ο πιο αγαπημένος» που αναφέρεται στον σημαντικό Ελληνοιρλανδό-Ιάπωνα συγγραφέα Λαφκάντιο Χερν, με τον δικό του ποιητικό και μυθικό τρόπο.

Έκπληξη αποτέλεσε για μένα η ποιητική συλλογή «Στα μέσα σύνορα», του νέου ποιητή Γιάννη Δούκα. (Πόλις). Αναβιώνοντας με μοντέρνο τρόπο την παραδοσιακή στιχουργία (μέτρο και ρίμα) επιτυγχάνει δυνατά αποτελέσματα. Π. χ.:

Στο πορτμπαγκάζ
Φορτώσαμε τη μνήμη
Μα ξέφυγε στο δάσος
Σαν αγρίμι.

Φοβεροί οι «Γέροι της Σιδώνος» που: «Σαν καινούργια παντελόνια τον καιρό τους φόρεσαν». (Πολλές και ευφυείς οι διακειμενικές αναφορές…).

Τέλος, μία κυρία με δίκαννο επίθετο (double barreled το λένε οι Άγγλοι) μου έστειλε τον μικρό τόμο «Μελετήματα – στοχασμοί πάνω σε κείμενα». (Εκδόσεις των Φίλων). Η κυρία έχει ένα τόσο μεγάλο βιογραφικό που προφανώς δεν χώραγε στα «αυτιά» του βιβλίου, γι αυτό και το παραθέτει σε χωριστή μεγάλη καρτέλα, σαν μικρή αφίσα. Έχει βραβευθεί πολλαπλώς – και από την Ακαδημία Αθηνών.

Πρόκειται για μία σειρά από δοκίμια για σημαντικούς και εντελώς ασήμαντους ποιητές. Το πρώτο αφορά στον Νίκο Καρούζο. Τελειώνει με ένα ποίημα που έγραψε η εν λόγω κυρία, στη μνήμη του ποιητή.

Το γεγονός αυτό μου θύμισε ένα κακεντρεχές ανέκδοτο. Όταν πέθανε ο Βέρντι, ένας συνθέτης έγραψε ένα έργο στη μνήμη του. Το έδειξε σε μουσικοκριτικό ο οποίος του είπε: «Θα προτιμούσα να είχατε πεθάνει εσείς και να έγραφε ο Βέρντι κάτι για σας».

____________________________________
LiFO - 17.2.11
____________________________________

Υ. Γ. Διαμαρτυρήθηκαν μερικοί ότι υπήρξα πολύ σκληρός προς την "δίκαννη" κυρία. Διαφωνώ. Η έλλειψη ταλέντου δεν είναι αμάρτημα. Το θράσος όμως πρέπει να τιμωρείται.

Μιλτιάδης Έβερτ

2011-02-10T19:40:00.001+02:00

Ήταν το πιο ελεύθερο Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας που γνώρισα στη ζωή μου. Ήταν η πιο ενδιαφέρουσα παρέα από χαρισματικούς, ταλαντούχους ανθρώπους, που στελέχωναν αυτό το Μέσο. Ήταν η πιο ζωντανή εποχή στα τριάντα δύο χρόνια της δημοσιογραφικής μου ζωής.

Όλα αυτά τα χρωστάω στον Μιλτιάδη Έβερτ. Ο Γιάννης Τζανετάκος τα υλοποίησε – αλλά επάνω στις γερές πλάτες του «μπουλντόζα». Ο 9.84 ήταν ένα θαύμα – που κράτησε δύο ολόκληρα χρόνια. Μέχρι που έφυγε ο Έβερτ και ο διάδοχός του μας έδιωξε. Δηλαδή έκανε αυτό που ποτέ δεν είχε κάνει ο προκάτοχός του. Παρενέβη πολιτικά στο σταθμό και ανάγκασε τη βασική ομάδα (αυτή που είχε ξεκινήσει από το παράνομο Ράδιο 15) να αποχωρήσει σύσσωμη.

Αυτή την χωρίς όρια ελευθερία δεν την ξαναβρήκα παρά μόνο στο Διαδίκτυο. Χωρίς όμως την ζεστασιά και την ποιότητα της παρέας…

Υ. Γ. Και μία προσωπική ανάμνηση. Σε συνάντηση όλων, στις κατασκηνώσεις του Δήμου Αθηναίων στον Άγιο Ανδρέα, ο Έβερτ ήρθε και με βρήκε για να μου κάνει, με πολλή αμηχανία, μία εξομολόγηση: «Με έκανες να κλάψω», μου είπε, «με εκείνες τις Χριστουγεννιάτικες ιστορίες σου. Δεν είχα ξανακλάψει μπροστά σε ραδιόφωνο».

Απομακρύνθηκε γρήγορα μαζί με τον σκύλο του. Ο φιλόζωος. Ο έντιμος. Ο σκληρός «μπουλντόζας» με την παιδική καρδιά.

Επέτειος Βλακείας

2011-02-08T15:57:00.006+02:00

Πού το θυμήθηκα τώρα;

Πριν πάνω από ένα χρόνο, την 1η Φεβρουαρίου του 2010, είχα σχολιάσει από αυτό το blog ένα εξώφυλλο του "Κοντέινερ", ένθετου της Ελευθεροτυπίας.

Σε επτά γλώσσες προφήτευε την αποτυχία του iPad (πριν καν κυκλοφορήσει).

Μετά κυκλοφόρησε και σε 80 ημέρες είχε πουλήσει 3.000.000 κομμάτια. Οι πωλήσεις συνέχισαν ανοδικά και τώρα μετριούνται σε δεκάδες εκατομμύρια. Με την εμφάνισή του δημιουργήθηκε ένα νέο μέσο εργασίας, δημιουργίας και επικοινωνίας, που άλλαξε όλη την εικόνα του χώρου. Φέτος υπολογίζεται ότι θα κυκλοφορήσουν πάνω από 50 ανταγωνιστικές ταμπλέτες.

Τόσο "νεκρό" είναι το iPad...

Τώρα θα μου πείτε ότι η φράση είναι συμβολική και αναφερόταν στο σχετικό τεχνοφοβικό κλισέ ότι (δήθεν) η τεχνολογία σκοτώνει το πνεύμα.

(Αυτοί που σκέπτονται έτσι, δεν χρησιμοποιούν ούτε γυαλιά οράσεως; Τεχνολογία είναι κι αυτή!)

Θυμάμαι κάτι συνάδελφους, όταν το 1995 έγραφα στην Καθημερινή για το Internet, που μου έλεγαν: "Έλα τώρα, μια μόδα είναι. Σε δύο-τρία χρόνια θα έχει ξεχαστεί".

Κι όμως οι κύριοι του Κοντέινερ και όλοι οι ομοϊδεάτες τους εξακολουθούν να κυκλοφορούν αναίσχυντα και να προφητεύουν αβέρτα ηλιθιότητες. Με ύφος.

(Άλλη δικαιολογία για την συμπεριφορά τους δεν βρίσκω παρά οξεία νοητική υστέρηση...)

____________________________________________________

Υ. Γ. Λίγο πριν από μένα είχε ξεκινήσει το blog της η Αριάννα Στασινοπούλου - Huffington. (Γνώριζα τον πατέρα της - είχα επισκεφθεί και το σπίτι τους στην Κέρκυρα). Στην αρχή πηγαίναμε παράλληλα - μάλιστα εγώ είχα πάντα περισσότερα σχόλια. Μετά το ανέπτυξε σε δικτυακή εφημερίδα. Προχθές το πούλησε στην AOL για 315 εκατομμύρια δολάρια...